IWAN PROSIANIK
DMYTRO PAWŁYCZKO
Tłumaczenie maszynowe
Drodzy bracia i siostry! Gromadzenie się wojsk rosyjskich przy granicach naszego państwa, rozpowszechnianie informacji o planach agresora dotyczących rozpoczęcia inwazji, inne wrogie oświadczenia i działania przywódców Rosji wymagają naszej odpowiedzi. Przede wszystkim należy podkreślić, że inwazja Federacji Rosyjskiej na Ukrainę już miała miejsce, rozpoczęła się jeszcze zimą 2014 roku od ataku „zielonych ludzików” na Krymie. Od ośmiu lat trwa, choć oficjalnie nieogłoszona przez Kreml, to całkowicie realna wojna Rosji przeciwko Ukrainie. Skutkami tej wojny są okupacja Krymu i części Donbasu, codzienne ostrzały ukraińskiego terytorium przez wojska rosyjskie, ciągłe ataki hybrydowe ze strony Rosji w sferze gospodarczej, dyplomatycznej, informacyjnej, religijnej i innych. Cel tej agresji jest znany i zrozumiały: przekształcić cały nasz kraj lub przynajmniej jego większą część w okupowane terytorium, zarządzane w imieniu Kremla przez zdrajców, terrorystów i kryminalistów. Przekształcić Ukrainę w taką otchłań, w jaką Rosja zamieniła Krym, Donieck i Ługańsk. Naszym kosztem spróbować odbudować zgniłego i martwego radzieckiego potwora, więzienie narodów, imperium zła, zmusić wolne narody Europy do ukorzenia się przed pragnieniami obecnych władców Kremla. Faktem historycznym jest już to, że Ukraina w znacznie gorszych warunkach, które zaistniały dla nas w latach 2014–2015, odparła zakusy agresora, który już wtedy miał zamiar stworzyć na naszych ziemiach „Noworosję” od Charkowa po Odessę. Tym bardziej teraz, posiadając zmodernizowane i zdolne do walki wojsko, mając niezłomne wsparcie sojuszników wśród demokratycznych krajów całego świata, jesteśmy w stanie skutecznie przeciwstawić się napastnikowi i zniweczyć jego plany. Jesteśmy szczerze wdzięczni Ameryce, krajom Europy i wszystkim naszym sojusznikom na świecie za wsparcie, pomoc dyplomatyczną, gospodarczą i wojskową. Lekcje przeszłości wyraźnie świadczą – uspokajanie agresora, próba „zrozumienia” go, „uwzględnienia” jego zachcianek prowadzą nie do pokoju, a do wzrostu apetytów i rozszerzenia agresji. Tak było w przededniu II wojny światowej. Za błędy tamtego czasu narody zapłaciły straszną cenę. Mamy nadzieję, że te gorzkie lekcje zostały odrobione, a wnioski z nich – wyciągnięte. Dla narodu ukraińskiego słowa hymnu narodowego „duszę i ciało położymy za naszą wolność” – to nie pusty dźwięk, a głębokie przekonanie, potwierdzone wiekami walki o własne niezależne, soborne państwo. Przez ponad trzysta pięćdziesiąt lat pod władzą moskiewską wystarczająco wycierpieliśmy się od imperialnego i radzieckiego niewolnictwa. Ujarzmienie Ukraińców i zniszczenie kozaczyzny, wykorzenienie świadomości narodowej, fale represji i wielkie głody, włącznie z przerażającą zbrodnią ludobójstwa lat 1932–33, duchowa okupacja poprzez aneksję Ukraińskiego Kościoła – o tym wszystkim dobrze pamiętamy i nie dopuścimy do powtórzenia przeszłości! Drodzy bracia i siostry, współobywatele! My, naród ukraiński, nie pragniemy cudzego, a jedynie bronimy swojego: ojczystej ziemi, własnego domu, rodziny i bliźnich. Dlatego prawda jest po naszej stronie. A tam, gdzie prawda, tam jest Boża pomoc i zwycięstwo. Wróg chce nas zastraszyć, poróżnić, zmusić Ukraińców do tego, by własnymi rękami zniszczyli swój dom, jak to nie raz już bywało w naszej przeszłości. Rozumiejąc to, musimy zachować rozwagę, nie poddawać się prowokacjom, odłożyć wewnętrzne drugorzędne spory w obliczu zewnętrznego zagrożenia. W jedności nasza siła! Agresor atakuje wtedy, gdy ma nadzieję na osiągnięcie swojego celu. Naszym wspólnym zadaniem jest pokazanie rosyjskim władcom: pokonanie Ukrainy jest niemożliwe, będziemy walczyć i bronić siebie oraz ojczystej ziemi aż do zwycięstwa! Drodzy bracia i siostry, narodzie ukraiński! Przez trzy dekady – od czasu odzyskania naszej państwowej niepodległości – nie raz stawaliśmy w obliczu wyzwań, które wydawały się nieprawdopodobne. Jednak za każdym razem pokonywaliśmy je, z Bożą pomocą i jednocząc wysiłki w walce o prawdę, godność i wolność. Tak musimy czynić i teraz – i z pomocą Najwyższego osiągniemy zwycięstwo oraz sprawiedliwy pokój. Od początku rosyjskiej agresji w naszych świątyniach nieustannie brzmi modlitwa o wyzwolenie od najazdu obcych, o Bożą opiekę nad naszymi obrońcami na froncie, o ulżenie doli i uwolnienie jeńców oraz zakładników. Błogosławię, aby w najbliższą niedzielę, 30 stycznia, we wszystkich świątyniach Prawosławnego Kościoła Ukrainy wzniesiono dodatkowo szczególne modlitwy za naszą Ojczyznę. Wzywam na naród ukraiński, na nasze wojsko i państwo Boże błogosławieństwo! Boże Wielki, Jedyny, nam Ukrainę chroń! Epifaniusz, Metropolita Kijowski i całej Ukrainy, 24 stycznia 2022 roku
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician. Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu — przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, rachunek bieżący UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Hłaholiuk Ołeksij Wasylowycz – 1000 hrywien. 2. Hłaholiuk Wasyl – 1000 hrywien. 3. Desiateryk Ołena Dmytriwna – 1000 hrywien.
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZYK, akademik NAPN Ukrainy
Miniony tydzień zakończył się znamienną dla każdego Ukraińca datą historyczną. 22 stycznia – Dzień Jedności. Wielki Styczniowy Dzień odrodzenia państwowego i narodowego.
Uniwersałem Dyrektoriatu Ukraińskiej Republiki Ludowej ogłoszono, że „Od dziś w jedno zlewają się oderwane od siebie przez stulecia części jedynej Ukrainy – Galicja, Bukowina, Zakarpacie i Ukraina Naddnieprzańska. Spełniły się odwieczne marzenia, dla których żyli i za które umierali najlepsi synowie Ukrainy. Od dziś istnieje tylko jedna niepodległa Ukraińska Republika Ludowa”. Dokonało się polityczne i prawne usankcjonowanie jedności narodowej na podstawie Czwartego Uniwersału, w którym rok wcześniej po raz pierwszy na szczeblu państwowym sformułowano stanowisko niepodległościowe: „Od dziś Ukraińska Republika Ludowa staje się samodzielnym, od nikogo niezależnym, wolnym, suwerennym państwem narodu ukraińskiego”.
Te sławne rocznice obchodzono bez zbędnej patetyki na temat „kochajcie Ukrainę” i innej elokwencji. Jednak wszędzie (na konferencji naukowej poświęconej I. Ohijence, którą „Proświta” przeprowadzała w Narodowym Uniwersytecie im. M. Drahomanowa; forum bezpieczeństwa; w oficjalnych odezwach; na licznych wydarzeniach) rozbrzmiewał temat jedności Narodu Ukraińskiego, jako najbardziej pożądanej obecnie wartości.
Równolegle z tym omawiano doniesienia informacyjne o koncentracji wojsk rosyjskich oraz przekazywaniu broni Ukrainie przez USA i Wielką Brytanię; swoiste stanowisko Niemiec wobec Ukrainy, dokąd nie pozwalają one wysyłać broni krajom trzecim; absolutnie szkodliwe wypowiedzi wysokich rangą urzędników wojskowych Berlina dotyczące niemożności powrotu Krymu do Ukrainy; stworzenie trójstronnego sojuszu między Brytanią, Polską i Ukrainą; zezwolenie Departamentu Stanu USA dla sojuszników z NATO na wysyłkę na Ukrainę rakiet przeciwpancernych i innej broni produkcji amerykańskiej; przybycie kompleksów szwedzkich przenośnych przeciwpancernych pocisków kierowanych NLAW, które uważa się za najlepsze w klasie przenośnej broni przeciwpancernej; wyjazd części dyplomatów USA, Brytanii i Australii z Ukrainy; projekt ustawy KPFR dotyczący uznania „państwowości” okupowanych przez Moskali terytoriów Donbasu itp.
Wszystko to są czynniki zewnętrzne. Jednak działa niemało wewnętrznych, które z pewnością nie sprzyjają konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa i wzmocnieniu państwa. Do nich należy zaliczyć przede wszystkim działalność „piątej kolumny”, o której często wspominano na kijowskim forum bezpieczeństwa. Potwierdzeniem tego zagrożenia są dane brytyjskiego wywiadu o „pragnieniu” Kremla, by postawić na prorosyjskiego lidera Murajewa w razie inwazji Moskali na Ukrainę. O tej odrażającej postaci oraz ukrainofobicznych siłach politycznych, które zagrażają bezpieczeństwu narodowemu, niemało napisano w „Słowie Proświty”. I te niepokoje mają podstawy. Ostatnie badania socjologiczne (21 stycznia 2022 r.) potwierdzają, że do Putina na Ukrainie pozytywnie, niestety, odnosi się 15 procent ankietowanych, mimo ósmego roku wojny. Oznacza to, że istnieje baza wsparcia dla Moskwii i „ruskiego miru”, która koncentruje się w różnych niszach społecznych – od Rady Najwyższej po cerkiew moskiewską. Dokonany fakt – od wewnątrz obecnie działa wróg ukraińskiej państwowości. Zminimalizowanie, zneutralizowanie tego zagrożenia jest pilnym zadaniem władz ukraińskich i społeczeństwa ukraińskiego. Jednak w tym celu konieczne jest prowadzenie dialogu obywatelsko-państwowego, który jakoś do tej pory nie został rozpoczęty.
Swego czasu Hegel ostrzegał, że „państwo nie może nie brać pod uwagę nastrojów obywateli”, które mogą być patriotyczne, obdarzone poczuciem honoru narodowego, oddania ustrojowi państwowemu. Bo w takim przypadku będzie się nadal kształtować istotna sprzeczność między państwem a jego obywatelami, kiedy uniemożliwia się jedność, a „prawdziwość w słowach i czynach” zamienia się w dowcipną frazę lub dekorację. Poza dialogiem i opinią publiczną nie da się skutecznie zwalczać ani „piątokolumnowców”, ani oligarchatu, które są zatorami dla organizmu narodowego.
Można prowadzić nieskończone rozmowy o władzy ludu, ale państwo i władza nie staną się ludowymi, bo prawdziwego głosu ludu raczej nie słyszą, niż słyszą. Bezsprzecznie, doświadczenie historyczne, tradycja i potencjał narodu ukraińskiego pozwalają mieć takie państwo, które odpowiadałoby jego charakterowi, duszy, kulturze, sposobowi życia. Despotyczna, autorytarna forma rządów nie jest jego wewnętrzną potrzebą bytu. I chociaż Ukraińcy osiągnęli w polu prawnym demokrację konstytucyjną, to jednak jej forma jest jeszcze daleka od istoty. Ochlokracja, oligarchia, despotia, „napomadowany” autorytaryzm aktywnie przejawiają się w warunkach naszej formalnej demokracji, kiedy fraza i deklaracja zastępują czyn, a prawda i sprawiedliwość tracą sens, transformując się w samowolę, butę i nieodpowiedzialność. O wartościach przestaje się nawet mówić, bo triumfuje „demokracja” na przyzwolenie milczącego drapania się po głowach. Przy prawdziwej władzy ludu niemożliwe jest, aby polityczna „elita” od deputowanych po prezydentów organizowała dla siebie podczas wojny wielotygodniowe wakacje wypoczynkowe. Odnosi się wrażenie, że dla podobnych typów (obcych nam duchem) ostatecznym celem nie jest zwycięstwo, a hasło „trzeba zwiewać z tego kraju”.
Ale jak wtedy przeciwstawiać się zagrożeniom i wyzwaniom narodu, kiedy przez wysokich urzędników ignorowana jest moralność, etyczne normy zachowania, wartości narodowe, pozbawiając obywateli wolności własnego postrzegania świata. Przecież dla jedności potrzebna jest wolność narodowa, dialog, działanie zbiorowego rozumu.
Samo poczucie wolności i sprawiedliwości rodzi siłę do przeciwstawienia się rosyjskiej agresji.
Rację miał I. Dziuba, który pisał: „Rusyfikatorskiej przemocy proponuję przeciwstawić jedno: wolność – wolność publicznego i uczciwego omawiania wszystkich spraw narodowych, wolność narodowego samopoznania”. Według tych kryteriów, najwyraźniej, warto oceniać i wspomniane już forum bezpieczeństwa, na którym wybrzmiało wiele patriotycznych, profesjonalnych myśli i propozycji. Ale, jak mówił klasyk, dusza pragnie wyższego. Sądzę, że bezpieczeństwo Ukrainy wymaga obecnie pierwszoplanowego utwierdzenia znaczenia wartości narodowych: duchowych, językowych, kulturowo-historycznych.
Bo w jaki sposób i wokół czego można jednoczyć naród, kiedy pod szyldem europeizmu i powszechności nie docenia się kluczowych dla narodu priorytetów języka ukraińskiego, kultury, narodowej Cerkwi, pamięci historycznej. Wiadomo, że narody, które znajdują się poza wartościami narodowymi, zawsze są rozłączone, nie żyją pełnokrwistym życiem, a wegetują. To „zwykła wegetacja, a nie Życie, – pisze P. Mowczan, – bo życie zawsze jest uświęcone wielką ideą. Kiedy życie traci swoją wysoką celowość, wtedy narzucane są zmonopolizowane przez innych zwodnicze idee. Każdą inercję próbują kierować w potrzebną dla „innych” stronę” (Wertykał słowa, 2022 r.).
Zaprawdę, nie zaprzeczając ważności zbiorowej tożsamości dla jedności, mimo wszystko kluczowym czynnikiem konsolidacji i jedności narodu, jego niezawodną odpornością jest tożsamość ukraińska.
Nie zapominajmy, jak nas niszczono. Już w czasach ZSRR pojęcie „naród ukraiński” używane było tylko tam, gdzie mówiono o „miłości do wielkiego narodu rosyjskiego” lub „o nienawiści do niemiecko-ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalizmu” – pisał D. Łobaj w „Niezwyciężonej Ukrainie”. A taką wieczną wartość jak język ojczysty kolonizatorzy zawsze wykorzystywali do ujarzmienia ukraińskości. Bo kiedy w 1938 roku na Ukrainie przymusowo zaczęto studiować „Krótki kurs WKP(b)”, to kijowskie „Wisti” donosiły, że KC KP(b)U zdecydował przetłumaczyć to dzieło na język ukraiński i wydrukować je w nakładzie miliona egzemplarzy. Jakie więc książki, broszurki, filmy proponowano Ukraińcom i wydawano po ukraińsku? Oczywiście, że nie Pismo Święte, „Kobziarza” czy prace naukowe M. Hruszewskiego. Bo wtedy – pisze w swojej niedawno wydanej pracy „Literatura ukraińska. Twórcy i dzieła” M. Żułynski – naród ukraiński rozpoznaje w twórczości i losie Szewczenki swoją historię, los, sławę i powołanie i przez to narodowo się samostanowi, duchowo oczyści, moralnie wzmocni. Natomiast Moskwa „proponowała” przede wszystkim swoich „bohaterów”: Newskiego, Dońskiego, Pożarskiego, Minina, Kutuzowa, Brusiłowa… W Teatrze Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki wystawiano sztukę „Generał Brusiłow”. I nawet dla Ukraińców w Kanadzie demonstrowano film o Piotrze I, „który krzyżował naszą Ukrainę”. Jednak zakazanymi byli kobziarze, kozacy, stroje narodowe, historyczne wydarzenia narodowe, pieśni. Tak formowała się rosyjsko-bolszewicka „językowość ojczysta”. Te imperialno-bolszewickie ideologemy były aktywnie wprowadzane, niestety, także przez naszych „wybitnych” ukraińskich artystów, których imionami wciąż nazywamy ulice, aleje, biblioteki. Przypomnijmy choćby referat pisarza M. Bażana, ówczesnego zastępcy przewodniczącego Rady Ministrów USRR „O niedociągnięciach i poważnych błędach w pracy ideologicznej” („Radziecka Ukraina” z 14 września 1946 r.). Tylko niektóre treści z jego broszurki: a) wzmocnić walkę z wszelkimi próbami przemycania burżuazyjno-nacjonalistycznych koncepcji Hruszewskiego i jego „szkoły”; b) nieugięte wykonywanie wskazań partii bolszewickiej i wielkiego wodza narodów towarzysza Stalina. Zgodnie ze stalinowskim kliszem propagowano „kulturę na Ukrainie”, która „tworzona” była przez obce moskiewskie wtrącanie się, nie mając nic wspólnego z kulturą ukraińską. Z inercji, podsycanej moskiewską trucizną, cudzoziemszczyzna wciąż „dobrobytuje” na Ukrainie. Kulturowo-reklamowa przestrzeń stolicy, na przykład, nasycona jest szufutyńskimi, kriczewskimi, meladzami i innymi „elkami”, formując dla Ukraińców gusta „ruskomirskich” szansonów. Przykro, że wciąż polityczna przestrzeń informacyjna po brzegi wypełniona jest murajewami, a nie wybitnymi Ukraińcami, a w głowach włodarzy wielkich miast Ukrainy nie mija zamroczenie dotyczące wywyższania żukowych i katarzyn. Na posiedzeniu RBNiO skrajnie koniecznym jest, wreszcie, podjęcie decyzji i położenie kresu tym rozwydrzonym prowokacjom. Nigdy odpowiednie służby państwowe nie reagowały należycie na samowolne działania naruszające naszą duchową suwerenność, na złośliwe fakty janczaryzacji Ukraińców we własnym państwie. Bo czymże to jest, jeśli nie pośrednim „zaproszeniem” Moskali do „wyzwolenia” rosyjskojęzycznych i rosyjsko-kulturowych, którzy są dyskryminowani przez banderowców. Przypomnijmy, czyż nie tych „bohaterów” wszelcy aksjonowy, puszyliny, zacharczenki wywyższali na Krymie i w Donbasie, czyż nie wychowani na ich „ideałach” głosowali na pseudoreferendach i zasilają szeregi bojowników. I jeśli niepoprawne wypowiedzi niemieckiego wiceadmirała Schönbacha dotyczące Ukrainy spowodowały jego dymisję, to otwarty moskalofil, eks-regionalista Murajew z jego zuchwałymi hasłami w stylu „tu nasza ziemia” i z jego kanałem „Naszy”, który informacyjnie walczy po stronie Rosji, czuje się całkiem komfortowo. Ogromny murajewski billboard zagarnął nawet najbardziej centralne miejsce w Kijowie – Dom Związków Zawodowych, tam, gdzie umierali Bohaterowie Majdanu. Bo jak mogą bezkarnie zachowywać się ci „ukraińscy” politycy, którzy przekonują, jakoby pytanie „Czyj Krym?” traciło aktualność; nie Rosja, a USA i Brytania prowokują wojnę na Ukrainie. Takich głosicieli „ruskiego miru” na Ukrainie jest bez liku, a dlatego potrzebna jest nie konstatacja faktów, a bezpośrednie żądanie narodu wobec władzy dotyczące zakazu takich przejawów ukrainofobii w warunkach wojny. Oczywiście, podobne społeczne wrzody spotyka się wszędzie, co negatywnie wpływa na zdrowie społeczeństwa obywatelskiego, przeszkadza jego jedności. Stworzone socjokulturowe, polityczne, państwowe środowiska z podobnych typów osłabiają, zombując półprawdami, energię narodową, zabawiając naród iluzją, że będzie jeszcze lepiej. Ukraińskie wartości dawno wymienili na fetysz kapitału i władzy, sprzedawszy się Moskwii i zdradziwszy Ukrainę. Nakreślając zagrożenia dla Ukrainy, trzeba nazywać i karać wszystkich tych, którzy się do nich przyczynili. Rozumiem, że to nie jest proste zadanie, ponieważ na Ukrainie nie istnieją ani politycy, ani partie, które nie zależałyby od oligarchatu, ich pieniędzy i mass mediów. Prawda zawsze wymaga odwagi obywatelskiej. Poza nią polityka zamienia się w faryzeizm. W Biblii powiedziano: „Poznajcie prawdę, – a prawda was wyzwoli”. Tylko ona jest zdolna uchronić naród od tego zła, kiedy narodowe podmienia się ogólnym, duchowe – handlowym. Platon w „Państwie” pisał, że kiedy mierzy się wszystko pieniędzmi, wprowadza się prawo, które jest normą ustroju oligarchicznego… Państwo tego typu nie może być jednolitym. Aby skonsolidować siły do odparcia i zwycięstwa nad agresorem, koniecznym jest jednoczenie społeczeństwa, narodu politycznego nie na oligarchicznym „prawie”, a na wartościowych zasadach narodowych, normując swoje narodowo-państwowe życie w sferach kultury narodowej, oświaty, nauki, informacji, druku książek, Cerkwi, mediów, zarządzania. Na Ukrainie taki nacjotwórczy wektor zawsze towarzyszył opór, nieustanne fałszowanie, zwłaszcza ze strony Rosji i jej domorosłych lokajów, o gwałtownej ukrainizacji, o ochronie „rosyjskojęzycznej ludności”, o konieczności rozszerzenia językowych granic „ruskiego miru”, o banderowcach i szybkim rozpadzie Ukrainy. Za tymi dezinformacjami imperialistów, które są musowane przez „swoich”, bezbłędnie odnajdujemy naszych nieprzyjaciół. Tak, odnowiona Niepodległość jeszcze nie gwarantuje pozbycia się przez naród stanu półkolonialności. Naród uchroni się i stanie się wolnym tylko wtedy, kiedy wzmocni Ukraińską Tożsamość, pozbywszy się psychologii wtórności i gorliwości w „modernym moskalofilstwie”. Na świecie istnieje niemało przyczyn i zagrożeń dla rozkładu narodowego i rozpuszczenia się wśród „innych”. Mają one charakter militarny, ekonomiczny, humanitarny, językowo-kulturowy, demograficzny. Jednak oczywistym jest, że ludobójcami są nie tylko wojny, ludobójstwa, wielkie głody, ale i duchowy, lingwocydny pomór, kiedy utracone są tablice pamięci narodowej, godności narodowej, na margines wyrzucono rodzimą kulturę i rodzimą mowę, czyni się grzech przez tych, którzy zdradzają swoje, stając się niewolnikiem tego grzechu. Te niezwykle wrażliwe i brzemienne w skutki tematy narodowe zawsze są warte uwagi, zwłaszcza w czasach, gdy Ukraina znajduje się w stanie realnej wojny, którą musimy wygrać, chroniąc własne Państwo jako najwyższą wartość.
Tłumaczenie maszynowe
Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wspólnie z Kijowską Radą Miejską oraz Kijowską Miejską Administracją Państwową przeprowadziły w Sali Kolumnowej Kijowskiej Rady Miejskiej imprezę literacko-artystyczną „Ukraina Soborna” z okazji Dnia Jedności Ukrainy. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora. Rozpoczęto imprezę pieśnią „Oj u łuzi czerwona kałyna”. Na wielkim ekranie obecni mogli zobaczyć kadry kroniki filmowej, poświęcone najjaśniejszym stronom ukraińskiej historii XX – początku XXI wieku. W imieniu zarządu głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” gości powitał szef Ługańskiej Obwodowej „Proświty” Wołodymyr Semystiaha: – Witam was od ługańczyków i doniecczan, którzy dzisiaj przebywają na tymczasowo okupowanym terytorium. Są oni przekonani, że Soborność to nie tylko niezależność poszczególnych terytoriów, ale także jedność całego naszego państwa. Życzę wszystkim zgody, przekonującej wiary w to, że nie ma takiego wroga, który mógłby pokonać naszą Soborność. Pan Wołodymyr zrobił krótki wykład z ukraińskiej historii XX wieku. Wspomniał o łańcuchu jedności od Kijowa do Lwowa w 1990 roku, w którym wzięło udział ponad milion osób. A rok później spełniło się odwieczne marzenie Ukraińców o niezależnym państwie. – Dzisiaj przeżywamy niezwykle trudny czas – podkreślił Wołodymyr Semystiaha – ale Ukraińcy wierzą w Soborność swojego państwa i kto walczył o nią – ten i dzisiaj robi wszystko, co możliwe, aby nie dopuścić do rosyjskiej okupacji. Zmusimy demokratyczną Europę, cały świat i Rosję w tym także do szanowania naszego kraju. – Ukraińska ziemia jest niczym kromka chleba, gęsto posypana solą mądrości naszego narodu – powiedziała prowadząca koncert, laureatka Nagrody Szewczenkowskiej, artystka ludowa Ukrainy Łarysa Kadyrowa. – Wspomnijmy Tarasa Szewczenkę, Iwana Frankę, Wasyla Stefanyka, Łesię Ukrainkę, Ahatanhela Krymskiego, Marię Zańkowecką, Sołomiję Kruszelnycką. Wszyscy oni przyszli na tę ziemię, wchłonęli jej piękno, siłę, energię myśli tej ziemi. Sławili ją w słowie pisanym i powiedzianym na deskach sceny, w słowie wyśpiewanym w pieśni, muzyce. Przede mną flaga, którą trzymała w zeszłym roku w Dniu Ukraińskiej Flagi moja wnuczka na Placu Michajłowskim w Kijowie. A uszyła tę flagę moja mama Kławdija Mykołajiwna Kononenko razem ze swoją sąsiadką. W 1990 roku w jedną noc zrobiły 60 takich flag. Niesiono je w Dniu Zjednoczenia przez Iwano-Frankiwsk, Lwów, Stryj, Równe, Żytomierz do Placu Sofijskiego w Kijowie. Ta flaga ma swoją pamięć. Dla mnie jest największym skarbem! Jesteśmy narodem, który chce pokoju. Nie idziemy do nikogo na niczyją ziemię, nie chcemy cudzej ziemi, wystarczy nam własnej. Dbajcie o rodzimą ziemię, pamiętajcie, kim jesteśmy i po co przyszliśmy na ten świat… Pani Łarysa przeczytała poezje wybitnych ukraińskich poetów, w szczególności z jej ust wybrzmiały wersy Iwana Franki i Liny Kostenko. A także opowiedziała historię powstania portretu Łesi Ukrainki autorstwa Iwana Trusza. Kopia tego portretu znajduje się w Muzeum wybitnej ukraińskiej pisarki w Kijowie, a oryginał – we Lwowie. Burzliwymi oklaskami obecni powitali występ grupy chóralnej Zasłużonego ludowego zespołu pieśni i tańca „Darnyczanka” Centrum Kultury „Peczersk”, kierownik artystyczny – zasłużony pracownik kultury Ukrainy, laureat nagrody imienia Iwana Ohijenki Petro Andrijczuk (on też jest reżyserem uroczystości). W wykonaniu „Darnyczanki” zabrzmiały pieśni kozackie, a także utwory pieśniarskie do muzyki ukraińskich kompozytorów XX wieku, poświęcone rodzimej ziemi. – Urodziłem się na południu tarnopolszczyzny w rodzinie represjonowanych – opowiedział Petro Andrijczuk. – Dziesięć lat moja mama spędziła w krainie wiecznej zmarzliny – w Norylsku. A wcześniej w latach 1944–1946 była łączniczką Ukraińskiej Powstańczej Armii, znała dekalog UPA, całe życie nosiła go w sercu. Kiedyś zapytałem ją: „Pewnie wtedy rozumieliście, że przegrywacie, co więc było dla was bodźcem?”. Na co odpowiedziała: „Rozumieliśmy, że mimo wszystko ta sprawa jest wygrana. Jeśli nie dzisiaj, to jutro albo za 100 lat. Wołodymyr Semystiaha i Łarysa Kadyrowa. Dlatego w końcu wygraliśmy”. Więc już od dzieciństwa idea niezależności i soborności była dla mnie znacząca. Znany ukraiński wykonawca Serhij Fajfura wyznał, że najważniejszą rzeczą w życiu jest dla niego miłość. Od niej zaczyna się wszystko, musimy ją pielęgnować i wzmacniać. Również w przekonaniu piosenkarza dzisiaj niezwykle ważne jest, aby wszyscy świadomi Ukraińcy jednoczyli się. Podarował swoje autorskie utwory „Żuky” oraz „Kłounada”, a także ukrainizowany wariant pieśni „Harmon”. Koncert kontynuował duet magistrów Narodowego Uniwersytetu Kultury w składzie Juliji Witranjuk i Sofiji Ruban. Młode wykonawczynie w swoim występie starały się przekazać niepowtarzalne piękno ukraińskich autentycznych pieśni. Ozdobą muzycznego wieczoru stał się występ artysty ludowego Ukrainy, szefa Kijowskiej Miejskiej „Proświty” Kyryła Stecenki (skrzypce-solo). Według niego Soborność ma trzy wymiary: geograficzne – wschód i zachód oraz północ i południe, a także czasowy – jednoczenie przeszłości i przyszłości ze współczesnością. Rozpoczął swój występ od utworu bożonarodzeniowego „Boh predwicznyj”, wykonał także „Sławień jedności, albo hymn integracyjny”, który składa się z trzech części: „Błahosłowy dusze moja Hospoda”, „Oda do radości” – Hymn Europy” oraz Hymn Ukrainy. Na zakończenie koncertu jego uczestnicy i widzowie wykonali państwowy Hymn.
Tłumaczenie maszynowe
W Dnieprze odbył się uroczysty wiec z okazji rocznicy Aktu Zjednoczenia z 1919 roku. Wydarzenie zorganizowała Sicheslawska „Proświta” wspólnie z Południowo-wschodnim oddziałem Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej oraz Dniprowskim Towarzystwem Więźniów Politycznych i Represjonowanych.
Tłumaczenie maszynowe
W zakładzie bazowym Miejskiej Rady Kobeliackiej „Liceum nr 2 im. Ołesia Honczara” otwarto wystawę Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UINP) „Rewolucja ukraińska 1917–1921. Wymiar regionalny”. Edukacyjne wydarzenie zorganizowali Wydział Oświaty oraz Wydział Kultury, Młodzieży i Sportu Komitetu Wykonawczego Miejskiej Rady Kobeliackiej, dyrekcja liceum, Kobeliacki Komunalny Muzeum Literatury i Sztuki oraz Północno-Wschodni Międzyregionalny Oddział UINP.
Pokaz wystawy poświęcono znaczącym wydarzeniom rewolucji. 22 stycznia 1918 roku niepodległość Ukrainy po raz pierwszy w XX wieku została ogłoszona IV Uniwersałem Ukraińskiej Rady Centralnej, a rok później odbyło się wydarzenie nie mniej znaczące — 22 stycznia 1919 roku na Placu Sofijskim w Kijowie Dyrektoriat Ukraińskiej Republiki Ludowej uroczyście proklamował Akt Zjednoczenia Ukraińskiej Republiki Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej w jedno soborne państwo ukraińskie. Również 29 stycznia w Ukrainie czci się pamięć uczestników bitwy pod Krutami, która dla narodu ukraińskiego stała się symbolem bohaterstwa i poświęcenia młodego pokolenia w walce o niepodległość. Dzięki waleczności i odwadze ukraińskich żołnierzy wrogie natarcie rosyjskich bolszewików na Kijów zostało powstrzymane na kilka dni. W tym czasie trwały rokowania między Ukraińską Republiką Ludową a państwami Czworoprzymierza. 9 lutego 1918 roku podpisano traktat pokojowy w Brześciu. Oznaczał on uznanie samodzielnej Ukraińskiej Republiki Ludowej za podmiot stosunków międzynarodowych. Uczniowie starszych klas liceum zapoznają się ze zdjęciami, mapami, dokumentami, chronologią wydarzeń w czasach Ukraińskiej Rady Centralnej, Państwa Ukraińskiego (hetmanatu) Pawła Skoropadskiego, Dyrektoriatu UNR, okupacji UNR przez bolszewicką Rosję, masowych chłopskich powstań antybolszewickich. 14 banerów wystawy opowiada o wydarzeniach sprzed stu lat. Każdy z nich poświęcony jest określonemu regionowi Ukrainy – Bukowinie, Zakarpaciu, Kijowszczyźnie, Krymowi, Słobożanszczyźnie, Tawrii, Czernihowszczyźnie i innym. Taka forma prezentacji pozwala prześledzić główne wydarzenia i uwidocznić ich ogólnoukraiński charakter, wyodrębnić specyficzne regionalne cechy przebiegu wydarzeń oraz opinii publicznej. Materiał wystawy zapewnia wszechstronne poznanie pierwszych wyzwoleńczych zmagań narodu ukraińskiego o państwową niepodległość Ukrainy na początku XX wieku w ujęciu regionalnym. „Osobny baner poświęcony jest wydarzeniom 1917–1923 lat na Połtawszczyźnie. Jest tu opowieść o narodowym wzroście na Połtawszczyźnie wiosną 1917 roku, postać przewodniczącego Dyrektoriatu UNR Symona Petlury oraz ruch powstańczy”, – powiedziano w Połtawskim biurze Północno-Wschodniego Międzyregionalnego Oddziału UINP. Planuje się, że wystawa „Rewolucja ukraińska 1917–1921 r. Wymiar regionalny” będzie prezentowana we wszystkich placówkach edukacyjnych miasta Kobeliaki.
Na podstawie materiałów strony na Facebooku Kobelackiego Komunalnego Muzeum Literatury i Sztuki
Tłumaczenie maszynowe
Ludmyła ZALISZCZUK Zdjęcia autorki. W soborze katedralnym św. Michała w Żytomierzu odbyły się bożonarodzeniowe życzenia „Daruj szczęśliwe lata naszej sławnej Ukrainie”, podczas których w wykonaniu chóru ludowego Żytomierskiego Zawodowego Koledżu Kultury i Sztuki im. I. Ohijenki pod kierownictwem Iryny Bilenikinej studenci śpiewali kolędy i szczedriwki. Mieszkańcy Żytomierza kontynuowali wydarzenie wiecem-requiem ze złożeniem kwiatów pod pomnikiem metropolity Hilariona. W Żytomierskiej Obwodowej Administracji Państwowej po raz pierwszy zaprezentowano oryginały dokumentów z zasobów Państwowego Archiwum Obwodu: wpis w księdze metrykalnej cerkwi Wniebowstąpienia Pańskiego w miasteczku Brusiłów powiatu radomyskiego guberni kijowskiej z 2 stycznia 1882 roku o narodzinach i chrzcie Iwana Ohijenki; wpis w księdze metrykalnej cerkwi Wniebowstąpienia Pańskiego w miasteczku Brusiłów powiatu radomyskiego guberni kijowskiej o ślubie Iwana Iwanowycza Ohijenki z Dominiką Danyliwną Łytwynczuk 3 czerwca 1907 roku oraz zaproszenie rektora Kamieniecko-Podolskiego Państwowego Uniwersytetu Ukraińskiego dla Towarzystwa Żytomierskiej „Proświty” na otwarcie Uniwersytetu z autografem rektora Iwana Ohijenki z 1918 roku. Księgi z archiwum można było oglądać tylko przez jeden dzień. Archiwalną ekspozycję udanie uzupełniły książki naukowca i metropolity, a także obrazy Wałerija Radeckiego i Mykoły Butkowskiego, laureatów nagrody im. I. Ohijenki. Tematyczną wystawę przygotowało także Żytomierskie Obwodowe Muzeum Literackie, którego pracownicy naukowi położyli nacisk właśnie na spuściznę literacką Ohijenki. Prawdziwymi historycznymi rarytasami są książki z 1918 roku „Ukraińska gramatyka. Część pierwsza. Podstawy ukraińskiej pisowni” oraz „Gramatyka języka ukraińskiego O. Pawłowskiego 1818 r.”. Odwiedzających zainteresuje literatura przekazana do muzeum w 1993 roku przez Kanadyjskie Towarzystwo Rozbudowy Ukrainy. W szczególności: Metropolita Hilarion, „Starzec Paisjusz Wieliczkowski (historyczna monografia literacko-teologiczna)”, 1975 rok; Metropolita Hilarion, „Słowo o wyprawie Igora”, zabytek literatury ukraińskiej XII wieku, 1949 rok; Metropolita Hilarion, „Ukraińska kultura i nasza cerkiew. Ideologia ukraińskiej cerkwi prawosławnej. Życiorys”, 1991 rok, a także wybór czasopism „Wiara i kultura” z lat 1950–1960. Wystawę otworzyła p.o. dyrektora Switłana Hres, odczytując poezję Ohijenki „Największe zwycięstwo”, pokazując obecnym, jak przenikliwym był poetą, jego wewnętrzną siłę i świat duchowy. Wspomniano Ohijenkę także jako proświcianina. Przewodniczący Żytomierskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Swiatosław Wasylczuk zaznaczył: „Na Ukrainie mało zwraca się uwagę na wydawanie spuścizny literackiej pozostawionej potomnym przez Ohijenkę, choć na uwagę zasługują prace d. filol. n., profesora Mykoły Tymoszyka. Tak nie powinno być wobec imienia tak wybitnego budowniczego państwa, działacza nauki i religioznawstwa. Przyczyną tego jest przebywanie naszych możnowładców pod wpływem „izmów” nadanych Ohijence za czasów władzy radzieckiej: zdrajca, kolaborant, ukraiński burżuazyjny nacjonalista. Jaki może być „burżuazyjny nacjonalista”, skoro wyszedł z nizin?! Jednak podobne myśli panowały na miejscach i ludzie właśnie tak wyobrażali sobie Ohijenkę. Kto próbował powiedzieć prawdę – na tych zwracano uwagę i mogli być prześladowani. Przypominam rok 1990, jeszcze za władzy radzieckiej, byłem przewodniczącym Obwodowej Organizacji Ludowego Ruchu Ukrainy. Z Ołeksijem Opanasiukiem (dziennikarzem i pisarzem) decydujemy się pojechać właśnie w te styczniowe dni do Brusiłowa i mimo wszystko opowiedzieć ludziom prawdę o Ohijence. Przyjechaliśmy z kijowianami. Do nas od razu z komitetu rejonowego partii wychodzą funkcjonariusze, grupa milicjantów, najęli krzykaczy i oni: „Po coście tu przyjechali? O zdrajcy mówić?! On taki i owaki, nacjonalista!”. Ale my swoje słowo powiedzieliśmy. Tak to się zaczęło. I teraz musimy o tym pamiętać i przywracać w pełnym wymiarze twórczą spuściznę o Ohijence, gdyż jest ona bezcenna. Mało znać etapy biografii Iwana Ohijenki, należy zwrócić uwagę na to, czego nauczał. U niego język ukraiński, historia ukraińska, państwo ukraińskie, ukraińska niezależna cerkiew – ponad wszystko. Całe życie pracował dla Ukrainy. Dlatego Iwan Ohijenko jest aktualny dziś, jak nigdy. Uczył i uczy, jak stać się i zidentyfikować jako Ukraińcy, aby zdecydowana większość naszego narodu uznawała się za Ukraińców duchowo i z przekonań, nie z pochodzenia. Wtedy będzie wypełnienie tego, nad czym pracował Iwan Iwanowycz, z czym zwracał się do nas. Ohijenko był jednym z prośwician tamtego czasu. Przypomnę wam, że „Proświta” w XX wieku była tą organizacją społeczno-polityczną, która właściwie wprowadziła inteligencję na tory narodowe. I nasza ukraińska rewolucja 1917–1920 lat odbyła się tylko dlatego, że pojawiło się wielu narodowo świadomych Ukraińców. Jednym z nich był Iwan Ohijenko. Pamiętajmy o tym i wypełniajmy jego testamenty”.
Ohijenkę słusznie nazywa się Wielkim Ukraińcem, w jego dorobku twórczym jest ponad 1800 prac z zakresu języka, kultury, drukarstwa oraz historii Kościoła. „On jest postacią nieprzebadaną, którą jeszcze trzeba zgłębiać. Dziękuję muzeum literackiemu za wystawę unikalnych materiałów i dokumentów. Myślę, że przydadzą się one studentom, naukowcom i pisarzom przy studiowaniu spuścizny Ohijenki. Przypomnijmy, że przez 42 lata pracował nad przekładem Biblii, dzięki niemu mamy możliwość zwracania się do Boga w języku ukraińskim. Dlatego popularyzujmy jego życie i twórczość. Rok 2022 ogłoszono rokiem Iwana Ohijenki, na Żytomierszczyźnie odbędzie się wiele wydarzeń. Na bazie naszego kolegium obraduje komitet ds. przyznawania nagrody imienia Iwana Ohijenki. Przyjmowanie dokumentów rozpoczęto i potrwa ono do 15 lutego. Tradycyjnie w marcu odbywa się posiedzenie komitetu z wyłonieniem laureatów w pięciu nominacjach: literatura, edukacja, nauka, sztuka oraz działalność społeczno-religijna” – opowiedziała Natalia Chomjak, zastępczyni dyrektora ds. pracy dydaktycznej Żytomierskiego Kolegium Zawodowego Kultury i Sztuki im. I. Ohijenki. Do muzeum literackiego na otwarcie wystawy tematycznej przybyli pisarze, bibliotekarze, wykładowcy i studenci. Goście otrzymali w prezencie książkę Iwana Ohijenki „Moje życie”. Wiodąca pracownica naukowa muzeum Nadija Masłowa oprowadziła gości po wystawie. Z muzycznym powitaniem wystąpił Ołeksandr Juzwiaczyk, student pierwszego roku Żytomierskiego Kolegium Zawodowego Muzycznego im. S. Kosenki. Żytomierszczyzna rozpoczęła obchody roku Iwana Ohijenki, gdyż 14 stycznia znanemu krajanowi minęło 140 lat od dnia urodzin. Iwan Ohijenko (metropolita Iłarion) – mąż stanu, znany uczony, pedagog, działacz społeczny, kościelny i kulturalny.
Tłumaczenie maszynowe
Relacje dwóch reżimów – Moskwy i Hawany – są dziś bezchmurne i mają ku temu swoje powody. Rosja w 2014 roku „wybaczyła” Kubie 31,7 mld dolarów długu wobec byłego ZSRR. Dla niezdolnego do reform gospodarczych komunistycznego reżimu, który doprowadził kraj do ruiny, stało się to prezentem, który gorliwie odpracowuje. Kuba jest jednym z niewielu państw, które głosują zgodnie z Federacją Rosyjską we wszystkich rezolucjach Zgromadzenia Ogólnego ONZ w sprawie Krymu – zarówno gdy mowa o jego militaryzacji przez władze okupacyjne, jak i o łamaniu praw narodu krymskotatarskiego. W ostatnim czasie w tych relacjach pojawiły się nowe, związane z Ukrainą niuanse. Bo groźby Kremla dotyczące rozmieszczenia na Kubie kontyngentu wojskowego, w tłumaczeniu z moskiewskiego na ludzki, można interpretować jako propozycję dla Waszyngtonu dotyczącą swoistego barteru: Kuba przy was, a Ukraina przy nas, zamieńmy się. A jednocześnie jako sugestię, że „możemy powtórzyć” kryzys karaibski sprzed sześćdziesięciu lat. W tym samym kontekście, moim zdaniem, należy rozpatrywać niedawną, złożoną w parlamencie i popartą przez deputowanych deklarację spadkobiercy braci Castro, prezydenta Miguela Díaza-Canela, o tym, że wkrótce Kuba złoży wniosek o przystąpienie do ODKB. Zatem ukraińskie władze i ukraińskie organizacje społeczne muszą się określić. I przede wszystkim zrozumieć, że władze kubańskie i naród kubański to różne pojęcia. Władze Ukrainy powinny potępić represje na Kubie i przyłączyć się do tych demokratycznych krajów świata, które już to zrobiły. To samo dotyczy organizacji społecznych (na półzakazaną partię komunistyczną nie liczę). Niestety, na stronie MSZ Ukrainy, a nawet naszej ambasady w Hawanie, nie znalazłem ani jednej wzmianki o procesach sądowych. Co więcej, ostatnio słychać głosy, jakoby ukraińskie władze zamierzały mianować ambasadora na Kubie, gdzie od 2014 roku to stanowisko pozostaje nieobsadzone. Otóż tego robić absolutnie nie wolno. Podniesienie rangi przedstawicielstwa oznaczałoby przymknięcie oczu zarówno na represje, jak i na wspieranie przez kubański reżim agresywnych dążeń Rosji. 9 stycznia, w przededniu amerykańsko-rosyjskich rozmów w Genewie, szef rosyjskiej delegacji, wiceminister spraw zagranicznych FR Riabkow, złożył oświadczenie, że NATO powinno zabierać manatki i wycofać się na granice z 1997 roku. Trzeba przyznać, że dotąd Riabkow jakoś trzymał się w cieniu i – w odróżnieniu od swojego szefa Ławrowa oraz „niepowtarzalnej” Maszy Zacharowej – większość koneserów aforyzmów, które okresowo dobiegają z rosyjskiego MSZ, w tym ja, nawet nie wie, co ten Riabkow zażywa dla animuszu, zanim wygłosi takie perły. Sugestia była jednoznaczna i tak niezdarna, jak rosyjski telewizor „Rubin” obok „Toshiby”. Oczywiście aforyzm Riabkowa nie umknął uwadze polityków, środowisk eksperckich i dziennikarzy. Pojawiły się różne komentarze – od dość surowych po zjadliwe. Od tamtego czasu minęły dwa tygodnie, ale dotąd nikt nie zadał szefowi kremlowskiej dyplomacji jednego ciekawego pytania: „Panie Ławrow, czy Moskwa naprawdę chce wrócić do 1997 roku?”. Tak, NATO nie rozszerzało się od 1982 roku, kiedy do Sojuszu dołączyła Hiszpania, do 1997 roku, kiedy jego członkami zostały pierwsze trzy kraje, byli uczestnicy byłego Układu Warszawskiego: Polska, Węgry i Czechy. Ale jak wracać, to wracać. Niech ktoś przypomni Ławrowowi, że 12 maja tegoż 1997 roku ówczesny gospodarz Kremla Jelcyn podpisał w Moskwie z Asłanem Maschadowem traktat o pokoju i zasadach wzajemnych stosunków między Federacją Rosyjską a Czeczeńską Republiką Iczkerii. A, powiedzmy, w Wenezueli u władzy był demokratyczny rząd Rafaela Caldery – tam jeszcze nie śmierdziało ani Nicolásem Maduro, ani jego poprzednikiem Hugo Chávezem, ani tym bardziej rosyjską fabryką produkującą karabinki Kałasznikowa. I co najważniejsze: w 1997 roku nie było jeszcze mowy o rosyjskiej agresji przeciwko Gruzji, a później – Ukrainie. Nie były jeszcze okupowane Abchazja i Osetia Południowa, Krym oraz część terytorium obwodów donieckiego i ługańskiego Ukrainy. A może nie chce pan, panie Ławrow, wrócić jeszcze dalej – do czasów ułusu moskiewskiego Złotej Ordy? No niech ktoś zapyta.
Tłumaczenie maszynowe
Małżeństwo Stećków było nie tylko światopoglądowo nierozdzielne, ale zlało się nawet w jednym imieniu – Jarosław Stećko i Jarosława Stećko. Czy znacie coś podobnego w historii świata? W jakich warunkach powstaje taka błogosławiona wspólnota, aż do całkowitego zlania się imion i losów? Iryna FARION, doktor nauk, profesor. Pigmeje zawsze dewaluują wszystko to, co idealne, duchowe i wieczne w życiu człowieka i narodu. Jarosław Stećko. Jarosław. Nie pokój jest naszym celem, a wolność i zwycięstwo naszego narodu, który jest powołany przez Boga do wypełnienia swojego przeznaczenia na ziemi. Nie o pokój, a o triumf prawdy. Jarosław Stećko. W tym roku mija 110 lat od dnia urodzin Jarosława Stećki (19.01.1912, Tarnopol – 5.08.1986, Monachium) – przewodniczącego Zarządu odnowionego Państwa Ukraińskiego 30 czerwca 1941 r., przewodniczącego Prowodu OUN(b) w latach 1968–1986 (20 lat), założyciela i 40-letniego szefa Antybolszewickiego Bloku Narodów (ABN 1946–1986), autora fundamentalnej dwutomowej pracy politologiczno-ideologicznej „Ukraińska koncepcja wyzwoleńcza” (2020), „30 czerwca 1941. Ogłoszenie odnowienia państwowości Ukrainy” (2019) oraz niedawno wydanego zbioru mało znanych artykułów „Kijów przeciwko Moskwie” (2021). Pasionarny bojownik o narodowe Soborowe Państwo Ukraińskie i rozpad Rosji. Przez pewien czas jego rodzina mieszkała we wsi Hłuboczek Wielki (ojciec był tam proboszczem – 4, s. 146), której społeczność 18 grudnia 2021 roku zagłosowała przeciwko rozmieszczeniu w ich wsi pododdziałów obrony terytorialnej, ponieważ to „tworzy niebezpieczeństwo dla miejscowych, a wolne pomieszczenia lepiej wykorzystają na urządzenie kompleksu sportowego, kawiarni lub centrum rehabilitacyjnego” (2). Oto taki groźny pogłos czasu, kiedy „sławnych pradziadów wielkich prawnuki marne” obalają ukraińską wertykalę Ducha… Najlepszą charakterystyką urodzonego w Tarnopolu studenta prawa i filozofii na uniwersytetach w Krakowie i Lwowie, więźnia polskiego więzienia we Lwowie Brygidki (1934–1936), więzienia policyjnego Alexanderplatz w Berlinie oraz pojedynczej celi w nazistowskim obozie Sachsenhausen (wrzesień 1941 – 29–30 września 1944) są dwa epizody z jego życia rodzinnego, o których sam opowiada jako o najbardziej znamiennej cesze wewnętrznego świata swoich rodziców, którzy mieli decydujący wpływ na jego nacjonalistyczny światopogląd. Ojciec był proboszczem we wsi Kamionki Wielkie (koło Podwołoczysk). Kiedy moskale aresztowali metropolitę A. Szeptyckiego, on wraz z ks. Wojakowskim zorganizował petycję do cara Mikołaja II z podpisami ponad 30 księży, którzy proponowali w zamian swoje więzienne uwięzienie za uwolnienie metropolity: „Zaoferowali za uwolnienie metropolity swoje uwięzienie” (3, s. 342). Matka Jarosława zafascynowała dzieci heroiczną literaturą ukraińską: utworami A. Czajkowskiego, T. Szewczenki, Łesi Ukrainki, I. Franki, W. Stefanyka. Pewnego razu przyjechała z Tarnopola do Lwowa, aby spotkać się z uwięzionym synem. Śledczy zaproponował jej widzenie przez kraty. Matka odmówiła i nie zobaczywszy się z synem, mimo długiej podróży, odrzekła strażnikowi: „Mój syn nie jest przestępcą i ja przez kraty nie będę z nim rozmawiać” (3, s. 342). Działalność rewolucyjna i 30 czerwca 1941 roku Jarosław Stećko znalazł się na ławie oskarżonych w sprawie zabójstwa ministra spraw wewnętrznych Polski 15 czerwca 1934 r.: otrzymał 5 lat więzienia (pozostawił wspomnienie „Za kratami”). Wtedy też wysunął ideę, że „Ukraina powinna stać się ideowym, moralnym i kulturalnym centrum, wokół którego powinny koncentrować się zmagania innych zniewolonych narodów…” (1, s. 24). Wyszedł dzięki amnestii i już 10 lutego 1940 roku stał się współinicjatorem utworzenia w Krakowie rewolucyjnego prowodu OUN(b). Dlaczego doszło do tak zwanego rozłamu? Wśród głównych przyczyn, według J. Stećki, była koncepcyjna różnica w budowaniu siły narodowej w kraju: „…nasza koncepcja budowania sił na rodzimych ziemiach i na emigracji dla samodzielnej rewolucyjnej narodowowyzwoleńczej akcji, bez orientacji na tę czy inną postawę Niemiec, nie znalazła żadnego zrozumienia u Melnyka” (3, s. 365). „To były dwie przeciwne koncepcje… z jednej strony grupa zorientowana na obcą siłę, a z drugiej – grupa młodych, zdeterminowanych, by włączyć się do walki, budować własną siłę, nie orientując się na postawę Niemiec” (3, s. 366). Oprócz tego, było żądanie formowania zbrojnych ochotniczych oddziałów ukraińskich do walki w Finlandii przeciwko Moskwie, co ówczesny szef OUN A. Melnyk również odrzucił. Kiedy nasi obecni nieszczęśni analitycy lamentują nad szkodą rozłamu, to mnie w pełni imponuje właśnie ta myśl J. Stećki: „…rozłam w mojej ocenie był prawomocny i konieczny. Uważam, że to nie było osłabieniem rewolucyjnej walki i frontu wyzwoleńczego, a przeciwnie – ten rozłam uratował sytuację dwufrontowej wojny, uratował niesplamiony sztandar ukraińskiego nacjonalizmu…. Był on faktycznie tym granicznym słupem w rozwijaniu heroicznej epoki naszej historii. I dlatego Prowód Rewolucyjny był konieczny, koniecznie trzeba było skończyć z obozem oportunizmu, który wtedy zagnieździł się w czołowych kręgach organizacji” (3, s. 367). Pouczająca w tej kwestii jest prorocza myśl J. Konowalca: „My zainicjowaliśmy zorganizowany ruch nacjonalistyczny, my dajemy mu jeszcze teraz zastrzyki, ale my go nie prowadzimy… na zachodnich ziemiach ten ruch wykazuje bardziej radykalne tendencje, niż to niektórym z nas jest pożądane. Nie jest wykluczone, że my już w niedalekim czasie znajdziemy się wobec tego ruchu w roli ojców bez odpowiedniego wpływu na jego dalszy rozwój… Młody ruch nacjonalistyczny na Ziemiach Zachodnich nas jeszcze toleruje, – jestem pewny jednak, że z jego wzmocnieniem i wewnętrznym uformowaniem, on, jeśli nie będziemy próbować znaleźć wspólnego języka, wytworzy swój własny prowód” (1, s. 31). W kwietniu 1941 roku w Krakowie przeprowadzono II Wielki Zjazd OUN, gdzie zatwierdzono legitymność i poprawność ideowej strategii Prowodu Rewolucyjnego. Wybrano jego skład: przewodniczący – S. Bandera, zastępcy J. Stećko i M. Łebedź.
Zgromadzenie Narodowe we Lwowie O godz. 20.00 zebranie zwołano do pomieszczenia „Proświty” na placu Rynkowym 10. J. Staruś ogłosił to przez przejęte radio. Posłańcem od A. Szeptyckiego był J. Slipyj, który został zastępcą przewodniczącego zgromadzenia – J. Stećki. Następnie do sali weszli niemieccy oficerowie, wśród których G. Koch oświadczył, że tutaj „decydująca jest władza Hitlera”, na co J. Stećko odpowiedział: „…gospodarzem na ukraińskiej ziemi jest naród ukraiński i my tworzymy aparat państwowy oraz naszą państwowość na swojej ziemi, nas nie wiąże niczyja obca wola”. Co ciekawe, w tym momencie J. Slipyj szepnął Stećce: „No to Niemcy są przeciwko nam”. „Tak, ale musimy iść naszą drogą”. Biskup: „Tak, innego wyjścia nie mamy i Metropolita myśli tak samo”. Koch powiedział: „Igracie z ogniem”. Stećko w odpowiedzi: „No a wy także” (3, s. 381). Później napisał o tym: „Kiedy w obronie Aktu 30 czerwca 1941 r. nie byliśmy w stanie wystawić czołgów, armat i bombowców, a co za tym idzie – silnej armii, bo tak ułożyły się warunki – postanowiliśmy czołgom, bombowcom i armatom okupantów przeciwstawić wierność idei Suwerenności narodu, godność i dumę wielkiego duchem narodu, niezłomność naszego charakteru…” (3, s. 12). Rząd sformowano do 5 lipca, jednak już 11 lipca został aresztowany, a 15 września wysłany do więzienia Alexanderplatz w Berlinie, a potem do Sachsenhausen. Przebywał w bunkrze śmierci. We wrześniu 1944 roku Niemcy skłaniali J. Stećkę i S. Banderę do wspólnego z A. Własowem frontu (ROA) przeciwko Moskalom. Nie zgodzili się.
Emigracja Uciekając spod nadzoru gestapo do strefy amerykańskiej, został ciężko ranny. Jego, niemal martwego, uratowali z bolszewickiego aresztu w szpitalu w Czechach towarzysze broni i przyszła żona Hanna Muzyka, która stała się później Sławą Stećko (1946 r.). Od 1946 roku na emigracji głównym kierunkiem działalności była polityka zagraniczna: „Za granicą zobaczyłem, że realna siła to własna siła, a własna siła to front zniewolonych narodów” (3, s. 394). Tak został stworzony ABN (Antybolszewicki Blok Narodów), do którego najpierw weszli przedstawiciele Słowaków, Gruzinów, Łotyszy, następnie Bułgarzy, Czesi, Rumuni. Koncepcję ABN opracowywał S. Bandera. Idea powstała jeszcze na Ukrainie w listopadzie 1943 roku, kiedy odbyła się Konferencja Zniewolonych Narodów (Gruzini, Ormianie, Osetyjczycy, Kazachowie, Czerkiesi, Azerowie, Kabardyjczycy, Tatarzy, Czuwasze, Baszkirzy, Białorusini, Uzbecy) i tworzyły się oddziały innych narodów w składzie UPA (Azerowie, Uzbecy, Gruzini, Tatarzy). Pierwszy Kongres ABN odbył się 16 kwietnia 1946 r.: „ABN uroczyście oświadcza, że nie będzie trwałego pokoju dopóty, dopóki nie zostanie zniszczony ZSRR – światowy agresor oraz zniewoliciel narodów i człowieka” (4, s. 76). Właśnie stąd wzięła się teza Stećki „Ukraina – kamień węgielny światowej polityki” (5, s. 286) oraz odkrycie przeznaczenia Ukrainy: „…kiedy centrum militarnej potęgi wolnego świata jest dzisiaj Waszyngton, stolica USA, to centrum ideowo-moralnej siły zniewolonych narodów jest Kijów – stolica Ukrainy. Wyzwolenie Ukrainy oznacza zniszczenie moskiewsko-bolszewickiej imperii, a tym samym i likwidację moskiewskiej agresji w Azji, na Bliskim i Środkowym Wschodzie oraz Oceanie Indyjskim” (1, s. 81). J. Stećko miał spotkania z najwyższymi przywódcami czołowych państw: kanclerzem Niemiec Konradem Adenauerem, prezydentem Francji Charlesem de Gaulle’em, brytyjskim premierem Macmillanem (u którego gościł w domu), szwedzkimi, tajwańskimi wysokimi urzędnikami, z amerykańskim prezydentem R. Reaganem, który brał udział w konferencji ABN w 1983 r., a następnie zaprosił ich do Białego Domu, gdzie powiedział Stećkom: „Wasza walka jest naszą walką, wasze marzenie jest naszym marzeniem!”, a także od tego czasu skrzydlata stała się jego fraza: „ZSRR – więzienie narodów” (4, s. 154). Amerykanie właśnie wtedy zorganizowali konferencję prasową Prezydenta R. Reagana z Przewodniczącym ABN. Było to nadzwyczajne wydarzenie w amerykańskim kongresie (4, s. 154).
Jarosława Nasze życie – to była Ukraina, wszystko podporządkowywało się idei jej wolności, jego treść była skierowana na pracę. Jarosława Stećko
Jarosława Stećko (14.05.1920, wieś Romanówka, rejon trembowelski, obwód tarnopolski – 12.03.2003, Monachium). Studiowała na Politechnice Lwowskiej (wydział budowlany, 1941 r.), następnie w Instytucie Prawniczym (Monachium, języki niemiecki i francuski). Członkini OUN (od 1938 r.). Współorganizatorka Czerwonego Krzyża w UPA (szpital, wyżywienie, zakwaterowanie). Na polecenie Prowodu OUN w 1944 r. wyjeżdża za granicę, gdzie w Wiedniu poznaje Jarosława Stećkę. Jak stała się Jarosławą Stećko? „Zresztą, w metryce byłam zapisana jako Anna-Eugenia, ale poszłam do gimnazjum i imię „Genia” brzmiało mi tak jakoś po polsku, że pomyślałam sobie: „A cholera jasna, nie będę nazywać się „Genia!”. I nazwali mnie Roma… (4, s. 94). Przebywając w szpitalu w Czechach w 1945 r., Jarosław poprosił: „Wiesz co, będę cię nazywał „Sława”, dobrze?”. „Dobrze, ale przecież Roma – to też ładne imię”. „A ja będę nazywał Jarosława”. I od tego momentu powiedziałam: „Jestem Jarosława”, i wszędzie już pisałam i nazywałam siebie tylko tak, aż weszło to w użycie, i w krew, i w serce”. Następnie dodawała: „Jarosław był dla mnie kolosalnym autorytetem. Czułam się mała przy nim, był bardzo mądry…” (4, s. 145). Wspominała: „Nigdy z Jarosławem nie braliśmy obywatelstwa obcych państw: „Jak mam reprezentować Ukrainę i żyć na cudzoziemski paszport? Nigdy do tego nie dojdzie” (4, s. 94). Po śmierci J. Stećki – przewodnicząca ABN, redaktor czasopisma „ABN-Correspondence”. Pierwsza liderka nowo powstałej partii „Kongres Ukraińskich Nacjonalistów” (1992–2003). 1991–2001 – Przewodnicząca Prowodu OUN(b). Deputowana Rady Najwyższej Ukrainy 2, 3, 4 kadencji z okręgu wyborczego nr 89 w obwodzie iwanofrankiwskim (Nadwórna, Jaremcze, Kosów, Wierchowina). W 1997 r. w wyborach uzupełniających zdobyła 86,6% głosów wyborców. Do przysięgi jako najstarsza deputowana wprowadzała deputowanych dwukrotnie: 14.05.1998 (okręg nr 89, 56,36%) oraz 14.05.2002 r. (numer 11 z listy „Naszej Ukrainy”). Władała językami: polskim, angielskim, niemieckim, francuskim, hiszpańskim, włoskim, słowackim, białoruskim. Honorowa obywatelka Lwowa. W 1991 roku, w roku 50-lecia Aktu 30 czerwca 1941 roku, wróciła na Ukrainę i przyjechała właśnie do Lwowa, na plac Rynkowy, gdzie jej mąż ogłaszał Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego: „…chciało się bardzo, tak chciało się każdą kałużę jakoś powitać, każdy kamyczek pocałować… To takie silne wrażenie pierwsze!” (4, s. 166). Przenikanie losów, kiedy wspólnota jest pisana z góry. W swoim pierwszym wywiadzie na Ukrainie 30 czerwca 1991 r., zaraz po wiecu we Lwowie na pl. Rynkowym z okazji historycznego Aktu 30 czerwca 1941 r., na pytanie moskiewskich dziennikarzy, jaki jest jej główny cel – powiedziała: „Rozbić, rozłupać Związek Sowiecki na samodzielne państwa!” (4, s. 168). I ten cel musimy zrealizować.
1. Bahan Ołeh. Idea i czyn Jarosława Stećki. Szkic publicystyczny. Kijów, 2008. 164 s. 2. Mieszkańcy wsi na Tarnopolszczyźnie przeciwko rozmieszczeniu u nich pododdziału obrony terytorialnej. 3. Stećko Jarosław. 30 czerwca 1941. Ogłoszenie odnowienia państwowości Ukrainy / red. odp. Mykoła Posiwnycz. Lwów, Toronto, Drohobycz: Poswit, 2018. 483 s. 4. Stećko Sława. Kobieta, która tworzyła niepodległą Ukrainę. Autobiografia. Kijów: Jarosławiw Wał, 2021. 200 s. 5. Stećko Jarosław. Kijów przeciwko Moskwie / oprac. H. Rij, W. Roh. Kijów: UWS, 2021. 633 s.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wkład wszystkich nieobojętnych Ukraińców regionu. Tymczasem właśnie teraz chciałoby się przypomnieć, że działaczom Proświty z Doniecczyzny, aktywistom udawało się godnie czcić pamięć o O. Tychym. Tak, w lutym 2012 roku w Filharmonii Donieckiej odbyło się liczne wydarzenie z okazji 85. rocznicy urodzin działacza społecznego. Zaprezentowano jego najpełniejsze wydanie w dwóch tomach. Redaktorzy książek – Wasyl Owsijenko, Marija Olijnyk, Wołodymyr Piweń, Jewhen Fiiałko opowiedzieli o swojej pracy. W wielkiej sali do obecnych zwrócili się Wołodymyr Tychyj, Łewko Łukjanenko, Anatolij Zahnitko, Ołeksandr Riznykiw i inni. Szczegółowo o wydarzeniu opowiedziała na łamach „Słowa Proświty” Marija Olijnyk. A w „Donecczynie” poeta i publicysta Jurij Docenko, zaznaczając wysoki poziom wydarzenia i szczerą ukraińską atmosferę w sali, wyraził nadzieję, że pytanie „Lód niepamięci pęka?” już wkrótce stanie się retorycznym, albo nawet wykrzyknikowym stwierdzeniem. I na koniec. Kiedy wiosną 2014 roku po Doniecku już bez przeszkód biegali przygotowani przez Rosję bojownicy z automatami, władze obwodowe poszły do podziemia, miejskie poddały się okupantom, a Achmetow „huczał” poza granicami obwodu, zadzwonił do mnie dobry kolega i znany naukowiec z propozycją ratowania czegoś z archiwum redakcyjnego Tichego. Było to niespodziewane, ponieważ żadne ślady zwracania się do gazety Ołeksija Iwanowycza nie pozostały jeszcze 30 lat temu. Wszystko, zapewne, wyczyszczono wtedy, gdy odbywał się niesprawiedliwy radziecki sąd. Powiedziałem o tym koledze, a sam pomyślałem: nam by obecne archiwum uratować... Ale nie było dane. Już po kilku miesiącach prorosyjscy terroryści zniszczyli biuro gazety „Donecczyna”... Ani archiwum z gazetami od 1945 roku, ani biblioteki z książkami Ołeksy Tichego, Wasyla Stusa, Łewka Łukjanenki, Iwana Dziuby, Wołodymyra Wynnyczenki... W niektórych gabinetach książki płonęły, barbarzyńcy zapewne grzali się zimą... Jednak pozostajemy optymistami, ponieważ małą ojczyznę Tichego – Drużkiwkę – udało się odzyskać. Odzyskamy i Donieck: ukraińskie ślady tam pozostały i nic nie szkodzi, że na pogorzelisku. Nie wypaliłyby się dusze ludzi po obu stronach narzuconej nam przez Rosję wojny. dwóch jego braci Jewhen (1923 r.) oraz Iwan (1938 r.); przebywał poeta także pod stałym nadzorem i do końca życia jego mieszkanie podsłuchiwali „stróże porządku”. I ostatnie. Pani Samolewska, jeśli przyjąć Pani stanowisko, to nie zaszkodziłoby zapytać: a co pożytecznego zrobił mecenas H. Hładyniuk dla ukraińskiej sprawy narodowej? Czy wydał własnym kosztem ukraińską książkę, jak to robił Płaton Symyrenko? Czy finansował ukraińskojęzyczną gazetę, jak czynił Jewhen Czykłenko? Czy wspierał materialnie działalność swoich współczesnych kijowian, wybitnych Ukraińców W. Antonowycza, T. Rylskiego, Ołeny Pcziłki, Łesi Ukrainki, I. Neczuja-Łewyckiego, M. Łysenki? Wreszcie, a jakie były jego przekonania ideologiczne? Przecież i dzisiaj mamy mecenasów, którzy stworzyli dla nas dziesiątki kanałów telewizyjnych, i wkładają ogromne środki w rozwój futbolu, i nawet pomagają chorym dzieciom, ale otwarcie gardzą wszystkim, co ukraińskie, propagują „ruski mir”, brzydzą się choćby kilkoma słowami po ukraińsku. Wszystkim nam warto pamiętać mądre ostrzeżenie Borysa Hrinczenki: „Epoki mamy prawo sądzić ze swojego punktu widzenia, a ludzi powinniśmy sądzić z punktu widzenia tej epoki, w której ci ludzie żyli”. Co zaś tyczy się Tychyny, to nie zaszkodzi wspomnieć słowa z przysięgi członków „Bractwa Samostijnykiw”, do którego należał poeta: „Miłosierny Boże, Ty wiesz, że obcy teraz panują nad nami, zatem błagam Cię – jeśli będą zmuszać mnie okoliczności wypowiadać słowa przysięgi, niezgodnej z tą moją przysięgą, zmuszać nie dla osobistej korzyści – tylko żeby zawsze wykonywać tę moją przysięgę i przekazać ją dzieciom, nie uważać tego za grzech, bo inne słowa będą wypowiadać tylko usta zniewolonego, a nie serce szczere i dusza wolna”. Jak mawiał Hryhorij Skoworoda, „niewidzialne jest silniejsze od widzialnego”.
Tłumaczenie maszynowe
Ihor ZOC, dziennikarz z Doniecczyzny. Znany jest fakt zwrócenia się Ołeksy Tychego do redakcji gazety „Radianśka Donecczyna” z artykułem „Rozważania o losie języka ukraińskiego i kultury w obwodzie donieckim” w 1971 roku. Ale dopiero pod koniec ubiegłego wieku pojawiły się szczegóły. Artykuł trafił do działu listów do Mykoły Neprana, który spotkał się z autorem. A sześć lat później Neprana jako świadka zaangażowano w proces nauczyciela, który już odbywał karę. Było to w samym środku okresu zastoju i o żadnym rozgłosie w tej sprawie nie mogło być mowy. Być może o losie Tychego wiedział ówczesny redaktor, ale dziennikarze, oczywiście, nie. Podobnie i ja, trafiwszy do zespołu dziennikarzy „Radianśkiej Donecczyny” w 1985 roku, dopiero po kilku latach dowiedziałem się o Ołeksie Tychym i Wasylu Stusie, który w przeszłości pracował w sąsiedniej gazecie, wychodzącej przez bardzo krótki okres po ukraińsku – „Socjalistycznyj Donbas”. Trzeba zaznaczyć, że nie tylko z powodu ogłoszonej pieriestrojki, ale i wcześniej w „Radiance” nie tylko pisano – rozmawiano wyłącznie po ukraińsku. Było to bez przymusu, bo jakaż to ukraińska gazeta bez naturalnego środowiska. Przykład dawał szef – Petro Nowykow na wszystkich masowych zebraniach i w organach partyjnych występował po ukraińsku, nawet w obecności przedstawicieli moskiewskiego KC nie zmieniał języka. Tak samo Petro Wasylowycz zachowywał się na społecznych spotkaniach głowy obwodowej organizacji Związku Dziennikarzy – tylko po ukraińsku. Zrozumiałe, że gazeta w czasach radzieckich nigdy nie wychodziła poza pewne ramy, a od kolegów żadnych dysydenckich wypowiedzi słyszeć nie było dane. I o losie Ołeksy Tychego dowiedziałem się już po ogłoszeniu Niepodległości, tak jak i o tym, że niektórzy moi koledzy spotykali się niegdyś z autorem, prześladowanym przez reżim radziecki z powodu jego troski o los języka ukraińskiego. Właściwie takim człowiekiem zapamiętał Tychego Mykoła Nepran – spokojnym i rozsądnym, wszędzie mówiącym po ukraińsku człowiekiem. Ale żadnych wspomnień o tym nie pozostawił. Obecnie mamy szereg pytań, zwróconych w przeszłość: czy mógł dziennikarz w czymś pomóc prześladowanemu przez system autorowi, czy mogła gazeta komitetu obwodowego partii w 1971 roku wydrukować artykuł o niezgodzie z działalnością tej partii? Tutaj może być tylko jedna odpowiedź. Czy zwrócenie się do redakcji było przyczyną aresztowania autora tekstu sześć lat później? Pewnie, że tak, wespół z innymi. Czy odczuwali moi poprzednicy odpowiedzialność za los jednego ze swoich czytelników i represjonowanego przez system autora? Pewnie, że też tak, chociaż nikt z kolegów nie pałał chęcią wspominania tamtych czasów. I wreszcie, jakie wnioski wyciągnęło moje pokolenie. Odpowiedź dawaliśmy na łamach odnowionej gazety, którą redagowałem. Niemały wykaz publikacji „Donecczyny” o obrońcy praw człowieka z Drużkiwki trzeba zacząć od artykułu byłego więźnia politycznego Petra Ławriwa pod tytułem „Za co zginął Ołeksa Tychyj”, który ukazał się 11 maja 1994 roku. Po roku Petro Ławriw w artykule „Nasi wybitni rodacy” znów powraca do postaci towarzysza broni (12.09.1995), a rodak językoznawcy, poeta Jurij Docenko, zwraca uwagę władz na konieczność godnego uczczenia pamięci obrońcy praw człowieka w artykule o wymownym tytule „Cicho wokół Tychego” (27.06.1995). W dalszej kolejności gazeta stale przypomina o bojowniku, drukując artykuły takich znanych na Doniecczyźnie ludzi jak Marija Olijnyk, Wołodymyr Piweń, Ołeh Oracz (2001 r.), Anatolij Fed, Ludmyła Ohniewa, Wałerij Romanśko i inni. Wydawnictwo w jedyny możliwy dla siebie sposób – informacyjnie – wspierało wysiłki Towarzystwa imienia Ołeksy Tychego na czele z Jewhenem Szapowałowem na rzecz uwiecznienia pamięci o pedagogu i publicyście. W nadaniu ulicom miast i osiedli Doniecczyzny imienia Ołeksy Tychego, co stało się w ostatnich latach, jest Hryhorij DONEĆ. Odradzanie w pamięci narodu sławnych imion poprzedników to sprawa szlachetna i godna szacunku. Z tego punktu widzenia artykuł Olhy Samolewśkiej o mecenasie Hryhoriju Hładyniuku („Słowo Proświty”, nr 52, 2021 r.) zasługuje na aprobatę. Lecz niestety, po zapoznaniu się z materiałem pozostaje nieprzyjemne odczucie. Oczywiście, w pełni zrozumiałe jest oburzenie autorki, wywołane zbezczeszczonym miejscem pochówku kijowskiego mecenasa. To naprawdę przykre. Szkoda tylko, że cały swój gniew szanowna reżyserka filmowa skierowała przeciwko Pawłowi Tyczynie. Ale przecież nie Tyczyna wyznaczał, gdzie być jego grobowi. I w tym, że go pochowano na miejscu grobu (a nie „w grobie”) H. Hładyniuka, on nie jest winien, tak jak nie jest winien zbezczeszczenia (którego sam poeta nigdy by nie dopuścił) pomnika. Jednak, biorąc ten fakt za punkt wyjścia, pani Samolewśka dosłownie naskoczyła na pisarza, oskarżając go o wszystkie grzechy, z reguły bezpodstawnie. Początkowo autorka wyraziła niezadowolenie z tego, jak obchodzono 130-letni jubileusz poety. A dalej: Tyczyna to i „oportunista”, i „wierny leninowiec”, i „bał się jakichkolwiek (?) mundurów”, i „wyznawał miłość biesom”, i „nie oczyścił duszy”, i jest winien tego, że był ministrem oświaty, przewodniczącym Rady Najwyższej USRR, miał radzieckie nagrody i rzekomo „swój talent dobrowolnie zniewolił”… Wszystko to mogłoby mieć jakiś sens (choćby formalnie), gdyby nie używano słowa „dobrowolnie”. W wielkim obozie koncentracyjnym „ZSRR”, jak i w każdym podobnym zakładzie, wszystko odbywało się przymusowo. Sama zaś pani Samolewśka przyznaje, że poeta zmuszony był zakładać maskę, czyli przebywać w duchowym podziemiu, jak praktycznie wszyscy „radzieccy” pisarze. Przecież trzeba było przeżyć, nierzadko i ceną kompromisu z własnym sumieniem. Przez ćwierć wieku w Doniecku postać Ołeksy Tychego (27 stycznia 1927 – 6 maja 1984) powróciła z niebytu i znów trafiła w mrok okupacji.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
nie tylko dla zachowania własnego życia, ale i życia bliskich oraz przyjaciół, a w szerszym znaczeniu – dla zachowania literatury ukraińskiej, kultury narodowej, języka ojczystego. Tak, nasza literatura czasów radzieckich była w pewnym stopniu zniekształcona, ale pozostawała ukraińską, ponieważ obok utworów „partyjnych” pisano także dzieła wysokiej wartości, a nawet patriotyczne. Kiedy mowa bezpośrednio o Pawle Tyczynie, nie sposób nie zauważyć ironiczności wielu jego wierszowanych panegiryków, o czym niejednokrotnie pisali badacze twórczości Tyczyny. Dotyczy to również niesławnego wiersza „Partia prowadzi”, który, nawiasem mówiąc, został napisany na zamówienie czasopisma dziecięcego jako marsz pionierski, ale w Ukrainie żadne czasopismo go nie opublikowało, ponieważ utwór uznano za artystycznie mało wartościowy. Lecz (zbiegiem okoliczności, a nie z woli autora) wiersz wydrukowała moskiewska „Prawda”, po czym ten rymowany wierszyk zyskał spory rozgłos i stał się niemal wzorcem socrealizmu. I, nawiasem mówiąc, wersy „wszystkich panów do jednego dołu, burżujów za burżujami” w wariancie autorskim powinny brzmieć inaczej, jak świadczy odręczny zapis Tyczyny: Do wiersza „Partia prowadzi” zamiast „wszystkich panów” trzeba „wszystkich katów” „podpalaczy za podpalaczami”. Co się tyczy hymnu USRR, to jego autorami są P. Tyczyna i M. Bażan. Do kogo należą cytowane przez O. Samolewską wersy – nie wiadomo. Nie sposób nie zareagować na całkowicie nieprawdziwe zarzuty autorki, jakoby Tyczyna nie pozostawił „choćby jakichkolwiek wspomnień dziennikowych o zamęczonych i rozstrzelanych towarzyszach”. To, delikatnie mówiąc, fałszywe oskarżenia, ponieważ po pierwsze, wszystkich notatek dziennikowych poety nikt nigdy nie będzie mógł przeczytać: część zaginęła w latach II wojny światowej, a część jako nieprawomyślne ideologicznie zostały, niestety, zniszczone przez żonę Tyczyny po jego śmierci; po drugie, w zachowanych dziennikach spotykamy wspomnienia i wzmianki o M. Woronym, O. Doswitnim, D. Zahule, M. Johansenie, Ł. Kurbasie (są też osobne wspomnienia o nim), I. Mykytence, W. Poliszczuku, M. Semence, M. Czerniawskim, M. Filiańskim i in. Co więcej, w archiwum osobistym Tyczyny znajdują się zachowane przez niego listy od M. Woronego, D. Zahula, M. Zerowa, M. Iwchenki, A. Kazki, A. Lubczenki, I. Mykytenki, A. Nikowskiego, T. Osmaczki, P. Fyłypowycza… W bibliotece memorialnej poety, pomimo oficjalnego zakazu, zachowały się wydania W. Antonowycza, I. Borszczaka, W. Hancowa, H. Hołoskewycza, M. Hruszewskiego, S. Jefremowa, O. Kuryło, J. Ławrynenki, B. Łepkiego, Je. Małaniuka, I. Ohijenki, N. Połonśkiej-Wasyłenko, D. Czyżewskiego. A także książki z dedykacjami represjonowanych towarzyszy: W. Wrazływego, O. Doswitniego, M. Draj-Chmary, D. Zahula, M. Iwchenki, M. Johansena, M. Kulisza, I. Mykytenki, W. Poliszczuka, W. Pidmohylnego, O. Slisarenki, M. Chwylowego, M. Czerniawskiego i in. Swoją drogą, dedykacje wymienionych osób są radykalnie sprzeczne z charakterystyką Tyczyny, na którą nierozważnie pozwoliła sobie pani Samolewska; wszyscy pisarze odnosili się do naszego poety z wielkim szacunkiem, a nawet nazywali go swoim „przedteczą” i „nauczycielem”. Ważne jest, aby przypomnieć, że Tyczyna nie tylko z przymusu pisał wiersze partyjne, ale stworzył także prawdziwe arcydzieła liryczne, a zajmując wysokie stanowiska, wniósł znaczący wkład w zachowanie historycznego i kulturowego dziedzictwa narodu ukraińskiego: to także urządzanie miejsc pochówku wybitnych Ukraińców (w szczególności niepożądanego nawet we wspomnieniach Pańka Kulisza); to także tworzenie muzeów i organizacja odpowiednich warunków dla ich pracy; to także ukrainizacja i humanizacja sektora edukacji; to także działalność redakcyjno-wydawnicza i popularyzacja utworów zarówno naszych klasyków, jak i współczesnych pisarzy; to także ojcowskie dbanie o młode pokolenie poetów; to także nieustanna walka o pełnowartościowe funkcjonowanie i rozwój języka ukraińskiego… Paweł Tyczyna był również prawdziwym ukraińskim mecenasem. Honoraria za swoje książki wielokrotnie przekazywał do rodzinnej wsi Pisky na urządzenie świetlicy, na zakup sprzętu rolniczego, na budowę szkoły; środki z nagród przekazywał na fundusz pokoju. A to, ilu ludziom (zarówno znajomym, jak i nieznajomym, oraz początkującym poetom) pomógł materialnie – nie podlega obliczeniu. I co najważniejsze. Paweł Hryhorowycz zawsze był wielkim ukraińskim patriotą, przynajmniej od czasów „sobót” Mychajła Kociubynskiego, czyli od wieku młodzieńczego. Nie mogę komentować fragmentu listu Tyczyny, cytowanego przez panią Samolewską, ponieważ nie znam jego pełnego tekstu. Tutaj ważny jest kontekst i to, o jakich szowinistach mowa. Ale nie da się zaprzeczyć faktowi, że jak świadczy twórczość poety, od samego początku Rewolucji Ukraińskiej 1917 roku Tyczyna pozycjonował się jako bezwarunkowy zwolennik niepodległości Ukrainy. I o tym, nawiasem mówiąc, nigdy nie zapominała władza radziecka i odpowiednie organy karne. Dlatego przez długi czas był prześladowany: dwukrotnie przeżył aresztowanie (1918 i 1923 r.) i przynajmniej do 1941 roku włącznie figurował na liście NKWD pod kryptonimem „aktywnie rozpracowywany”; uwięzieni byli (faktycznie w statusie zakładników)
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w której poległ – jak przystało na wojownika. To heroiczna kozacka śmierć i tych, którzy jeszcze są zdolni się uczyć, nauczy ona nie mniej niż ten niezniszczalny triumf 1989 roku. A jednak jakże to boli. Wasyl TRYŁYS, muzyk, folklorysta-badacz, kierownik artystyczny zespołu “Ridna pisnia”. Odszedł prawdziwy tytan. Bardzo trafnie. Dokładniej nie da się powiedzieć. Bardzo żal tracić takich ludzi... Wiedząc, ile zrobił, kierując się tylko jednym – miłością do swojego, ojczystego. I dlatego był niewygodny dla nikogo – ani wtedy, ani teraz... Nierozpieszczony sławą, uwagą, nie wypromowany. Jednak to go nigdy nie zatrzymywało. Przedstawiciel właśnie tej prawdziwej elity, która nie ma związku ze sztucznymi wartościami, polityką, komercją. Który stał za plecami całego najnowszego pokładu kultury. Tytan, któremu Ukraina zawdzięcza tę współczesną ukraińską muzykę, która narodziła się na terenach niepodległości i głośno przerwała ciszę melodyjnym, nowoczesnym, oryginalnym, jakościowo nowym śpiewem, przykryła sztuczną moskiewsko-sowiecką pop-muzykę – zgrupowała młodzież i cały kraj. Jestem pewna, że teraz wielu ukraińskich prowadzących, muzyków – etno i współczesnych – wspomni go i festiwal “Czerwona Ruta” z wdzięcznością: TNMK, “Tartak”, Ołeh Skrypka, Marija Burmaka, Alosza, Iryna Biłyk, Ołeksandr Ponomariow i jeszcze wielu tych, których teraz znamy, kochamy i słuchamy. I tacy jak ja wspomną, kto miał szczęście w wieku nastoletnim słuchać swojego, jakościowego. Wielka nadzieja, że choć w życiu urzeczywistni się marzenie, któremu Taras Melnyk poświęcił znaczną część życia – prawdziwa edukacja na tradycjach narodowych, wychowanie dzieci na naszej prawdziwej kulturze, która niesie ogromny sens dla duchowości... Wieczna pamięć, panie Tarasie... Lesia BORSUK, artystka, wolontariuszka z Połtawszczyzny. Flotylla pułkownika S. Biłego zadała klęskę tureckiej flocie, przy tym 1 statek zatopiła, 1 wzięła do niewoli. W swoim raporcie generał Gudowicz pochwalił czarnomorskich kozaków za śmiałą i staranną służbę, wyróżnił pułkowników Z. Czepihę i S. Biłego, chorążego O. Wysoczana oraz starszyznę: P. Czajkiwskiego, A. Biłego, I. Serbina, a także podpułkownika A. Hołowatego. Właśnie zwycięstwa czarnomorców przybliżyły zakończenie wojny. Walka o wyzwolenie zniewolonych ziem Północnego Nadczarnomorza spod tureckiego panowania została zakończona. A decydującą rolę w tym odegrało Czarnomorskie Wojsko Kozackie. Naszą, ukraińską krwią polana jest ta ziemia. I każdy Ukrainiec, który na niej mieszka, powinien szanować sławę swoich przodków i na zawsze rozstać się z chorobliwymi iluzjami, produkowanymi przez FR, o stworzeniu Noworosji. Jeśli ktoś jeszcze ma takie iluzje… Zatem dla tych, którzy znają naszą prawdziwą chwalebną historię, a nie posługują się kłamstwami Kremla, jest z czego wybrać wreszcie swoją nazwę rodzinnego miasta, a nie narzuconą nam w latach totalitaryzmu. Bo “W swoim domu swoja i prawda, i siła, i wola” – jak zapowiadał nasz prorok T. Szewczenko.
Tłumaczenie maszynowe
Pamięci towarzysza broni Przyjaciele, stało się nieodwracalne... W zaświaty odleciał nasz towarzysz broni – wybitny obywatel wymarzonej Ukrainy, legendarny twórca festiwalu „Czerwona Ruta” Taras Melnyk (17.01.1954 – 22.01.2022). Z niebiańskiej natury był archaniołem rdzennie ukraińskich wartości, wiecznym rewolucjonistą, powołanym do kulturowej modernizacji Ukrainy. Różnorodność jego talentu zadziwia: kompozytor i muzykolog (uczeń Myrosława Skoryka), folklorysta i etnolog (aspirant Konserwatorium Moskiewskiego), awangardowy pianista jazzowy i członek zespołu rockowego „Enej”, badacz pedagogiki zwyczajowej Ukraińców oraz współzałożyciel kultowego dziecięcego teatru folklorystycznego „Daj Boże!”. Jego pryncypialna patriotyczna postawa nie uszła uwadze KGB. Studenta Tarasa Melnyka relegowano z Kijowskiego Konserwatorium i „skierowano” do pracy w zakładzie automatów. Nie poddając się pokusom i zastraszaniu, wraz z osobami o podobnych poglądach opracował koncepcję konkursowego festiwalu współczesnej ukraińskiej piosenki. Festiwal postrzegany był jako narzędzie psychologicznego jednoczenia Ukraińców na bazie najnowszej ukraińskiej kultury masowej. Ostre rozczarowanie krótkowzroczną polityką kulturalno-informacyjną w okresie niepodległości doprowadziło do długotrwałej depresji twórczej i poczucia braku perspektyw. Przez ostatnie lata badał ukraińską pedagogikę zwyczajową, mając nadzieję na aktualizację pradawnych mechanizmów społecznych w celu moralnego uzdrowienia narodu. Mimo tytanicznych wysiłków żony, córki, lekarzy i przyjaciół choroba nie ustąpiła. Jego serce przestało bić w Kijowie o 10:05, w Dniu Jedności Ukrainy. Jestem przekonany, że imię Tarasa Melnyka na zawsze wejdzie do historii Ukrainy jako postać narodowego bohatera kultury... Kyryło STECENKO, artysta ludowy Ukrainy, przewodniczący Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Ołeś CZAJKIWSKYJ, pisarz, krajoznawca, proświcianin od 1988 r. Do rady miejskiej miasta Jużne w obwodzie odeskim wpłynął list Pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego z propozycją zmiany nazwy miasta jako takiej, która „ma rosyjskojęzyczny charakter, nazwa jest zapożyczona i nie odpowiada zasadom i normom ukraińskiego pochodzenia”. Rada miejska zaproponowała omówienie kwestii zmiany nazwy ze społecznością na platformie elektronicznej w ciągu miesiąca. Łącznie zagłosowało 528 osób. Dlaczego tak mało w odnoszącym sukcesy mieście, gdzie większość ma dostęp do internetu i gdzie mieszka ponad trzydzieści tysięcy ludzi? W rzeczywistości w organizacjach społecznych dyskusja dopiero nabiera tempa. Wyjątkiem jest chyba „Organizacya Obshchestvennaya „Lubawa”. Jak opowiedzieli członkowie „Lubawy” agencji informacyjnej „Jużnyj okrug” (czyżby nazwa wzięta na cześć jednego z okręgów Federacji Rosyjskiej?), oprócz działalności charytatywnej, za główną dla siebie organizacja uważa walkę o pokój. W tym celu zbierają podpisy, a nawet jeżdżą na sympozja (?). I tutaj ważne jest, by zrozumieć, na jakich warunkach oczekują pokoju? Obecnie Stał się jednym z twórców Niepodległości Odszedł kolejny tytan ukraińskiej kultury. Taras Melnyk był właśnie tytanem. Obecnie wydaje się dziwne, że festiwal muzyczny może stać się impulsem do Niepodległości całego kraju. Ale to obiektywny fakt. Festiwal „Czerwona Ruta” w Czerniowcach w 1989 roku inspirował nas nie tylko do słuchania ukraińskiej muzyki (a tam wydarzył się fantastyczny wybuch kulturowy. Uczestnicy ówczesnej „Czerwonej Ruty” na długo, a niektórzy do dziś stali się i są wiodącą częścią ukraińskiej współczesnej muzyki), festiwal inspirował nas (ówczesną młodzież) do walki. I oczywiście ta „Czerwona Ruta” nie mogła obejść się bez „Szcze ne wmerła Ukrajiny” – hymnu oporu i hymnu walki. I za tym wszystkim stał między innymi Taras Melnyk. Nie tylko on (całe grono osobistości tworzyło ten festiwal), ale on w pierwszej kolejności. Dla Tarasa „Czerwona Ruta” nie była zjawiskiem jednorazowym. Był prawdziwym tytanem – oparł się o pług i orał tę niwę długie lata – promował ukraińską muzykę i ukraińską ideę. Genialny pomysł – przeprowadzać „Czerwoną Rutę” w różnych miastach Ukrainy. Tak promowano ukraińską ideę. Zaporoże, Sewastopol, Dniepr, Charków. Poprzez muzykę – miłość do Ukrainy. Taras-tytan. Ideowy i skuteczny. A jeszcze w dawnych czasach Tarasa prześladowano za „ukrburnac”, za czasów ZSRR wykluczano z konserwatorium. I wytrwał, wyprostował się, a jego zemsta na prześladowcach była grandiozna. Na złość radzieckiemu systemowi Taras Melnyk stał się jednym z twórców Niepodległości Ukrainy. Niesprawiedliwie, gdy takimi twórcami zwykło się nazywać tylko deputowanych Rady Najwyższej, którzy mieli możliwość zagłosować za Aktem Niepodległości. Wkład Tarasa był z pewnością nie mniejszy. Miałem szczęście znać całą rodzinę Melnyków. Talentem, uporem, ideowością natura obdarzyła nie tylko Tarasa, ale całą rodzinę. Żona Olha, córki Jarosława (szkoda, że odeszła tak wcześnie...) i Sola – to też karta w ukraińskiej kulturze. Zespoły „Daj Boże!”, „Potużni diwczata” (to rodzinny wkład Melnyków) stały się zauważalnymi i postępowymi zjawiskami. Sola jeszcze wykazała się w teatrze „Dach” i w zespole „Dakh Daughters”. A rodzina – to przecież też Taras, jego praca, jego sukces. Covid zabrał olbrzyma ukraińskiej kultury... Tarasie, spoczywaj w pokoju, starszy przyjacielu... Ołeś DONIJ, działacz społeczny, polityk Tak umiera nadzieja Umrzeć w Dniu Jedności Ukrainy... tutaj i w mistyczny świat niedługo uwierzyć. Moja znajomość i kontakt z Tarasem były niedługie i niezbyt bliskie. Ale on w jakiś sposób wiedział o mnie wszystko, co najważniejsze. Ta zdolność do natychmiastowej i dokładnej oceny prawdopodobnie pozwalała mu formować zespół do realizacji niemożliwych projektów. Głównym i absolutnie udanym projektem była, oczywiście, „Czerwona Ruta–1989”. Być wspaniałym muzykiem, organizatorem, żartownisiem i jednocześnie surowym kontrolerem – to było za mało. Potrzebny był talent, by odgadnąć słabość starych rzemieślników... i postawić na złotą młodzież! I Taras się nie pomylił. „Czerwona Ruta” z 1989 roku okazała się zwycięską bitwą na miarę konotopskiej, jej szlachetne kozackie śmiechy i dziś lecą i odbijają się echem nad Ukrainą jak majowa burza. I żadne zagadywanie i marne kolejne numery „Czerwonej Ruty” już nie zaćmią, nie ugaszą tej sławy. Z projektem, do którego Taras próbował mnie włączyć, wyszła porażka. Chodziło o znienawidzoną nam obu radziecką szkołę. Taras doskonale widział „bezdomne” dzieci, których ta szkoła nigdy niczego dobrego nie nauczy, i zaczął wszelkimi sposobami werbować je do siebie: „Oto moja pracownia komputerowa (to wtedy jeszcze był cud), posadzę was na rok czy dwa przy tych stołach i staniecie się, oprócz wszystkiego innego, zamożnymi biznesmenami – a nieotrzymane takie same świadectwa szkolne czy uczelniane potem sobie kupicie, jeśli tak bardzo będziecie chcieli”. Przyprowadzałem do niego z dziesięć podobnych dzieci, ale żadne się nie przyjęło. Tata i mama zastraszyli. Siła „edukacji szkolnej” jest tak zakorzeniona i straszna, że już dawno stała się nawykiem i wyszła na poziom „A jakże może być inaczej?”. I dlatego tym razem Taras przegrał. Nie popełnił żadnego błędu; on, jak zawsze, jak prawdziwy wojownik, poszedł na bój z niezwyciężoną siłą. Już 12. rok mieszkam na wsi, zupełnie mało wiem o działalności Tarasa, ale z jakiegoś powodu wydaje mi się, że ta jego bitwa była jeszcze straszniejsza niż „Czerwona Ruta” i że właśnie w
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
do „Lubawy” doszedł jeszcze jeden kłopot – walka przeciwko zmianie rosyjskiej nazwy miasta. Oczywiście, gdyby władze lokalne staranniej obserwowały przestrzeganie w mieście Ustawy o języku państwowym w supermarketach, w przedsiębiorstwach, w urzędach itd. – do tego by nie doszło. Zdziwiła swoją postawą wobec przemianowania dyrektor muzeum miejskiego pani Tetiana Jeroszenko-Afanasjewa. W czasopiśmie „Nowyny Jużnoho” (z 3 grudnia 2021 r.) zapewnia ona, że przez 40 lat zapożyczona z języka rosyjskiego nazwa „Jużne” zasymilowała się w języku ukraińskim i nie razi słuchu. To nieprawda. Każdego, kto z szacunkiem odnosi się do języka jako do symbolu państwowości – razi, i to jak razi! Przez trzysta lat carat dążył wszelkimi sposobami do zasymilowania naszego narodu, starcia oczywistych różnic mentalności między Rosjanami a Ukraińcami; ukazami emskimi i innymi zakazywał języka ukraińskiego; siedemdziesiąt lat dążyli do zasymilowania nas Sowieci, nawet słowniki dla tego przepisywali. Ale przecież się nie udało! Zachowaliśmy swoją tożsamość i swój język. Dziwne, że pani dyrektor, ukraińska filolog z zawodu, o tym wszystkim zapomniała. Obecnie apologeci „ruskiego miru”, a wraz z nimi po prostu nieświadomi mieszkańcy miasta – być może przez swoją inercję i siłę przyzwyczajenia – uparcie próbują utrwalić rosyjską nazwę miasta, zapominając przy tym, że tych 781 byłych pracowników OPN (Odeski Zakład Przyportowy), którzy ją inicjowali, było obywatelami innego państwa, obecnie nieistniejącego. To za co się trzymamy? Gdzie są nasze priorytety? W kraju, gdzie osiem lat z rzędu trwa wojna z rosyjskim okupantem, a na granicach stoją liczne wojska FR, gotowe w każdej chwili dokonać zuchwałej inwazji – inercja władzy i jakakolwiek asymilacja z językiem wroga jest niedopuszczalna! Merostwo miasta musi z całą odpowiedzialnością podejść do kwestii przemianowania. Toponimika to dyscyplina naukowa, która wykorzystuje łączne dane kilku dziedzin wiedzy. Zatem konieczne jest przeprowadzenie fachowych konsultacji i zaangażowanie do tego geografów, krajoznawców (historyków) oraz językoznawców, a także ludzi sfery kulturalno-oświatowej, prawdziwych patriotów, wolontariuszy i obrońców kraju, którzy nie ze słyszenia znają cenę „ruskiego miru”. A dla ludzi w podeszłym wieku, którzy tak boją się przemianowania, warto przeprowadzić pracę wyjaśniającą poprzez lokalne media, bliżej zapoznać ze sławną historią Północnego Nadczarnomorza, wszak wielu naszych mieszkańców przeprowadziło się do nas z innych ziem. Historia naszego kraju – i pradawnych czasów, i sławnej epoki kozackiej – może natchnąć nas do godnej, wyrazistej nazwy dla miasta. Te ziemie, gdzie położona jest wieś Syczawka (w przeszłości Ołeksandriwka) tam, gdzie Jużne, kiedyś należały do wielkiej Olbii. Świadczą o tym znalezione przez archeologów artefakty, które przechowywane są w muzeum szkolnym Zespołu Szkół im. W. Czornowoła. Tutaj w 1708 r. w osadzie Ołeksandriwka wraz ze szwedzkim królem kwaterował wybitny działacz Ukrainy hetman Iwan Mazepa. Stąd kozackie wojsko pod dowództwem atamana Zacharija Czepihi ruszyło na zdobycie tureckiej twierdzy Chadżybej. W szturmie twierdzy brało udział sześć pułków kozackich i tylko dwa bataliony wojska rosyjskiego pod dowództwem J. de Ribasa. Całą operacją kierował generał Gudowicz, rodem
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nie bez wpływu dawnych tradycji ludowych. Toteż wzajemnie się uzupełniają, malarstwo i proza…” Pierwsza jaskółka, jak to mówią, przyprowadziła za sobą całe „stado” książek i publikacji w solidnych czasopismach. Do czytelnika trafiły jeszcze zbiór opowiadań „Czarna szadź”, powieści „Świeca na szalonym wietrze” oraz „Straszna tajemnica prezydenta, albo Polowanie na głupców”; książki z bajkami dla dzieci „Ruś niepokonana”, „Zmijobójca”, „Zejdź, zejdź, słoneczko”, „Złota gramota”… Dla Iwana Prosianyka bajki to nie tylko zabawa dla zabawy. Bajka to nasz pierwszy nauczyciel najświętszych ludzkich przykazań: Dobroci, Sprawiedliwości, Miłości do Ojczyzny. Pierwotne źródła naszych ludowych podań sięgają tysiącleci, mając wyrazistą podstawę kosmogoniczną, ukrytą w „Kurce siwej”, „Jajku-raju”. Przecież właśnie ze Światowego Jajka praukraiński rolnik, jeszcze w epoce kamienia, widział zrodzenie wszystkiego, co żyje. Szczególnie bujnym kwiatem bajka, jako najbardziej charakterystyczna cecha artystyczna narodu ukraińskiego, rozkwitła w Rusi Kijowskiej, biorąc na siebie formowanie duchowego początku potężnego państwa od Morza Białego aż po Ruskie (Czarne). „Kyryło Kożumiaka” – jest tego wyrazistym świadectwem. Jednak ten niepowtarzalny pokład dawnej literatury ukraińskiej zasłonił przed nami folklor epoki kozackiej, mimo wszystko pozostawiając lekko uchylone okienko na świat proukraińskiej heroiki. Jak archeolog na podstawie ułamka dzbana, rękojeści miecza odtwarza ich pierwotny wygląd, tak Iwan Harasymowycz na podstawie ułamków bajek, opowieści spróbował odtworzyć sławną heroikę naszych dawnych dni. Rzecz jasna, autor tego klejnotowego grona bajek nie twierdzi, że właśnie te bajkowe siwe wołchwy-koszczunicy opowiadali kiedyś zachwyconym maluchom w łapciach i płóciennych koszulinach. Przecież na podstawie rękojeści dawnego miecza, już na współczesnym kowadle słowa, autor bajek zahartował nową broń, by bronić Dobroci, Sprawiedliwości i bezgranicznej Miłości do Ojczyzny… Te mądre przypowieści, wyłowione z niezamulonego ludowego źródła i ozdobione bogatą wyobraźnią autora, w swoim czasie drukowane były także w czasopismach „Barwinok” i pe-
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr SENCOWSKI, m. Borzna Iwana Harasymowycza Prosianyka, szczodrego na wyraziste oblicza swego talentu – pisarza, dziennikarza, malarza i zielarza-znachora, znam jeszcze z bezchmurnej studenckiej młodości. Poznał mnie z nim mój kolega z roku Ołeksij Nesterenko, który właściwie namówił go, swojego ziomka, do wstąpienia na uczelnię w Nieżynie. Iwan, tak jak jego ojciec, zdążył popracować na kolei, zobaczył świat i różnych ludzi, był czupurny i szybki na cięty język, dlatego łatwo zżył się z nowym, zakochanym w poezji towarzystwem. Nic nie szkodzi, że on dopiero zasiadł w ławie studenckiej, a my kończyliśmy naukę, zebrał nas, kilku romantyków, i zawiózł do siebie, do dawnej kozackiej wsi Kuriń, gdzie główna ulica okazała się tak długa, że na niej, wydawało się, można by osiedlić, już nam dokuczliwego, pół Nieżyna, a hen w oddali, za łąkami, podnosił się gęsty, ubrany w poranną mgłę, sosnowy bór. Zapamiętała się gościnna, zawiązana po wiejsku w kwiecistą cienką chustę, matka Iwana Anastasija Samijiłiwna, która szczodrze ugościła nas, wiecznie głodnych „studentów”. To ona urządziła po szkole swojego zbyt ruchliwego potomka do tuczarni – jako opiekuna żywego inwentarza w pociągu towarowym. Pod dudniący stukot wagonowych kół gdzie to tylko nie bywał ciekawy wszystkiego ulubieniec matki (starszy syn Ołeksij nie wrócił do domu z ognistych dróg wojny). Podróż do Moskwy stała się decydującą w życiu przyszłego pisarza i malarza. Przywieźli oni żywy towar do kombinatu mięsnego, chłopcy poszli po sklepach, a Iwan, tak jak był – w kufajce – do kasy Trietiakowki. Odstał w kolejce i oddał kufajkę szatniarzowi. Szatniarz z długimi siwymi włosami, które opadały aż na ramiona, dwoma palcami wziął kufajkę, od której niosło ostrym krowim zapachem, i zapytał po moskiewsku: – Czy pan niczego nie pomylił, młodzieńcze? Czy panu właśnie tutaj potrzeba? – Tutaj, tutaj, dobrodzieju. Ja całą drogę myślałem, póki jechałem z Bachmacza, jak trafić do Trietiakowki. Kiedy, oświecony, wychodził chłopak z galerii, ten szatniarz zadumany powiedział: – Ciężka cię czeka droga, młodzieńcze. Nie schodź z niej, jeśli chcesz czegoś osiągnąć w życiu. Od młodych lat wrażliwa dusza marzyciela znad Sejmu pragnęła, jak skowronek – wysokości nieba, czegoś słonecznego i pięknego, chciała zobaczyć to, czego nie widzą inni. Dlatego niecierpliwa ręka sięgała po pędzel i pióro. Bo te duchowe porywy są niepodległe Wiecznemu Czasowi. Czas – Perpetum mobile! Czas – aktor trzeźwy! Księżyc z uśmiechem debila Całuje nogi nagie brzozom. Noc rozrzuciła żądzę, Białopierze wiśniami woła, Pędzle topoli wykrzyknikowe Strząsają gwiazdy z gałęzi… Pisze – jakby kładł wyraziste pociągnięcia farby na czyste płótno. Skąd to u wiejskiego chłopaka?
Może od mamusi, która w ciemne i księżycowe noce wyszywała ręczniki, czujnie pilnując snu swego dziecięcia? Jedynego, najdroższego, jak miesiączek na niebie… Potem, w przeddzień Wielkanocy, rozwieszała je w jabłoniowym sadzie – zastałe śniegi jeszcze otulały nogi drzewom, które wyczekiwały ciepłej wiosny. W środku dnia mały Iwaś oczarowany patrzył na skrzydlaty sznur ręczników i wydawało mu się, że to bajkowe ptaki, wypuszczone z rąk mamy, lecą naprzeciw słońcu… A częstował nas, nowych przyjaciół Iwana, tamtej niezapomnianej jesieni stateczny dziad z ikonopisową bujną brodą – Harasym Dmytrowycz, ojciec Iwana. Harasym – tak wołała na niego ciotka Nastia. Kiedy urodził się Iwaś, szczęśliwy ojciec miał 55 lat. Przypominam sobie, kiedy dziad Harasym nalał pełny kieliszek jakiegoś gęstego ciemnego płynu, ja oszołomiony wykrzyknąłem: – Co to pan nalał? – Pij, kozaku – łagodnie wyrzekł ojciec Iwana. – To moja młodość – wino z bzu… …Na okładce okazałego tomu na 600 stron „Zelo tajemnicze”, przysłanego mi w zeszłym roku z dedykacją: „Tylko z tobą, druhu, jedno wino piliśmy, jedne dziewczęta kochaliśmy: daj, Boże, żeby słodkim dreszczem młodość nasza się odezwała! Wołodii Jaszczence – Iwan Prosiantyk. Z wdzięcznością, przyjaźnią i życzliwością! Kurenie. Lato, Rodu 9654. Miesiąca czerwca. Dnia dziesiątego, za godzinę przed czasem”, przeczytałem: „Iwan Prosiantyk urodził się (24 września 1947 roku – W. S.) na chutorze Hrynenky w pobliżu sławnego Baturyna, w staroświeckiej znachorskiej rodzinie. Odziedziczywszy po ojcu-wołchwie głęboki szacunek do narodowych źródeł, jeszcze studiując na Nieżyńskim Uniwersytecie Państwowym, zaczął zbierać ludowe przepisy zdrowotne, które legły u podstaw pierwszej książki „Dywo-siła”. „Zelo tajemnicze” – to nie tylko badanie głębi ukraińskiego dawnego uzdrawiania, ale i odkrycie RODosławskiej kosmogonicznej sieci z jej niepowtarzalnymi opowieściami, podaniami, które oświetlają ścisły związek Człowieka i Przyrody!” Z jaką synowską miłością i nieukrywanym uwielbieniem, jak przed świętymi ikonami, wypisane są w książce żywe obrazy mamusi Warcakiwny i taty-wołchownika… …Jeszcze jako mały Harasymko, ojciec Iwana, potajemnie podglądał swoją babcię-znachorkę, która w księżycowe wieczory czarowała-warzyła wszelkie cudotwórcze ziele. Mieszkańcy wsi, którzy często zwracali się do niej o pomoc, niezłośliwie plotkowali, że ona lada chwila odnajdzie eliksir wiecznej młodości. Ciekawy wszystkiego nastolatek Harasymko nawet wywiedział się o receptę. Zaparzyć: dzendziwer, lubindrę, nieczuj-wiatr włochaty, zapryduchę szerokolistną... To lecznicze warzywo wylewali do kadzi i kobiety kąpały się przed Zielonymi Świątkami. Kolorową i szanowaną we wsi osobą był Harasym Dmytrowycz. Potomek czumackiego rodu. W latach 20. ubiegłego stulecia, kiedy pracował jako sekretarz rady wiejskiej (przewodniczącego z jakiegoś powodu aresztowali), kupił dziesięcinę ziemi, posadził wielki sad i aż pięćdziesiąt sosen! Co prawda, jego syn Iwan znalazł w ojcowskim sadzie tylko jedną zieloną piękność. Resztę, po wojnie, kołchoz wyciął dla odbudowy zniszczonego gospodarstwa. I do dziś owocują ojcowskie jabłonie i grusze. Z charakteru Iwaś rósł jak pęd od ojcowskiego korzenia. Lubił posłuchać zabawnych historii, które przydarzały się ojcu. Oto choćby taka. Była taka zima, że spod śniegu kołki płotów, jak przymarznięte wróble, sterczały. O świcie ojciec – ni stąd, ni zowąd – zebrał się iść na bazar dziesięć kilometrów, jabłka schował w rękawy kożucha – i za bramę. Mierzył walonkami w polu śnieg, mierzył, dopóki nie zabłądził. Wrócił do domu, zapukał w oświetlone okno. – Kto tam? – matka z chaty. – To ja, Harasym. Po krótkim milczeniu nagle usłyszał: – A Harasym jest w domu. Idźcie, dobry człowieku, swoją drogą. Trzeba było iść do sąsiada. – Co za dziwy: mówi żona, że ja jestem w domu. We dwóch przekonali, że Harasym jednak stoi oto tutaj, na mrozie, pod chatą. Innym razem w latach 50. na bazarze ojciec z sąsiadami handlował jabłkami w Moskwie. Jeszcze jak jechali pociągiem, konduktor ostrzegł: – Wy, chłopaki, nie gapcie się: na Kijowskim dworcu kręcą się tacy spryciarze – wystarczyłoby wam pieniędzy choć na bilet do domu. Stoją chłopi w szeregu handlowym, żwawo zbywają towar, pilnują kieszeni. A Maksjomko, przyjaciel ojca, usiadł na ławce, podłożywszy pod siebie portfel z utargowanymi pieniędzmi. Wygodnie i bezpiecznie: nie trzeba pilnować własnych kieszeni. Kiedy to przed chłopem zatrzymała się dziewczyna: cała w sobie, umalowana, w krótkiej spódnicy powyżej kolan. Mrugnęła do Maksjomki i nachyliła się tak, że ten, oślepiony widokiem, aż podniósł się z ławki. Potem dziewczyna pokazała chłopu czubek języka i niespiesznie poszła sobie precz. Ocknął się tamten, łap pod sobą – nie ma portfela! Jak to mówią, obraz na żywo. Pewnego razu mama Nastia przyłapała swojego małego rozrabiakę okrakiem na kozie Mykycie. Przerażony zamachnięciem pogrzebacza – mama rozpalała piec i nie w porę wyjrzała z chaty, rogaty „koń” poniósł nieudolnego jeźdźca w luksusowe chwasty, które wyrosły za chlewem. Czy nie od tamtej pory w przyszłym zielarzu obudził się błogosławiony dar przodków? A może nieodparta miłość do królestwa różnotrawia, pobożne uwielbienie każdej delikatnej roślinki przeszło od znanej na całą okolicę prababki-szeptuchy Onysii, którą w złe czasy kolektywizacji gorliwi aktywiści wyrzucili z jej chaty jako „złośliwą” kułaczkę? Opowiadali, że raz do szeptuchy zwróciła się pyskata młódka: „Ratunku! Kłótliwa teściowa zaraz wykończy mnie ze świata…” Z chytrością babcia podała jej butelkę: „Oto ci zaklinana woda. Nabierz jej w usta – i żadna teściowa nie jest ci straszna”.
