Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Wasyl Kliczak Odpowiada bólem planetarnym

Слово Просвіти, №03 за 2021 рік

Jak fragmenty filmu, wyłaniają się na ekranie pamięci ci czy inni ludzie, którzy żyli w moim dziecięcym czasie. Nie da się go już przywrócić, tego czasu – i tych ludzi również. Oni, niczym cienie nad rzeką Rybnicą, która bierze początek w Karpatach, chwieją się w jej falach. Woda odpływa, a cienie pozostają. Cienie ludzi, którzy szli przez kładkę lub wpław przez rzekę. Niektórzy z nich zapamiętali się wyraźnie, niektórzy słabo, a niektórych nawet nie potrafię sobie przypomnieć. Moja rodzinna wieś Rudniki, na Pokuciu, otoczona lasami. Jest w niej zakątek Zarika, gdzie dorastałem. Nazywają go jeszcze Warszawą, bo mieszkało tu z dziesięć polskich rodzin. Polacy wyjechali po wojnie, a w ich domach osiedlili Łemków. Obrazy tych cieni poruszają mnie do dziś. Na przykład, fabuła wiersza “Fiołki”. Chcę nieco czytelnikowi wyjaśnić. Chodzi o wielką tragedię. Szesnastoletnia dziewczynka zakochała się w chłopcu. Matka-nauczycielka nie pochwalała jej zauroczenia, jakoś przyszła na szkolny wieczorek, zwymyślała córkę przy dzieciach. Pewnie było zbyt wysokie napięcie emocjonalne, bo ta dziewczynka uciekła z wieczorku, pieszo udała się do sąsiedniej wsi, gdzie jest stacja kolejowa, i tam rzuciła się pod pociąg... Wszystko to widziały i przeżyły fiołki, które rosną przy drodze obok jej domu. A dlaczego dwie Natalki? – Matka po pewnym czasie urodziła drugą córkę. I nazwała ją Natalką... Żywy w pamięci jest ten zakątek, ten kraj i ten samotny rodzicielski dom, który napełniałem nowymi słowami, nowymi sensami, które przyczaiły się w pajęczych zakamarkach. Czekają na mnie. Czekają na nowe słowa... Przy bramie rozkaczasta grusza. Wozy obok jechały z trudem. Kępami tam obrywało się siano na gałęziach, które wbijały się mocno w ładunek, ciągnięty końmi z wozem czy z grubymi saniami. Mykoła wychodził z podwórza i zrywał te kępy, niczym pióra. Zerwane zanosił do stodoły, siana w której było dosyć. Tak, byli oni skąpcami I pragnienia tłumili swoje. Zamykali się przed kolędnikami. Dwoje już na wieki skąpców. Szkoda, jak wspomnisz, tych ludzi. Co to za życie co boży dzień? Kępki w pamięci wiszą. Na gałęziach, niczym listki, migoczą. Mykoła zapamiętał się bezwolnym. Choć i był dbałym, nie bezczynnym. Lecz było w życiu u niego pociechy Na małą czy trochę większą kępkę... * * * Od ujścia Rybnicy, od brzegu Prutu pod prąd wpław łowili ryby. Kamieniami sieci przyciskali. I woda zbijała i podnosiła się na dęba. I krok za krokiem pod prąd szli, nie oglądając się, w górę. Proste były obowiązki moje — wbijać bosak w przybrzeżne nory i rozpędzać skupiska ryb, je skierować w niewidzialne sieci. I gniewał się na mnie nie jeden, że uciekały, jak oszalałe brzany, klenie, strzeble i kiełbie. Jeszcze ich nazwy w pamięci trzymam. Niech płodzą się w rzeczułce małej, co przepływała swego czasu rajem... UCIEKINIERZY Góry. Dwoje brną przez gęstwiny i chaszcze. Nogi same niosą tych, co idą na zatracenie. Nagle wyskokiem zwierz im napędził strachu. Nie pomoże topór. Nie pomogą gałęzie. I rwali oni przez trzeszczące chrustowisko. Jakby ducha szatana słychać bliżej i bliżej. Zwierz za nimi biegnie leniwie i szybko. I właśnie w tej chwili tutaj niepożądani świadkowie. Głównym dla uciekinierów, zdeptawszy zaufanie, biec szybciej cały czas od partnera co raz, a nie szybciej od zwierza… ZARIKA Coraz częściej odwiedza wspomnienie dzień-po-dniu o tym zakątku Zarika. Widzę, jak tam chwieje się kładka Przez Rybnicę pienistą i szybką. Kto by mapę zrobił najprostszą? Uliczki i budynki naniósł od dalekich czasów do najbliższych. Świadek wszystkiemu — zadumany las... A sąsiedzi — niczym chutorzanie. Słychać rzadko tutaj ich przekrzykiwanie. Zazwyczaj budząc się rano, Na mobilny szykują się dźwięk. Szczególnie ceniona wieść, czy w deszcz nie zaskakuje rzeka. Choć jaka by godzina nie była późna, to czekają cierpliwie na dzwonek Od tego, kto do brzegu bliżej. Zagrzmiało. I słowo “poszła” zabrzmiało sygnalnie i zachęcająco. Czyli rzeka wszerz popłynęła I poniosła się groźnie i stromo. Może nawet budynki znieść, zatopić ogrody i zarzecza i, niczym złoczyńca, uciec. Więc i niejeden wcześniej przez nią rodzinne miejsce zmieniał na obce. I zostały komuś przywileje czy na dole, czy na górze, czy gdzieś jeszcze. Ich obejścia — niczym gwiazdozbiory, troszkę skupione czy w samotności. Gdzie ta mapa, gdzie każde podwórze, każda uliczka w rodzinnym zakątku? Ja go czuję z daleka. On przez duszę moją przepływa i krzyczy w niej, niczym bocian: Zarika. Za — rzeka. Za — rze — ka... SKRZYDLATE TAŃCE Dziewczyny stały w osobnym gronie. A w innym tłoczyły się chłopaki. I pierwsze dźwięki, jak źródlany plusk, poszły, niczym strumyczek do rzeki. I chłopak wychodzi na plac. I woła: Olciu! Lesiu! Czy ... Mari’! Już przy nim dziewczyna. I taniec oni zaczynają w tej jasnej porze. I widać, że tańczą nie po raz pierwszy. I widać, że dla nich ten rytuał taki, którego chcą przewyższyć w królestwie wygiętych luster. I gdzie teraz — pytasz — lustra te? Ich czasowa pokryła zasłona. I w pamięci o tańcach tych skrzydlatych żywe jeszcze wspomnienie. Wspomnienie-tajemnica... * * * Nowe słowa przynosiłem do domu. One same mieściły się w nim. I tak żyło się, dopóki odjeżdżać w końcu przyszło. Na długo, świecie mój. Ich zostawiłem. One w kątach chowały się. Jak sieroty, okaleczone, nieme. Jak przyjeżdżałem, one nie przyznawały się. Pewnie, przywykły, że cały czas same. I mimo to, kiedy je zahaczył mój głos, a jeszcze usłyszały wiązkę słów nowych, to wzdrygnęły się, jak pszeniczny kłos, zafalowały, jak kowalski miech. Dusza wtedy napełniła się po brzegi najprawdziwszym boskim ciepłem. Wszedłem do rodzinnego domu bez podarunku, chowam mokre oczy potajemnie. Nie wiedząc, że idą mi na pomoc ukryte w zakamarkach słowa, że ze wszystkich możliwych przystani jedynie tutaj ich siła ożywa... STASIA Miała ona zajęczą wargę. Małą chatkę. I starą wierzbę. I czworo było ruchliwych kóz, które z babą maszerowały wszędzie. Jak łańcuszkiem po ulicy szły, To niczym nitkę wzdłuż ciągnęły. Szły tak równo, wyraźnie i uroczyście. Schludne i zawsze nadzwyczaj czyste. Kochała Stasia je, niczym dzieci. I czuło się, mocniej, niż ludzi, którzy głosu jej nie całkiem radzi, nosowego przez wrodzoną wadę. Na pastwisku wspomnienia i żarty. I nieodzowna gra w durnia w karty. I Stasi tam nikt nie pokonał. Pewnie, wiedziała coś. A to nie grzech. Jej tłumaczenie zapamiętało się dziwne o kwiatuszkach na polance równej. — Oto widzisz — białe płatki, jak u rumianku. Czerwone na brzegach, niczym skrzydła ptaszka. Lecz wszystko ich mniej, tych czerwonych kropek. A wszystko zależy, wiesz, od dziewczynek. Kiedyś one wstydliwe były, Dlatego z czerwonym kwiatuszki kwitły. A teraz, widzisz, przeważnie białe. Tracą wstyd dziewczęta nasze miłe. I słyszałem to wtedy, jak byłem mały.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn