Strona · s. 11strona oryginału ↗
Pod znakiem jubileuszu kulturalnego. Biblioteka Główna w Kamieńcu Podolskim ma 155 lat
Слово Просвіти, №03 за 2021 рік
Sławko Polatynczuk, przewodniczący kamieniecko-podolskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Kto by pomyślał, że założona w 1866 roku, półtora wieku temu, rosyjska biblioteka publiczna w Kamieńcu Podolskim, która w tamtych latach narzucała i kształtowała w Ukraińcach rosyjską świadomość, utwierdzając imperialne wartości, z biegiem czasu tak radykalnie zmieni swoje przeznaczenie. Statut biblioteki, opracowany i zatwierdzony przez kijowskiego generał-gubernatora oraz Ministerstwo Księgi w 1865 roku, opierał się na idei pełnej i całkowitej rusyfikacji ludności ukraińskiej na Podolu. Biblioteka formowała się wyłącznie z rosyjskich książek i gazet oraz miała sprzyjać wzmocnieniu rosyjskich nastrojów na Podolu, pomagać w „właściwym” rozumieniu działań rosyjskiego rządu, a także ułatwić możliwość ściślejszego używania języka rosyjskiego. Lecz nie tak się stało, jak się wydawało. Przyszedł czas, kiedy historia Kamieniecko-Podolskiej rosyjskiej biblioteki publicznej dobiegła końca, a na jej fundamencie w naszych czasach powstała Kamieniecko-Podolska Centralna Biblioteka Miejska im. Kosti Sołuchy. Lecz droga do teraźniejszości, kiedy 13 stycznia obchodzimy 155 lat Centralnej Biblioteki Miejskiej, nie była usłana różami. Warto wspomnieć wielkiego krzewiciela ukraińskiej sprawy na Podolu, znanego lekarza i pierwszego przewodniczącego podolskiej „Proświty” Kostiantyna Sołuchę. To właśnie on po oficjalnej rejestracji ukraińskiego towarzystwa „Proświta” w Kamieńcu Podolskim i wybraniu rady „Proświty”, na zebraniu organizacyjnym 4 maja 1906 roku stanął na czele pierwszej w mieście ukraińskiej organizacji społecznej. W tym samym 1906 roku położono pierwszą cegiełkę w fundament ukraińskiej biblioteki. 1 czerwca „Proświta” otworzyła w mieście nad Smotryczem bibliotekę i kancelarię, a po dwóch dniach urządziła na Nowym Bulwarze pierwszą ukraińską zabawę. Kamieńczanie, którzy jednoczyli się wokół działalności „Proświty” pod kierownictwem niekwestionowanego autorytetu, lekarza Kostiantyna Sołuchy, tworzyli pierwsze zbiory ukraińskich wydawnictw, gazet, książek i czasopism. W całej Ukrainie towarzystwa „Proświty” otwierały biblioteki, drukarnie, księgarnie, teatry ludowe, kina, muzea, wystawiały spektakle o tematyce ukraińskiej, obchodziły jubileusze znanych ukraińskich działaczy, ważnych wydarzeń o znaczeniu narodowym, organizowały publiczne czytania, porządkowały ukraińskie szkoły. Był to okres wzlotu ducha narodowego, kiedy po licznych prześladowaniach i zakazie języka ukraińskiego oraz ukraińskiego drukarstwa nastąpił potężny przełom etnokulturowy na wszystkich ukraińskich terenach. Jeśli za Zbruczem, w Austro-Węgrzech, już wcześniej tętniło ukraińskie życie literackie i artystyczne, ukazywało się drukiem wiele ukraińskich wydawnictw periodycznych, gazet, książek i czasopism, to na terytorialnej Ukrainie Imperium Rosyjskiego ukraińskie drukarstwo od czasu do czasu trafiało pod zakaz. Świętując jubileusz Kamieniecko-Podolskiej Centralnej Biblioteki Miejskiej, wspominamy ukraińskich działaczy, którzy żyli i tworzyli w okresie kamienieckim Ukraińskiej Republiki Ludowej. Bo proświcianie Podola budzili ukraińskiego ducha narodowego, byli przewodnikami idei wolności i niepodległości Ukrainy, ich wspaniała praca przybliżała urzeczywistnienie odwiecznego marzenia narodu ukraińskiego – ustanowienie samodzielnego państwa ukraińskiego. Pierwszy proświcianie Podola, którzy sto lat temu chodzili tymi samymi ulicami, co my dzisiaj, byli przewodnikami ukraińskiego państwowotwórstwa w mieście nad Smotryczem w dobie ukraińskiej rewolucji 1917—1921 lat. Do Ukraińskiej Centralnej Rady zostali wybrani Pantełejmon Błoński, Hryhorij Hołoskewycz, Neczipir Hryhorijiw, Wołodymyr Dudycz, Andrij Żywotko, Petro Kucjak, Mykoła Łytwycki, Dmytro Markowycz, Awksentij Melnyk, Olimpiada Paszczenko, Wiktor Prychodko, Iwan Ryżyj, Hryhorij Stepura, Wołodymyr Czechiwski. Ministrem oświaty pierwszej Ukraińskiej Republiki Ludowej został Neczipir Hryhorijiw. W strukturach rządowych URL pracowali Hryhorij Hołoskewycz, Charyton Łebid-Jurczyk (pod jego bezpośrednim kierownictwem stworzono pierwszy w historii Ukrainy budżet państwowy 1918 roku), Wołodymyr Czechiwski, Kost Szyrocki, Juchym Szczyrycia. W ministerstwie wyznań Państwa Ukraińskiego pracowali Anton Hrynewycz, Ołeksandr Marycziw. Ministrem oświaty drugiej URL został Iwan Ohijenko. Pod nawałą bolszewickiej okupacji ukraińska rewolucja poniosła klęskę. Przekształciła się również biblioteka, stając się w grudniu 1922 roku Pierwszą centralną biblioteką robotniczą, mocno przesiąkniętą bolszewickim duchem. Starsze pokolenia kamieńczan jeszcze mogą pamiętać poprzednie lokalizacje biblioteki. Po niemieckiej okupacji, w 1944 roku, księgozbiór biblioteki został umieszczony przy ulicy Rezerwuarnej, którą wkrótce przemianowano na Uralską, a obecnie ulica nosi imię Symona Petlury. W 1951 roku bibliotekę przeniesiono do oddzielnego parterowego budynku przy ulicy Leningradzkiej (obecnie – Łesi Ukrainky), a w 1969 roku – do trzypiętrowego budynku dawnego domu dla pracowników bankowych przy ulicy Czkałowa (obecnie – Kniaziw Koriatowychiw), gdzie znajduje się do dziś. I już mało kto pamięta, że w 1966 roku bibliotece nadano imię bolszewickiego działacza Wołodymyra Zatońskiego. Ale z imieniem nie wyszło — spotkał go ten sam los, co wszystkie „bolszewickie” ulice miasta w latach niepodległości Ukrainy. Na przełomie minionego i obecnego stulecia w kręgu ukraińskiej inteligencji proświatowej i naukowej miasta zrodził się pomysł nadania Centralnej Bibliotece Miejskiej imienia naszego znanego rodaka i krzewiciela ukraińskiej sprawy Kosti Sołuchy. Ten pomysł poparli wykładowcy i kadra profesorska wydziału historycznego Kamieniecko-Podolskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Ohijenki, miejskie towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, pracownicy muzeum, lokalne oddziały Związku Krajoznawców Ukrainy i Związku Dziennikarzy Ukrainy, dwie dziesiątki organizacji społecznych oraz kilku liderów lokalnych partii politycznych. Ale deputowani Rady Miejskiej Kamieńca Podolskiego, którzy w tamtym czasie popierali Partię Regionów i wyznawali inne wartości, mając większość swoich zwolenników i „podległych” w sali sesyjnej, dwukrotnie odrzucali tę propozycję. Walka ukraińskiej inteligencji miasta o imię znanego budowniczego ukraińskiego odrodzenia Kosti Sołuchy trwała do tego czasu, aż Partia Regionów nie poszła tą drogą, w którą nieco wcześniej poszli wszyscy bolszewiccy działacze ze swoimi wartościami i komunistycznym dziedzictwem. Dzisiaj biblioteka miejska godnie nosi imię Kosti Sołuchy i jest kontynuatorką jego sprawy oraz jego idei. Wkład wszystkich Podolan, którzy byli obok niego i wpisali niejedną ciekawą i sławną kartę w historię miasta nad Smotryczem, też nie został zapomniany. I na zakończenie chcę przypomnieć o nowym projekcie, który planuje się zrealizować na terenie biblioteki miejskiej. Ta idea zrodziła się jeszcze przed dwoma laty, kiedy dyrektor biblioteki Ludmyła Hepłuk wypowiedziała myśl, że warto w obecnym dziedzińcu biblioteki dokonać nowoczesnej rekonstrukcji i stworzyć ciekawą oraz dostępną lokalizację z altaną i letnim kinem do przeprowadzania różnorodnych wydarzeń socjokulturalnych, prezentacji, spotkań literackich i artystycznych. I co najważniejsze, aby ten dziedziniec literacko-artystyczny był dostępny dla grup o ograniczonej mobilności oraz dla osób ze szczególnymi potrzebami. Ideę od razu poparli koordynatorzy ogólnoukraińskiej inicjatywy „Aktywna Hromada Kamieńca Podolskiego”, wtedy też utworzyła się grupa inicjatywna z pracowników centralnego systemu bibliotecznego i aktywistów społecznych, którzy przygotowali projekt szkicowy. A kiedy dołączyła do niego organizacja skautowa „Płast”, to jej kierownik Jurij Dużew wniósł propozycję uczynienia projektu oświatowym. I w ostatecznym wariancie, otrzymując nazwę „Ukraiński ogród”, wziął udział w konkursie projektów miejskich i trafił do trójki liderów, którym przewidziano finansowanie z budżetu obywatelskiego. Dlatego, dziękując wszystkim zaangażowanym, już w tym roku biblioteka może otrzymać nową przestrzeń do przeprowadzania różnorodnych wydarzeń dla wszystkich warstw ludności. Szczere pozdrowienia w te jubileuszowe dni dla wszystkich pracowników Centralnej Biblioteki Miejskiej im. Kosti Sołuchy oraz wszystkich użytkowników jej usług.
Sławko Polatynczuk, Anatolij Paładijczuk, Dmytro Babjuk przy ekspozycji
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
