Strona · s. 14strona oryginału ↗
Petro Andrijczuk z Borszczowa
Слово Просвіти, №03 за 2018 рік
Wśród szanownych osób, które składają życzenia Petrowi Andrijczukowi z okazji jego sześćdziesiątych urodzin, przypadających 17 stycznia 2018 r., jestem chyba jedynym, który pamięta go jeszcze jako małego Piotrusia. Kiedy mnie (Mykołę Horbala) w 1963 roku, po ukończeniu szkoły, skierowano do pracy jako nauczyciela muzyki w mieście Borszczów na Tarnopolszczyźnie, Petro Ołeksandrowycz miał zaledwie 5 lat. Mykoła HORBAL, pisarz, działacz społeczny i polityczny, obrońca praw człowieka, członek ruchu szestdesiatnykiw, członek Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, wieloletni więzień polityczny, radny Kijowskiej Rady Miejskiej (1990—1994), deputowany ludowy Ukrainy II kadencji. Ówczesny Borszczów niczym nie różnił się od setek innych miasteczek „kraju zwycięskiego socjalizmu”: z budynkiem komitetu rejonowego partii w centrum miasta, pomnikiem Lenina przed nim oraz hasłami „Sława KPZR” na wszystkich instytucjach. Naprzeciwko komitetu rejonowego znajdowała się redakcja gazety „Nadzbruczanśka prawda”. (Jak pamiętamy, centralnym organem prasowym KPZR była gazeta „Prawda”, zatem „Nadzbruczanśka” to taka sama „prawda”, tylko lokalnego wyrobu). Obok redakcji mieściła się duma miasta — trzypiętrowy „Uniwermag”. Co w tym domu towarowym można było kupić, to inna sprawa, ale taki symbol sowieckiego dobrobytu musiał być w każdym centrum rejonowym. Punkty gastronomiczne w całym Związku Sowieckim z reguły nosiły wtedy jedną i tę samą nazwę — „Czajna” (herbaciarnia), była też własna „Czajna” w Borszczowie, bo niby czym jesteśmy gorsi… Każdego lata przed „Uniwermagiem” kobieta w białym fartuchu sprzedawała wodę gazowaną. Był to specjalny stolik z dwiema kolbami, gdzie w jednej była woda, a w drugiej słodki syrop. Szklanka wody z syropem kosztowała, zdaje się, 4 kopiejki, a bez niego — 1. Charakterystyczne, że w jakichkolwiek miastach „nieobjętej” bym nie bywał, te stoliki z wodą gazowaną były identycznego kształtu, nawet ten metalowy balon, który miał zmieniać zwykłą wodę w wodę z bąbelkami, zawsze był pomalowany na ciemnoniebieski kolor. Zatem, poza tym, że Gagarin już latał w kosmos, mieliśmy jednak pewne osiągnięcia także w przemyśle konsumpcyjnym. Na podwórzu za domem towarowym stał niewielki budynek, w którym mieściła się policja polityczna — KGB. Nikt dokładnie nie wiedział, kto tam pracuje i ilu ich jest, bo wszystko tam było owiane jakąś mistyczną tajemnicą, jak zamek z duchami. Ale ludzie szeptali, że te „duchy” wiedzą wszystko o wszystkich. Jakieś sto metrów stąd, uliczką w dół, była szkoła muzyczna. Był to stary, podłużny, dwupiętrowy budynek. Prawda, nauczyciel z klasy bajanu Iwan Kuczer jakoś z tego powodu żartobliwie wyrzucił, że nie warto poniżać naszej szkoły, w rzeczywistości jest ona bardziej majestatyczna, po prostu ja źle liczę piętra, bo trzeba liczyć okna nie w pionie, a w poziomie. Jeśli trzymać się logiki Iwana, to ten budynek musiałby mieć aż siedem pięter. Właśnie w tym „wielopiętrowym” budynku, który rozciągał się przy drodze, zrobił swoje pierwsze kroki w wielką muzykę profesor muzyki Petro Andrijczuk. A zaczynał w klasie nauczyciela bajanu Iwana Kuczera. Zawsze imponują mi ludzie z dobrym poczuciem humoru, Iwan Kuczer jest właśnie taki, a ponadto jest muzykiem z bożej łaski. Kiedyś ten nauczyciel wziął do rąk bałałajkę (dość sceptycznie odnoszę się do tego narodowego instrumentu Moskali, na którym są tylko trzy struny, i to dwie z nich nastrojone w unisono), ale Kuczer zaczął na nim grać takie rzeczy, że z zaskoczenia otworzyłem usta: „Gdzie wy, Iwanie, tego się nauczyliście?” — pytam. „Na Syberii, kozaku, na Syberii”. Okazuje się, że jeszcze jako nastolatka Iwana wraz z rodziną wywieziono na Syberię i tam ten zdolny młodzieniec samodzielnie opanowywał bajan i zapis nutowy. I dopiero tutaj, w dojrzałym wieku (dla porządku), zaocznie ukończył szkołę kulturalno-oświatową, żeby mieć prawo nauczać w szkole muzycznej (bo jak bez dyplomu). Celowo tak szczegółowo opowiadam o losie tego nauczyciela, bo uważam, że to właśnie on dał dobry start w życie Petrowi Andrijczukowi. Potem Andrijczuk będzie miał jeszcze nauczycieli w szkole muzycznej, w konserwatorium, ale… Ja w tej szkole miałem kilka lekcji z klasy skrzypiec, bo oprócz tego miałem jeszcze mnóstwo innych zajęć: w szkole ogólnokształcącej, w Domu Pionierów, w szpitalu rejonowym, dlatego nie zawsze dobrze pamiętałem uczniów ze szkoły muzycznej. Ale Piotruś Andrijczuk z klasy Iwana Kuczera jednak zapadł w pamięć. Ponieważ ten bajan w futerale sięgał Piotrusiowi niemal do pasa, to do szkoły i ze szkoły instrument niosła jego mamusia. Widziałem ich zawsze razem, a zapamiętałem tego chłopca z tego, że zawsze był przy swojej troskliwej mamusi. Już niedawno dowiedziałem się, że ona w swoim czasie była represjonowana przez bolszewików i również mierzyła etapami przestrzenie Syberii. Nie wiem, czy wiedziała o losie nauczyciela swojego syna i czy Iwan Kuczer wiedział o niewolniczych drogach matki swojego ucznia, ale mam podstawy sądzić, że właśnie tych dwoje ludzi ukształtowało w Petrze Andrijczuku trwałą twórczą wytrwałość (żeby nie powiedzieć upór) do nauki oraz poczucie godności narodowej. Nie miało mi być dane ocenić muzycznych zdolności Piotra w czasie jego nauki, bo już wkrótce aresztowało mnie KGB za tak zwaną „antyradziecką agitację i propagandę”. I teraz przyszła moja kolej iść tymi drogami, którymi w swoim czasie szła mama Petra Andrijczuka oraz nauczyciel Borszczowskiej szkoły muzycznej Iwan Kuczer. A w Borszczowie przed domem towarowym nadal sprzedawali wodę gazowaną; pionierzy w czerwonych krawatach zbierali złom na czołg, żeby postawić go przy wjeździe do miasta jako pomnik wyzwolenia nas przez bolszewików; w gazecie „Nadzbruczanśka prawda” niejaki Trofimow (po zwycięstwie Stalina nad Hitlerem galicyjskie miasteczka zapełniły się Trofimowami, Iwanowami, Zajcewami, Tumanowami) pisał o wrogach ludu, którzy przyczaili się wśród nas, i że trzeba być czujnym, bo, jak się okazuje, mogą oni być także wśród muzyków (aluzja do aresztowania Horbala); sowiecka Borszczowszczyzna, jak i cały sowiecki naród, dzięki czujności organów bezpieczeństwa, wytrwale pozbywała się pozostałości „burżuazyjnego nacjonalizmu”, żeby stać się „jedną wspólnotą — narodem sowieckim”; miejscowy Borszczowski „proletariat” na swojej serowni (od której zawsze czymś śmierdziało) wywiesił ogromne hasło — „Naprzód do zwycięstwa komunizmu!”. Marazm gęstniał, chętnych do przeciwstawienia się temu okazało się niewielu. I w tym dusznym komunistycznym czadzie, najwyraźniej nie bez Bożej łaski, uczeń Iwana Kuczera Petro Andrijczuk zdołał jednak zachować swoją ludzką godność. I bardzo chciałoby się wierzyć, że niewielki, choćby jakikolwiek wkład w to ma także były Borszczowski nauczyciel muzyki Mykoła Horbal. Kiedy po wieloletnich męczarniach w mordowiach, na uralach, syberiach wróciłem do Kijowa, to często na różnych akcjach społecznych słuchałem występów amatorskiego chóru „Homin”, którego stałym kierownikiem był wielki miłośnik ukraińskiej pieśni Leopold Jaszczenko. O jakiejś wysokiej biegłości chóralnej nie było tutaj mowy, największą zasługą tego kolektywu jest to, że powstał on i Petro Andrijczuk oraz Mykoła Horbal w Borszczowie. Dmytro Łomaczuk od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” wita chór „Kniaża Wolnycia” i kierownika artystycznego Petra Andrijczuka.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