Teściowa nie mogła się nadziwić: co się stało z synową? Stała się taka potulna, nawet nie odwarknie, słowa nie powie – jakby wody w usta nabrała. A tak właśnie było! Szczodrze odwdzięczyła się szeptusze młoda kobieta: „Pomogło! Teraz mamy z teściową – pokój i zgodę”. ...Podczas gdy poparzony pokrzywą nieposłuszny syn wyzbierał ze spodni i koszulki dojrzałe rzepy, ojciec opowiedział mu o swojej wesołej przygodzie z tym samym kozłem. Wieczorem szedł obok cmentarza – a tam właśnie wykopali świeży grób dla nieboszczyka. Kiedy słyszy: z grobu coś beczy. „Co za czarcie sztuczki?” – podszedł, żeby popatrzeć, poślizgnął się i wpadł do jamy. A tam – kozioł Nikita! Tak i przenocowali we dwóch, dopóki nie dowołali się ludzi. Ile podobnych historii – wesołych i smutnych – rozkwitło na stronach przyszłych książek prozy Iwana Prosianyka. A zaczynał on, jak większość instytutowych uczestników studiów literackich pod mądrą opieką znanego krytyka Pawła Ołeksandrowycza Serdiuka, od wierszy – obrazowo wyrazistych i pastelowych: A jesień bije na alarm żółtą mgłą W dzwony miedzianoliście kołacze, Bocian spóźniony odlatuje, Jak szron, pióra gubi po wsi. Lecz „zabłysnął” na literackim firmamencie Ukrainy – zbiorem opowiadań „Kosa na kamień”, który pobłogosławiło na świat wydawnictwo „Radianśkyj pysmennyk” w 1986 roku. O swoistości stylu, manierze pisania jej autora wyraźnie powiedział we wstępie już znany w tamtym czasie mistrz słowa artystycznego Wiktor Położij: „Właśnie stąd – z prostoty i niezawodności przemyślanego porządku rzeczy – lakoniczność pisania, złagodzona liryzmem, precyzja myśli, którą częściej potwierdzają nie bohaterowie, niby i nie autor nawet, a sam mądry bieg bytu, psychologizm, który ujawnia się w chwilami nieuniknionych dramatycznych kolizjach. A gdzie i nienarzucający się, jakby z szeregu tego samego zwykłego porządku rzeczy, humor, a to i ludowa anegdota czy sytuacja, z której ona z czasem się narodzi – jak tu określić, co było pierwsze? A jeszcze i swój „kolor” u każdego opowiadania. Oto, dla przykładu, konkretna i szczegółowa, nieco nawet przyziemna i surowa, a rysunki porażają czystością kolorów, często bez półtonów, barwami, bo wyko-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
…audycje nadawano w ogólnoukraińskim i obwodowym radiu… …Ivankowe wybryki dokuczały zarówno jego rodzicom, jak i nauczycielom. Pewnego razu nauczyciel historii przyszedł na lekcję, a w klasie same dziewczęta. – Gdzie są chłopcy? – zdziwił się nauczyciel. – Na stawie! – zameldowała dyżurna. Majowe słońce ledwie ogrzało wodę, więc chłopcy otworzyli sezon kąpielowy. Ubrania porozrzucane na brzegu, jedni w majtkach, inni na golasa, bo nie wszyscy rodzice byli w stanie kupić swoim dzieciom nawet majtki. Piski, tęcza kropel… Nagle widzą: dyrektor szkoły idzie z historykiem. Chłopcy przycichli, tylko głowy sterczą nad wodą. Dyrektor z nauczycielem bez słowa zebrali ubrania w węzeł i poszli. Skonsternowani kąpielowicze-nieszczęśnicy wracali do domu, jak kto potrafił. A wieczorem klasowa „dama” zasmuciła matkę Ivana: – Nic dobrego nie wyjdzie z pani syna, jeszcze czyta bajki na algebrze… Matka przekazała wszystko ojcu, a ten pogładził swoją wspaniałą brodę, spojrzał na zgnębionego potomka: – Przeziębisz się, głupcze boży. Będziemy leczyć odwarami? A bajki… niech czyta, one też uczą dobra i rozumu… Impulsem do ich powstania były ojcowskie opowieści prawdziwe i zmyślone, usłyszane przez małego Iwasia na kłodach przed domem, gdzie letnimi wieczorami zbierali się wiejscy chłopi, by pogawędzić. Ojciec był pasiecznikiem, a pasiecznicy, podobnie jak myśliwi, są najpierwszymi wymyślaczami wszelkich przypadków i życiowych historii. Tam dociekliwy chłopiec usłyszał i o takiej. W czasie I wojny światowej młody żołnierz Harasym trafił na Prykarpacie. Była chwila spokoju, a kaszewar Prosiannyk przygotowywał obiad dla swoich towarzyszy. Obiad miał być smaczny, bo w górskim jeziorze złowiono tłuste strugi (czyli pstrągi). Kocioł jeszcze nie zawrzał, gdy nad ich obozem nadleciał wrogi samolot. Leciał tak nisko nad ziemią, że można było dobrze dostrzec pilota, który ręką rzucał w dół granaty. Wszyscy żołnierze chwycili za broń i zaczęli walić w samolot, a kaszewar ze strachu przewrócił niedogotowany obiad i schował się pod kotłem. Ku wielkiej radości żołnierze zestrzelili wrogi aparat i wzięli pilota do niewoli. Przybyło wojskowe dowództwo i wszystkich żołnierzy, którzy otworzyli ogień, przedstawiono do Krzyża Świętego Jerzego. Oczywiście, poza nieudolnym kaszewarem… Nawiasem mówiąc, ojciec Iwana okazał się świadomym Ukraińcem i za hetmana Skoropadskiego przez dwa tygodnie służył w ludowej milicji, jako hajdamaka, ale ten fakt ze znanych przyczyn ukrywał przez całe życie. A jednak za władzy radzieckiej, w 1926 roku, przesiedział kilka tygodni w „kutuzie”. Przyjechał jakiś pełnomocnik z rejonu i nakazał sekretarzowi rady wiejskiej Prosiannykowi sporządzić listę jeszcze nieraskułaczonych zamożnych chłopów. – Przecież wszystkich już wysiedlono ze wsi – odpowiedział sekretarz. – Proszę sporządzić nową listę – nalegał pełnomocnik. Wtedy zdenerwowany sekretarz szarpnął na siebie szufladę biurka, przy którym siedział – tak, że pełnomocnik z rejonu aż się zachwiał (myślał, że sekretarz sięga po broń) – i huknął wiejską pieczęcią. – Oto pieczęć, sami piszcie listę. Prawda, że wtedy represje jeszcze nie rozszalały się na dobre, i krnąbrnego sekretarza uniewinniono. Pewnego razu ojciec Iwana z przyjaciółmi w kolejnym już raz zawiózł do stolicy jabłka na sprzedaż. Sprzedali. Ojciec gdzieś się zagapił, więc sam poszedł do kasy dworcowej po bilet. Miał długie siwe włosy i brodę jak święty z ikony, dlatego w kolejce rozstąpili się przed nim. Nagle w hali rozległo się: – Obywatel Gierasim Mitricz Prosianik, срочно подойдите к шестой кассе! Oszołomiony podszedł. Tam stali jego przyjaciele, którzy zamówili to ogłoszenie. Ojciec powiedział do nich: – Proszę, o mnie wiedzą nawet w Moskwie, choć nikomu nie mówiłem o swoim przyjeździe.
A chytry sąsiad w odpowiedzi: – Przecież tu wszyscy o nas wiedzą. Za każdym z nas przydzielono po dwóch szpiegów, bo uważają Ukraińców za banderowców… …Iwan Harasymowycz z natury cały w ojca, nigdy nie traci optymizmu, choć na duszy nie zawsze jest słodko. Jako zielarz-czarownik gotów jest pomóc każdemu, kto się do niego zwrócił. I pomaga! Przy różnych dolegliwościach. Co więcej, prawie codziennie dzwonią, przyjeżdżają do niego do domu, bo jest znany – na całą Ukrainę. Podobnie jak jego książki o ludowej medycynie: „Dywosyl”, „Zieło tajemnicze” oraz encyklopedia ziołowa „Złotokwiat”. Zeszłej jesieni z Iwanem Harasymowyczem pojechaliśmy do Sosnicy, na ciche zalewowe łąki rzeki, zbierać czerwoną rzęsę i inne pomocne zioła. Dawno się nie widzieliśmy, dotąd rozmawialiśmy tylko przez telefon komórkowy. Spojrzałem na jego łysiejącą głowę i żartem zapytałem: – Pamiętam cię w młodości z czubem. I twój tata szczycił się bujnymi włosami. A przyjaciel się uśmiecha: – Oto przypadek, dzięki któremu z czasem straciłem chłopięcą urodę. Miałem wtedy jakieś szesnaście lat. Przychodzi do mnie kolega, taki sam łobuz, z jakimś tubem. „To dla siostry – mówi, –
…świsnął. Farba do włosów – ekstraklasa!”. My oczywiście nie do końca zrozumieliśmy to, co było napisane na tubce, bo nie po naszemu, nalaliśmy gęstej pasty na dłoń i każdy wysmarował sobie głowę. Potem spojrzeliśmy na siebie i omal nie padliśmy ze śmiechu. Nasze czupryny stały się ognistoczerwone. Czym prędzej pobiegliśmy do koryta, z którego nasza krowa piła wodę. Ojej! Nasze głowy zapłonęły jak ogniska nocy świętojańskiej! Wieczorem Lyska nie mogła podejść do tego koryta. A jak się śmiał tata! Fryzjer, który ostrzygł mnie na Kotowskiego, jeszcze długo opowiadał swoim klientom o mojej psocie… Teraz jestem już taki, jaki jestem…
Івана Гарасимовича była jeszcze jedna pasja, z dzieciństwa – rysowanie. Jako chłopak pasłem stado krów pod samym sosnowym lasem, w Iwczynej dolinie. Po deszczu piasek przy jeziorku jest gładki i równy, jakby biały ręcznik. Aż korci, żeby coś na nim narysować. Znalazła się też zaostrzona patyczka. Spod niej na piasku pojawili się kozak na grzywiastym koniu, rogaty koza Mykyta, wąsaty kot w butach i cała wereda dziadków z laskami. Swój pierwszy rysunek artysta w krótkich spodenkach stworzył… na szybie okiennej, którą znalazł w oborze. Ojciec go pochwalił. Znacznie później zrobił kopie kilku obrazów znanych mistrzów pędzla. Jedną z nich nawet kupił jakiś niepozorny miłośnik sztuki. Od tego czasu Iwan Harasymowycz nie rozstaje się z piórem i pędzlem. Wiersze zaczął pisać już w szkole. Maluje wyłącznie farbami olejnymi. Jego obrazy wystawiano w salach Kijowa, Czernihowa i Lwowa, a reprodukcje zamieszczano na łamach czasopism „Dniepr”, „Ukraina”, „Kijów”, „Barwinek”, „Ukrainian”, „Literacki Czernihów”. Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko odwiedził Dom Ukraiński, gdzie obok płócien znanych mistrzów pędzla W. Nakonecznego, A. Siemiencowa i innych wystawiano także prace naszego rodaka. Jedna z nich – „Boże Narodzenie Słońca” – powiększyła domową kolekcję prezydenta. Proszę uwierzyć —
Nie każdy artysta, nawet wybitny, może się pochwalić tym, że prezydenci kupują jego obrazy. W przededniu nowego 2022 roku Lwowskie wydawnictwo „Apriori” podarowało miłośnikom sztuki ludowej unikatowe popularnonaukowe wydanie o intrygującym tytule „Ukraińskie przedwieczne wierzenia: klucze do Raju-Irij”. Jest to okazały, 208-stronicowy album-opowieść, zawierający dzieła malarskie, które barwnie przedstawiają dawne wierzenia, tradycje i obrzędy Ukraińców. Właśnie dzięki nim ludowy artysta Iwan Prosiannyk wzywa do czczenia Ojczystej Ziemi i Ojczystego Nieba, do zachowania nieznacznej pierwotnej filozofii, która istniała na najbardziej rozwiniętym stopniu dawnego świata, tych dorobków i wiedzy naszych praojców, które również w przyszłości będą służyć ich potomkom. We wstępie autor zaznacza: „Pochodzę z kronikarskiej Siewierszczyzny, ziemi, z której wychodzili aż na
Kliazmu… Autor encyklopedii wołchwów z ludowego uzdrowicielstwa, filozof, etnograf, malarz, który całym sercem kocha się w dawności Ukrainy-Rusi i gruntownie ją bada. Taki zasób wiedzy pozwolił mu pędzlem wniknąć w samo sedno dawnych narodowych obrzędów, sięgających korzeniami aż paleolitu… Otworzy na oścież tę bramę, zarośniętą obcym cierniem… Niech dmie w Wasze serce nieudeptaną rosistą łąką, świeżym przedburzowym wiatrem, perłami dziewczęcego, czystego śmiechu, bojowym zawodzeniem srebrnogardłych rusińskich trąb...”
W albumie zamieszczono 50 reprodukcji obrazów o różnorodnej tematyce fabularnej. I każdą z nich towarzyszy głębokie badanie etnograficzne autorstwa artysty. Na te badania poszły trzy lata napiętej twórczej pracy. Analizując artystyczną paletę naszego rodaka, znany krytyk sztuki Hryhorij Miszczenko w artykule „Słoneczny czciciel z Siwierszczyzny – Iwan Prosianyk” zauważa, że zgromadzone, przeżyte i przemyślane przez wiejskiego malarza, członka Narodowego Związku Ludowych Mistrzów, znalazło swój wyraz w zdumiewająco nieuchwytnych dziełach, w których tętni pogański świat. Artysta przede wszystkim pragnął przenieść do nas piękno uroczystego działania, tradycyjnego święta czy Boskiej obecności Nieba. Szczególną uwagę przykuwa tłumność takich uroczystości, wielokrotność jednej i tej samej postaci – czy to dziewczyny w ukraińskim stroju, czy chłopca w czapce nabok, który wykonuje obrzęd – tworzą wrażenie ponadczasowego działania, w którym jakby i my kiedyś uczestniczyliśmy. W obrazach I. Prosianyka przebija myśl, że trzeba wiedzieć, jacy byliśmy w pamiętnych czasach. Wiedzieć, by w końcu pojąć własną oryginalną, a zatem narodową istotę. Według słów samego artysta każdy jego ludowy obraz jest modlitwą do Stwórcy. Wspomniany album już trafił do bibliotek Ukrainy. Kiedyś, gdy po raz pierwszy zobaczył młodego Prosianyka – postawnego, czarnowłosego wąsacza, jeszcze w starej wyszywance, ktoś z kijowskich pisarzy, zdaje się Wołodymyr Pianow, trafnie to ujął: jest w nim coś z tajemniczego „ukraińskiego Europejczyka czy europejskiego Ukraińca” Panька Kulisza. I rzeczywiście: wykapany profilem, niepohamowany romantyk, taki sam chutorianin, rwący się do pracy. Za cokolwiek się weźmie: czy to za malarstwo, czy za poezję i prozę, czy za miłość – wszystko mu wychodzi jak trzeba. Jest także pszczelarzem – pieści pięć uli, rolnikiem – za domem sam zasiewa poletko żytem, żnie, młóci cepem po ojcu. I chleb piecze również według własnego przepisu, i to tak smaczny, że na wieść o tym do niego przyjeżdżały uczyć się nawet wybredne gospodynie z dalekich krajów. Już w 1983 roku niezapomniany Jewhen Hucało, również wychowanek Niżyńskiej Wyższej Szkoły, zapalając światła semaforów do opowiadania „Kosa na kamień” byłego kolejarza, dziś młodszego współbrata po piórze na łamach czasopisma „Ranok”, zauważał umiejętność nowelisty dostrzegania w zwyczajnych rzeczach niebiańskich błysków… O zielarzu-samouku z Kurenówki nakręcono dwa filmy dokumentalne: „Dzień Wołchwa” (reżyseria Pawło Powod, scenariusz Wołodymyr Sapon, „Siwer-Centr”, 2004 r.) oraz „W poszukiwaniu czarownego ziela” (reżyseria Serhij Bojko, studio telewizyjne „Dacza”, 2018 r.). Ledwie przebudzi się przyroda – Iwan Harasymowycz niemal w codziennych wędrówkach: z koszykiem na cudowne ziele albo ze szkicownikiem. Oddycha mu się lekko i szczęśliwie, marzy się na rodzimych przestrzeniach i w niedalekich przykarpackich połoninach. W wędrówkę znajomymi ścieżkami zabiera czasem ze sobą córkę Nastię, która pracuje w Kijowie w telewizji. Do późnej nocy ciepło świecą się okna wiejskiej chaty, w której słodko pachnie chlebem, macierzanką i miętą… Artysta pracuje skupiony: to sięgnie po pióro – gdy przyjdzie ciekawa myśl albo poetycki obraz, to cienkim pędzlem – pociągnięcie za pociągnięciem – kładzie na płótno swój niezłomny los, przeżyte pełne lata.
Z Francji nadeszła sensacyjna wiadomość: podczas kolejnej sesji UNESCO poświęconej ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości do listy Światowego dziedzictwa duchowego wpisano dorobek Krajowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy, którego członkiem ma zaszczyt być nasz rodak Iwan Prosiannyk.
Tłumaczenie maszynowe
Walentyna SEMENIAK W moim życiu była wspaniała osoba – nauczycielka języka francuskiego Zofia Mychajliwna Małyło. Niespodziewanie pojawiła się w naszej wsi na Czerkaszczyźnie. Była małomówna, pogrążona w sobie, odosobniona. A także – niezwykle współczująca wobec otaczającej przyrody. Tam, gdzie mieszkała, rósł sad owocowy. Kiedy nadchodziła zima, Zofia Mychajliwna własnoręcznie robiła karmniki i to na każdym drzewie. Całą zimę karmiła ptaki, rozmawiała z nimi: wydawało się, że zlatywały się do niej ptaki z całego świata. Oczywiście dla mieszkańców wsi była to nie lada osobliwość. Patrzono na nią jak na dziwaczkę, mówiąc, że nie ma co robić. Lekcji francuskiego, które przedtem prowadził były milicjant, nikt nie traktował poważnie, w rezultacie wiedza była zerowa. Od teraz na francuski trzeba było chodzić i się uczyć. Lekcje stały się niezwykle interesujące. Nauczycielka jeszcze do tego wspaniale malowała, dlatego do każdej lekcji przygotowywała własnoręcznie wykonane tablice, pisała piosenki. Był to pierwowzór przyszłych prezentacji wideo. Do dziś pamiętam jedną z tych piosenek – o śniegu. Kiedy w 10. klasie w ankiecie o przyszłym zawodzie napisałam, że marzę o zostaniu dziennikarką, spotkała mnie nauczycielka historii i zaczęła pouczać, mówiąc, na co się porwałam. Kim są twoi rodzice? Przecież tam córki ministrów dawno zajęły wszystkie fotele, zejdź na ziemię, no i co z tego, że piszesz do gazety rejonowej?.. Dlaczegoś „zasiadły” wtedy w głowie „córki ministrów” i to, szczerze przyznam, bardzo zabolało i porządnie rozzłościło. I zaczęłam się wzmożenie przygotowywać do egzaminów wstępnych na wydział dziennikarstwa Uniwersytetu Kijowskiego imienia Tarasa Szewczenki. Dostałam się nawet na zaoczne kursy przygotowawcze, chociaż było bardzo ciężko, wszak przede mną były egzaminy końcowe w szkole. Ale pewnego razu podeszła do mnie nauczycielka francuskiego i powiedziała: „Przyjeżdżaj, będziemy się przygotowywać”. Teraz wiem, że to było korepetycje, ale wtedy takiego słowa nikt nawet nie słyszał. Przez wiosnę i na początku lata jeździłam rowerem 5 km na zajęcia z francuskiego. Jakże chciałam udowodnić, że nie jestem gorsza od „córki ministrów” i że dostać się na uniwersytet mogę sama. Wyobraźcie sobie: francuskiego nie zdawałam. Ministerstwo Oświaty w tamtym roku postanowiło poeksperymentować: zdajesz dwa pierwsze egzaminy na 9 punktów – i od razu jesteś przyjmowany na uczelnię, trzeci egzamin odpada automatycznie. Miałam szczęście. Ale dzięki wiejskim lekcjom francuski na uniwersytecie był jednym z moich ulubionych przedmiotów, a egzamin państwowy zdałam na „celująco”. Przez wszystkie pięć lat nauki w stołecznym uniwersytecie korespondowałam z Zofią Mychajliwną. Nasza korespondencja nie przerywała się i wtedy, kiedy wyszłam za mąż, kiedy rodziły się dzieci, kiedy pracowałam. Nawet do głowy mi nie przyszło wyrzucić te listy, przechowuję je do dziś: bezcenne rady, głęboko filozoficzne rozważania o sytuacjach życiowych, twórczości, literaturze, muzyce, sztuce. Kiedy zaczęły się lata 90., korespondencja nabrała innego charakteru – historia, polityka. Dla mnie była to prawdziwa biała plama. Czytałam jej publicystyczne objawienia i dziwiłam się – skąd ona to wszystko wie i tak łatwo orientuje się w nurtach politycznych, nazwiskach itp. Z czasem moja nauczycielka zaczęła pisać genialną poezję. I kiedy w niedługim czasie w Mukaczewie wyjdzie jej pierwszy tomik poetycki, moderatorem na prezentacji będzie Myrosław Doczyneć. Od tego momentu historia nabiera nieoczekiwanego obrotu. To był początek milenium – 2000 rok. Tarnopolanka Lidia Jakiwna Romanczuk – była łączniczka i pielęgniarka w podziemiu OUN i UPA, literatka (mama ukraińskiej pisarki Łesi Romanczuk-Kokowskiej) napisze książkę wspomnień o Magadanie „Czerwoną płakała kalina”. Właśnie wtedy poprosiła o zrobienie na okładkę specjalnego zdjęcia kaliny. Udało mi się to. Jeden egzemplarz książki wysłałam Zofii Mychajliwnie na Czerkaszczyznę. Nikomu więcej – tylko jej. Wiecie, to jak Boża Opatrzność. Jednak odpowiedzi nie było dość długo. Kiedy ją otrzymałam, byłam bardzo zdziwiona. Nauczycielka pisała już nie z Moszurowa, a z Mukaczewa! Wyjaśniło się, że pochodzi z Zakarpacia. Kiedy zaś przeszła na emeryturę, siostry zabrały ją do małej ojczyzny. Zdaje się, że władze lokalne przydzieliły jej mieszkanie miejskie ze wszystkimi wygodami. O tym wspominała kilka razy, wszak w Moszurowie musiała stale palić w piecu drewnem, nosić ze studni wodę, a zdrowia już nie było. To później dowiem się, dlaczego go nie było… List był bardzo emocjonalny: Zofia Mychajliwna przeczytała książkę Lidii Romanczuk. Okazuje się, że w tym samym czasie przebywała razem z nią w jednym obozie na Kołymie! I nie wierz po tym, że świat jest mały. Za co się tam znalazła? Za to, że była na przymusowej katordze w faszystowskich Niemczech, stalinowski reżim zaocznie skazał ją na 10 lat „za pomocnictwo międzynarodowemu imperializmowi”. Zabrali ją z drugiego roku Uniwersytetu Lwowskiego, gdzie studiowała filologię francuską. Więzienie i obozy koncentracyjne odbywała w kopalniach cyny, w szczególności w niesławnej kopalni Henikandży. Po rehabilitacji i zwolnieniu ukończyła Uniwersytet Lwowski z czerwonym dyplomem. Wykładała francuski w różnych wiejskich szkołach (na Winniczyźnie, Zaporożu), w szkole średniej w Moszurowie na Czerkaszczyźnie najdłużej – 24 lata. Pięć lat – w Instytucie w Drohobyczu. „Idź i wierz” – jej pierwszy tomik poetycki (1994). Dalej były „Zmartwychwstanie pamięci” (1999), „A dusza jej – żywa” (2006), „Nadzieja” (2008), „Od Cisy do Dońca” (2009). „Kobieta, która przeszedłszy ciężką drogę życiową, odczuwszy na sobie cały horror i okrucieństwo antyhumanitarnej totalitarnej maszyny, nie straciła dobroci serca, wiary w ludzi i miłości do życia: //Chcę znów żyć, by znowu i znowu// //Wdychać balsam matczynej mowy//, //By widzieć w szczęściu i sławie Ukrainę//, //I słuchać pieśni jej słowiczej//. I te słowa powinny stać się dla wszystkich jasnym drogowskazem na drodze do lepszej przyszłości, o której tak marzyła Zofia Małyło”, – napisała w swoim artykule jej krewna. Zmarła pani Zofia w październiku 2015 roku. Ta data mnie poraziła, bo właśnie w tym dniu 15 lat temu zmarła też moja mama. Jednak o tym nic nie wiedziałam. Bo przez ostatnie dwa lata nie udało mi się nawiązać z moją nauczycielką kontaktu, po udarze była przykuta do łóżka, o czym dowiem się później – przez mukaczewski Związek Ukrainek. Chorą kobietę zabrała do siebie rodzona siostra Ołena do wsi Wierchni Worota. Skromność tej osobowości poraża, ja na przykład dopiero po jej śmierci przeczytałam, że w 2009 roku Dekretem Prezydenta Ukrainy za aktywną działalność społeczną i naukową została odznaczona Orderem Księżnej Olgi III stopnia. Pewnego razu, przeglądając swoje archiwum, zaczęłam czytać listy nauczycielki do mnie: to żywa poznawczo-filozoficzna publicystyka. Trzymać je w domu – niewybaczalne. Listy muszą trafić do ludzi. Postanowiłam digitalizować samodzielnie, ale na to idzie dużo czasu, którego mi ostatnio katastrofalnie brakuje. I tutaj przypadkowo trafia do mnie informacja o tym, że w 40. dzień po przejściu Zofii do Wieczności, do jej grobu zjechali się dziennikarze, pisarze,
księża, pedagodzy z całego Zakarpacia. Postanowiono otworzyć w jej rodzinnej wsi muzeum. Jak tu się nie cieszyć, skoro teraz epistolarną spuściznę znanej na Zakarpaciu poetki i mojej wiejskiej nauczycielki będę mógł przekazać do wsi Wyżnie Wrota. We Lwowskim Domu Nauczyciela z inicjatywy Ligi Kobiet Ukraińskich, a także towarzystwa „Ridna Szkoła” im. Kostantyny Małyckiej odbyło się uroczyste uczczenie pamięci ukraińskiej poetki Sofii Małyło z okazji 90. rocznicy jej urodzin. Oto co pisała z tej okazji lwowska prasa: „Sofia Małyło jest dobrze znana na Zakarpaciu, ale w całej Ukrainie jeszcze mało ją znają. (...) Kiedy wniknąć w życie i utwory Sofii Małyło, otwiera się szeroki świat miłości do Ukrainy, przejmująca analiza jej historii i żarliwe wezwanie do służenia jej. Trzeba więc koniecznie znać i pamiętać postać tej Ukrainki”. Niedawno działacze społeczni z Mukaczewa ozdobili wspaniałym malowidłem dom, w którym mieszkała Sofia Małyło. Rozkwitł on w środku zimy jej wierszem, w obramowaniu jaskrawych słoneczników. Przyległy teren wokół tego domu odtąd nazywa się „Sofijny Dwór”. I jak tu nie wspomnieć ulubionej frazy mojej drogiej nauczycielki, która zawsze w listach do mnie zwracała się „mój drogi przyjacielu!”: „W życiu zawsze, aż do samego końca jest miejsce na szczęśliwe zdziwienie”. Dziękuję Panu za to, że Pani była w moim życiu i uczyła dziwić się jego przejawom w najprostszych detalach, bez względu na wszystko. Obdarz nas, Panie, uzdrowieniem z niewolnictwa, niepamięci, nędzy, janczarstwa i odnowieniem w zmianie pokoleń! Daj nam pokonać niezgodę i rozpad oraz wznieść się na wyżyny ducha, do Prawdy ogólnoludzkiej. Amen. (z poezji „Modlitwa”, 1991) P.S. Lecz na tym historia się nie skończyła. Pewnego razu latem zadzwoniła do mnie (świętej pamięci) Lidia Romanczuk i wzruszonym głosem zapytała: „Słuchajcie, czy słyszeliście coś o takiej poetce – Sofii Małyło? Znajoma z Użhorodu przekazała mi jej zbiorek. Jestem pod takim wrażeniem! Przecież to prawdziwie genialna poezja!”. do wykorzystania w powieści. Konsultantem wojskowo-historycznym został pracownik Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Władysław Kucenko. W kwestii różnych aspektów prowadzenia walk, psychologii żołnierzy, spraw wojskowo-morskich doradcą był bohater obecnej wojny z Rosją, kapitan drugiej rangi Timur Barotow. Niektóre epizody z jego biografii stały się podstawą opisanych w powieści wydarzeń. Szczególną rolę w przygotowaniu tekstu odegrał Taras Kompanyczenko. Jedna z pieśni w jego wykonaniu radykalnie wpłynęła na jeden z kluczowych momentów w kształtowaniu świadomości głównego bohatera. Książka zawiera kody QR, za pomocą których można posłuchać pieśni wspominanych w powieści, w wykonaniu Tarasa Kompanyczenki i zespołu „Choreja Kozacka”. Ponadto do książki przygotowano materiały towarzyszące: pocztówki na podstawie ilustracji do powieści oraz broszurę „Okno w historię”, gdzie przedstawiono dziesięć przeniesionych w 3D ilustracji. Trwają prace nad kalendarzem poświęconym opisanym w powieści wydarzeniom. Stworzono trzy teasery do książki.
Tłumaczenie maszynowe
Ukazał się drukiem historyczno-przygodowy powieść Iwana Kaniwca „Qingdao-Wiedeń-Kijów”. Autor jest reżyserem kilku filmów dokumentalnych na temat Ukraińskiej Rewolucji 1917–1921 lat; obecnie pracuje nad projektem dokumentalnym w 3D „Generacja woli”. Zebrane do pracy materiały, a także stworzony wcześniej scenariusz przygodowego filmu fabularnego, stały się podstawą powieści. Andrij KOWALENKO Fabuła rozwija się w czasach I wojny światowej i Ukraińskiej Rewolucji. Główny bohater – młody lwowiak Ołeksandr – w toku wydarzeń kształtuje się jako osobowość i określa własną tożsamość. Biegle włada rosyjskim, polskim, niemieckim. Przyjaźni się z przedstawicielami tych narodów. I wszyscy wzywają go do siebie. On wie, że jest Ukraińcem. Ale czym jest bycie Ukraińcem w granicach imperium? Jedno nie uznaje takiego narodu, drugie uznaje, jednak traktuje jak pasierba. Czyż nie lepiej przypisać się do narodu, który już zajął miejsce pod słońcem? Ołeksandr to postać fikcyjna, ale w wirze zawrotnych wydarzeń tamtego czasu nieustannie znajduje się wśród znanych postaci historycznych. Andrij Melnyk ratuje go od śmierci w boju, Jewhen Konowalec pomaga wyjść z depresji, Symon Petlura wydaje rozkaz przeprowadzenia niezwykłej jak na tamte czasy operacji wojskowej. Los rzuca bohatera w miejsca, gdzie staje się świadkiem kluczowych wydarzeń walki wyzwoleńczej: widzi, jak nad wyzwolonym od Rosjan w 1915 roku Haliczem po raz pierwszy podniosła się ukraińska flaga, na własne uszy słyszy pierwsze ogłoszenie tekstu Czwartego Uniwersału, bierze udział w stłumieniu bolszewickiego buntu w Kijowie w styczniu 1918 roku. Tytuł książki wskazuje na miasta, z których każde nosi na sobie znamienne cechy czasu, a także staje się ważnym stopniem na drodze poszukiwania siebie przez bohatera. Qingdao to niemiecka kolonia w Chinach, która daje możliwość spojrzenia na narody panujące i zniewolone z boku. Wiedeń jest kluczowym miastem ukraińskiej polityki od 1914 do 1917 roku: tutaj znajduje się ośrodek Strzelców Siczowych, ukraińscy deputowani parlamentu austriackiego. W trzeciej części powieści akcja rozgrywa się w rewolucyjnym Kijowie. Dla autora ważne było oddanie atmosfery, która panowała w Kijowie pod koniec 1917 i na początku 1918 roku. Jeszcze nie było wiadomo, czy dojdzie do rosyjskiej inwazji na centralną Ukrainę, a wojskowi patrioci przygotowywali się do jej odparcia. Także w książce opisano pierwsze walki ukraińskiego lotnictwa na początku 1918 roku, jego udział w obronie Kijowa przed armią Murawjowa, a później – w wyzwoleniu Kijowa od bolszewickiej nawały. Konsultantami historycznymi książki byli historyk Mychajło Kowalczuk oraz Ołeksandr Kuczeruk, w momencie pracy nad książką – kierownik działu Narodowego Muzeum Historii Ukrainy. Pomogli oni nie tylko odtworzyć atmosferę tamtego czasu, ale także podzielili się własnymi ekskluzywnymi materiałami.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ości” – przy czym zarówno wtedy, jak i obecnie widać wyraźny podział „adresatów” tych polarnych uczuć bólu i gniewu, aż po nienawiść). Zakończyć te zwięzłe notatki warto wersami z wiersza „Płata za pokój”, po raz pierwszy opublikowanego w „Literaturnej Ukrainie” 28 marca 2020 r.: O, narodzie mój, wstawaj powoli, I u kata swego o pokój nie proś, Bo zetnie cię moskiewszczyzny powróz, I zagryzą cię odmieńcy jak psy! Jestem jeszcze żywy i pełen aż po brzegi Miłością do zwycięskiego życia, Wierzę w nieśmiertelność Ukraińca Z ognia, a nie z pokory i skruchy. cichego westchnienia i głębi psychologizmu pisane są utwory poetyckie. Same tytuły wierszy Niny Hawryluk są poetyckie i znaczące: „Z nad Bugu wyszła jesień”, „Żółta zamieć”, „Zaczarowana brzózką”, „Oto znów pobiegły strumyki!” Nie mniej znaczące i metaforyczne są ostatnie wersy strof: „Z nad Bugu wyszła jesień – W rzęsach ból i żółć”. Nie sposób nie wspomnieć o tym, że w wierszach Niny Hawryluk daje się zauważyć tradycję ludowo-pieśniarską („Olsza i osika”), a obrazy późnego wiatru, siwej jesieni, słońca, księżyca itd. wiążą jej twórczość z folklorem. Najbardziej poetyckie, głęboko psychologiczne i spójne, moim zdaniem, są wiersze cyklu jesiennego. Najlepsze z nich to „No oto i jesień…”, „Żółta zamieć”. A wiersz „Taki oto grudzień”, który rozpoczyna zimowy temat książki, w swojej palecie kontrastuje z jaskrawymi i malowniczymi jesiennymi kolorami. Jego „straszna prawda”, która „duszę wypuszcza nagą i bosą”, porusza wyobraźnię czytelnika i świadczy o dojrzałości oraz sile poetyckiego daru poetki. „Zimowych” wierszy jest niewiele, tak samo jak obrazów „nocnej ciemności”. Są to „Śniegi”, „Zimowy las”, „Zaczarowana brzózką”, one rzeczywiście oczarowują czytelnika zarówno „białym spokojem”, jak i „przegłosem” zimowego lasu oraz kryształowym odzieniem lodowej brzózki. Harmonijne odczucie ojczystej przyrody jako „jasnego królestwa”, jako „oceanu olbrzymich roślin”, jako leśnych gęstwin, gdzie można „pobaraszkować w mądrości beztroskiej” – oto co, moim zdaniem, wyznacza główne oblicza poetyckiego świata Niny Hawryluk, który całościowo i wyraziście określił się w jej nowej książce „Spotkanie z lasem”. Chce się szczerze życzyć jej nowych osiągnięć na niwie poetyckiego słowa, zasłużonego uznania oraz miłości czytelnika.
Tłumaczenie maszynowe
Łarysa MOROZ, profesor, wiodąca pracownica naukowa Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. To nie pierwsze spotkanie. Większość utworów Dmytra Pawłyczki z nowego zbioru „Na krawędzi życia” / opracowała Roksolana Pawłyczko (Kamieniec Podolski, Sp. z o.o. „Drukarnia „Ruta””, 2021. – 176 s.) została opublikowana w różnych wydawnictwach. Jednak w oszlifowanych strofach Pawłyczki jest coś takiego, co nie tylko rozbudzi twoją duszę, odrętwiałą – czy to z niezrozumienia, czy to ze strachu przed nieznanym, czy z obojętności – ale zapali ją Wiecznym Ogniem i, co dziwne w naszych ogłupiałych czasach, – Nadzieją. …Pamiętacie, jak w dniach tych niesławnych „wyborów” niektórzy oszalale mówili-mieli nadzieję: „Choć się pośmiejemy…”. A już dwa miesiące później nasz Poeta pisał: Ukraina się nie śmieje. Cisza i smutek, Od granicy do granicy smutku magistrala… Rzuciwszy analityczne spojrzenie na różne, rzec można, rodzaje śmiechu – „wielki”, „głupiutki”, „straszny”, rzuciwszy spojrzenie na „stal, która zabijać idzie do cna nasz Donbas i Krym”, podsumowuje z przekonaniem: Ukraina się nie śmieje, ale słyszy dzwon. To ten dźwięk, który podnosi naród z kolan… Dmytro Pawłyczko – osobowość wielostronna, z rozwiniętym poczuciem humoru, satyrycznym talentem, o czym świadczy też żartobliwa „Korespondencja kota Bonifacego i kota Marcina”, poświęcona pamięci jego przyjaciela – wybitnego poety i działacza społecznego Romana Łubkiwskiego. A jednocześnie, według słów autora, jest to „sposób na wyrażenie pogardy dla zachowania Janukowycza i jego ekipy”. Są w tej książce i inne listy – już dalekie od żartów – do pana Zełenskiego, które drukowano w „Literackiej Ukrainie” od 22.VI.2019 r. Wziąwszy za epigraf wersy I. Franki o hańbie spokoju, gdy „złoczyńca… myśl naszą, mowę, sumienie, jak chwasty, ścina z ramienia”, D. Pawłyczko zwraca się przyjaźnie, choć zmuszony już po pierwszych krokach: Jeśli jesteś prezydentem, szanuj broń, Nie schyl się w czasie wojny i boju, Bo zdradzi was pojednania dłoń I jeszcze: „Zatrzymajcie się! Jeszcze nie jest za późno…”. Lecz nikt, najwyraźniej, nie czytał ani tego, ani kolejnych – ostrzegawczych, a częściej niepokojących, wyrzucających listy szanowanego przez naród wybitnego działacza… I już 11. list z 10.I.2020 roku poeta zmuszony jest pisać prozą i podsumowuje: „Ten mój ostatni list do was piszę nie po to, by wam powiedzieć prawdę, a po to, by czytelnicy moich poetyckich listów do was przestali mnie łajać za te moje nieudolne próby pokazania was jako człowieka myślącego, z którym warto rozmawiać”. Główny patos książki – w przemyśleniu problematycznych sytuacji, historycznego losu Ukrainy i Ukraińców. Poeta zwraca się do mądrości i doświadczenia wielkich poprzedników – artystów słowa i polityków, od Iwana Mazepy po współczesnego i przyjaciela Jurija Szczerbaka. Tak, on, konstatując „ja wybory przegrałem”, zwraca się, „niczym spalona pochodnia”, do Tarasa Szewczenki: Pomóż mi, wygasa prawdy ognisko! Wszędzie goła krawędź, nigdzie nie widać drew. Daj siły rzucić dzisiaj, a nie jutro Mi na twój ogień swoją gorącą krew! Wiersz, napisany w maju 2019 r., ma wymowny tytuł „W przededniu”. Kto by co nie mówił („za dużo publicystyki”, „rymowane hasła” – i takie rzeczy zdarzało się słyszeć), a Dmytro Pawłyczko – to naprawdę unikalny poeta. Przy całym jego intelektualizmie, opartym na głębokiej znajomości historii, ogarniającym politologicznym myśleniu, do jego utworów mimo wszystko trudno stosować pojęcie „rozmyślania”. A to ostatnie zakłada spokojne obserwacje, niespieszną analizę wydarzeń bieżących i minionych itp. Natomiast analityczność Pawłyczki znajduje swój wyraz w jaskrawych, niczym błyskawica, czasem nieoczekiwanych metaforach. One, niczym lont od materiałów wybuchowych, „podpalają” emocje i wyobraźnię czytelnika, skłaniając do (pewnej) współtwórczości. Zawsze uważałam, że wyrażenie-wersja „Wielki wybuch – twórca wszechświata” jest błędną, mylną definicją, ponieważ wybuch jest zdolny (i, ostatecznie, zobowiązany) jedynie niszczyć. Wysokoenergetyczne, krwią serca napisane utwory D. Pawłyczki – to prawdziwy „ogień w odzieży słowa” (wyrażenie I. Franki), ten fantastyczny skupisk miłości do swojego „zmartwychwstającego narodu” (pierwszy jego zbiór z 1953 r. tak właśnie został nazwany – „Miłość i nienawiść”). Ludmiła BORODINA, kandydat nauk filologicznych, docent. Otrzymałam długo oczekiwaną książkę Niny Hawryluk (Szmurikowej), której wyjście z druku jest dla mnie tym, co inspiruje do życia, daruje nowe siły. Stało się tak dlatego, że książka przyszła z mojego rodzinnego Podola, z miasta, gdzie się urodziłam i spędziłam najlepsze lata dzieciństwa i młodości, gdzie zostali moi rodzice i ich groby. To te miejsca, gdzie dla mnie otwierały się leśne polany i gęstwiny, gdzie płynie Boh Południowy, po którym kiedyś płynęła szczęśliwa łódeczka mojego życia. Już wiele lat minęło od tamtej pory, jak opuściłam rodzinny kraj, ale spotkanie z nim dzięki przyjaciółce z moich studenckich lat, którą los przywiódł właśnie do mojego rodzinnego Chmielnickiego, wywołało we mnie szczerą radość i wdzięczność. Nawet pierwszy dotyk stron tego zbioru wierszy budzi we mnie nostalgiczne uczucia. Książka ułożona jest, z jednej strony, jako artystyczny album fotograficzny, który nadaje poczucie dokumentalności, bo rozpoznaję te miejsca, przyrodę, ludzi i ptaki, taflę wody i kolor niebios, chociaż rozumiem, że one cały czas się zmieniają. Książka składa się z dwudziestu dziewięciu wierszy, które napisane są dla dzieci w wieku szkolnym średnim i starszym, mają, w ten sposób, wychowywać wysokie uczucia etyczne i estetyczne oraz miłość do rodzinnej przyrody i kraju. Uprzedzając moją opowieść, muszę powiedzieć, że poetycki dar Niny Hawryluk otwiera nową stronę ukraińskiej liryki, jej psychologizm „uczuć, myśli i kontemplacji” darują czytelnikowi radosne i jasne postrzeganie rzeczywistości. Książka wierszy o rodzinnej przyrodzie, a właśnie takim jest ten zbiór poezji Niny Hawryluk, składa się, na pierwszy rzut oka, tradycyjnie: jest tu i pierwszy dotyk wiosny, i płonące upalne i tak szczodre w kwitnienie i owoce lato, i burze, i zbliżanie się jesieni, i zimowy pejzaż… Jest tu i pierwsze „Spotkanie z lasem”, i wszystko, co go otacza i co składa się na jego tak atrakcyjną istotę: to i strumyk, i słowik, i leszczyna, to niemal bajkowa rzeka Boh, i leśne jezioro, lilie i grzybienie, wędkarz, ognisko i księżyc, który pojawia się w nocnej ciemności. Ale przyroda znowu i znowu powtarza swoje widowisko: po zimie przychodzi wiosna („Oto i znowu pobiegły strumyki!”), po niej lato („Oto i lato stoi u progu”) i nowe spotkanie z lasem daruje nie tylko „spokój słonecznych dębów”, ale i pragnienie Poczucia nieważkości cichej świata, Zaślepionym po liściach iść i iść, Bezmiernej wysokości drzew radować się, Która z obłokami lśniącymi na ty… Zaznaczmy, że nie znajdziemy tu ani nudnej dydaktyki, ani znudzonych słów pouczania: Nina Hawryluk cieszy się życiem i prowadzi za sobą dzieci, które niewidocznie uczestniczą.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
i niemal w każdym momencie jej obcowania z przyrodą i jej wielką częścią – lasem.
Książkę otwiera poetycki etiuda «Spotkanie z lasem». «Kiedy świt dopiero nadchodzi, Nic i nigdzie jeszcze nawet nie szeleści»… Tak, dźwięk jeszcze się nie narodził, ale aliteracja już oddaje narodziny nowego dnia. I oto pojawia się pierwsze promieniowanie, a nad jeziorkiem «Czeka na wietrzyk błękitny dzwonek». Autorka umiejętnie łączy porównanie i metaforę («Pierwsze promienie, jakby grzebieniem, Czeszą wspaniałe korony dębów»), a rozwinięta gradacja, łącząca obrazy promieni – dzwonka – wietrzyka, kończy przebudzenie lasu: «Cały las obudzi szum, a delikatny dzwon Popłynie w dal niebiańską taflą». Wiersz kończy aforystyczne zakończenie, w którym w rozwiniętej metaforze łączy się zarówno wizja artystyczna, jak i filozoficzne podsumowanie: «Lecz serce spośród najlepszych objawień Na pamiątkę wybierze to spotkanie z lasem».
Bardzo interesującym, moim zdaniem, jest wiersz «Wiosenna zachcianka», w którym łączy się artystyczny dar Niny Hawryluk, jej poczucie wiosennej palety, jej barw i samych poetyckich obrazów, powstających na granicy zimy i wiosny, «wiosennych niebios» i zielonej przestrzeni ziemi. A «zachcianka» poetki zawiera w sobie zdolność patrzenia na przyrodę z samej niebiańskiej wysokości, a zarazem «Połączyć z kwieciem błękit». Pierwsza strofa to spojrzenie z góry, z wysokości samego nieba, kiedy
Na rozkosznej zieleni trawy
Korony jabłoni – biała wyszywanka
I sadów kwitnące wyspy.
To połączenie zieleni i bieli, to spojrzenie w niebiosa, słoneczne i bezkresne, przez wiosenne kwitnienie, które łączy już biel i błękit, lazur:
Nad Południowym Bugiem tyle nieba,
Tyle słońca i radosnych widziadeł!
Spełniła się gorąca potrzeba duszy
Połączyć z kwieciem błękit.
I dalej poetycki obraz wypełnia się białymi barwami, które tworzą białe kwitnienie wiosny:
Jeszcze niedawno śniegi tu bieleły,
W zawiejach pieniły się łąki,
Lecz wiosna śmiało błysnęła kwieciem —
Wyparła je za brzegi.
Tu zobaczymy zarówno metafory, jak i porównania („Biały łabędź – w dal płynie obłok”), a także wspaniały obraz wiosny, która rodzi się właśnie teraz, w kontraście z zimą:
Żywy obraz wiosennego nieba – Parada błękitnego zmierzchu!
Paleta barw zostaje uzupełniona głosami i muzyką lasu. Tak więc w wierszu „Strumyk” słyszymy duet słowika i strumyka. Każde z nich ma swój głos, łączą się, współzawodniczą w śpiewie.
Szczebioce, tokuje, kląska,
Między kamyczkami dzwoni.
A wiosenna chwila przypłynie —
Razem będą śpiewać co noc!
Strumyk, „jak pulsujący diament”,
– to porównanie kończy się szeregiem aliteracji, które zlewają się w harmonijny obraz poetyckiego wiosennego dnia.
Motyw wiosny rozwija się w wierszach „Marcowa powódź”, „Maj”, a już w wierszu „Lilia” („W szatach czerwcowych elegii”) czuć oddech lata i powstaje niezwykle liryczna opowieść o „pijącym białą czystością cudzie” – lilii i spotkaniu z nią rybaka. I choć nie ma tu nawet cienia tragizmu Szewczenkowskiej Lilei, jej cień jakby pochyla się nad tym brzegiem i nad tą rzeką. „Leśne jezioro”, „Róża”, „Na polach” – to wszystko poetyckie wątki, w których poetka zwraca się do samego serca czytelnika, jakby pytała:
Czy będzie jeszcze coś dla was na świecie,
Co zatrzyma, jak teraz, piękną chwilę,
Która unosi się wśród moich kwiatów?
I nic dziwnego, że właśnie na zielonych, kwiecistych, złocistych polach, w zbożowym morzu pod błękitnym widnokręgiem, w tym raju, gdzie śpiewa skowronek, w nocy, która idzie na spotkanie snom, rodzi się obraz samej Ukrainy, w którym połączono rzeczywistość i marzenia:
I przyśni się nie Ognisty ptak —
Ukraina srebrnolica,
Gwiazda z gwiazd:
Z szczęśliwym krokiem,
Z niewymowną urodą,
Jasnością myśli!..
Poezja Niny Hawryliuk jest zmysłowa i jednocześnie rzeczowa.
Można podziwiać różnorodne opisy kwiatów i ziół („Tajemnica”), zatrzymać się przy dawnej nazwie „petrowe batogi” i przypomnieć sobie, jak kiedyś nazywano cykorię, a można, wstrzymując oddech, zajrzeć w dzieciństwo, by poczuć, jak zderzają się dziecięce i dorosłe uczucia:
Tylko w dzieciństwie tak światło w duszy! Wszystko przed nami. Jeszcze śpią smutki… Jeszcze nie straszą upadki, zakręty… I słońce, które pieści rdest ptasi, I wszystkie hojności Boże doskonałe Nie znają ani czasu, ani granic! („Dzieciństwo”)
Myślę, że właśnie dla takiego ty-
Tłumaczenie maszynowe
Społeczny komitet Ogólnoukraińskiej nagrody im. Jakiwa Halczewskiego „Za poświęcenie w budowaniu państwa” w przeddzień Dnia Jedności Ukrainy ogłosił swoich laureatów w 2022 roku na podstawie wyników minionego roku. Właśnie do tej znamiennej daty naszego kalendarza historycznego członkowie komitetu drogą głosowania rankingowego wyłonili zwycięzców nagrody w kategoriach obejmujących różne sfery działalności państwowotwórczej, pozostawiając niezmiennym podstawowe kryterium oceny dokonań swoich laureatów w ich konsekwentnej, pełnej poświęcenia służbie idei ukraińskiej oraz pracy na rzecz wzmocnienia ukraińskiej państwowości. Zatem w tym roku laureatami tej znaczącej nagrody, która nosi imię niezłomnego atamana, pułkownika armii Ukraińskiej Republiki Ludowej Jakiwa Halczewskiego, ostatniego dowódcy ruchu powstańczego przeciwko bolszewikom na Prawobrzeżnej Ukrainie w latach 1922-1925, wybitnego publicysty, historiozofa, zostali ogłoszeni: - w kategorii „Za pomoc państwu ukraińskiemu” – polityk, prezydent Litwy (2009-2019) Dalia Grybauskaitė; - w kategorii „Za wierność idei ukraińskiej” – prezydent Światowego Kongresu Ukraińców (1998-2008), prawnik, działacz polityczny i społeczny (USA) Askold Łozynskyj; - w kategorii „Za działalność wydawniczo-oświatową” – dyrektor spółki z o.o. „Wydawnictwo Klio” Wira Sołowjowa; - w kategorii „Za działalność oświatową i twórczość literacką” – przewodnicząca kolegium redakcyjnego ogólnoukraińskiego czasopisma „Słowo Proświty”, pisarka Lubow Hołota; - w kategorii „Polityk” – lider partii „Korpus Narodowy”, wojskowy, działacz społeczny i polityczny Andrij Biłecki; - w kategorii „Za działalność naukowo-badawczą i kulturoznawczą” – doktor nauk historycznych Jurij Tereszczenko; - w kategorii „Za odrodzenie tradycji rodzimej filantropii” – dyrektor generalny spółki z o.o. „Ukrnaftohazinvest” Zinowij Kozycki; - w kategorii „Za twórczość literacką” – pisarze Wałerij Chmeliwski oraz Wasyl Piddubny; - w kategorii „Działacz społeczny” – Wołodymyr Horlej, pisarz, działacz społeczny; - w kategorii „Za pomnażanie tradycji rodzimej sztuki teatralnej” – Wołodymyr Petraniuk, dramaturg, dyrektor i kierownik artystyczny, założyciel Teatru Ukraińskiej Tradycji „Dzerkało”; - w kategorii „Za działalność literaturoznawczą” – krytyk literacki, pisarz, tłumacz Ihor Faryna; - w kategorii „Za twórczość poetycko-pieśniarską” – Nadija Bojko, poetka. „Jesteśmy głęboko przekonani, że każdy tegoroczny laureat nagrody w swoim dorobku twórczym, naukowym, społeczno-politycznym i obywatelskim ma osiągnięcia, które są godne najwyższych wyróżnień naszej społeczności – skomentował tę decyzję komitetu jego przewodniczący, pisarz Bohdan Tełenko. – Jestem przekonany, że wszyscy razem pod egidą znaczącej nagrody im. Jakiwa Halczewskiego od wielu lat robimy bardzo potrzebną rzecz, utwierdzając na swój sposób ukraińskie priorytety narodowe we wszystkich dziedzinach rodzimego budowania państwa. W tym roku kontynuowaliśmy przyznawanie nagrody w nowej kategorii „Za pomoc państwu ukraińskiemu”, w której obecnie laureatką została ogłoszona prezydent Litwy (2009-2019), polityk Dalia Grybauskaitė, której osobisty wkład w obronę suwerenności państwowej i integralności terytorialnej Ukrainy jest bezsporny. Kontynuowaliśmy również wyróżnianie w kategorii „Za wierność idei ukraińskiej”, której laureatem w tym roku ogłoszono znanego działacza politycznego i społecznego, prezydenta Światowego Kongresu Ukraińców (1998-2008) z USA Askolda Łozynskiego. W kategorii „Polityk” naszym laureatem został ogłoszony lider partii „Korpus Narodowy”, przewodniczący Korpusu Cywilnego „Azow”, znany wojskowy i polityk Andrij Biłecki, ponieważ, w naszym przekonaniu, obecny burzliwy czas potrzebuje właśnie takich polityków. Bardzo niełatwe okazały się nasze poszukiwania wśród kandydatów do naszej filantropijnej kategorii i ostatecznie przyznaliśmy tytuł laureata znanemu biznesmenowi i mecenasowi, dyrektorowi generalnemu spółki z o.o. „Ukrnaftohazinvest” Zinowijowi Kozyckiemu, w którego dorobku charytatywnym jest niemało godnych osiągnięć i spraw o głęboko narodowej treści. Mamy nadzieję, że uda nam się przyciągnąć większą uwagę opinii publicznej do ogólnoukraińskiego czasopisma „Słowo Proświty”, którym przez wiele lat kierowała i w którym obecnie pracuje jako przewodnicząca kolegium redakcyjnego znana pisarka Lubow Hołota, do twórczości naszych laureatów-pisarzy Wasyla Piddubnego oraz Wałerija Chmeliwskiego z Żytomierszczyzny, do działalności historyczno-badawczej doktora nauk historycznych Jurija Tereszczenki, spółki z o.o. „Wydawnictwo Klio”, którą stworzyła i kieruje Wira Sołowjowa. Wreszcie, nie mniej unikalny przykład prawdziwego poświęcenia już w dziedzinie teatralnej, naszym zdaniem, demonstruje dramaturg i założyciel Teatru Ukraińskiej Tradycji „Dzerkało” Wołodymyr Petraniuk. Myślę, że uwagę ukraińskiej opinii publicznej przyciągną także nazwiska i twórczość naszych laureatów – krytyka literackiego Ihora Faryny z Tarnopolszczyzny oraz twórczość poetycko-pieśniarska poetki Nadiji Bojko ze Lwowa, unikalne projekty twórcze pisarza z Winnicczyzny Wołodymyra Horleja oraz innych naszych laureatów. Zgodnie z tradycją główna uroczysta ceremonia wręczenia wyróżnień konkursu przez wiele lat odbywała się podczas poetycko-artystycznego festiwalu „Wirszień” w Kijowie, jednak z powodu działań kwarantannowych zmuszeni jesteśmy zmienić jej format. Dlatego wraz z organizatorami festiwalu będziemy przeprowadzać je online oraz podczas spotkań z naszymi laureatami w ich zespołach i innych wydarzeniach publicznych, dążąc do jak najszerszego naświetlania ich działalności państwowotwórczej”. Z komunikatu prasowego społecznego komitetu nagrody Już 25. rok z rzędu ogłaszany jest konkurs o zdobycie znaczącego wyróżnienia dla młodych pisarzy – Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody imienia Olesia Honczara, założonej w 1996 roku przez niemieckich mecenasów Tetianę Kusztewską i Dietera Karrenberga oraz Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy. Nagroda tradycyjnie przyznawana jest w kategoriach: „Powieść”, „Mała proza” (cykl opowiadań, nowel), „Poezja”, „Publicystyka”, „Praca literaturoznawcza, poświęcona-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
na twórczości Olesia Honczara”. W konkursie mogą uczestniczyć zarówno już drukowane, jak i nieopublikowane utwory autorów piszących po ukraińsku, w wieku do 30 lat, mieszkających na Ukrainie i za granicą. O werdykcie decyduje jury, w skład którego wchodzą znani pisarze, naukowcy i działacze kultury: Tetiana Kusztewska, Natalia Björner, Walentyna Honczar, Lesia Honczar, Ołeksandr Bałabko. Jury, po wybitnych poprzednikach, Iwanie Draczu i Petrze Perebyjnosie, ma zaszczyt przewodzić Dmytro Czystiak. Uroczyste wręczenie nagród zwycięzcom tradycyjnie odbędzie się 3 kwietnia, w dniu urodzin Olesia Honczara.
Książki lub wydruki (do 15 marca 2022 r. włącznie) należy przesyłać wraz z notą biograficzną, adresem domowym i elektronicznym oraz numerem kontaktowym telefonu. Na kopercie należy podać: „Komitet organizacyjny nagrody im. Olesia Honczara. Zofia Mychajliwna Mostowa. Bulwar Tarasa Szewczenki, 14. Instytut Filologii. Muzeum-pokój Olesia Honczara. Kijów, 01601”. Prosimy o zdublowanie wersji elektronicznej materiałów na adres: [kontakt ukryty]. Z serca życzymy natchnionej pracy młodym talentom, które dołączą do licznej społeczności autorów-honczarowców, których nazwiska już wpisują się we współczesny proces literacki.
Komitet Organizacyjny Nagrody
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
ks. Jurij MYCYK, doktor nauk historycznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy
Za miniony, 2021 rok, dniprowski krajoznawca, dziennikarz Mykoła Czaban wydał trzy książki poświęcone rodzinnemu krajowi i jego sławnym ludziom. O dwóch pierwszych już wspominaliśmy, a o trzeciej („Serce bentežne. Dokumentalna opowieść o działaczu ziemskim Iwanie Wasylence (1854–1892)”, Dniepr, 2021, 591 s.) opowiemy teraz. Biorąc do ręki to fundamentalne badanie (prawie 600 stron dużego formatu), wydane na kredowym papierze z wieloma fotografiami, i zapoznawszy się z treścią, chylisz głowę przed nadzwyczajną pracowitością autora i jego głęboką erudycją. W centrum uwagi – ukraiński działacz ziemski Iwan Wasylenko, jego życiowa droga, nieugaszona natura prawnika, wykładowcy uniwersyteckiego, działacza ziemskiego, zwłaszcza w dziedzinach oświaty i medycyny w Charkowie, Ługańsku, na terenach ówczesnej guberni jekaterynosławskiej, zwłaszcza w Jekaterynosławiu (Dnieprze), Krzywym Rogu, Aleksandrowsku (Zaporożu), Berdiańsku, Huliajpolu, Pawłogradzie, wsiach Wielkomichajłówka, Werbiwske, Hawriłówka, Lubomyrówka, Rubanowske (dawniej Nowohryhoriwka) i in. Choć biografia Wasylenki szczególnie interesuje autora, rozpatruje on także związki krewnych tego działacza ziemskiego i jego samego z ważnymi osobistościami, hojnie dzieli się wątkami z ich życia. Dlatego książka składa się z wielu niewielkich rozdziałów, każdy z których poświęcony jest odrębnemu wątkowi. Autor zatrzymuje się przede wszystkim na rodowodzie Wasylenki (Trjomsin, Trjomsinenko), wskazuje na jego pochodzenie od kozaków zaporoskich, jego pokrewieństwo z rodami Leontowyczów, Chanenków, Illaszenków, Towbyczów, Safonowów, Konstantynowów (protoplasta tych ostatnich – Grek z Feodozji Andrij, który był tłumaczem na Siczy i zasłynął jako zwiadowca); na bliskość przodków Iwana Wasylenki z Antonem Hołowatym – jednym z założycieli kubańskiego kozactwa, z Tarasem Szewczenką, akademikiem Mykołą Kaszczenką, ich działalność jako założycieli i opiekunów cerkwi i monasterów prawosławnych, na przykład Znamienskiego żeńskiego monasteru i schroniska przy nim dla sierot-dziewczynek, Cerkwi Świętej Pokrowy w Rubanowskim (działa do dziś). Co się tyczy związków samego Iwana Wasylenki z współczesnymi (przyjaciółmi, kolegami, rywalami w polemicznej walce), warto wspomnieć o Josypie Hładkim – wnuku ostatniego koszowego atamana Zadunajskiej Siczy Josypa Hładkiego, profesorze Mykole Karyszewie, działaczach ziemskich Mykole Sikorskim, Hryhoriju Synyhubie, historyku i działaczu społecznym Kubania Fedorze Szczerbinie. Lecz najważniejsze miejsce zajmuje w książce praca Iwana Wasylenki jako działacza ziemskiego. Ziemstwa w Cesarstwie Rosyjskim zostały utworzone w 1864 roku w wyniku reformy chłopskiej z 1861 roku i likwidacji pańszczyzny. Zostały zlikwidowane przez bolszewików w 1918 roku, choć na Ukrainie, gdzie toczył się zacięty opór wobec rosyjskiej agresji, przetrwały do 1920 roku. Swego czasu Lenin dał lekceważącą ocenę ziemstwom jako piątemu kołu u wozu imperium. Z tego powodu historia ziemstw nie przyciągała szczególnej uwagi w czasach ZSRR. Jednak mimo wszystkich swoich niedociągnięć dały one impuls rozwojowi samorządu lokalnego, a jego doświadczenie jest dziś szczególnie cenne. Dzięki ziemstwu na nowy etap weszła oświata ludowa, medycyna itp. Świadczy o tym także działalność Wasylenki, który zabiegał o organizację objazdowych szkół, aby umożliwić zdobycie wykształcenia dzieciom z odległych wsi, bezpłatnej szkoły żeńskiej i szkoły rzemieślniczej w Jekaterynosławiu, wprowadzenia bezpłatnego leczenia w powiecie aleksandrowskim, aktywnie stosował środki prewencyjne przeciw epidemii cholery, skutecznie zabiegał o rozbudowę ziemskiego szpitala w Jekaterynosławiu (obecnie – obwodowy szpital im. Miecznikowa, znany na całej Ukrainie jako szpital dla ciężko rannych żołnierzy ATO), nawet o utworzenie w Jekaterynosławiu pierwszego w Cesarstwie Rosyjskim muzeum pedagogicznego! Zabiegał on także o wsparcie Towarzystwa ratowania na wodach, schroniska dla nieletnich przestępców, rozwoju hodowli koni, organizacji ludowych czytelni we wsiach... Ale czyż można wyliczyć wszystkie dziedziny działalności ziemskiej Wasylenki! Z szczególnym zainteresowaniem czyta się szkice o życiu literackim kraju, o poecie i etnografie Iwanie Manżurze, historyku Dmytrze Jawornyckim, gazetach „Екатеринославский юбилейный листок”, „Степь”, „Южный край” oraz ich najciekawszych materiałach, o niektórych ich korespondentach (Iwan Czajkin), o mało znanych jekaterynosławskich poetach Ołeksandrze Aleksiejewie (Dniprowskim), Mykole Siomowie, literacie Mykole Bykowie. W aneksach do książki zamieszczono artykuły Wasylenki „Przydnieprzowskie artele” oraz „Końcowe słowo przewodniczącego w sądzie przysięgłych”. Zatem mamy gruntowne krajoznawcze badanie, które udanie łączy głębię naukową z literacką obróbką, książkę czyta się lekko i ciekawie. Życzymy autorowi nowych sukcesów na niwie krajoznawstwa.
Tłumaczenie maszynowe
W połowie XVIII wieku w Imperium Rosyjskim zaistniały obiektywne warunki dla Renesansu kultury ukraińskiej, a Sankt Petersburg stał się uznanym centrum muzyki ukraińskiej, gdzie ukraińscy muzycy stanowili godną konkurencję dla muzyków europejskich, zaproszonych z Włoch i Niemiec. Był to gwiezdny czas Maksyma Berezowskiego i Dmytra Bortniańskiego, twórców ukraińskiego Renesansu, pierwszych rodzimych kompozytorów, których genialność uznano w Europie. Niepowtarzalne obrazy, odtworzone wspaniałymi dźwiękami ich muzyki, do dziś poruszają do łez, wyśpiewując wieczne wartości i uczucia. Przywrócone z zapomnienia duchowe utwory muzyczne naszych rodaków są coraz częściej wykonywane przez zespoły kameralne Ukrainy. Wołodymyr SKRYNCZENKO Pamięci Mychajła Borysowycza Stepanenki Niejedno łączyło losy każdego z nich – Maksyma Berezowskiego i Dmytra Bortniańskiego. Obaj są krajanami, urodzili się w Głuchowie, centrum administracyjnym Hetmanatu. Miejsce urodzenia zdeterminowało ich dalsze losy. Założona w Głuchowie szkoła śpiewacza miała corocznie zasilać nadworną kapelę śpiewaczą Sankt Petersburga muzykami i śpiewakami. Obaj, wyjątkowo utalentowani młodzieńcy, znaleźli się w stolicy Imperium Rosyjskiego – początkowo jako śpiewacy, a potem jako kompozytorzy. Lecz z czasem znaleźli się we Włoszech. Różne mieli charaktery, dlatego też los uśmiechał się do każdego z nich inaczej… O czym opowiadają archiwa Najbardziej autorytatywne świadectwa o naszych rodakach w Sankt Petersburgu zawarte są w monografii wybitnego niemieckiego uczonego, akademika Petersburskiej Akademii Nauk Jakoba von Stählina „Wiadomości o muzyce i balecie w Rosji”, który osobiście znał Maksyma Berezowskiego. Pierwszym udokumentowanym faktem z biografii Berezowskiego jest przyjęcie go w 1758 r. jako śpiewaka do kapeli księcia Piotra Fiodorowicza (przyszłego cesarza Piotra III), który w swoim majątku Oranienbaum zbudował „Dom Operowy” i założył tam teatr nadworny. Właśnie w operze Włocha Francesco Araii „Aleksander w Indiach” młody Maksym Berezowski po raz pierwszy wykonał partię tenorową, a później śpiewał w spektaklu Vincenzo Manfrediniego „Rozpoznana Semiramida”, co świadczyło o posiadaniu przez niego wirtuozowskiej techniki wokalnej i włoskiego stylu wokalnego bel canto. O nadzwyczajnym darze kompozytorskim Maksyma Berezowskiego świadczy zapis w nadwornym dzienniku kamer-furierskim z 22 marca 1766 r. Informuje on, że w Bursztynowej Komnacie Pałacu Carskosielskiego „przez nadwornych śpiewaków został wykonany koncert, stworzony przez muzyka Berezowskiego”. Właśnie ten okres twórczości kompozytora w połowie lat 60. XVIII wieku należy uważać za rozkwit jego nadzwyczajnego talentu, kiedy zajmował stanowisko nadwornego kapelmistrza, a jego styl muzyczny był przyjmowany z zachwytem i odpowiadał gustom dworskich melomanów. W czasie, gdy europejscy muzycy walczyli o miejsce pierwszego kapelmistrza w Rosji, Berezowski nie mógł nawet o tym myśleć. Zdawał sobie sprawę, że konieczne jest zdobycie uznania we Włoszech. A dowieść tego można było jedynie twórczością. W maju 1769 roku Maksym Berezowski wyjechał z Sankt Petersburga w podróż służbową do Włoch. W Bolonii rozpoczął się nowy etap jego twórczego życia: nauka sztuki kontrapunktu u padre Giovanniego Battisty Martiniego. Signor Giovanni przygotowywał Maksyma do egzaminu na tytuł maestro di capella (kapelmistrza) w Bolońskiej Akademii Filharmonicznej. Zachowała się korespondencja padre Martiniego z petersburskim dworem, w której mowa o talencie i sukcesach Maksyma. Egzamin został zdany pomyślnie, przy czym tego samego dnia co wybitny czeski kompozytor Josef Mysliveček. W archiwach Akademii Bolońskiej znajdują się manuskrypty prac egzaminacyjnych z 15/V 1771: Massimo Beresovsky, moskovito oraz D. Joseph Misliwecek, Boemum. We Włoszech Berezowski tworzy operę „Demofont”, symfonię C-Dur, sonatę skrzypcową. Do Petersburga Maksym Berezowski powrócił 19 października 1773 roku. Jednak po powrocie Berezowski nie otrzymał stanowiska pierwszego nadwornego kapelmistrza. Dowiedział się natomiast o negocjacjach Dyrekcji Teatrów Cesarskich z Włochami w sprawie tego stanowiska. Zatem miał wiele powodów do zmartwień. Zmarł 24 marca 1777 roku. Nic dziwnego, że z czasem powstała wersja o samobójstwie kompozytora, którą wspierali liczni autorzy XIX wieku. Ta wersja jest podważana przez współczesnych biografów kompozytora, w szczególności Marinę Rycariewą. W ciągu swojego krótkiego życia Berezowski przebył długą drogę od baroku muzycznego do klasycyzmu, a zakres gatunkowy jego utworów rozciąga się od opera seria („Demofont”) po muzykę kameralno-instrumentalną (sonata na skrzypce i klawesyn). Ale największą sławę przyniosła kompozytorowi jego twórczość chóralna, wśród której znajduje się arcydzieło sztuki chóralnej „Nie odrzucaj mnie w czasie starości…”. Ten utwór, stworzony przez jeszcze młodego człowieka, słusznie uważany jest za szczyt jego poszukiwań, z nim wszedł on do historii muzyki. Zagłębiając się w twórczość tego genialnego mistrza, który wirtuozowsko władał całym instrumentarium współczesnej mu kompozycji muzycznej, odczuwa się błyskotliwą osobowość twórczą. Kompozytor po mistrzowsku odtwarza monumentalne płótno muzyczne, które odsłania niewyczerpane bogactwo emocji człowieka, który przeżył życie i wycierpiał wiele niedoli. Jest to pokutny płacz duszy, modlitwa na granicy życia i śmierci, która poraża wszystkich, którzy choć raz usłyszeli tę genialną muzykę. A obok tego – śmiały lot fantazji, narodowa odrębność, przejmująca tragiczność i mądrość szerokiego postrzegania świata. Chyba tylko requiem Mozarta, jego pełna smutku Lacrimosa, jest w stanie oddać w pełni całą żałobę po geniuszu muzyki, który przedwcześnie opuścił ten świat…
Pewnie zawsze miał szczęście. Tak było jeszcze u zarania życia, kiedy jako sześcioletni chłopiec Dmytro Bortniański znalazł się w mroźnym Petersburgu, w Nadwornym Chórze Śpiewaczym. Tam osobiście opiekowała się nim cesarzowa Elżbieta Pietrowna, okazując mu niemal matczyną troskę, a później – Baldassare Galuppi, pierwszy nadworny kapelmistrz, zaproszony przez cesarzową Katarzynę II. Kompozytorski talent Bortniańskiego, który ujawnił się u niego jeszcze w Petersburgu, podczas nauki u Galuppiego, określił jego dalszy los we Włoszech. Pewnie właśnie moment historyczny sprzyjał mu w tym. Zatem wraz z Włochem przybył do Wenecji także Ukrainiec. Przebywał tam długi czas – ponad 10 lat. Widocznie tak ułożyły się okoliczności: w 1768 roku rozpoczęła się wojna Rosji z Turcją. Dlatego Bortniański musiał oprócz spraw muzycznych włączyć się w sprawy dyplomatyczne – brać udział w negocjacjach, które prowadzili hrabia Aleksiej Orłow i Jurij Dołgorukow z liderami powstańczych narodów (Grekami, Albańczykami i in.). Pewnie przyczyniały się do tego także jego atrakcyjność i umiejętność komunikowania się z ludźmi. Oprócz obowiązków tłumacza, Dmytro musiał wykonywać także inne polecenia hrabiego Orłowa, w szczególności poszukiwania i nabywanie dzieł dawnego malarstwa oraz antyków. Geografia jego podróży obejmowała Wenecję i Bolonię, Mediolan, Neapol oraz Rzym. (Z czasem sam stanie się kolekcjonerem). Jednak Bortniańskiemu, jak zawsze, udawało się godzić swoje obowiązki dyplomatyczne z intensywną pracą nad operami, które odniosły sukces: „Alkid” – w Wenecji oraz „Kwint Fabiusz” – w Modenie. Opery otrzymały pozytywne recenzje, a co najważniejsze, wydarzyło się to w Petersburgu, dokąd kompozytor powrócił wiosną 1779 roku. Jego podarunki dla cesarzowej – własne utwory z dedykacją – wywołały sensację. Bortniański otrzymał 1000 rubli rocznego uposażenia, a oprócz tego – środki na powóz. Stał się modny. Wydrukowano portrety i utwory kompozytora. Jego muzykę usłyszano we wszystkich warstwach społeczeństwa – zarówno w pałacach, jak i w prostych domach. Po Włoszech Dmytro Bortniański został mianowany głównym kapelmistrzem przy Małym Dworze wielkiego księcia Pawła Pietrowicza (przyszłego cesarza Pawła I). A musiał jeszcze uczyć gry na klawesynie Marię Fiodorownę, żonę wielkiego księcia, oraz dzieci małżonków. Fascynowała się ona teatrem i miała zamiar urządzać spektakle operowe na wzór tych, które obserwowała niegdyś w teatrze rokoko Marii Antoniny w Małym Trianonie. Do ról aktorów zapraszano „amatorów” z wybranego kręgu dworskich melomanów ze „śmietanki” arystokracji. Partie kobiece wykonywały tak zwane „smolanki”, czyli absolwentki Instytutu Smolnego dla szlachetnie urodzonych panien, znane w sztuce z portretów pędzla Dmytra Lewickiego, którym edukację muzyczną wykładał Dmytro Bortniański. Dla muzyki kompozytora do tych oper charakterystyczny jest miękki liryzm, niezwykłe piękno i śpiewność. Jednak musiał on nie tylko pisać partytury do tych oper, ale także uczyć ich wykonawców, którzy nie znali zapisu nutowego. Wspominał o tym uczestnik tych spektakli, młody książę Iwan Dołgorukow w swoich pamiętnikach. Oprócz oper na zamówienie Marii Fiodorowny, Bortniański pisał sonaty klawesynowe i utwory, zespoły kameralne na klawesyn, a nawet marsze wojskowe dla wojennych zabaw Pawła Pietrowicza. Jednak bliskie stosunki z Małym Dworem pozbawiały go najmniejszych szans na dalszą karierę na dworze Katarzyny II. Odczuł to po śmierci Marka Połtorackiego, jednak wszystko zmieniło się po śmierci cesarzowej: na mocy ukazu Pawła I otrzymał stanowisko Pierwszego kapelmistrza. Stamtąd rozpoczął się rozkwit jego kariery zawodowej. Ponad 30 lat kierował Nadwornym Chórem Śpiewaczym. Właściwe mu było łączenie zawodowej wymagalności wobec podwładnych z troskliwym stosunkiem do nich. Nic dziwnego, że śpiewacy szanowali Bortniańskiego jak ojca i kochali go gorąco. Do ostatniego dnia siwy kapelmistrz pozostawał wierny dawnej tradycji Chóru – przyjmowania śpiewaków spośród małoletnich Ukraińców. Co roku wysłannicy Nadwornego kapelmistrza podróżowali po Ukrainie w poszukiwaniu młodych dyskantów. Wybitny specjalista muzyczny, silna osobowość twórcza, Bortniański głęboko uświadamiał sobie całą wielkość sztuki, jej kolosalny wpływ na duchowy świat ludzkości. Swoją niestrudzoną pracą kształtował prawdziwą kulturę muzyczną społeczeństwa. Szlachetne życie nieuchronnie rodzi nieśmiertelne legendy, a mianowicie o tym, jak odszedł do wieczności 10 października 1825 roku we własnym domu przy dźwiękach koncertu chóralnego w wykonaniu śpiewaków z Nadwornego Chóru. Nawet jeśli ta legenda jest zmyślona, to wyraziła się w niej wzruszająca cześć współczesnych dla życia tego szlachetnego człowieka. Miejsce jego pochówku w Petersburgu zostało utracone podczas niszczenia cmentarza przez wandali w czasach władzy radzieckiej. Jednak najlepszy pomnik Bortniańskiego – w pamięci potomnych, w brzmieniu jego muzyki w salach koncertowych, co świadczy o jego prawie do nieśmiertelności… Daleko od nas „galantny” XVIII wiek. Wiele rękopisów utworów muzycznych naszych genialnych rodaków zginęło podczas walki władzy radzieckiej z religią i cerkwią, jako „opium dla ludu”. Oto tak nasz naród pozbawiono wielkich duchowych skarbów… I do dziś trwa poszukiwanie duchowego dziedzictwa naszych rodaków w europejskich archiwach. Bezsprzeczny wkład w sprawę odzyskania utraconego dziedzictwa muzycznego wniósł Mychajło Borysowycz Stepanenko, artysta ludowy Ukrainy, profesor i kierownik katedry specjalnego fortepianu nr 1 Narodowej Akademii Muzycznej im. P. I. Czajkowskiego, który, niestety, jest już po tamtej stronie. W Paryżu, w Departamencie Muzycznym Biblioteki Narodowej odnalazł on rękopiśmienną kopię „Sonaty na skrzypce i klawesyn” Maksyma Berezowskiego. Przygotował on komplet płyt kompaktowych „Ukraińska muzyka instrumentalna”, w skład którego wchodzą także utwory Dmytra Bortniańskiego. Uhonorowano pamięć Berezowskiego i Bortniańskiego także na rodzinnej Czernihowszczyźnie – w Głuchowie, brązowymi pomnikami dłuta Inny Kołomijec. Monumenty tym wybitnym kompozytorom-rodakom stały się znaczącym zjawiskiem życia artystycznego Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nie było wątpliwości, kto będzie tworzył kostiumy. Odbyło się już osiem pokazów spektaklu, a na luty planowane są kolejne cztery. Balet się zmienia, pojawia się wiele różnych niuansów. Spektakl nie jest łatwy ani w montażu, ani w realizacji. Z każdym nowym pokazem staramy się go udoskonalić, dodajemy coś nowego. Jesteśmy niezwykle szczęśliwi, że nasze „dziecko” się narodziło! Być może trochę nie takie, jak je sobie wyobrażałem. Ale ważne jest to, że wszystko zaczęło się od pomysłu i zaproszenia, a potem pojawił się całkowicie samodzielny spektakl, który na dzień dzisiejszy nie ma odpowiedników. Jestem zadowolony, że sprawę zaplanowaną wiele lat temu udało się doprowadzić do logicznego końca. Nazwa „Aladyn” jest markowa, budzi zainteresowanie spektaklem. Zwiększa je również to, że niedawno na ekrany wszedł film fabularny o tym samym tytule. Myślę, że ten spektakl będzie wartościowy do obejrzenia dla całej rodziny. Mam nadzieję, że zdoła zainteresować młodzież i ukształtować jej obrazowe postrzeganie świata, a widzom starszego pokolenia pozwoli czerpać przyjemność i zanurzyć się w świat baśni i cudów. Zdjęcie udostępnione przez teatr robiliśmy, zawsze staramy się wznieść najwyżej. W obrazie „Gwendolyn” pokazuję mityczną kusicielkę – kobietę-motyla. A w „Zaklęciu kwiatów”, że kwiaty to żywe istoty, które przemieniają się w ludzkie dusze. Artyście, jego przemianie, jego interakcji z publicznością poświęciłem obraz „Pierrot”. „Don Kichot” Miguela de Cervantesa to jedna z moich ulubionych książek, widziałem też kilka baletów i oper stworzonych na podstawie tej fabuły. Nieprzypadkowo namalowałem szereg prac według światowej sławy powieści, jedną z nich jest „Sancho i Don Kichot”. Muzyka zainspirowała mnie również do stworzenia obrazu „Droga do Graala”. Jednymi z wiodących w mojej twórczości są motywy biblijne, tematy chrześcijańskie. W obrazie „Golgota” pokazuję nie samo ukrzyżowanie, a jego cień. Wokół jest wielu ludzi i tylko trzech strażników. Ludzie obserwują. Ktoś chce pomóc, ale nie ma odwagi. Być może jest to przejaw ludzkiej słabości, wszak nie każdy jest zdolny do czynu. Na obrazie „Modlitwa w Ogrójcu” pokazałem Jezusa Chrystusa, który już wie, na jakie idzie męki. A w pracy „Niebiańskie miasto”, stworzonej pod wpływem dziecięcych wspomnień i odczuć, są te wyimaginowane przeszkody, które mogą pojawić się na drodze, gdy idziesz do słońca. Prace są niezwykle różne. Myślę, że wszystkie je łączę jako artysta, ze swoimi przemyśleniami, odczuciami, własną wizją świata. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO
Tłumaczenie maszynowe
Fabuła wschodniej baśni o Aladynie i czarodziejskiej lampie porywa niejedno pokolenie, gdyż zawarte są w niej ważne tematy moralno-etyczne: zwycięstwo dobra nad złem, przewaga czystości intencji i czynów nad podstępem, hipokryzją, żądzą władzy i zysku. W centrum baletu znajduje się historia losów Aladyna i Dżasmin, którzy żyją w różnych światach; Dżina, przykutego do swojej lampy; Dżafara, który marzy o zajęciu miejsca Sułtana i zawładnięciu światem. Ideą spektaklu jest podkreślenie wartości jednostki: jeśli będziesz sobą – najbardziej fantastyczne cuda staną się rzeczywistością. U podstaw inscenizacji leży połączenie klasycznej i współczesnej choreografii z dodatkiem różnych stylów i technik, wzbogaconych elementami tańców wschodnich. Współpraca choreografa-inscenizatora baletu Serhija Kona z Operą Kijowską rozpoczęła się w 2013 roku od udziału w projekcie Dmytra Todoruka „Drogi Szewczenki”. Potem tworzył numery baletowe w musicalach i przedstawieniach operowych teatru – „Przygody Hucka Finna”, „Żył sobie pies…”, „Cyganeria”, „Król Drozdobrody” (łącznie 12 inscenizacji). – Wystawienie nowego baletu w Operze Kijowskiej zaproponowała mi siedem lat temu główna baletmistrzyni teatru Tetiana Borowyk – opowiada laureat międzynarodowych konkursów i nagrody imienia Anatolija Szekery w dziedzinie sztuki choreograficznej Serhij Kon. – Propozycja była bardzo interesująca. Ponieważ miałem prawo wyboru fabuły, długo myślałem nad tym, co to ma być za historia. Chciałem zrobić coś nowego, świeżego. Wtedy pracowałem jako artysta baletu w teatrze „Kijów Modern-Balet”. Zwróciłem się o radę do jednego z kolegów. Od razu powiedział: „Wystaw Aladyna”. Pomysł mnie zaciekawił. Chciałem, aby do nowej historii powstała nowa muzyka. Poszedłem z tym pomysłem do dyrektora teatru. Ale w tamtym czasie teatr nie miał możliwości współpracy z kompozytorem. W końcu w 2015 roku wystawiłem balet „Lalka. Nowa historia Coppélii” ze współczesną choreografią do muzyki znanego klasycznego baletu „Coppélia” kompozytora Léo Delibesa. Był to mój pierwszy balet, za który otrzymałem nagrodę „Kijowska Pektoral” w nominacji „Debiut reżyserski”. Ale pomysł wystawienia „Aladyna” nie zniknął. Kiedy zmieniło się kierownictwo teatru, zwróciłem się z tym pomysłem już do nowego dyrektora – dyrektora artystycznego Opery Kijowskiej Petra Kaczanowa. Zainteresował się i zgodził na stworzenie baletu o Aladynie. Poparł też to, że ma to być zupełnie nowa historia. Przyznam, że lubię wszystko tworzyć od zera. Wszystko zaczyna się od pomysłu, a kończy na osobnym, samodzielnym spektaklu z własną oryginalną fabułą. Najważniejsze, aby dzieci oglądały spektakl na jednym wdechu i po prostu nie miały czasu oderwać się od tego, co dzieje się na scenie. Ekspertem w kwestii odbioru różnego rodzaju spektakli jest mój syn, śledzę to, co go interesuje. Uważam, że spektakli, które dziś naprawdę zainteresowałyby małego widza – baletów, musicali, oper, inscenizacji dramatycznych – mamy niestety mało. Mam nadzieję, że udało nam się skupić uwagę dzieci w różnym wieku na czas trwania baletu „Aladyn”. Na godzinę i 35 minut zanurzą się w świat baśni. Co do muzyki. Od dawna znam się z kompozytorem Ołeksandrem Rodinem. Wcześniej nie mieliśmy jeszcze okazji współpracować, ale nie od dziś chcieliśmy zrobić coś razem. Dla mnie Ołeksandr jest bardzo ilustracyjnym kompozytorem. Jego muzyka odpowiada mojej wizji odtwarzania ruchów. Można powiedzieć, że jest kompozytorem baletowym, czuje ruch, czuje dynamikę. Tworzy „hity”, które na długo zapadają w pamięć. Najpierw napisałem libretto. Ołeksandr poprosił, aby było szczegółowe w wymiarze czasowym. W przyszłym spektaklu miało być szesnaście scen i trzeba było wyobrazić sobie, ile każda z nich potrwa. A cała reszta to odczucia kompozytora. Na napisanie muzyki potrzebował pół roku. Sama premiera, z powodu ciągłych kwarantann, odbyła się prawie dwa lata później, niż planowano. Nie będę ukrywał: spektakl nie przyszedł łatwo. Były momenty, kiedy chciałem wszystko rzucić. Ale obok byli ludzie, którzy wierzyli we mnie i w ten spektakl. Nie pozwolili mi porzucić pomysłu. Zrozumiałem: za wszelką cenę muszę wypuścić ten balet. Same próby trwały około roku. Ponieważ pracuję z artystami teatru dość długo, od razu wiedziałem, kto kogo będzie grał. Mamy kilka składów wykonawców, ja natomiast chciałbym wyróżnić Władysława Bondara (Aladyn), Władysława Jewtuszenkę (Dżin), Ołeksandra Duszakowa (Dżafar), Mie Nagasawę (Dżasmin), Mariję Szupiłową (Latający dywan), Wołodymyra Lypcia (Sułtan) oraz Mychajła Szczerbakowa (Naczelnik straży). Rozwiązanie scenograficzne też nie przychodziło łatwo. W trakcie pracy nad spektaklem zmieniło się czterech scenografów. Pewne życzenia dotyczące oprawy spektaklu wniósł także Petro Fedorowycz Kaczanow. W końcu scenografką została Natalja Klisenko. Szybko włączyła się do zespołu twórczego. Zaproponowane przez nią pomysły zbiegły się z wizją kierownictwa teatru i moją. Latający dywan, który jest pewną konstrukcją spektaklu, to również jej pomysł, tak samo jak wszystko, co związane z realizacją projekcji wideo. Kostiumografem jest Dmytro Kuriata. Współpracuję z nim, począwszy od projektu „Tańczą wszyscy” na kanale STB. Okazało się, że w różnych latach ukończyliśmy tę samą szkołę plastyczną, dobrze się rozumiemy. Podoba mi się, jak Dmytro wciela w życie moje zamysły. Zatem, od pierwszego dnia w Operze Kijowskiej (Kijowskim Miejskim Teatrze Akademickim Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży) odbyła się premiera baletu „Aladyn”. Muzykę do niego stworzył znany ukraiński kompozytor Ołeksandr Rodin do autorskiego libretta baletmistrza Serhija Kona, który również zrealizował inscenizację spektaklu.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
muzeach Ukrainy, Litwy, Kanady, Chin oraz w prywatnych kolekcjach na świecie. – Od dawna współpracuję z Muzeum-Pracownią Iwana Kawaleridze – opowiada Jurij Kaczkin. – Prezentowałem tu swój dorobek twórczy z cyklu miniatur „Kijów wieczny i zmienny”. Są to prace malowane z natury. Natomiast na nowej wystawie, która stała się niespodzianką dla publiczności, prezentuję obrazy powstałe w warunkach studyjnych. Zainspirowały mnie do nich utwory muzyczne, teatr, kino, literatura, poszukiwania sensu życia w religii, a także ciekawe wykłady traktatów ezoterycznych i filozoficznych. To są dzieła wyznaniowe. Dlatego jako autor mam potrzebę zarówno ukrywania ich, jak i wystawiania na sąd widza. Część z nich eksponowałem w Historyczno-Memorialnym Muzeum Michała Hruszewskiego w Kijowie, w Muzeum Szolema Alejchema w Kijowie, w Akademickiej Pracowni Sztuki Teatralnej „Gwiazdozbiór”, w Domu Uczonych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy i in. Zazwyczaj te ekspozycje służyły jako swoiste ilustracje wieczorów muzycznych. Tym razem wystawę zobaczyli moi koledzy ze Związku Artystów Plastyków, historycy sztuki. Jak już wspominałem, część moich prac wiąże się z utworami muzycznymi. Jedna z nich to „Chór pielgrzymów śpiewających modlitwę wieczorną”. Na ten obraz zainspirował mnie utwór Wagnera „Tannhäuser”. Nie ma tu konkretnej fabuły, ale są moje wrażenia muzyczne, które starałem się przełożyć na kolor. Dziesięć lat po napisaniu tej pracy natrafiłem na artykuł o Ryszardzie Wagnerze. Okazało się, że kiedy pracował nad tym utworem, wynajmował posiadłość w Szwajcarii. Obejrzałem zdjęcie tej posiadłości – jeden do jednego jak mój obraz. Byłem wstrząśnięty. Obraz do utworu „Mauretańska szal” hiszpańskiego kompo-
W Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridze odbyła się indywidualna wystawa Jurija Kaczkina. Wielu zna tego artystę jako mistrza plenerowej miniatury, a tym razem miłośnicy malarstwa mieli możliwość poznać go jako oryginalnego artystę-symbolistę.
...koncertu Manuela de Falla na gitarę i skrzypce zacząłem malować podczas pleneru w Koktebelu jako studium Góry Wielbłąda. Z tego studium powstała praca twórcza „Góra Wielbłąda”. Ale temat nie dawał mi spokoju. Mijały lata, i usłyszałem „Maurytyjską szal” w wykonaniu skrzypka Bohdana Kotorowicza i gitarzysty Piotra Połuchina. Obrazy góry z dwoma szczytami powróciły znowu. Stały się impulsem do stworzenia mojej „Maurytyjskiej szali”. Kolejna praca, „Ricercar”, powstała pod wpływem muzyki Bacha. Ten utwór pomaga przypomnieć sobie miejsca, w których dorastałem. A na obraz „Natchnienie Händla” zainspirowała mnie twórczość jednego z moich ulubionych kompozytorów – Händla. Inne prace są bardziej filozoficzne, z ezoteryką. Obraz „Poznanie” i szereg innych prac powstały pod wrażeniem wybitnej postaci wędrownego filozofa-mistyka Hryhorija Skoworody. W obrazie „Droga Mleczna” umieściłem wszystkie znaki zodiaku na ziemi i tylko Drogę Mleczną zostawiłem na górze – jako symbol tego, że człowiek zawsze dąży ku niebu. Cokolwiek byśmy nie robili
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Materiał w spektaklu „Maria Prymachenko” pojawił się u mnie po raz pierwszy. W takim przedstawieniu grać jest trudniej, to teatr dramatyczny, tutaj trzeba inaczej przekazać widzowi swój obraz. Cieszę się, że pojawiła się u mnie taka praca, bo przez całe życie marzyłam, by zagrać dużą rolę dramatyczną. – Czy po „Marii Prymachenko” były jeszcze nowe role? – W ubiegłym sezonie teatralnym odbyła się premiera spektaklu „Grzesznica” według Lesi Ukrainki. Reżyserka Tetiana Awramenko tak zbudowała ścieżkę dźwiękową, że każda aktorka ma swoją nutę. U mnie to nuta Re. To bardzo głęboki materiał, podobnie jak cała twórczość Lesi Ukrainki. A najnowszym spektaklem stała się „Huculka Ksienia”. Nasza wersja bardzo różni się od tego, co widz może zobaczyć w filmie fabularnym o tym samym tytule, chociaż fabuła jest pozornie ta sama. Myślę, że w spektaklu udało się harmonijnie połączyć tradycję i współczesność. Szczególnie wyraziście wyszły postacie głównych bohaterów. W przedstawieniu jest wiele piosenek i tańców. Podoba się ono wielu widzom, i nie może to nie cieszyć. W „Huculce Ksieni” gram Starą Huculkę, chociaż tej postaci nie ma w sztuce. Wymyślono ją dla mnie podczas pracy nad spektaklem. Chociaż sama nie jestem Huculką, bardzo lubię motywy zachodnioukraińskie. Dobry, stylowy kostium. Szczególnego kolorytu dodaje jej to, że pali fajkę. Ta bohaterka jakby przyszła w nasze dni z przeszłości i stała mi się bardzo bliska. – Z którymi kolegami najchętniej pani współpracuje? – Łatwiej byłoby mi odpowiedzieć, z kim nie lubię pracować. Bo złych ludzi w naszym teatrze po prostu nie ma. Podobnie jak Maria Prymachenko, bardzo lubię ludzi. Kiedy dyrektorką naszego teatru została Ilina Hensicka, „Berehynia” jakby otrzymała drugi oddech. To, co robi Ilina, w 200 procentach odpowiada potrzebom naszego teatru. Chciałabym dobrym słowem wspomnieć także przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana, który wiele pomagał naszemu teatrowi, oraz główną redaktorkę tygodnika „Słowo Proświty” Lubow Hołotę za wieloletnie wsparcie informacyjne. Chcę, aby ludzie cenili tych, którzy są obok, byli bardziej uważni wobec siebie nawzajem. Żeby w naszym społeczeństwie panowało porozumienie. Wszystko trzeba robić z miłością. Bez miłości nic nie będzie, bo miłość – to Bóg. To właśnie ona daje nam wielką siłę. Musimy żyć według Bożych praw, chociaż nie jest to łatwe.
Rozmawiał Eduard OWCZARENKO
Tłumaczenie maszynowe
26 stycznia swój jubileusz obchodziła zasłużona artystka Ukrainy, która od ponad trzech dekad jest jedną z czołowych aktorek Kijowskiego Akademickiego Teatru Ukraińskiego Folkloru „Berehynia” – Nadia Burawska. Dziś Nadia Fedoriwna jest gościem „Słowa Proświty”. – Zapewne zafascynowała się pani śpiewem jeszcze w dzieciństwie? – Śpiewam, odkąd pamiętam. Wychowywałam się w śpiewającej rodzinie. Matka, bywało, przędzie i śpiewa, ojciec robi dzieże albo szyje buty i też śpiewa. Lubiła śpiewać też siostra. Schodzili się krewni, przyjaciele, śpiewali razem. Zapyta pan, dlaczego teraz śpiewają mniej? Moja mama odpowiadała: „Dlatego, że żyją wystawnie”. Tak postrzegała świat. Oczywiście, i teraz nieszczęść nie mniej niż kiedyś. Ale wtedy ludzie byli czyści duchem, bardziej szczerzy. Być może dlatego śpiewali więcej. Nie mieliśmy we wsi elektryczności. Lubiliśmy słuchać radia. Właśnie przez radio po raz pierwszy usłyszałam Bełę Rudenko, Jewheniję Mirosznyczenko, Ołhę Woroneć, Dmytra Hnatiuka, Jurija Hulajewa i innych śpiewaków. Ich twórczość miała na mnie wielki wpływ. Również wielkie wrażenie wywarło kino, które w naszej wsi pokazywano na stodole – na ścianie. Szczególnie zapadł mi w pamięć film „Zaporożec za Dunajem”. Bardzo chciałam grać sama. W naszej wsi było dużo dzieci. Samych dziewcząt w podobnym wieku – dwanaście na trzydzieści domów. Pod wpływem filmów same tworzyłyśmy niewielkie scenki i grałyśmy je. Od tamtej pory marzyłam o grze w teatrze. Po szkole zaczęłam szukać szczęścia w Kijowie. Rok pracowałam w fabryce papy dachowej. Potem wstąpiłam do studium przy chórze imienia Hryhorija Werowki. Z legitymacją studencką miałam możliwość bezpłatnie odwiedzać spektakle. Często bywałam w stołecznych teatrach imienia Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Teatrze Opery i Baletu. Chociaż sztuka operowa nie była mi wtedy zrozumiała w pełni, z wielkim zachwytem słuchałam arii właśnie z tych oper, które po raz pierwszy usłyszałam w radiu w dzieciństwie. W tamtych latach miałam nawet doświadczenie pracy w teatrze amatorskim. Dziś, w miarę możliwości, też kontynuuję odwiedzanie kijowskich teatrów. I obecnie uczę się od swoich kolegów ze sceny z innych zespołów teatralnych. – Co dała nauka w studium przy chórze imienia Hryhorija Werowki? – W szkole muzycznej się nie uczyłam, po prostu nie było dokąd chodzić. A studium dało mi bardzo wiele. Po pierwsze – podstawy muzyki. Przeważnie uczyli się tu studenci z miasta, którzy wcześniej już zdobyli wykształcenie muzyczne. Ale my, wiejskie dzieci, już po dwóch latach ich przegoniliśmy, bo bardzo chcieliśmy się uczyć. Już o szóstej rano byliśmy w studium. Właśnie dzięki zdobytej tam wiedzy mogłam wstąpić do instytutu kultury. Po tym sześć lat pracowałam w zespole „Kalyna”. Wtedy nakręcono o nas film „Poliskie posiedzonki”. A od 1988 roku – w „Berehyni”. Również od dnia założenia do dziś w teatrze służą Dmytro Kulieczow, Anatolij Pachomow, Lilija i Jurij Milewscy. – A jak poznała pani swojego przyszłego męża Mykołę Burawskiego? – Wtedy pracowałam we wspomnianym już zespole „Kalyna”, a Mykoła Ołeksandrowycz był dyrygentem kapeli bandurzystów imienia Heorhija Majborody. Dobrze znał ukraiński folklor. A naszemu zespołowi potrzebny był kierownik. Poszliśmy go zaprosić. Poznaliśmy się przy teatrze operowym i od tamtej pory przez wiele lat łączyły nas życie i twórczość... (Ludowy artysta Ukrainy Mykoła Burawski odszedł z życia 1 marca 2021 roku). Stałam u podstaw „Berehyni”, a stworzył ją Mykoła Ołeksandrowycz, mówiąc nowe słowo w sztuce. Takiego podania materiału nie było nie tylko na Ukrainie, ale i za granicą. Przez te lata stworzyliśmy wiele programów, mamy licznych zwolenników. Wiele zespołów stało się naszymi naśladowcami, byliśmy dla nich punktem odniesienia. Początkowo było nas tylko sześcioro. Ludmyła Sorokina akompaniowała na bajanie. Zespół stopniowo rósł ilościowo i jakościowo. Mykoła Burawski zdołał odkryć niemało głosów i talentów. Pierwszym programem, który zrobiliśmy, był „Żywotoky”. Kiedy po raz pierwszy wychodziłam na scenę, bardzo się denerwowałam, jak nasz występ odbiorą ludzie. Przez ponad trzydzieści lat pracy w „Berehyni” zdobyłam wielkie doświadczenie, ale zdenerwowanie pozostało do dziś. W życiu bywało różnie. Przyznam, że czasami zapominałam tekst. Ale jakoś udawało się wychodzić z tego z godnością. Dla partnerów, którzy znali tekst, mogło to wyglądać zabawnie, ale widzowie, myślę, tego nie zauważali. Oczywiście, nie obywa się u nas bez improwizacji, ale staramy się podążać za wzorem, który wyznaczył reżyser.
– Bywaliście też na występach gościnnych? – Objeździliśmy całą Ukrainę. Często bywaliśmy za granicą. Nierzadko występowaliśmy także w Rosji, oczywiście przed wojną. Tam przyjmowano nas ciepło. Na festiwalu „Russkij ostrow” w Moskwie (2005 rok) otrzymałam wyróżnienie za najlepszą rolę kobiecą. W ten sposób doceniono moją pracę w spektaklu „Naddnieprzańskie wesele”. Byliśmy w Afryce. A z Johannesburga przywieźliśmy sześć nagród. Bardzo dobrze przyjmowano nas też w Bułgarii. Sala witała nas na stojąco. Długo nie chciano wypuścić nas ze sceny, kilkakrotnie proszono o bis. A były jeszcze Korea, Niemcy, Hiszpania, Szwajcaria, Włochy. W 1998 roku zostałam laureatką Międzynarodowej nagrody imienia Hułaka-Artemowskiego. Nagrody i wyróżnienia były także przed powstaniem naszego teatru. W 1982 roku zostałam laureatką Międzynarodowego konkursu „Młode głosy”. – Zapewne przełomową dla pani stała się rola Marii Prymaczenko w jednoimiennym spektaklu, którego premiera odbyła się w 2020 roku. A kiedy zapoznała się pani z twórczością tej artystki? – Po raz pierwszy zobaczyłam jej dzieła jeszcze w dzieciństwie, nie wiedząc, kto jest autorką. Były to lata 60. Pamiętam, mama przyniosła z targu papierowe ręczniki z cudownymi zwierzętami. Patrzyłam na nie i myślałam, co to za cud, gdzie one żyją. Tak doszło do naszego poznania. Więcej o jej twórczości dowiedziałam się już w teatrze „Berehynia”. Nasza reżyserka Tetiana Awramenko napisała scenariusz spektaklu o Marii Prymaczenko. Właśnie wtedy zrozumiałam, że tak naprawdę znam tę mistrzynię już bardzo dawno. – Rolę Marii zaproponowała pani reżyserka? – Tak. Początkowo były myśli: „Powierzono mi rolę tak wielkiego człowieka. Czy poradzę sobie z nią?”. Ten obraz przeszedł przez moje serce. Maria Prymaczenko jest mi bliska, bo była osobą wiejską, tak samo jak ja. Mamy pod wieloma względami podobne biografie. Tak jak u niej, moje dzieciństwo było z dala od cywilizacji. Już wspominałam, że kiedy uczyłam się w ósmej klasie, u nas w domu we wsi Wysełok w rejonie kaharłyckim na Kijowszczyźnie jeszcze świeciliśmy lampami naftowymi. Na ile rola się udała – oceniać widzowi. Reżyserka Tetiana Awramenko jest bardzo utalentowana. Głęboko przenika w obrazy tych dzieł, które wystawia. Są to spektakle „Cienie zapomnianych przodków”, „Konotopska wiedźma”, „Zabawy Kuchmistrzyni” i inne. Przenikliwie zrobiła Tetiana także spektakl o Marii Prymaczenko. Cudownie naświetliła jej obraz jako człowieka, jako osobowości. Reżyserka na nowo podaje materiał, ma zupełnie inną interpretację postaci. – Kto jest pani partnerką na scenie? – To moja córka Maryna Korohoda. Myślę, że dobrze rozwinęła się w roli Marii Prymaczenko w młodości. Maryna wykonuje tutaj wiele pieśni. Przez ten czas zdążyła zrosnąć się z bohaterką. Z córką jest mi łatwo na scenie, rozumiemy się nawzajem, tworząc swoje obrazy równolegle. Od dzieciństwa Maryna bardzo lubi śpiewać. Jeszcze jako uczennica pomagała ojcu rozszyfrowywać pieśni ludowe, które znajdował w różnych źródłach. Cały wolny czas od nauki w szkole, a potem w Instytucie Kultury, spędzała w „Berehyni”. Jako studentka zadebiutowała w roli Młodej w spektaklu „Naddnieprzańskie wesele”. Pracuje w teatrze już ponad 25 lat, przez ten czas zdążyła zagrać wiele ról. Często gramy razem. – Wróćmy do pani twórczości. Już wiele lat pracuje pani w teatrze folkloru, w repertuarze którego do niedawna były przeważnie programy koncertowe. A czy zdarzało się wcześniej tworzyć dramatyczne obrazy? – U nas i wcześniej koncerty były połączone z dramaturgią. Rolę dramatyczną miałam w spektaklu „Szlak czumacki”, wielu innych spektaklach, gdzie pieśń przeplata się ze słowem, z obrazem. Zapamiętałam wspaniałe inscenizacje „Ukraińskie wesele”, „Rusalii”. Czystej dramaturgii oczywiście tam nie było. Taka głęboka dramatyczno-
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl KŁICZAK
Pamięci Iwana Juszczuka
Na polu. Na zadbanym polu porzucił pług, brony i konia. Podziękował za wszystko szczęśliwemu losowi, i za to, że nie chodził po omacku. I zostały nam drogowskazy – studiujcie „Kafe ptach” i „mawpa Buf”*. I przyjęły się dawno już te frazy. Brzmią naturalnie dla uczniowskich uszu. O, jak pielęgnował on mowę ukraińską! Niby sad niezmordowany ogrodnik. W kontekście tym wspomina się Rylskiego. I wspomina się też, jako czarodzieja, tego człowieka. Nauczycieli Nauczyciel, którego duch potężny nie ucichł. Zdołał miłość do języka zaszczepić. To on – Iwan Pyłypowycz Juszczuk. Szczodrze darował mi swój uśmiech. Z nim szedł w gęstwinę młodą. I nie godził się z tymi, kto za kęs nie zauważał przy miedzy biedy. Epoka Juszczuka, niestety, odchodzi. Epoka siewcy i oracza. Niech szczodrze błogosławione pole rodzi i Juszczukowa płonie zorza!
***
I musisz, chodnikiem idąc, wystrzegać się sopli, albo weź i siebie powierz pod ochronę dni minionych, w których z tobą anioł był i ustrzegał cię od nieszczęścia. Tego, oczywiście, nie zapomniał. Idziesz sobie uważnie i cicho. I od czasu do czasu wzdłuż domów wciąż dziwisz się tej myśli, że wzrok twój w górę wzleciał po pasie startowym – po sople...
Wasylowi Hłaholukowi
Kiedy cię ogarną kłopoty w codziennym wirze krzątaniny, wspomnisz, jak radzili sobie gospodarze, rozmyślając nad tym, jak pomóc.
Wspomnisz człowieka z Kołomyi. Nie wyobrazić sobie ukraińskiego zespołu bez szczerości, bez zapału, bez marzeń i bez jego niezawodnych korekt.
Dawno stał się duszą towarzystwa, którym się przejmuje i żyje. I niby ognisko w górach płomienne, „Proświta” rozgrzewa i wzywa do osiągania głębszego kontentu, do potwierdzenia osiągniętych wysokości. A jeśli trzeba podawać taśmę, to podamy, żeby ochronić naród!
Pozdrawiam Was serdecznie, sławny przyjacielu! Dumny jestem, że Pan jest u mnie. Jest Pan człowiekiem, jak to mówią, potężnym. Niech Panu los z radością daje swoje szczodrości i swoją przychylność. Niech brzmią dziecięce głosy! Niech błogosławi się Pana skłonność – wszystko robić z poczuciem piękna.
***
Zapatrzony w księżycowe oblicze. Przytulony do drzewa ramionami, stoi pośrodku lasu człowiek, a śnieg dokoła iskierkami miga.
Pokrył zwierzęce on ślady. Stoi myśliwy, jakby się pogubił. Z przyzwyczajenia dotarł on aż tutaj. Z przyzwyczajenia on cicho przyczaił się.
Nigdzie i nikogo. Cisza dokoła. Lecz nagle rozdzierają przestrzeń dźwięki. Pojawiają się śladów ludzkich kręgi. Kierują gdzieś strzelbę ręce.
Poruszający się ktoś bierze się na celownik. Lecz dojrzałego strzału nie ma wcale. I pożądanym pozostał cel. I ktoś z niczym do domu wracał.
Lecz, czuło się, to jeszcze nie bieda. Lecz, czuło się, był dobry nastrój u tego, kto z lasu wraca, i dochodzi butów skrzypienie w zmarzlinie...
Pierwszy słownik
Pierwszy słownik języka ukraińskiego**. Rytm w wierszach, niby fala jedwabna toczy się w trawach, łaskocząc duszę. Pierwszy słownik. Jak spod śniegu przebiśnieg. W roku owym Brzeskiej unii Po raz pierwszy słowa zakwitły, jak petunie. W mieście, co zwało się Wilno w tym czasie. Dwa z okładem stulecia – i Taras będzie w Wilnie, Gdzie pierwszy słownik nasz wydrukowano, jak przewodnik Z naszymi danymi przez Boga słowami – Już na papierze one przed nami! Oto one: mowa, mowlu, mowłennia... Duch aż zapiera słowo natchnienia, co w Słowniku wyryte pierwszym. Nim rozpoczęła się droga do osiągnięć! I przez janczarskie stulecia, mimo pragnienia zamknąć w klatkę, mimo ukazy obce i zakazy, mimo ścinania kwitnącej korony, Mimo wszystkich naleciałości*** szał, Słowo wygładzało się, jak kryształ. Mimo horrorów i zaborczości zgrzybiałych, nie przepadały trudy słownikowe.
Spuścizna do dziś przeżytych wieków – Siedem tysięcy (nie mniej!) słowników – Świadectwo tego, jakimi jesteśmy bogatymi... Ot gdybyśmy je jeszcze umieli czytać! Dążmy do tego. I szanujmy, bracia, Pierwszy słownik ojczystej mowy!
Kate Pawłenko
Ja Wam pisałem, że sukces nieunikniony. Z Rotterdamu odpowiedzieliście Wy. Zaskoczeni i widzowie, i prowadzący i śpiewem, i artyzmem głowy. I szum pojawił się na zmianę słowikowi. Słońca w rękach i wyprężone gałęzie. I czas już posiać konopki. Od ciepłych rąk drży ziemia. I pieśń ta pradawna ukraińska całą przestrzeń wypełnia w tym czasie. Europa zaniepokoiła się, obca. I ognik rozgorzał, nie zgasł. Jaki piękny zespół, piękna pieśń! Brzmi ona prawdziwie, jak lasy, co toczą się za ojcowskim obejściem i kropelki strząsają rosy. I dziewczyna z Niżyna Katiusza chlusnęła w dusze garści ciepła, co rozlało się, niby obrusy wzdłuż i wszerz świątecznego stołu. Ona objawiła naszą nieśmiertelność, która – w zakodowanych pieśniach. Tam nasza tożsamość, nasza istota, nie przetarta na obcych wiatrach.
—————————
* Dla łatwiejszego zapamiętywania frazę „Kafe ptach” wymyślił Iwan Pyłypowycz dla użycia przedrostka s- przed tymi spółgłoskami, a „mawpa Buf” – dla pisania apostrofu po tych spółgłoskach.
** Pierwszy słownik języka ukraińskiego – „Lexis” Ławrentija Zyzanija-Tustanowskiego (1596), rówieśnik unii brzeskiej, – wyszedł drukiem na Litwie (Wilno, drukarnia Bracka), cały tekst Słownika miał 34 strony i zawierał 1061 słów. Jak pisze profesor Iryna Farion, właśnie ten słownik po raz pierwszy utrwalił słowa mowa, mowlu, mowłennia.
*** „Utrwalają się rosyjskie naleciałości na język ukraiński”, – cytat z pracy Iwana Ohijenki „Ukraińskie słownikarstwo”, 1934.
Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A—2 0 2 2 Koszt prenumeraty
TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”
(z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 28 UAH 14 kop. na pół roku 152 UAH 84 kop.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCHARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe