Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Człowiek z wysokiego zamku

Слово Просвіти, №03 за 2021 рік

Serhij TRYMBACZ. W jednym z wywiadów zapytano ją: kto najtrafniej scharakteryzował istotę twojej twórczości? Odpowiedziała: — Wadym Skuratiwski. Po mojej wystawie „Wysoki Zamek” w 1996 roku napisał: „arystokratyczny konserwatyzm”. Ludmyła Semykina była jedną z organizatorek i członkiem Klubu Twórczej Młodzieży, który działał na początku lat 60. Początkowo zajmowała się malarstwem sztalugowym. W 1964 roku, na jubileusz Szewczenki, w westybulu Uniwersytetu Kijowskiego stworzyła wraz z Opanasem Załywachą, Ałłą Horską, Hałyną Sewruk, Hałyną Zubczenko witraż „Szewczenko. Matka”. Z witrażu, na szczęście, zachowało się zdjęcie, samo dzieło zostało zniszczone — z jakimś wyjątkowym cynizmem. Taras Szewczenko na witrażu wygłaszał wersy: „Wywyższę małych owych niewolników niemych! Ja na straży przy nich postawię słowo!”. Witraż roztrzaskano zaraz po zakończeniu pracy — bo obcy, jakoby, „zasadom socjalistycznego realizmu”. Mychajłyna Kociubynśka wspominała: „Główny pogromca — rektor uniwersytetu Sweć. Sam własnoręcznie, nie doczekawszy się wniosków komisji, niszczył ideologicznie szkodliwy witraż… Dlaczego matka-Ukraina taka smutna? Jaki „sąd”, jaką „karę” i na kogo zsyła Taras? I w ogóle, dlaczego to Ukraina za kratami”? Wyobrażacie sobie tę scenkę — uniwersytecki rektor (mówią, że z młotkiem, choć prędzej to już sarkastyczna legenda) niszczy witraż, kruszy tę wrogą skałę? Toż jak go nastraszyli instruktorzy jakiegoś komitetu partyjnego-rejonowego-KGB? 29 grudnia 2020 roku w 87. roku życia po ciężkiej chorobie zmarł wybitny ukraiński kulturoznawca-wydawca, dziennikarz, pisarz, znany działacz społeczny, wieloletni członek Zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury imienia Borysa Olijnyka Wołodymyr Biłenko. Wołodymyr Wasylowycz Biłenko urodził się 17 czerwca 1934 roku. Drogę zawodową rozpoczął po ukończeniu Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. T. H. Szewczenki w 1957 roku na stanowisku kierownika działu Kaniowskiego państwowego muzeum-rezerwatu „Mogiła T. H. Szewczenki” AN USRR. Przez pięć lat pracował w pracy komsomolskiej — jako pierwszy sekretarz Kaniowskiego komitetu rejonowego oraz instruktor KC LKSMU. Od 1965 do 1992 roku — w pracy wydawniczej, początkowo przez dziesięć lat był redaktorem naczelnym wydawnictwa „Mołod’”, później redaktorem naczelnym i dwukrotnie dyrektorem w ciągu lat jego ponad trzydziestoletniego istnienia. Pracę twórczą Wołodymyra Biłenki, jej społeczną efektywność odznaczono zaszczytnym tytułem „Zasłużony pracownik kultury Ukrainy”, orderem „Za zasługi” III stopnia, Dyplomem Prezydium Rady Najwyższej. Od nas odeszła Ludmyła Semykina (23.08.1924 — 11.01.2021). Wybitna artystka, mistrzyni sztuki dekoracyjnej, artystka kostiumolog, jedna z legend narodowego ruchu oporu lat 60.-70. W postanowieniu Biura Kijowskiego obwodowego zarządu Związku Artystów Ukrainy 13 kwietnia 1964 roku powiedziano: „Witraż daje grubo wypaczony, archaizowany w duchu średniowiecznej ikony obraz T. H. Szewczenki, który nie ma nic wspólnego z obrazem wielkiego rewolucjonisty-demokraty… W tym samym ikonopisnym duchu utrzymany jest w szkicu obraz Kateryny, która jest niczym innym, jak stylizowanym przedstawieniem bogurodzicy… Słowa Szewczenki napisane cerkiewnosłowiańską wiązanką (cyrylicą) w połączeniu z ikonowo traktowanymi obrazami, brzmią ideowo dwuznacznie. W obrazach witrażu nie ma ani najmniejszej próby pokazania Szewczenki w duchu radzieckiego postrzegania świata. Obrazy, stworzone przez artystów, specjalnie wprowadzają w daleką przeszłość”. „Specjalnie wprowadzają w przeszłość”, a do tego daleką. A partia, ówczesny „nasz sternik”, wołała w świetlaną przyszłość. I kto nie chciał tam maszerować, musiał się mieć na baczności. Po kilku latach Semykina podpisała list w obronie Wiaczesława Czornowoła. Tutaj już ostatecznie trafia do kategorii „ukraińskich burżuazyjnych nacjonalistów” i odtąd pod nieustanne oko KGB. Musiała przejść, jak sama mówiła, „na podziemny tryb pracy: szyła odzież dla krewnych uwięzionych przyjaciół”. W dodatku została wykluczona, już po raz drugi, ze Związku Artystów. Mimo to w 1971 roku, za rekomendacją Heorhija Jakutowycza, zostaje zaproszona do pracy w ekipie filmowej filmu „Zachar Berkut” (premiera 1972). „Czujni ludzie” ostrzegali o nieprawomyślności i „nie-naszości” Semykinej, jednak reżyser obrazu Łeonid Osyka chciał kichać na podobne ostrzeżenia. Chciał i nakichał... W jednym z wywiadów artystka tak odtwarzała osobliwości swojej pracy w grupie „Zachar Berkut”: — Do filmu wolałam stworzyć przede wszystkim zamkowy, a nie pompatyczny, barwny, świąteczny huculski ubiór, i dlatego założyłam w szaty Ukraińców ascetyzm, pewną surowość. Książęta, w czasach opisanych przez Iwana Frankę, nosili odzież z szarego sukna, metalowe ozdoby… Żadnej rzeczy (nawet drobiazgu) koloru czerwonego w ich garderobach nie było. Wojownicy chwalili się swoją siłą, męstwem, a nie odzieżą. I ubiór ich wyróżniał się współbrzmiącymi z naturą (przede wszystkim ziemią, trawą) odcieniami. Tak, oprócz tucholskiego, tworzyłam książęcy kostium; a jeszcze jako osobny kierunek pracy — kostium tatarski. Rzeczywiście, kostiumy postaci filmu Osyki zachwycają stylowością (i to jest styl „konserwatywnego arystokratyzmu”!) i nienagannym, wzorcowym gustem artystycznym. Potem wiele się wydarzyło w życiu Ludmyły Semykinej. Na przykład jej witraże i mozaiki w pomieszczeniu stacji metra „Poczajna” (do niedawna „Petriwka”). Była i Nagroda Szewczenkowska w 1997 roku — za kolekcje odzieży pod ogólną nazwą „Wysoki zamek”. W naszych stronach trzeba żyć długo — i wtedy sprawiedliwość wobec ciebie zostanie przywrócona. Ludmyła Semykina najwyraźniej znała tę prawdę, więc i przeżyła, chwała Bogu, niemal sto lat… A obecnie jej dusza odlatuje w sferę wysokich zamków i wysokich niebios. Gdzie już dawno czekają na nią Ałła Horska, Opanas Załywacha, Heorhij Jakutowycz, Łeonid Osyka… Żegnajcie, pani Ludmyło! Trud Wasz w wieczności, on — na zawsze z nami, z Ukrainą, światem. Witraż „Szewczenko. Matka” w Uniwersytecie Kijowskim (zniszczony 1964 r.). Kadr z filmu „Zachar Berkut” (1972, reż. Łeonid Osyka). Wasyl Symczycz — Zachar Berkut, Antonina Leftij — Myrosława. Stacja metra „Poczajna”, Kijów. Mozaika Ludmyły Semykinej.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn