17 stycznia 2023 roku. Prace poszukiwawczo-ratownicze w Dnieprze na miejscu uderzenia rakietowego (14 stycznia) w budynek mieszkalny zostały zakończone. Uratowano 39 osób, w tym sześcioro dzieci. Zginęło 44 osoby, w tym pięcioro dzieci. Rannych zostało 79 osób, w tym 16 dzieci. Według informacji Państwowej Służby Sytuacji Nadzwyczajnych Ukrainy. Czytaj na s. 3
MYKOŁA WASKIW
WIKTOR TIUTIUN
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Pedagogicznych Nauk Ukrainy
14 stycznia. Przed świtem, w tradycyjne święto św. Wasyla, przyniosły kolejne masowane uderzenia rakietowe na całą Ukrainę, a wraz z nimi ludzkie ofiary, zniszczone domy, tragedie, które z pewnością są „poświęcone” przez szatańsko-gundiajewski kościół. Przypomina się przednoworoczny wywiad byłego dowódcy armii USA w Europie, Bena Hodgesa, który zauważył: „Dlaczego pozwalamy Rosji strzelać z bezpiecznego schronienia? Nieprzekazując Ukrainie ATACMS, F-16 i innych środków dalekiego rażenia, faktycznie daliśmy Rosji schronienie, z którego może zabijać niewinnych cywilów w Ukrainie, nie obawiając się konsekwencji. To polityka bez zabezpieczeń”. Taka jest gorzka ironia prawdy wojny, rozpętanej przez skostniały imperialny totalitaryzm moskala, który od dziewięciu lat praktycznie bezkarnie oddaje się ludobójczym orgiom w Ukrainie, przy dość słabej reakcji światowej wspólnoty wobec agresora. Tymczasem proponuje się: „pokój” na warunkach agresora; zachowanie „twarzy” krwawemu dyktatorowi; kolejne sankcje „rozlewu 2014 roku”; kształtowanie postrzegania Rosji jako „ofiary”, która ma „humanitarne” prawo zabijać, zagarniać, gwałcić; czytanie krzepiących bajek o chorobach i śmierci błazna-dyktatora; zaduszone powielanie mitów o „dobrych ruskich”, którzy wreszcie dokonają „rewolucji”; tabu na broń dla Ukrainy w imię „szybkiego pokoju”; tworzenie iluzji szybkiego rozpadu raszkostanu… Jakich tylko bzdur nie plotą różnorodni politycy, analitycy, eksperci, a nawet wysocy urzędnicy i przywódcy państw. Jednak z niczego nic nie powstaje. Potrzebny jest czyn, jednomyślność, adekwatne działania społeczności międzynarodowej w sprawie najważniejszej – jak pokonać ogólnoświatowe zło, które nieustannie karmi niewolnicza, nienawidząca ludzi świadomość „głębinowego narodu”, wyhodowanego przez zdziczały imperializm Moskwy. Nadchodzi czas prawdy. I „Ramstein” musi przekształcić się w centrum szerszej koalicji, otwierając realny „drugi front” przeciwko Rosji w obronie światowej wolności i suwerenności Ukrainy. Najwyraźniej miał rację znany politolog Francis Fukuyama, stwierdzając, że aby Rosja mogła dalej istnieć jako bezpieczne państwo, świadomość obywateli kraju-agresora musi się zmienić. Rozumiemy, że na to potrzebny jest długi okres, aby ponownie wychować tę zdeformowaną ludność. A czasu na to nie ma, ponieważ ta obłąkana pseudoimperia będzie nadal, jak Moloch, śmiercionośnie pochłaniać ludzkość. Dlatego, jak twierdzi badacz, świat „potrzebuje takiej samej katastrofalnej klęski Rosji w wojnie, jak w przypadku nazistowskich Niemiec”. Rzeczywiście, „niepokonany” Kreml nigdy się nie zatrzyma i będzie wojował oraz poddawał pod swoje panowanie coraz to nowe ziemie i narody. Psychologia dzikiego koczownika. Trzeba go pokonać militarnie, ekonomicznie, politycznie, światopoglądowo, mentalnie, informacyjnie, językowo-kulturowo, technologicznie, duchowo. Nikt nie potrafi opanować tej prawdy lepiej niż Ukraina, która od wieków pozostawała w stanie walki z uciskającym ją zaborcą. Przed Ukrainą i dziś, już w czasach nowożytnego odrodzenia narodowego, zawsze brzmiały pytania, które były dostatecznie imperatywne i jednoznaczne: czy powstanie samodzielne i soborne państwo, czy przetrwa i zachowa swoją niepodległość, czy stanie się silnym, duchowo suwerennym, europejskim krajem we wspólnocie światowej. Te doniosłe tematy istnienia narodu od ponad trzech dekad nieustannie stają się aktualne, przechodząc przez próby niewyobrażalnych rozmiarów, tygle czyśćców politycznego, wojennego, ekonomicznego, etycznego charakteru. W tym okresie gwałtownie zmieniały się, przede wszystkim na wyższych szczeblach władzy, wektory społeczno-politycznego, narodowo-kulturowego, a nawet cywilizacyjnego rozwoju. I dziś warto z tego wielowektorowego zamętu niespokojnej i demagogicznej działalności „naszego” politykierstwa wyciągnąć wniosek, odpowiadając na jedno pytanie – czy tą drogą szliśmy?! A kiedy zobaczymy na własne oczy, z kim i w jakim celu torowano tę wyjeżdżoną drogę, otrzymamy lekcję, której przyswojenie uświadomi nam zgubność i tragizm tego kierunku dla przyszłości. Bo czego tu kryć, znaczna część przywódców naszego państwa, zadając się z „przyjaźnią” z moskiewszczyzną, zapomniała, a być może nigdy nie znała, testamentów narodowych Budzicieli, którzy przypominali nam o obowiązku służenia wysokiej idei Wolności:
Wszystko, co miał w życiu, oddał
Dla jednej idei,
I płonął, i jaśniał, i cierpiał,
I trudził się dla niej
(„Mojżesz” I. Franki).
A jeszcze wcześniej Szewczenko przestrzegał naród przed grzesznym pragnieniem „kochania się” z Moskalami: „Bo Moskale – to obcy ludzie… Moskale i boży świat w pęta zakuli”. Jednak zupełnie innymi „wartościami” często posługiwały się te siły i ich przywódcy, gdy podpisywali porozumienia charkowskie czy Traktat o przyjaźni, współpracy i partnerstwie między Ukrainą a Federacją Rosyjską, w których zawarte było całe kłamstwo, faryzeizm moskala w XX–XXI wieku. Ponieważ wszystko, co było tłumaczone, na przykład w cynicznym dokumencie „traktatu z 1997 roku”, cuchnącym smrodem „ugody perejasławskiej”, zostało wypisane językiem nieprawdy, która rzekomo „potwierdzała swoje przywiązanie do norm prawa międzynarodowego, do celów i zasad Karty ONZ, przestrzegając zobowiązań w zakresie bezpieczeństwa i współpracy w Europie”. A dalej (artykuł 1) rozpełzała się moskiewskim bełkotem o „przyjaznych, równoprawnych i suwerennych stosunkach opartych na wzajemnym szacunku i zaufaniu, strategicznym partnerstwie i współpracy”; a artykuł 2
Zakończenie na str. 2
PRENUMERATA—2023 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrpoczty” za pomocą Listu informacyjnego nr 1 (wkładka nr 1) załącznika do „Katalogu wydawnictw Ukrainy «Prasa pocztą» na 2023 rok (I półrocze)” z dostawą: 1 mies. – 28,39 hrn. 3 mies. – 80,17 hrn. 6 mies. – 154,34 hrn. Naszą gazetę można także zamówić na stronach „Ukrpoczty” https://pered-plata.ukrposhta.ua/ oraz DP „Prasa” http://presa.ua/
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Prawda w niezdradzonym Słowie», s. 1
Zakończenie. Początek na str. 1
faryzejsko rozprawiała o „poszanowaniu integralności terytorialnej i nienaruszalności istniejących granic”. W dodatku do podpisanego „wielkiego traktatu” w przeddzień (2 czerwca 1996 roku) Ukraina oficjalnie utraciła jeszcze status państwa nuklearnego. „Rusnia” wywiozła całą broń strategiczną, pozostawiając do zniszczenia na Ukrainie jedynie te bombowce, które znajdowały się w niezdatnym do użytku stanie technicznym, a bezrakietowe szyby wyrzutni wysadzono i zalano. Wspominam o tym totalnym kłamstwie i obłudzie przy huku wybuchów w Kijowie, które rano 14 stycznia spowodował drapieżny moskal, przekonująco dowodząc jednego – niemożliwości i absurdalności „dogadywania się z moskalem”. Bo tam, gdzie obecny jest raszysta, jakikolwiek akt międzynarodowy czy dwustronny zamienia się w papierową szmatę. Tak stało się i z podpisanym przez eresfieję (jako gwaranta) Memorandum Budapeszteńskim (1994), w którym państwa nuklearne zobowiązywały się „powstrzymywać od groźby użycia siły lub jej użycia przeciwko integralności terytorialnej lub niepodległości politycznej Ukrainy, kiedy żadna broń (nigdy!) nie będzie używana przeciwko Ukrainie”. Do tego dołączona była również deklaracja Rządu ChRL (podobnie jak Francji) o udzieleniu Ukrainie gwarancji bezpieczeństwa (z 4 grudnia 1994 roku). Jednak 13 stycznia br. (po 28 latach) przedstawiciel ChRL przy ONZ oświadczył, że dostawy broni na Ukrainę jedynie zaostrzają konflikt i mogą doprowadzić do jeszcze większej konfrontacji. Czysto kremlowski narratyw. Przecież Ukraina, w ich mniemaniu, musi pozostać sam na sam z nuklearnym zbrodniarzem, „prosząc o pokój”. Co więcej, jesienią ten kraj wystąpił również przeciwko temu, aby Rosja rekompensowała Ukrainie poniesione przez nią straty. Zatem mamy obecnie takie „gwarancje” od „gwaranta”, które bardzo przypominają równie bezpryncypialną politykę wobec wojny szeregu organizacji międzynarodowych: ONZ, MAEA, Czerwony Krzyż, OBWE… W polityce światowej zachodzi zjawisko bardziej haniebne niż w przeddzień II wojny światowej. Wtedy (1939) przynajmniej rezolucją Zgromadzenia i uchwałą Rady Ligi Narodów ZSRR został wykluczony z Ligi Narodów z potępieniem „działań ZSRR skierowanych przeciwko państwu fińskiemu”. A dzisiaj ten zdziczały kremlowski potwór, rozpętawszy ludobójczą wojnę przeciwko Ukrainie, zabijając i gwałcąc pokojowych ludzi, grabiąc i niszcząc suwerenny kraj, kontynuuje, jak zdechła kwoka, wysiadywać wszechświatową zbrodnię, będąc stałym członkiem Rady Bezpieczeństwa ONZ. Niesłychany, niewidziany cynizm w całych dziejach istnienia cywilizacji, kiedy zło tępo wydaje się za „dobro”, a zbrodniarza próbuje się prezentować jako ofiarę. Niestety, ten barbarzyński model zbankrutowanej polityki ONZ wspierają nie tylko satelity Kremla i czysto totalitarne państwa. Przerzuty raszystowskiej ideologii poraziły także poszczególne kraje europejskie. Czego tylko warta jest pozycja Węgier, których rząd ogłosił 14 stycznia wyniki „konsultacji narodowych” w sprawie polityki sankcyjnej UE, oświadczając, że 97% ankietowanych Węgrów nie popiera antyrosyjskich sankcji z powodu wojny na Ukrainie. A zatem „polityka sankcyjna Brukseli musi zostać zrewidowana, gdyż obywatele wystąpili przeciwko sankcjom naftowym i gazowym, ograniczeniom energetyki atomowej, sankcjom powodującym wzrost cen artykułów spożywczych, ograniczeniom turystycznym i jakimkolwiek nowym sankcjom”. Wymowne, ponieważ właśnie w tych godzinach, kiedy wygłaszano to obłudne oświadczenie, rosyjscy naziści przeprowadzali zmasowany atak rakietowy na infrastrukturę cywilną Ukrainy, ze szczególnie tragicznymi skutkami uderzenia rakiety w wieżowiec w Dnieprze, zabijając i okaleczając wielu ludzi, w tym dzieci. Ukraina przez dziewięć lat wojny, stawszy się ofiarą rosyjskiej agresji, w pełni uświadomiła sobie cenę tej zgubnej i służalczej orientacji na Moskwę. To zrozumienie przyszło za niewspółmiernie wysoką cenę błędów. Przecież w tym okresie, kiedy nasi sąsiedzi, byli „towarzysze” z socjalistycznego „obozu” – Polska, Czechy, Węgry – prowadziły bardzo aktywną politykę chroniącą naród, przeprowadzając finałowe negocjacje w sprawie wstąpienia do NATO na szczycie w Madrycie w 1997 roku, wkrótce (1999) stając się jego członkami, oficjalny Kijów flirtował z Moskwą. My wtedy nie zdołaliśmy, nie potrafiliśmy, nie chcieliśmy, nie obroniliśmy swojego bezpieczeństwa narodowego, politycznej i duchowej suwerenności, bezalternatywnie kierując ją na integrację euroatlantycką. Podkreślam to mnogie „MY”, ponieważ czuję zbiorową odpowiedzialność całego ówczesnego politycznego „pierwszego szeregu”, w tym także przedstawicieli sił narodowo-demokratycznych i patriotycznych, które wyznawały ideę ukraińską. Bo wystarczająco nieobiektywne będzie przemyślenie tych strategicznych błędów, jeśli „winowajców naszych” będziemy bezustannie szukać tylko wśród zagranicznych top-polityków tamtych czasów. Nie zapominajmy, że palec wskazujący twojej ręki, skierowany w cudzą stronę, zawsze znajduje się obok trzech innych, które wskazują na ciebie. Choć rozumiem ówczesną sytuację, bardzo daleką od ukrainocentrycznego wektora, kiedy siły pro-moskiewskie, moskwofilskie zachowywały swoją znaczną przewagę prawie we wszystkich ogniwach budowy państwa, włącznie z Radą Najwyższą oraz okupowaną przez Moskwę przestrzenią informacyjno-kulturalną i duchową. Ten zakrzepły segment „państwowotwórczości”, kierowany przez nieumierających, niestety, moskiewskich polityków i partie na Ukrainie, bardzo wielkoskalowo i agresywnie zawsze wspierany był przez niemal jedyne „udane osiągnięcie” władzy – obcy, skorumpowany od góry do stóp oligarchat. Ta oligarchiczna „pomoc”, stawszy się prawdziwym niszczeniem Państwa, realizowana była nieprzerwanie, publicznie i zuchwale. Bezsprzecznie, że nie była ona kierowana na wsparcie „Słowa Proświty”, „Krymskiej Świetlicy”, „Literackiej Ukrainy” czy innych ukraińskich książek i czasopism. Priorytety w udzielaniu tej dalekiej od kościelnej „dziesięciny” były zupełnie odwrotnej „jakości”. Na pierwszy plan wychodziły jasno uświadomione „strategie” tego kryminalnego mecenatu polityczno-finansowej oligarchii domowej roboty. Wśród nich: finansowanie antyukraińskich (czyt. moskiewskich) „partii” i polityków; „swojej” władzy; moskiewsko-gundiajewskiej cerkwi; pro-moskiewskich artystów, dziennikarzy, biznes-aktywistów, zdrajców-propagandystów, informatorów, zboczonych politologów i innego śmiecia. A jeśli wziąć pod uwagę, że około 21 tys. ukraińskich firm współpracowało(-y) z rosyjskim biznesem, część z nich stale wygrywała przetargi państwowe nawet w czasach pełnoskalowej wojny, to staje się oczywistym, kto podkarmia ukrainofobiczny putinizm. Przecież w ciągu pół roku (2022) prawie 1 miliard hrywien środków państwowych otrzymały te ukraińskie firmy, które są powiązane z krajem-agresorem i jego satelitami. Na Ukrainie do niedawna swobodnie funkcjonowało ponad 17 tysięcy firm, które bezpośrednio (pośrednio) należą do agresora. Ich nacjonalizacja, konfiskata są zazwyczaj z jakiegoś powodu bardzo skomplikowaną i „bezprawną” sprawą, a oto zabójstwa ludzi, ludobójstwo setek tysięcy Ukraińców – „legalnymi”. Na oczach całego Narodu, który wywalcza prawo do życia, nierzadko czyni się drwiny. Czarny biznes raszystanu „przepisuje się” rzekomo na bardziej lojalnych nuworyszy. Tylko jeden fakt. Tak, nowym właścicielem ukraińskiego biznesu rosyjskiego oligarchy Gucerijewa, „znanego” z pieniężnego wsparcia i swoich tekstów „piosenek” (Boże, wybacz) dla prostytutek-artystek pokroju Powałij-Łorak, został obywatel Turcji Mesut. Ukrainie od tej transakcji lżej nie będzie, bo tę własność magazynów logistycznych (ponad 80 tys. m kw.) w pobliżu Kijowa dawno czas skonfiskować na korzyść zniszczonej Ukrainy. „Nie oszukujcie sami siebie!” – odpowiedziałby na ten fałsz Szewczenko. Dobrze, chociaż z opóźnieniem (19 października), że wydano ukazy Prezydenta o sankcjach wobec rosyjskich oligarchów – ponad 3600 osób prawnych i fizycznych oraz 256 oligarchów. Jest nadzieja, że takie kroki w końcu przyniosą pożądaną gospodarczą, a także polityczną i duchową niezależność od swojego wiecznego wroga. Przecież gdzie nie spojrzeć – wszędzie okupacja moskwicina. Jest pewna logika w tym, że najbardziej zagrabione dzisiaj południe Ukrainy nasycone jest także największą liczbą firm z rosyjskim śladem. Według wyników badania organizacji „YouControl”, właśnie na południu znajduje się największy odsetek firm powiązanych z państwem-agresorem (w obwodzie odeskim – 1199; zaporoskim – 371; mikołajowskim – 299; chersońskim – 201). Nieprzypadkowo. Przecież ile lat, dziesięcioleci najwyższa władza różnego autoramentu bezmyślnie i świadomie wzdychała z komplementarnym (i nie tylko) wsparciem dla „Motor Sicz”, „Sandory”, „Terminalu Kontenerowego Odessy”, „Alfa-Banku” i wielu innych, które nie tylko mają rosyjski ślad, ale są wciśnięte z głową w „ruskomirowskie” bagno. Jednak udają, że „służą” Ukrainie. Oczywiście, odzieży do przebrania, obuwia do zmiany, salonów kosmetycznych do przefarbowania i przerobienia jest pod dostatkiem do dzisiaj. Zaczynając od parlamentu i wielu telewizyjnych kłamców-propagandystów oraz handlarzy-biznesmenów, wszyscy rzucili się do przebieralni i toalet. Ale jakoś wcale mi się nie wierzy, że pójdą różnymi drogami medwedczuki-bojki, kołomojskie-firtasze, pawły-gundiajewy, nazarowy-szarii, waszczenkini-murajewy, odrażający sędziowie pokroju wowków-lwowów-tupyckich będą wymierzać sprawiedliwość, a naszystowsko-zikhajlowskie kanały, przerejestrowawszy się, otrzymawszy „nowego” zarządzającego nadzorcę ze starym „właścicielem”, staną się bardziej ukraińskie w duchu i treści. Dziwne, ale na Ukrainie jeszcze są ludzie (nawet oszukani), którzy wierzą w to, że masoni z kloaki 11 zakazanych obecnie wrogich partii kiedyś jednak „pokochają” Ukrainę. Daremnie wierzyć. Nie stanie się tak. Choć wobec tej zarazy społeczeństwo i władza wykazują jakąś niezrozumiałą cierpliwość i tolerancję. Widocznie tylko dlatego, że te zniekształcenia na ukraińskim ciele kontynuują same przebywać na stanowiskach i z tytułami, zaczynając od Rady Najwyższej. „Ręka rękę myje, i obie białe żyją”. Niedawna zbiórka podpisów pod apelem do przewodniczącego parlamentu w sprawie rozpatrzenia kwestii pozbawienia uprawnień deputowanych, którzy zostali wybrani z zakazanych prorosyjskich partii, całkowicie wyjaśnia sytuację – kto jest „kim” w zdeformowanej przez moskiewszczyznę i oligarchię polityce. Podpisało się zaledwie 98 deputowanych! Zauważmy, że dawna OPZZ obecnie ma nie tylko deputowanych Rady Najwyższej, ale 3,5 tysiąca swoich deputowanych w radach lokalnych. Dlatego nie należy się dziwić, skąd biorą się „piątokolumnowcy”. Wydaje się, że właśnie dla takich moskwoustnych domorosłych i gdaczą w języku agresora „nasi” modni znawcy i youtubowi telewizyjni gaduły, bo putinowska wataha tych służalczych „rosyjskojęzycznych” nie słucha. Przecież tam i swoich skabiejewo-sołowjowo-kisielowów wystarczy. To czego wy (fridomy, cymbaluki, berezowce, żdanowy, jakowiny, arestowycze, razem z „ukraińskimi” kisielowami, upadłymi szusterami, ilarionowami i fejginiami) jednak wolicie osiągnąć, sprzedając moskiewskim judaszom ojczysty, państwowy język ukraiński, zaśmiecając językowo-kacapskim śmieciem i tak już wydeptaną przez ruskomirowszczyznę narodową przestrzeń informacyjną, pomagając bezpośrednio i pośrednio faszyście-putlerowi realizować jego nazistowską doktrynę – „rasija tam, gdzie rosyjskojęzyczni”? Jak można posługiwać się w przestrzeni publicznej „wielkim”, kiedy na nim „wychowana” jest imperialno-faszystowska nacja moskwicinów, uformowana ideologia nazistowskiego raszyzmu, na nim brzmią komendy zabijać Ukraińców i niszczyć Ukrainę, nim kwacze znienawidzony i odrażający Putin ze swoją zbrodniczą watahą. Wreszcie, tym językiem mlaskają wszyscy ci, którzy za swój cel stawiają zadanie zniszczyć Naród Ukraiński i jego Państwo. Czyżby do tej pory nie zdołali zrozumieć, że siła naszej tożsamości, soborowości, suwerenności, narodowej i państwowej jedności zawarta jest w Języku Ojczystym?! Temu nie ma przebaczenia. Wspominam słynnego rodaka Sydora Worobkiewicza, który wykuł wieczną prawdę: Języku ojczysty, słowo ojczyste, Kto się was wstydzi, Kto garnie się do cudzego, Tego Bóg karze. Wielki grzech będą mieli ci odszczepieńcy, którzy w warunkach wojny, kiedy Naród wywalcza naturalne prawo do życia, zdradzają (świadomie!) na korzyść okupanta Słowo Ukraińskie, ignorują Konstytucję, wykorzeniają Duszę, niszczą narodową Kulturę. Za mało tylko zmieniać nazwy ulic, miejscowości, oczyszczać się z imperialno-moskiewskich pomników. Żeby wygrać wojnę, koniecznie trzeba wycisnąć z narodowej przestrzeni publicznej głównego nosiciela ruskomirowszczyzny – język moskwicina. Tylko wtedy znane hasło Chwylowego „Precz od Moskwy” oraz nowo powstałe „Precz Moskwę” nabierze realnej treści. Bo zdradzone słowo zazwyczaj rodzi zdradzoną prawdę. Tak, jak to stało się z fałszywym oświadczeniem Arestowycza w sprawie ataku rakietowego raszystów na budynek mieszkalny w Dnieprze, gdzie wykryto ponad setkę rannych i zabitych pokojowych ludzi. Ponieważ, grając na rękę kremlowskim zbrodniarzom, publicznie ogłosił, że tragedia wydarzyła się w wyniku uderzenia w budynek już zestrzelonej przez ukraińską obronę przeciwlotniczą raszystowskiej rakiety. I ten fałsz od razu masowo rozpowszechnili propagandyści wrogich mediów. Dlatego musimy stać na straży naszej Prawdy i ojczystego Słowa. Bo język moskala jest komfortowy tylko dla tych, którzy obecnie odłożyli swoje „brioni” do głębokich skrzyń, wyprasowane na parady, których tak oczekiwali po „zwycięskim” trzydniowym putinowskim blitzkriegu. Jednak nie wyszło, więc trzeba było założyć togi nowo upieczonych „patriotów”, którzy marzą, by nadal gnieździć się na różnowysokich szczytach władzy. Choć niemało ich już siodła przygotowane dla ich szanownych tyłków krzesła urzędnicze. Kto w sędziowskich togach, kto w rektorskich, pospiesznie „przepisując” nazwy uniwersytetów, żeby rządzić jeszcze z dwadzieścia lat, a kto i po prostu (jak rzekomo już wykastrowany oligarcha) zajął sobie miejsce poza kolejką do całowania wątpliwych władców, rozdzielając z nimi jeszcze nie rozkradzione ostatecznie bogactwa narodowe. Sądzę, mimo wszystko, temu nie być. Jedyną przestrogą i ochroną przed tą zarazą staną się nasi Wojownicy, którzy tym razem już nie pozwolą nikomu „przejarmarzyć” Ukrainy i „modlić się do cudzych bogów”. Oni muszą być najbardziej szanowanym pierwszym szeregiem Narodu Ukraińskiego i obdarzeni moralnym prawem kształtować politykę wewnętrzną i zagraniczną państwa, jej ideologię, światopogląd i behawioralne etyczne normy społeczne. Ponieważ Wojownicy-Obrońcy reprezentują prawdziwą „arystokrację” ducha narodowego, posiadają intelekt i potencjał narodotwórczy. Do takiego wektora działań politycznych skłania najważniejsze prawo – zaufanie ludzi. Przecież według wyników sondażu Kijowskiego Międzynarodowego Instytutu Socjologii Siłom Zbrojnym Ukrainy ufa 96% Ukraińców. Właśnie ta siła, jak legendarny zbiorowy obraz Mojżesza, zdolna jest wyprowadzić Ukraińców (na zawsze!) z „egipskiej niewoli” moskwicinów, broniąc Ziemi Obiecanej Ukraińskiej Wolności. Wierzę w to, że stanie się to szybciej, aniżeli w tamtych dawnych czasach, kiedy biblijny Mojżesz wiódł naród 40 lat przez pustynię, jak opisano to w 1273 r. p.n.e. w Księdze Wyjścia. Bo wtedy, otrzymawszy od Boga Dziesięć przykazań, zmarł, nie dotarłszy do ziemi świętej. A Ukraińcy, Ukraina, jej Wojsko, wyznając Boże Przykazania, zwyciężą moskwicina i będą żyć na swojej ziemi, pokonawszy ciemiężyciela i niewolnictwo, sławiąc i ceniąc ludzką Wolność. Właśnie taką wolną i duchowo suwerenną Oni widzą swoją ziemię Obiecaną – UKRAINĘ!
Heorhij FILIPCZUK
Tłumaczenie maszynowe
Neda Neżdana: Bumerang w drodze
Ta dziewczyna siedzi wśród tego, co zostało z jej domu, z jej zniszczonego życia. Rakieta, którą raszyści trafili w wieżowiec w Dnieprze, gdzie mieszka około 1700 ludzi, to Ch-22 z głowicą bojową 950 kg (!!!), przeznaczona do ataku na grupy lotniskowców (!!!). Co trzeba mieć w głowie, żeby atakować taką bronią budynki, w których jest pełno dzieci, do tego jeszcze w święto?! To już nie po prostu terroryści, to nieludzie, zdegenerowane istoty, moralne potwory. Wszyscy oni, wszyscy obywatele Rosji, którzy to robią, popierają lub milczą, są winni ludobójstwa. I wszyscy nieopozycyjni Białorusini również są współsprawcami terroru. Dziś (14 stycznia) słyszałam wybuchy: Kijów i obwód kijowski zostały zaatakowane rakietami z Białorusi. Czas lotu 1–2 minuty. Patrzysz na to i rozumiesz, że przed takim przylotem nic nie uratuje: ani syrena, ani dwie ściany, ani piwnica. To świadome ludobójstwo nas wszystkich. Ale tych, którzy je popełniają, już nic nie uratuje przed degradacją. I najbardziej winni tej degradacji są ludzie kultury, ci, którzy wspierali tę imperię zła, od Puszkina aż po nasze dni. Bo usprawiedliwianiem i nawet gloryfikowaniem tego terrorystycznego potwora przyczyniają się do unicestwienia innych narodów i zwyrodnienia milionów ludzi w okrutnych, niebezpiecznych dzikusów... I jeśli tylko system „Patriot” może obronić przed tymi straszliwymi atakami, a takie systemy istnieją, to dlaczego dopiero teraz, prawie po roku, obiecano nam ich dostawę? Dlaczego dopiero teraz zaczęto uczyć nas, jak nimi kierować?! Dlaczego, mając możliwość pomóc nam ocaleć, świat przygląda się, jak nas zabijają i kalczą, jak nasze domy zamieniają się w ruiny? Dlaczego, mając możliwość dać broń równie dobrą jak rosyjska, dają znacznie słabszą i patrzą, jak długo jeszcze nasza armia, liczebnie mniejsza, z zniszczoną gospodarką na tyłach, wytrzyma? I to po tym, jak wykorzystano nasz pokojowy charakter, by oszukać nas i wymienić broń jądrową na pusty świstek z bałamutnymi gwarancjami bezpieczeństwa? A do tego jeszcze pytają: jak myślicie, czy Rosjanie zrzucą na was bombę atomową, czy nie? Na nas już w istocie zrzucono i to jeszcze więcej – awarię w Czarnobylu... Jesteśmy już mutantami, a po 11 miesiącach syren, ostrzałów, zniszczeń infrastruktury staliśmy się hiperliderami przetrwania i straciliśmy normalną ludzką zdolność – strach przed śmiercią. Nasza furia jest większa. Nasza nienawiść do okupacji jest większa. Nasze pragnienie sprawiedliwości jest większe. I teraz nie wystarczy nam wyzwolić Ukrainy w granicach z 1991 roku. Nie, tylko płonący Kreml i rozpad całej imperii zła może dać gwarancję przetrwania naszemu narodowi, całej ludzkości, którą mogą zniszczyć ci wyrodkowie z głowicami jądrowymi zamiast mózgów. A my chcemy przetrwać. Nawet dla dzieci to jest oczywiste. Kartagina musi zostać zniszczona. I z każdym atakiem oni zwiększają siłę bumerangu i przyspieszają swój haniebny koniec. I bardzo mam nadzieję, że wszyscy ci Surowikini i Szojgu, Kadyrowowie i Prigożyni zrobią to sami, jak pająki w słoiku, bo marnować nasze życia jeszcze na tę wojnę – nie daj Boże. Gigantyczny mur i fosa z krokodylami, a najlepiej ocean wzdłuż całej północno-wschodniej granicy – z „braciszkami”. I wyboru już nie mamy, ale i oni też nie, bumerang jest w drodze.
Tania Juzwiak: Nie mamy prawa zapomnieć! Dniepr. 14 stycznia 2023 r. Za oknem Wasyla, a w kinach wyświetlają „Szczedryka”. Chłopcy chodzili z szopką kolędować. Na wschodzie zimno. Rosja niszczy wieżowce, ściąga wojska, ostrzeliwuje miasta, wystrzeliwuje rakiety, zabija. Od tygodnia mielę Bachmut i Sołedar. Ich sól spadnie na rany wszystkim moskalom, będzie jątrzyć skórę i parzyć oczy. Żołnierze najbardziej bezwstydnej armii świata będą pokutować za każdą łzę Ukraińców, a potem także ich potomkowie będą błąkać się bezdrożami w poszukiwaniu obrony i schronienia. Żałośni wybrańcy kłamstwa w pancerzach zabójców. Dniepr. Zniszczone piętro budynku. Mała dziewczynka wśród świata, który moskale rozdrobnili na cząsteczki prochu i dymu. Ukraińcy stoją. Przy świetle, bez światła – na przekór tym wściekłym istotom. Kiedyś wszystkie odłamki spadną też na ich bagna. Chociaż tam już i tak jest grzęzawisko. Tylko tego wszystkiego nie mamy prawa zapomnieć! Zemsta będzie straszna. Chwała Ukrainie! Śmierć wrogom.
Jurij Kowaliw: „Popiół Klaasa bije nam w piersi!” To może się przydarzyć każdemu domowi w każdym mieście Ukrainy, w każdej wsi. Tragedia w Dniepr szokuje bezprecedensowym okrucieństwem, dokonanym z zimną krwią na rozkaz wykonawcy woli (samowoli) putinowskiego reżimu, Olega Tymoszina, dowódcy 52. gwardyjskiego pułku lotnictwa (miasto Szajkowka). Rakieta Ch-22 z głowicą bojową 950 kg, wystrzelona z Kurska (zagarnięta przez Moskwę ukraińska Słobożanszczyzna stała się przyczółkiem dla moskiewskiej agresji), jest przeznaczona do niszczenia grup lotniskowców na morzu, ale została celowo i podstępnie nakierowana na infrastrukturę mieszkalną, co stało się regułą dla moskiewskich sadystów w mundurach. Przypomnijcie sobie centrum handlowe w Krzemieńczuku. Zdjęcia dziewczynek – ofiar bombardowania – już zapewne obiegły świat, wzywając do zemsty. Za tę zbrodnię muszą odpowiedzieć tymoszyni-terroryści. I nie tylko oni, ale także ci, którzy nieustannie wzywali Putina do Ukrainy, różni przemalowani opezeżyści, Szufricze i Bojkowie, którym nie ma miejsca ani w Radzie Najwyższej, ani w jakiejkolwiek innej ukraińskiej instytucji, bo na ich sumieniu (jeśli jeszcze im coś pozostało) leżą cierpienia i krew Ukraińców; ci krawczukowie, kuczmowie, którzy na początku lat 90. podpisywali fałszywe memoranda, niszczyli sprzęt bojowy, za darmo oddawali Rosji nasze bombowce, z których część dziś morduje Ukrainę, rozbrajali ją ku uciesze północnego sąsiada. Wszyscy zmotywowani Ukraińcy powinni codziennie powtarzać jak modlitwę: „Popiół Klaasa bije nam w piersi!!!”
Żanna Kujawa: Trzymajmy się, moi drodzy! ...Ile bólu, ile smutku, łez, strat, śmierci, zniszczonych żyć – codziennie, obok, tu i teraz. Kto następny? Czyje dzieci, czyi krewni?
Tuż przed samym Nowym Rokiem wjechałam do supermarketu w Irpieniu po zakupy. Ludzi było morze, stali w długich kolejkach do kas i nawet w kolejkach po wózki. Ktoś w tych kolejkach być może narzekał, nie wiem, a ja się cieszyłam. Jeszcze tak mnie nie przepełniała radość na widok tylu ludzi, którzy wbrew wszystkiemu zamierzają witać Nowy Rok przy hojnie zastawionych stołach. Moja Ukraina żyła i nie zamierzała popadać w rozpacz, mimo grozy, która na nią czyha i spada codziennie.
13 stycznia pod wieczór w tym samym supermarkecie znów było dużo ludzi, kupowali produkty na Bohatą wieczerzę. Myślę, że wśród tych ludzi byli tacy, którzy w tej wojnie stracili dom albo kogoś z bliskich czy krewnych, którzy zaczynają życie „od zera” albo czekają na kogoś z gorących punktów wojny, kto być może nie doczeka Zwycięstwa. Bo oto my chodzimy, śpimy, świętujemy „drugie święto” św. Wasyla, a tymczasem w nasz dom trafia rakieta i wszystko się zatrzymuje, kończy się. Urywają się życia. Niszczą się losy, pękają matczyne serca.
Nie wiem, jak przetrwać takie tragedie jak ta, która 14 stycznia wydarzyła się w Dnieprze. Nie rozumiem i nie potrafię sobie wyobrazić, jak przyjmować tę rzeczywistość tym, którzy zetknęli się z tym żalem. Wiem tylko, że ci ludzie są wśród nas, są obok. I jeszcze myślę, że są niezwykle silni. Trzymajmy się, moi drodzy.
Jewstratij Zorja: Putin-kanibal nie przemieni się w cywilizowanego weganina
Nie, to nie zdjęcie z Dniepru. Chociaż autor ten sam. Rozpoznajecie styl? To skutki putinowskich zamachów terrorystycznych z 1999 r. Dzięki poświęceniu Rosjan Putin z mało znanego byłego dyrektora FSB przeistoczył się w spadkobiercę tronu. „Zatłuc w kiblu” bardzo spodobało się rosyjskiemu społeczeństwu. Tak ludożerca wstąpił na tron, stopniowo koncentrując całą władzę w swoich rękach. Zniszczył niezależne media. Zniszczył samorząd lokalny. Zniszczył ospały rosyjski parlamentaryzm. Partia władzy i opozycja w parlamencie Federacji Rosyjskiej to od dawna tylko dwie kukiełki-pietruszki na różnych palcach tyrana. Kupił Rosyjski Kościół Prawosławny i inne „tradycyjne konfesje”. Skoncentrował w swoich rękach wszystkie dźwignie kontroli nad dochodowymi biznesami, przede wszystkim nad ropą i gazem. W rezultacie otrzymał praktycznie nieograniczone zasoby pieniężne. Nie mówiąc już o koncentracji wpływów na wszystkie organy siłowe, prokuraturę i sądy. W ten sposób konsekwentnie zniszczono wszystkie instytucje, które potencjalnie mogły powstrzymać jego szalone dążenie do ożywienia trupa ZSRR. Właśnie do ożywienia tego trupa, do powrotu na świat czerwonego demona radzieckiego z przeszłości, Putin, jak mroczny czarnoksiężnik swoją „czarną mszę”, rozpoczął i prowadzi wojnę w Ukrainie, ofiarowując szatanowi coraz to nowe tysiące istnień. A wszystko zaczęło się tutaj. I już wtedy było jasne, choć być może tylko wtajemniczonym (sądzę, że należeli do nich również wiodące wywiady świata), że Putin jest cynicznym ludożercą. Że na jego rękach jest krew. Otwarcie stało się to jasne po demonstracyjnym zabójstwie pułkownika FSB Litwinienki, który głośno powiedział, że wybuchy z 1999 r. to sprawa służb specjalnych, dokonana na rozkaz Putina. Ale jemu nadal zaglądano w oczy. Podawano mu rękę. Trzymano go w swoim „klubie”. Niekarane zło ma właściwość mnożenia samego siebie. Milczenie, pobłażanie – karmią je. Ludożerca nigdy nie przemieni się w cywilizowanego wegana – może tylko udawać przyzwoitego człowieka, jak robił to, powiedzmy, Czikatiło. Lecz jego wnętrze pozostaje tym samym, a bezkarność odurza. Gdyby rosyjskie społeczeństwo zatrzymało go wtedy, zamiast chwycić się jego krwawej „silnej ręki”, historia byłaby inna. Ale Rosjanie chcieli „porządku i stabilności”. Wymienili na nie wszystkie kruche zdobycze jelcynowskiej demokracji. Koło historii się zamyka. Znów Putin wysadza w powietrze budynki mieszkalne. Teraz otwarcie, na oczach całego świata. Ale im większy wydaje się jego triumf, tym bliższy jest jego haniebny koniec. Zło niesie karę w sobie samym. I choć nie wiem, jak dokładnie zakończy ten tyran, sądzę, że ten koniec będzie godny zła, które wywołał. Jak zgnił żywcem Herod. Jak ręką niewolnika odebrał sobie życie Neron. Jak skonał od szaleństwa i bólu Lenin. Jak w swoich nieczystościach przez cały dzień leżał sparaliżowany Stalin. Jak pod poszarpanym murem koszar został rozstrzelany Ceaușescu. Jak błagał, by go nie zabijano, Kadafi, wyciągnięty z brudnej dziury-kryjówki. Koniec Putina w historii ma być przykładem kary za zło. A potem ma spotkać się ze swoim duchowym ojcem – szatanem, by razem z nim być związanym na wieki w piekle. Bo ten, kto otworzył na ziemi te wrota piekła, nie jest godny miłosierdzia.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET
Z Petrem Szymkiwem poznałem się na początku lat 2000., kiedy dołączyłem do grona członków Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Wtedy był on nowo wybranym przewodniczącym Tarnopolskiej Obwodowej „Proświty”, a wcześniej przez prawie dziesięć lat kierował „Młodą Proświtą” na Tarnopolszczyźnie – pierwszą w Ukrainie i najliczniejszą „młodzieżówką” proświtańską. W czasie, gdy przyszło mi zostać współzałożycielem Ogólnoukraińskiej „Młodej Proświty” i jednym z jej liderów, rady Petra Mychajłowycza były bardzo cenne. I nie tylko dlatego, że on – jeden z pierwszych młodych proświtańców – był prawie dwa razy starszy, a zatem bardziej doświadczony od większości naszego ówczesnego „aktywu”. Ale także dlatego, że dla nas, młodych proświtańców, jego droga – od przewodniczącego „Młodej Proświty” do przewodniczącego „Proświty” dorosłej – była wzorcowa. W końcu ja również powtórzyłem tę „proświtańską” karierę w organizacji obwodowej Towarzystwa na Kijowszczyźnie, ale to temat zupełnie innego szkicu. Dziś chcę szczegółowiej opowiedzieć o Petrze Mychajłowyczu Szymkiwie – znanym ukraińskim folkloryście, krajoznawcy i działaczu społecznym, a od marca 2022 roku – żołnierzu Sił Obrony Terytorialnej Sił Zbrojnych Ukrainy. Tym bardziej, że okazja do tej opowieści jest wspaniała – 20 stycznia Petro Szymkiw kończy 60 lat. Urodził się na chutorze Chrypky we wsi Pokropywna w rejonie kozowskim obwodu tarnopolskiego w rodzinie chłopskiej. Nazwano go Petrem na cześć dziadka. Ukończył miejscową ośmiolatkę, szkołę średnią w osiedlu typu miejskiego Kozłów, instytut inżynieryjno-budowlany w mieście Krasnojarsk (1985). Przebywając na obczyźnie, szczególnie dotkliwie odczuł tęsknotę za Ojczyzną. Po powrocie z wojska do Ukrainy pracował jako inżynier w truście „Ternopilprombud” (1987–1988). W tym czasie z głową zanurzył się w działalność społeczną – został członkiem towarzystwa ekologicznego „Noosfera” oraz towarzystwa „Ternowe pole”, które zajmowało się odrodzeniem ukraińskich tradycji. Na początku 1989 roku został współzałożycielem towarzystwa „Wertep” – po raz pierwszy przeszli ze studentami przez Tarnopol, śpiewali kolędy, pokazywali dramat wertepowy w domach ludzi. Niedługo po trzęsieniu ziemi w Spitaku pojechał do Armenii, gdzie w latach 1989–1990 pracował jako główny inżynier organizacji budowlanej w mieście Kirowakan i kierował w środowisku ukraińskich budowniczych towarzystwem „Czerwona kalina”, wydał trzy numery gazety „Nasza dumka”. Także z osobami o podobnych poglądach stworzyli w Armenii komórkę Ludowego Ruchu Ukrainy. Po powrocie z Armenii zaczęło się Wielkie Odrodzenie wszystkiego, co ukraińskie. Petro Szymkiw wstąpił do Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki. W 1991 roku stanął na czele towarzystwa „Wertep” (był jego przewodniczącym do 1993 roku), które rozwinęło potężną działalność: odradzało obrzędy, organizowało ekspedycje naukowo-badawcze i różnorodne akcje. W następnym roku został członkiem zarządu obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz przewodniczącym „Młodej Proświty” na Tarnopolszczyźnie. Od tego czasu przez ponad 30 lat Petro Szymkiw jest w szeregach proświtańców. Od 1996 roku – zastępca przewodniczącego zjednoczenia obwodowego, odpowiedzialny za „Młodą Proświtę”, w latach 2001–2018 i ponownie od 2021 roku – przewodniczący Tarnopolskiej Obwodowej „Proświty”. Ile wydarzeń w tym czasie przeprowadzono, wie chyba tylko oprawna gazeta „Słowo Proświty”, w której niemal w każdym numerze była wiadomość z Tarnopolszczyzny. Wśród najbardziej zauważalnych – festyny w Tarnopolu i różnych rejonach obwodu, odsłonięcia pomników, prowadzenie krajoznawczych konferencji edukacyjnych, wystaw, wykładów, wydawanie książek. Nieprzypadkowo już w 2008 roku biografia Petra Szymkiwa trafiła do trzeciego tomu „Tarnopolskiego słownika encyklopedycznego”, a w 2015 roku znalazł się na liście rankingowej „100 najlepszych tarnopolan” pod numerem 33. Przez trzy dekady sumienna działalność proświtańska łączyła się u Petra Szymkiwa z pracą badawczą folklorysty i krajoznawcy. Po powrocie z Armenii studiował zaocznie, a następnie pracował na wydziale filologicznym Tarnopolskiego Instytutu Pedagogicznego (obecnie – Tarnopolski Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny imienia Wołodymyra Hnatiuka), kierował gabinetem ludoznawstwa. Od 2002 do 2004 roku P. Szymkiw kierował tarnopolską komórką Stowarzyszenia Młodych Badaczy Folkloru. Już w 1992 roku opracował zbiór folklorystyczny „Wże wesna woskresła” (Już wiosna zmartwychwstała), a w 1997 roku ujrzały światło dzienne aż trzy wydania jego autorstwa – „Łycariam woli” (Rycerzom wolności), „Szczedryj weczir” (Szczodry wieczór) i „Mołoda Proświta Ternopilszczyny” (Młoda Proświta Tarnopolszczyzny). Jest także autorem książek „Litopys towarystwa Wertep” (Kronika towarzystwa Wertep, 2004), „Powstanski zahrawy” (Powstańcze łuny, 2006), „Litopys towarystwa Wertep za 30 rokiw” (Kronika towarzystwa Wertep za 30 lat, 2019, we współautorstwie z żoną Nadią), dziesiątek artykułów naukowych. W 2004 roku w posłowiu do mojej książki „80 rokiw dijalnosti Mołodoji Proświty” (80 lat działalności Młodej Proświty) Petro Szymkiw pisał: „Trzeba pamiętać o tym, co najważniejsze: „Młoda Proświta” – to dorastające pokolenie towarzystwa „Proświta”, to jego przyszła zmiana. Główną misją „Proświty” jest stanie na straży duchowości narodu, niesienie prawdy o naszej kulturze, historii, zwyczajach i obrzędach do szerokich warstw społeczeństwa. Właśnie za to proświtańcy doświadczali ucisku i represji ze strony ciemiężycieli”. Właśnie tę tożsamość bronimy od początku najnowszej wojny rosyjsko-ukraińskiej. Ukrainy z bronią w ręku broni obecnie także starszy porucznik Petro Szymkiw – konsekwentny w swoich przekonaniach, zawzięty bojownik frontu narodowowyzwoleńczego. W marcu wstąpił w szeregi Tarnopolskiej Obrony Terytorialnej. Jako oficer został mianowany dowódcą plutonu. Od kwietnia ze swoim pododdziałem walczy już na wschodzie Ukrainy – na Charkowszczyźnie i Doniecczyźnie, od niedawna pełni obowiązki dowódcy kompanii. Dla niego, jak i dla większości proświtańców, gorąca wojna z Rosją była nieunikniona. Przez 60 lat życia i ponad 30 lat walki o ukraińską Ukrainę Petro Mychajłowycz hartował swojego ducha i przygotowywał setki patriotów-proświtańców do przeciwstawienia się odwiecznemu wrogowi narodu ukraińskiego. I dziś własnym przykładem inspiruje towarzyszy broni do walki. Przyjaciele-proświtańcy i towarzysze broni gratulują swojemu inspiratorowi i wojownikowi z okazji urodzin. Życzą dużo zdrowia, dobrego nastroju, szczęścia rodzinnego i upragnionego ukraińskiego Zwycięstwa!
I rozjaśnisz czoło znad wypalonych bólem brwi.
I naleje sto gramów do prostego kieliszka zwycięstwo,
Ty zaś pójdziesz modlić się do swoich krzyżowych cmentarzy
*** To nasz arkan... To nasz ostatni taniec... Po szkle, chociaż śpiewamy – po rosie... Tych trzysta dni, z których każdy jak spartanin, To nasz hopak, który tańczą wszyscy, Sami sobie staniemy się tarczami... I każdy miecz – jakby wyrósł z ręki... Mogiły przywróciły nas do przytomności, Spod obcasów – rozdeptane strachy... Krew wzięła się kalinową pączkującą gałązką Przyszła na naszą muzykę pora... To nasz arkan nad Cisą i Rosią. To nasz hopak od Bugu do Dniestru, Zatarł się wieczny rym do ruiny? Zaszczuta naturzystka łzy? Z twoich obrazów odwiecznych, Ukraino, Na niebiosach pisali obrazy... Pod ten oszalały patos bojów Historię zatańczymy wspak A ci idą, straszniejsi od Persów, W arkan, bracia... A potem – w hopak... Bo to naprawdę nasz piekielny taniec... Po szkle, chociaż śpiewamy – po rosie... Tych trzysta dni... I każdy, jak spartanin... Muzyko, muzykę... Tańczą wszyscy!
Tłumaczenie maszynowe
Bohdan TOMENCZUK, Iwano-Frankiwsk
Usta szepczą: Boże zachowaj
Tę chwilę miłości w czasie wojny,
Zbierasz bóle i siebie w drogę,
Czy tylko bóle, bo ciebie – nie ma?
Są tylko sensy wiecznego prologu,
I epilogu świeczka niema.
Dokądże ty, czasie, obojętnie płyniesz,
Przykrywszy wszystko samowolą niebios?
Niesie Maria ogrzany węzełek,
Czyją pogoń słychać zewsząd?
Bo czym modlitwa – nawet nie pieluchą
W tę uniwersalną ucieczkę rodzących...
Nie widać już ani raju, ani ziemi,
Lecz czarny znak na skrzydle bociana
I czarny wątpliwość, czy dziecię – od Boga?
Czy Bóg jest tylko tam, gdzie nas już nie ma?
Jest tylko ta pogoń i trwoga,
I do Bożego Narodzenia od Gromnicznej – zima?
Lecz nie pytaj, za które grzechy
Rosną dokoła niesiane strachy...
Takie życie – ani strzechy, ani progu,
Takie światy – jedno mgliste tło,
A za mgłą jest przytułek Boga,
W którym nas nigdy nie było...
I gdzież on, obiecany kątek,
By donieść jeszcze ciepłe zawiniątko?
W ślad jedna pogoń i pogoń,
Z przodu ani chleba, ani ziela...
I tylko taka maleńka dłoń
Ociera pot Marii z czoła...
Czas czemuś zapomnianych poprzedników
I prawd z wypalonych pustek...
Modlitwy żałobna wyliczanka
Taka pora i w niej takie Boże Narodzenie...
Płonie nadzieja, jak bożonarodzeniowa świeca,
Od niej spalimy ciebie, Moskwo...
***
Spłoszył się czas i zdrobnieli do diabła mesjasze,
Czterdzieści lat światami pustyń uniwersalny smutek...
I powiedziało jedno o nieobmytej sławie rosji...
I miliony w odpowiedzi ryknęły: “Heil...”
Przespałaś wieki, lecz obudziłaś się niby nie za późno,
Zagniotłaś na chleb, rozpaliłaś ogień w piecu,
Nie budziłaś dzieci... Ty przecież je zaspane kochasz, Ojczyzno...
Ale je obudziły o świcie cudzoziemskie miecze...
Zawinęłaś chleby w takie najczystsze chusty,
Powstali synowie, niby z białego kamienia mur,
I siwieje łza siwizną wieków, Ukraino,
I powstały tarcze z upartych synowskich natur...
Tej męki zaczyn, tą krwią zalewane drożdże,
Te piekielne ognie w od chleba jeszcze ciepłym piecu...
Ta zapłakana ty, i te ptaki spłoszenie wieszcze,
Ta nieumiejętność twoja żałobne piec kołacze...
Lecz życie jest życiem... Ty i to przetrwasz, nieboraczko...
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Анатолій КОВАЛЬЧУК, учасник боротьби за незалежність України
Василь Стус і Василь Симоненко належали до числа лідерів національно-демократичного руху, що зародився в Україні наприкінці 1950-х рр., у часи “хрущовської відлиги”, і тривав до початку 1970-х. Цей патріотично-просвітницький рух спротиву комуністичному тоталітаризмові, що згодом отримав назву “шістдесятництва”, ідеологічно, почасти організаційно об’єднував найкращих, найчесніших представників молодого, післявоєнного покоління наукової і творчої інтелігенції. Нечисленна, але славна когорта шістдесятників успадкувала і відповідно до тогочасних умов творчо розвинула ідеї і традиції попередніх поколінь борців за волю України. Опозиційною діяльністю відважні й талановиті люди, відмовившись від пристосуванства, служби окупантам, кар’єри і ситого життя, продемонструвала безперервність боротьби нашого народу за національні й політичні права. Дали поштовх громадсько-політичній діяльності наступних поколінь українців. 12 січня вшановуємо пам’ять і добрим словом згадуємо сотні співвітчизників, які за патріотичні переконання, що виявилися у вільній творчій і просвітницькій діяльності, понад 50 років тому зазнали репресій з боку тоталітарного комуністичного режиму. Саме 12-14 січня 1972 р. одночасно було заарештовано кілька десятків учасників національновизвольного руху, серед них – хоробрі інтелектуали: Василь Стус, Іван Світличний, Євген Сверстюк, Іван Дзюба, В’ячеслав Чорновіл і Леонід Плющ. Ця трагічна подія ввійшла в історію як “генеральний погром” українського шістдесятництва. Вона стала найбільш масштабною репресивною акцією кремлівської кліки і її київських пахолків проти українських патріотів у другій половині ХХ ст. Українські інтелігенти були заарештовані не українською владою, судові вироки їм виносилися не від імені Української держави, тривалі терміни покарання вони відбували не на території тодішньої урср. Ні першої, ні другої тоді не було. Зате існував ссср – жорстока, людожерська імперія зла. Героїчних, нескорених українців було репресовано за вказівкою ненависної москви. Чорну справу виконали місцеві колабораціоністи (кагебісти, прокурори, судді, адвокати на кшталт виродка медведчука) – огидні прислужники окупаційного комуністичного режиму. На жаль, вони ніколи не були покарані за рабську службу червоному московському драконові. Кремль дуже боявся відродження самостійницького українського руху, вбачаючи в ньому величезну загрозу для існування імперії. Тому жорстоко покарав засуджених його учасників, запроторивши їх до холодної і сирої Мордовії. У чужинській глухомані українські патріоти багато років мучилися в умовах майже цілковитої ізоляції – від світу, родині друзів. Патріотично-просвітницька діяльність шістдесятників розхитувала підвалини закостенілої комуністичної ідеології, руйнувала утопічні міфи про передовий ссср, “ґдє так вольна дишіт человєк”, про “високу комуністичну культуру”, про “особливу радянську людину”, про “переваги радянського ладу” над “гнилим капіталізмом”. Про “заможне і щасливе” життя робітників і колгоспників. Відкидаючи застарілі “класові підходи”, хоробрі українці наголошували на важливості запровадження в тодішньому СРСР загальнолюдських цінностей, перевірених часом і політичною практикою передових країн. Передусім демократичних свобод – слова, друку, зібрань, а також скасування цензури – рідної “дочки” більшовицької диктатури, пошанування людських і національних прав українського народу. Ініціатором відзначення саме 12 січня Дня українського політв’язня був В’ячеслав Чорновіл. Він завжди наголошував: засуджені за патріотичну діяльність мирні, інтелігентні українці – це політичні в’язні, ідеологічні борці, а не кримінальні злочинці, як це тлумачив лукавий кремлівський ворог. Подвижницька патріотична діяльність “шістдесятників”, які героїчно боролися за свободу, за демократію, пошанування людської й національної гідності уярмлених москвою українців та інших народів, мала для суспільства велике значення – історичне, політичне, ідеологічне, інформаційне. Брутальна розправ злочинної окупаційної влади над жменькою миролюбних інтелігентів демонструвала слабкість, страх, розгубленість і безсилля кремля. Його жорстокість і лють. Адже прирівняти ідеологічних борців до небезпечних кримінальників і на багато років замкнути їх у концтаборах – це вияв злочинної, антилюдської природи більшовизму. Демократичний світ дізнався про хоробрих українських борців за національні і політичні права рідного народу. Нова хвиля жорстоких репресій проти мирних інакодумців, підтвердила політикам і громадськості передових держав: Україна не змирилася з тоталітарним московським окупаційним режимом. Найкращі її сини і дочки не припинили боротьби за волю. А деспотична, людожерська Московія неспроможна зламати політичний, ідеологічний і духовний спротив українського народу. Інтелектуально-ідеологічна діяльність українських сміливців у неволі й після повернення з таборів і заслань дала потужний поштовх до приходу в політику сотень представників нової генерації українців. Ці люди стали ядром масового патріотичного руху, що зародився у середині 1980-х, ів силу низки сприятливих обставин, призвів до відновлення 24 серпня 1991 р. державності України. Нині, через півстоліття після трагічної події, пересвідчуємося в незмінності імперіалістичної сутності московського режиму – агресивної, антилюдської. антиукраїнської. Один з найпідліших намірів кремлівського шобла –
ціною брутального потоптання міжнародного права і всіх двосторонніх угод знищити Україну, відродити деспотичну імперію зла, відновити ненависну, прокляту тюрму народців. Підлий ворог усвідомлює, що без України, без Києва як політичного, культурного та ідеологічного центру давньої Руси-України московська імперія не буде повноцінною державою. Тому понад 325 днів вона люто плюндрує нашу землю, погрожує зруйнувати економіку, вигубити або вигнати за кордон українців. Ворог не приховує: йому насамперед потрібна наша земля – найбільше національне багатство українського народу. У в’язницях окупованих московією територій, як і в сумнозвісні компартійні часи, в нелюдських умовах нині перебувають українські патріоти і захисники Батьківщини. Їхня провина перед ворогом – боротьба за деокупацію загарбаних орками земель, за Українську державу в міжнародно визнаних кордонах 1991 року. Відзначаючи День українського політв’язня, згадаймо всіх Героїв, наших попередників і сучасників, які, плекаючи вільний козацький дух, добровільно, ризикуючи життям, піднялися на святу боротьбу за людську гідність, свободу і добро Українського народу, за державність Батьківщини. Пригадаймо мужніх борців, вшануймо їхні імена і безсмертні подвиги. Слава Україні! Слава нашим Героям!
На початку січня, крім новорічного і різдвяного свят, відзначаємо кілька пам’ятних та історичних дат. Серед них – дні народження політика, лідера ОУН Степана Бандери і двох видатних поетів, яскравих діячів нашої літератури, двох Василів – Стуса і Симоненка. Недовгі, але героїчні та змістовні життєві шляхи (сповнені боротьби, тривог і перемог, тому варті наслідування) відважні українці присвятили боротьбі за волю рідного народу, за його щасливу долю та визволення Батьківщини.
O niełatwej drodze życiowej ukraińskiego poety szestydziesiątnika, tłumacza, publicysty, prozaika, myśliciela, literaturoznawcy, krytyka literackiego, obrońcy praw człowieka, więźnia politycznego ZSRR, dysydenta, członka Ukraińskiej Grupy Helsińskiej rozmawiano podczas godziny poetyckiej z czytelnikami biblioteki nr 7 Połtawskiego Miejskiego Scentralizowanego Systemu Bibliotecznego.
Wasyl Stus nie chwytał za broń, jego bronią była poezja, której władza bardzo się bała. Za nią Stusa uznano za „szczególnie niebezpiecznego przestępcę”. A za pragnienie bycia sobą i tworzenie własnego świata poeta zapłacił własnym życiem. Dopiero po jego śmierci przewieziono jego prochy na Ukrainę, i dopiero po odzyskaniu niepodległości jego poezja zabrzmiała mocno i potężnie, gdyż za czasów radzieckiej dyktatury jego twórczość nie tylko była zakazana, ale też częściowo zniszczona. Poezję Wasyla Stusa czytały Ludmyła Tymofiejewa i Zoja Kowalenko. Ołena Kulczij przeczytała swój wiersz poświęcony Stusowi, a jego wiersz o żonie Walentynie Popeliuch, zatytułowany „Pieśń”, zaśpiewała nawet. Zaprezentowano nie tylko zbiory wierszy Wasyla Stusa, książkę „Fenomen doby”, ale także książki o nim. Zwłaszcza książkę jego syna Dmytra Stusa, książkę Olega Doroszenki, książkę wspomnień wieloletniego więźnia politycznego Wasyla Owsijenki. Książkę Wachtanga Kipiani „Sprawa Wasyla Stusa” z dedykacją autora na to spotkanie przekazał Oleh Pustowhar, regionalny przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim. To spotkanie pomogło zrozumieć, wbrew czemu tworzył poeta, w jakich okolicznościach zdołał nie tylko pozostać sobą, ale też stworzyć świat interesujący i cenny dla kolejnych pokoleń.
Ludmyła ZALYWCZA, kierowniczka filii biblioteki nr 7, m. Połtawa
Tłumaczenie maszynowe
11–12 stycznia w bibliotece im. Maksyma Rylskiego w mieście Irpień w obwodzie kijowskim oraz w Muzeum Hetmanatu w Kijowie odbyła się V Międzynarodowa konferencja naukowo-praktyczna „Metropolita Piotr Mohyła: mało znane karty życia”. Irpień został wybrany nieprzypadkowo. W skład Irpieńskiej Zjednoczonej Terytorialnej Gromady wchodzi wieś Michajliwka-Rubieżiwka, gdzie przez pewien czas przebywał Piotr Mohyła i gdzie ustawiono mu pomnik. W konferencji wzięli udział naukowcy, regionaliści, działacze społeczni z Ukrainy, Rumunii, Mołdawii i Bułgarii. Wśród jej uczestników – doktor nauk pedagogicznych i profesor Jurij Rudenko, doktor nauk geograficznych i profesor Anatolij Docienko oraz inni. Online w konferencji wystąpili proboszcz cerkwi prawosławnej św. Ilii w Rumunii ojciec Mychajło Kobziuk oraz dyrektor Wiknyńskiego Gimnazjum Kozackiego na Czerkaszczyźnie Wasyl Kuraszz. Większość uczestników z ważnych przyczyn nie mogła wziąć udziału w pracach konferencji osobiście, ale przekazała swoje referaty. Przypomnę, że metropolita kijowski, halicki i całej Rusi, egzarcha patriarchy konstantynopolitańskiego Piotr Mohyła przeprowadził gruntowną reformę Cerkwi prawosławnej i oświaty na Ukrainie według wzorców katolickich i jezuickich. Na konferencji omówiono różne aspekty życia i działalności tego wybitnego działacza naszej historii i Cerkwi. Mówiono także o miejscach pamięci na Ukrainie poświęconych Piotrowi Mohyle oraz o opracowaniu odpowiednich szlaków turystycznych. W Muzeum Hetmanatu odbył się okrągły stół „Rola Piotra Mohyły w kształtowaniu się Cerkwi prawosławnej jako istotnego czynnika osiągnięcia jedności i walki wyzwoleńczej narodu ukraińskiego”. Uczestnicy konferencji obejrzeli filmy dokumentalne o wyjeździe organizatorów konferencji do miasta Suczawa (obecnie Rumunia), gdzie urodził się Piotr Mohyła, o miejscach na Kijowszczyźnie, w których ustawiono pomniki metropolity, a także zapoznali się z ekspozycjami Muzeum Hetmanatu i Irpieńskiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego.
Anatolij ZBOROWSKI, dyrektor Irpieńskiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego, uczestnik konferencji. Zdjęcie autora
Tłumaczenie maszynowe
12 stycznia 2023 roku odbyła się sesja Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Przewodniczący obwodowych oddziałów „Proświty” oraz przedstawiciele twórczej inteligencji omówili następujące ważne problemy współczesności: 1. Soborność i jedność narodowa Ukraińców. 2. Wojna językowa w Ukrainie: osiągnięcia i straty. Wystąpili: Pawło Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, znany polityk i działacz społeczny, pisarz, dziennikarz; Mykoła Tymoszyk, naukowiec, dziennikarz, publicysta, wydawca; Heorhij Filipczuk, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, doktor nauk pedagogicznych, profesor, członek rzeczywisty Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy; Stepan Wołkowecki, przewodniczący Iwano-Frankiwskiego obwodowego oddziału, działacz państwowy i społeczno-polityczny, dyplomata; Witalij Michalewski, przewodniczący Chmielnickiego obwodowego oddziału, kandydat nauk fizyczno-matematycznych, poeta, działacz społeczny; Wołodymyr Serhijczuk, ukraiński historyk, polityk, pisarz; Kyryło Stecenko, przewodniczący Kijowskiego miejskiego oddziału „Proświty”, skrzypek, działacz społeczny; Wasyl Kujbida, polityk, działacz społeczny, naukowiec; Mykoła Waśkiw, literaturoznawca, pedagog, doktor nauk filologicznych, profesor; Petro Andrijczuk, dyrygent, kompozytor, profesor; Wołodymyr Semystiaha, przewodniczący Ługańskiego obwodowego oddziału „Proświty”, historyk i działacz społeczny; Petro Czerneha, doktor nauk historycznych, profesor; Iwan Zajeć, znany polityk i działacz społeczny; Łeonid Mużuk, reżyser filmowy, scenarzysta, dramaturg filmowy; Lubow Hołota, redaktor naczelna gazety „Słowo Proświty”, pisarka, dziennikarka. lata. Proponowano nam pozostawienie języka i literatury rosyjskiej jako przedmiotu fakultatywnego, ale odmówiliśmy” – cytuje gazeta dyrektora Departamentu Oświaty i Nauki Odeskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Ołeksandra Łonczaka. Bardzo ważnym dla zrozumienia sytuacji na Południu Ukrainy jest artykuł „Krym nigdy nie był i nie będzie »odwiecznie rosyjski«” kandydata nauk historycznych Ołeksija Wołowycza. Warto zwrócić szczególną uwagę na rozdziały „Totalna rusyfikacja Ukraińców Krymu w czasach ZSRR” oraz „Jak i kiedy Siły Zbrojne Ukrainy wyzwolą Krym?”. Autor w szczególności zaznacza, że bez deokupacji Krymu zwycięstwo nad ordyńcami będzie niepełne, ponieważ okupowany półwysep pozostanie przyczółkiem dla dalszych prowokacji wojskowych przeciwko Ukrainie i znacznie ograniczy swobodę żeglugi oraz działalność gospodarczą naszego kraju na szelfie północnych części akwenu Morza Czarnego i Azowskiego. Platforma dla artystów Konkurs czasu wojny nie naruszył tradycji nagradzania językoznawców w kilku kategoriach. Jednocześnie organizatorom udało się włączyć do swojego kręgu także artystów – Narodowy Związek oraz Odeską organizację obwodową. Jej szef Anatolij Horbenko opowiedział, że kiedy artystom zaproponowano przyniesienie dzieł na charytatywny projekt artystyczny „Życie trwa” na rzecz Sił Zbrojnych Ukrainy, w sali wystawowej w Odessie odpowiedziało ponad 100 osób. Kolorowe zdjęcia tych obrazów wydrukowano na kilku łamach „Zołotosłowa”. Osobno przedstawiono prace. Wyznaczono główne kierunki działalności Towarzystwa w 2023 roku, w warunkach wojny rosyjsko-ukraińskiej, kiedy front ideologiczny jest niezwykle znaczący dla naszego zwycięstwa, a zadaniem „Proświty” jest utrzymanie duchowej linii obrony i jednoczenia narodu ukraińskiego. Redakcja gazety „Słowo Proświty” wydrukuje artykuły wymienionych tutaj uczestników dyskusji oraz wszystkich, którzy do niej dołączą.
Tłumaczenie maszynowe
Ihor ZOC, dziennikarz – To był najtrudniejszy rok dla kraju i dla naszego twórczego konkursu również – opowiada Jurij Rabotin. – Ale muszę zaznaczyć: jak zaczęliśmy w 2000 roku, tak idziemy. Obrazowo mówiąc, nasz statek jest w ciągłym ruchu i do brzegu jeszcze nie przybił! Przypomnę, że przeprowadzaliśmy festiwal zarówno podczas ATO w 2014 roku, jak i wtedy, gdy kraj przykryła pandemia w latach 2020–2021, i kiedy do naszego domu przyszła wielka wojna. Nasze grono poniosło niepowetowane straty. Dwa dni przed 24 lutego odszedł w zaświaty współprzewodniczący konkursu, wielki człowiek, autorytet moralny ukraińskiego narodu Iwan Dziuba. W maju nasz wieloletni uczestnik i zwycięzca Ołeksandr Bereżnyj z kozackich Żółtych Wód zginął w walce na Charkowszczyźnie. Redaktor gazety Fedir Szewczuk z winnickiej Berszadi zdążył wysłać na kolejny konkurs swoje „Portrety”, a już minęły jego czterdziestodniowe obchody. Był na pogrzebie swojego poprzednika, a następnego dnia przy komputerze, jak to się mówi, na miejscu pracy zmarł, nie zdążywszy dodrukować kondolencji… – Komitet organizacyjny konkursu wyróżnił tych godnych ludzi pośmiertnie. Czy to pierwszy raz, kiedy podjęto taką decyzję? – pytam Jurija Anatolijowycza. – Tak, podczas wojny szczególnie ostro pojawia się potrzeba pamięci, przecież uczestnicy konkursu też walczą o ukraińskie słowo. Na przykład, wyróżniliśmy książkę o Wołodymyrze Malyku „Szedłem drogą ukraińskości”, którą opracowali Nina Iwanicka i Ołeksandr Syczenko. Książka ukazała się w Łubniach na 100-lecie od dnia urodzin utalentowanego mistrza powieści historycznej i czcimy go jako laureata, chociaż minęło ćwierć wieku, odkąd nie ma go z nami. – Konkurs przeprowadzano zdalnie, przecież Odessa jest pod ciągłym ostrzałem wroga. Czy ubyło uczestników? – Nieco zmniejszył się strumień listów i paczek – w sumie ponad 270 prac. Jednak autorów jest więcej, ponieważ w niektórych wydaniach jest po 2–3 nazwiska. Nadeszła także poczta z USA, Niemiec, Estonii… Wasyl Dżuran chętnie podzielił się wrażeniami o osiągnięciach uczestników: – Wspomnieć najbardziej interesujące prace spróbowałem w przeglądzie konkursowej poczty, który ukazał się w czasopiśmie „Zołotosliw”. Z dorobku poetyckiego wyróżniłbym Wiaczesława Wirycza, Ninę Fesenko, Witalija Demczenkę, Ołeksandra Koremblita, Wasyla Papenkę, Tetianę Bułat, Wasyla Waskana, Mychajła Herszkowycza… Z prozy – Wiktora Sołohuba ze „Ścieżką wojskowego zwiadowcy”. Po raz pierwszy drogę do Odessy z Czerniowiec pokonały: powieść „Podróż w życie” Wasyla Anistratenki, „Jabłka z Jabłuniwki” Tetiany Szyrokiej, „Szkiełka kalejdoskopu” Petra Hajworonśkiego z Doniecczyzny… – Trzeci blok utworów – ze świata dzieciństwa – kontynuuje Wasyl Dżuran. – Odesici Wiaczesław Slisarczuk i Olha Rajcena przysłali na festiwal języka kolorowanki „Nowy Rok w Zwierogrodzie, albo Bożonarodzeniowy balsam”; bukowińska pisarka z Nowodniestrianska Hałyna Melnyk – „Bajkowy spad gwiazd”; Wołodymyr Szewczenko-Wasyłenko z Krzemieńczuka – „Pierwszą bajkę – Amelii” oraz „Kozackie przysłowia i powiedzenia”… Odpowiedział na utwór Wałerija Miatowycza „Niech święci się imię Twoje…” redaktor wydania Andrij Neczytajło. Wołodymyr Szewczenko, Ołeksandr Sajan i Hryhorij Babenko dostarczyli „Lekcje dziennikarskiego kunsztu…” – o standardach i etyce w warunkach agresji wojskowej. Dmytro Szupta, radziecki dysydent, przygotował książkę liryki na 300-lecie od dnia urodzin filozofa Hryhorija Skoworody. Należycie ocenione przez jury zostały książki „Gen Ukraińca” Tetiany Olijnyk z Iwano-Frankiwska, „Znani na całym świecie krzemieńczuczanie” Bronisława i Oksany Somyk, „Feminitywy. Nazwy kobiet” Marii Wołoszczak ze Lwowa, „Neokombatanci” Serhija Kiska o funkcjonariuszach organów ścigania z Doniecczyzny, artykuły Switłany Masłowśkiej z Czerniowiec o obrońcach Ukrainy i inne. Znacznik heroizmu Imiona zwycięzców konkursu tradycyjnie utrwalono w 23. z kolei wydaniu gazety „Zołotosliw”, która tym razem ukazała się w po prostu olbrzymiej, jak na te trudne czasy, objętości – 68 szpalt! Wydaje się, że żadne czasopismo przed wojną nie było drukowane tak pokaźnie. I treściwie również, ponieważ oprócz tradycyjnych pozdrowień od szefów resortów państwowych, mera Odessy, a także przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawła Mowczana, szefów krajowych związków twórczych: dziennikarzy – Serhija Tomilenki, pisarzy – Mychajła Sydorżewśkiego, artystów – Kostiantyna Czerniawśkiego, w czasopiśmie zamieszczono niemało interesujących materiałów. Jednym z nich jest rozmowa z Pełnomocnikiem ds. ochrony języka państwowego pod wymownym tytułem „Miękka siła” Tarasa Kreminia. Odpowiadając na pytanie o to, jaki procent obywateli Ukrainy będzie stale używał ukraińskiego za dziesięć czy dwadzieścia lat, Taras Kremiń, w szczególności, podkreślił, że ustawa określa obowiązkowość. „Wiemy, że, na przykład, nasze miasto Odessa, gdzie większość populacji to etniczni Ukraińcy (60 czy 70 procent, wydaje się), ale poziom używania języka ukraińskiego w życiu codziennym, właśnie w rodzinie, jest znacznie niższy. Czy stawiamy my, państwo, cały naród za cel osiągnięcie znacznie większego używania języka państwowego w życiu codziennym, nie tylko w sferze publicznej, nie tylko w handlu, w środkach masowego przekazu, a właśnie w życiu codziennym? Na tle tego, ilu narodów, ile krajów, ilu top-polityków, ilu obywateli wolnych państw świata klaszcze narodowi ukraińskiemu w walce przeciwko rosyjskiemu okupantowi… Można powiedzieć, że język ukraiński stał się znacznikiem heroizmu, patriotyzmu i walki wolnego świata o demokrację, o cywilizację, o przyszłość nie tylko Europy, ale i całego świata”, – cytuje Tarasa Kreminia „Zołotosliw”. Czasopismo włączyło do rozmowy także stałą autorkę „Słowa Proświty” z Odessy Jarosławę Riznykową, która poinformowała, że od niedawna na Odesszczyźnie nie wykłada się języka i literatury rosyjskiej. „W obwodzie nie ma języka rosyjskiego jako przedmiotu. Taką decyzję podjęły placówki oświatowe przy tworzeniu programu nauczania na lata 2022–2023. Petra Rybina z Tatarbunar – on nie tylko artysta, ale i dziennikarz, redagował gazetę „Lyman”. Znany w rodzinnych stronach działacz społeczny, pewnego razu opowiedział o swojej próbie wygrania wyborów do Rady Najwyższej: aby sfinansować kampanię wyborczą, sprzedał swoje obrazy, występował po ukraińsku, kaszą nie przekupywał, złotych gór nie obiecywał i dlatego przegrał. Przyznał, że był rozczarowany i zasmucony, ale nie żałuje. „Ludzie ode mnie przynajmniej ukraińskie słowo usłyszeli”, – wspominam słowa Petra Rybina.
Chyba po raz pierwszy w okresie trwania konkursu jego organizatorzy poświęcili wiele uwagi młodym autorom – od razu kilkadziesiąt wierszy i esejów napłynęło z trzech obwodów: charkowskiego, donieckiego i ługańskiego. Akcję zorganizował naczelnik Siwersko-Donieckiego Basenowego Zarządu Zasobów Wodnych Serhij Trofanczuk. Opowiedział on, że konkurs twórczy wśród utalentowanej młodzieży z Naddoniecka po raz pierwszy od 2007 roku musiał zostać przeprowadzony zdalnie i podziękował Jurijowi Rabotinowi za wsparcie. – Jesteśmy szczerze wdzięczni za wspaniałą możliwość zaprezentowania czytelnikom Odessy dorobku twórczego ekoaktywnej i ekoświadomej młodzieży… Miłość do języka i przyrody to nieodłączny składnik miłości do Ukrainy. A zatem uczestników naszego lokalnego i ogólnonarodowego konkursu w Odessie łączy język, woda i przyroda – mówi Serhij Trofanczuk. – Siwerski Doniec już tyle dni pomaga naszym obrońcom bronić ukraińskiej ziemi przed wrogą nawałą! Przyznam, że twórczość młodych, wydrukowana w gazecie, poruszyła mnie. „Zagubiony w czasie rękopis „Czy słyszeliście, jak rzeka gwarzy?”, albo Sto odcieni rzecznej „mowy” – bardzo dojrzałe rozważania dwunastoletniej Poliny Tenditnej z Łymanu, wiersze Dmytra Koczakowa (11 lat, Lisiczańska Szkoła Ogólnokształcąca nr 4), Rymmy Bahniuk (17 lat, Słowiańsk), Maksyma Lehenkoho (13 lat, wieś Komyszne z Ługańszczyzny) oraz ich rówieśników, może i nie są wzorcami literackiej doskonałości, ale są szczere i patriotyczne. Te utwory zostały napisane przez dzieci, które z powodu rosyjskich barbarzyńców tymczasowo straciły domy, a ich dzieciństwo mija na tle wrogich ostrzałów, zniszczeń i przeprowadzek. …Bardzo miło, że Jurij Rabotin i jego zespół wolontariuszy zdołali wyróżnić zwycięzców nie tylko dyplomami, ale i tradycyjnie – książkami oraz unikatowym wydaniem „Zołotosłowa”. Kiedy ten materiał był przygotowywany do druku, Jurij Anatolijowycz poinformował, że w najbliższych dniach ma ukazać się wydanie specjalne „Zołotosłowa”, poświęcone pamięci Iwana Mychajłowycza Dziuby. Ukłon za to! Nasza gazeta już informowała, że w Odessie odbył się 23. z kolei Ogólnonarodowy konkurs „Język ukraiński – język jedności”. Pod koniec ubiegłego roku organizatorzy podsumowali jego ostateczne wyniki: wręczyli nagrody osobiście lub pocztą, a nawet wydali pełnokolorową gazetę „Zołotosłow”. Przypomnijmy, że konkurs tradycyjnie odbywa się przy pewnym wsparciu organów państwowych i Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Ze względu na stan wojenny organizatorzy mogliby zrezygnować z konkursu, ale tego nie zrobili. O wydarzeniach festiwalu rozmawiamy m.in. z przewodniczącym komitetu organizacyjnego konkursu Jurijem Rabotinem, szefem Odeskiej Organizacji Regionalnej Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy oraz Wasylem Dżuranem, przewodniczącym Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy w obwodzie czerniowieckim.
Tłumaczenie maszynowe
Jawni i ukryci propagatorzy dwujęzyczności na Ukrainie przez dziesięciolecia opierają się na „zachodnich” argumentach: a to doświadczenie Szwajcarii świadczy o tym i owym, a to doświadczenie Finlandii – o tym i owym, a to doświadczenie Quebecu w Kanadzie – o tym i owym… Mówią, że w każdym kraju jest inna, unikalna sytuacja, która otrzymuje odpowiednie dla siebie, unikalne rozwiązanie. Mykoła WASKIW, profesor, doktor nauk filologicznych. W rzeczywistości argumenty te zostały dawno i wielokrotnie obalone, jednak zwolennicy dwujęzyczności uparcie do nich wracają. Równie uparcie na Ukrainie rozpowszechniano tezę o tym, jak na procesie norymberskim „skazano” dywizję SS „Galicja”, a działacze z rozwiniętą wyobraźnią dodawali jeszcze OUN i UPA. Rozpowszechniali, przeważnie dobrze wiedząc, że kłamią. Teraz proces norymberski jest dla nich „nie na czasie”. Ale o demokratycznych wielojęzycznych krajach zachodnich – to wieczna pieśń. „Zapominając” o tym, że w Szwajcarii nie ma narodu tytularnego, autochtoni retoromańscy stanowią zaledwie 1% populacji. Nie ma autochtonów również w Kanadzie. Nie więcej niż legislacyjnym kazusem jest język szwedzki jako państwowy w Finlandii, ponieważ prawie nikt się nim nie posługuje. Belgii jako przykładu kraju dwujęzycznego nie podaje się tak często. Ponieważ ta historyczna dwujęzyczność, dwukulturowość i dwuetniczność jest przyczyną ciągłych konfrontacji politycznych i gospodarczych, przeszkodą na drodze formowania rządu, działalności parlamentu. Podobnie w Belgii nie ma etnosu tytularnego (65% i więcej): około 59% Flamandów i 40% Walończyków. Każda grupa językowo-etniczna uparcie broni swoich praw kulturowych nawet w drobnostkach, co rodzi mnóstwo problemów. Warto dodać, że belgijska dwujęzyczność, a przy okazji także kanadyjska i szwajcarska wielojęzyczność, ma charakter nie ogólnopaństwowy, a lokalny. We Flandrii dominuje język niderlandzki, w Walonii – francuski, i tylko stolica Bruksela jest oficjalnie dwujęzyczna. W Szwajcarii kantony również są terytorialnie jednojęzyczne, tak jak Quebec w Kanadzie jest francuskojęzyczny w przeciwieństwie do całej anglojęzycznej reszty państwa. Te przykłady w rzeczywistości potwierdzają, że każda unikalność podlega ogólnym, ujednoliconym zasadom budowania państwa i narodu: każdy etnos dąży do ochrony i rozwijania własnego języka i kultury; na terytorium dominacji tego czy innego etnosu najskuteczniejsze jest używanie jako oficjalnego wyłącznie języka tego etnosu; jedynym językiem państwowym (oficjalnym) w absolutnej większości państw jest język autochtonicznego etnosu tytularnego; właśnie ten język otrzymuje największe wsparcie w zakresie ochrony, rozwoju i wprowadzania we wszystkie sfery życia. Wszystkim innym etnosom tworzy się odpowiednie warunki dla rozwoju językowo-kulturowego, szczególnie dotyczy to ludów rdzennych (autochtoniczne mniejszości narodowe, które nie mają tworów państwowych lub autonomicznych poza granicami państwa pobytu; na Ukrainie są to Tatarzy krymscy, Krymczacy i Karaimi).
Dlatego przypomnę o doświadczeniach, dawniejszych i współczesnych, dwóch krajów, które mimo swojej unikalności potwierdzają te ogólne zasady. A także dowodzą, że wiodąca rola w ochronie i umacnianiu języka państwowego należy do państwa, przede wszystkim poprzez akty prawne i zapewnienie ich właściwego funkcjonowania, oraz liczny korpus urzędników i deputowanych. „Sług narodu”, jednym słowem. Pawło Mowczan wspominał już o unikalno-ogólnym doświadczeniu Izraela, który odrodził swój własny, państwowo-narodowy język hebrajski (prawnie – język urzędowy Izraela). Stało się to już po utworzeniu państwa w 1948 roku. Jednak Izrael i odrodzony z martwego języka hebrajski nie był w tym sensie pierwszy. W 1919 roku Irlandia uzyskała niepodległość, ogłaszając wyjście ze składu Wielkiej Brytanii. W tamtym momencie absolutna większość Irlandczyków porozumiewała się w języku angielskim, rodzimy zaś irlandzki, gaelicki, niemal całkowicie wyszedł z użycia. Możliwe, że nie był jeszcze martwy, ale półmartwy na pewno, bo aktywnie posługiwano się nim tylko w kilku wioskach. Język gaelicki wyszedł z pełnowartościowego użycia już w XVIII wieku, jednak odrodzenie narodowe od drugiej połowy XIX wieku nierozerwalnie połączyło się z odrodzeniem języka ojczystego. A w nowo powstałym państwie, Irlandii, język gaelicki stał się urzędowym. Tak, wielu, w tym bodaj najsłynniejszy Irlandczyk J. Joyce, drwiło z tego, jak śmieszne były postkolonialne działania na rzecz wprowadzenia języka gaelickiego. Na przykład tworzono własny irlandzki teatr jako nieodłączny atrybut kultury. Własnych dobrych aktorów jeszcze nie było, więc zapraszano angielskich. Ci mechanicznie wkuwali kwestie w niezrozumiałym języku i tak samo mechanicznie je odtwarzali, otrzymując za to znaczne środki. Niby śmieszne. Za to teraz irlandzki teatr jest na czołowych pozycjach w Europie i na świecie. Dzięki systemowym wysiłkom irlandzkich władz i uniesieniu narodowemu język irlandzki (gaelicki) zaczął pełnowartościowo funkcjonować, stał się naprawdę żywy. Jednak nie wszystko jest takie proste. Przykład Irlandii przekonuje jeszcze o jednym: odrodzenie i umocnienie języka ojczystego w społeczeństwie postkolonialnym nie może być jednorazowym czy jednoetapowym działaniem – wymaga ono stałych, systemowych działań, aktów prawnych i wykonawczych itp. Prawnie język irlandzki w Irlandii jest pierwszym urzędowym, angielski – drugim urzędowym. Jednak po umocnieniu wysokiego statusu języka gaelickiego na długi czas sytuację puszczono na żywioł i na początku lat 2000. otrzymano bezradośny stan, w którym angielski niepostrzeżenie wyparł irlandzki z codziennego i urzędowego użycia. Mimo istnienia znacznej liczby czasopism, kanału telewizyjnego w języku irlandzkim, mimo że przeważająca część populacji włada „pierwszym językiem urzędowym”, w życiu codziennym gaelickim posługuje się tylko 2% mieszkańców, w bankomatach wybierają irlandzki jeszcze mniej – 1% (nie zapominajmy, że z bankomatów korzysta też duża liczba obcokrajowców, turystów i pracowników zarobkowych). Jaka logika w takiej sytuacji byłaby stosowana przez miejscowych rusyfikatorów? „Oto widzicie, wasz autochtoniczny język nie ma wystarczających zasobów terminologicznych, pojęciowych, jest ograniczony w użyciu, przydatny, jak kiedyś mówiono, do użytku domowego. A perspektywa jest za językiem światowym, a zatem postępowym”. Logika wszystkich polityczno-kulturowych kolonizatorów. Wydawałoby się, że w Irlandii taka logika jest w ogóle bezdyskusyjna: w odróżnieniu od rosyjskiego, angielski jest jednak językiem światowym, bezsprzecznym liderem na mapie językowej świata. Więc co – Irlandczycy machnęli ręką: mówiąc, niech dzieje się wola Boża? Skądże znowu! Politycy i działacze kulturalni uderzyli we wszystkie dzwony. Nie tylko słowami, ale konkretnymi czynami zareagowali na groźną sytuację. Od 2006 roku od wszystkich urzędników i deputowanych wymaga się prowadzenia komunikacji urzędowej wyłącznie w języku gaelickim. W szkołach i na uczelniach za odpowiedź w języku irlandzkim stawia się wyższe oceny niż za dokładnie taką samą odpowiedź w języku angielskim. Państwo wspiera irlandzkojęzyczne środki masowego przekazu. Ogółem na rozwój i funkcjonowanie języka gaelickiego we wszystkich sferach bytu państwo irlandzkie co roku wydaje około jednego miliarda euro. Fantastyczna suma dla nieco ponad pięciu milionów mieszkańców. Przykro, że jest ona fantastyczna dla ponad 40 milionów Ukraińców, nawet jeśli uwzględnić niewspółmierny poziom rozwoju gospodarek obu krajów i PKB na mieszkańca. A jeśli porównać plus wydatki na rozwój kultury narodowej – to tym bardziej. Wniosek z irlandzkiego przykładu: umocnienia, funkcjonowania i rozwoju języka państwowego nie można puszczać na żywioł i sprowadzać do jednorazowych działań i aktów – potrzebna jest stała, celowa działalność, która wymaga znacznych środków; wiodąca rola w funkcjonowaniu, rozwoju i wprowadzaniu języka państwowego należy odpowiednio do państwa i urzędników. Którzy wygłaszają dobre hasła, apele, odwołują się do narodowej samooceny, ale nie polegają wyłącznie na dobrej woli obywateli, lecz przyjmują i aktywnie wdrażają właściwe akty prawne i rozporządzenia. Jeszcze jedno państwo, do którego współczesnego doświadczenia zwracam się teraz, to Łotwa. To państwo i jego doświadczenie są nam bliskie również dlatego, że tak samo przezwyciężają kolonialne dziedzictwo wspólnej radzieckiej przeszłości. Chodzi w szczególności o relacje państwa łotewskiego i kanału telewizyjnego „Dożd”. Kiedy o tym konflikcie mówi się z ekranów telewizorów czy kanałów na YouTube, to przeważnie jego istotę sprowadza się do tego, że zupełnie przypadkowo „dożdowcy” wystawili mapę Rosji z Krymem, a dziennikarz Korostielow czy to przez pomyłkę, czy to świadomie, ale wbrew polityce redakcyjnej wyrażał współczucie rosyjskim „czmobikom”, którym, widzicie, kierownictwo nie zapewniło odpowiedniego uzbrojenia i warunków bytowych. I gdzieś tam wspominają lub nie wspominają wcale, że „Dożd”, otrzymawszy łotewską licencję na nadawanie, istotnie naruszył warunki tej licencji. Kanał telewizyjny zobowiązywał się do września 2022 roku zapewnić napisy w języku łotewskim do swoich programów i wydań informacyjnych, które będą transmitowane w nagraniu, w szczególności w mediach społecznościowych, przede wszystkim na YouTube. Jednak nie zrobili tego do dziś, prowadząc równolegle batalię sądową z łotewską przestrzenią telewizyjną. Swoją drogą, dlaczego nikt nie stawia wymogu zapewnienia napisów czy tłumaczenia z języka rosyjskiego na ukraińskich kanałach telewizyjnych, które wystawiają potem w nagraniu programy i wydania po rosyjsku, bo przecież dążą do tego, by dokrzyczeć się na pustyni do obywateli esefesji i innych krajów (jaki szlachetny cel!)? Albo zapraszają do eteru najlepszych na świecie rosyjskich ekspertów i komentatorów (trzeba oddać sprawiedliwość: znaczna część z nich jest jednak bardziej fachowa od ukraińskich)? I dlaczego tłumaczą lub dodają napisy do anglojęzycznych, polskojęzycznych, niemieckojęzycznych ekspertów i komentatorów? A oto dlaczego. Z postkolonialnej inercji, a także z zasady „kakaja raznica”, która jest w rzeczywistości odmianą tej inercji, uważa się, że język i kultura rosyjska są powszechnie znane na terenach poradzieckich, wszyscy do dziś powinni władać i posługiwać się nimi. Oraz żyć z przekonaniem, że Puszkin, Lermontow, Niekrasow i inni, tak jak Bykow, Pielewin, Głuchowski itd. – to geniusze literatury światowej, których wstyd nie znać i nie czytać. Chociaż to już dawno, delikatnie mówiąc, nie jest prawdą. Jeszcze piętnaście lat temu przekonałem się, że w Mołdawii dorasta już pokolenie 15–20-latków (wtedy), którzy nie to że nie znają, ale i nie rozumieją rosyjskiego. Tak jak pięć lat temu widziałem (raczej – słyszałem), że młodzi mieszkańcy estońskiego Tartu (jakże – szkoła tartuska, Łotman itd.!) też nie rozumieją rosyjskiego. Nawet sekretarka w dziekanacie wydziału filologii słowiańskiej mówiła po rosyjsku z bar-dzo wyczuwalnym akcentem. I jest to naturalne: umacniają się języki narodowe, państwowe. Natomiast ukraińscy urzędnicy i deputowani na oficjalnych wydarzeniach i rozmawiając z zagranicznymi dziennikarzami (taka komunikacja też najczęściej jest oficjalna) spokojnie i swobodnie przechodzą na rosyjski, kiedy zwracają się do nich w tym języku (z innymi językami w tym sensie jest „napięcie”, nie przez dumę narodową i szacunek do samego siebie, a przez nieznajomość tych języków). Spokojnie przyjmują rosyjskojęzyczne przemówienia od obywateli Ukrainy na oficjalnych i publicznych wydarzeniach. I już w ogóle nie ma mowy o tym, żeby zapewnić tłumaczenie z rosyjskiego od przedstawicieli Rosji czy innych państw poradzieckich na tychże oficjalnych wydarzeniach. Właśnie takim imperialnym widzeniem kierowali się przedstawiciele „Dożd”, kiedy szli na oficjalne posiedzenie łotewskiego regulatora mediów, gdzie mieli rozpatrywać naruszenie przez nich warunków licencji. „Dożdowcy” nawet nie zastanowili się nad tym, w jakim języku będzie odbywać się posiedzenie, nie zatroszczyli się o tłumacza. „Czyżbyśmy się z nimi nie porozumieli? Oni powinni dobrze rozumieć i znać rosyjski. W ostateczności będziemy rozmawiać po angielsku, bo i my, i oni dobrze nim władamy”. Nawet myśl im nie przyszła do głowy, że oficjalne posiedzenie organu państwowego może i będzie prowadzone oraz protokołowane wyłącznie w języku łotewskim. I właśnie ta nieświadoma pogarda dla języka łotewskiego stała się, wydaje się, ostatnią kroplą w czarze goryczy łotewskiego regulatora i całego społeczeństwa. Teraz już oficjalnie Holandia oświadczyła, że udzieli siedziby i licencji „Dożdowi”, chociaż ten nadal przebywa w Rydze i uporczywie sądzi się z Łotyszami o swoje „dobre imię”. Pewnie planowali zostać na długo na Łotwie, chociaż przypuszczam, że żaden z nich nie kiwnął palcem w celu nauki choćby podstaw łotewskiego. Tak samo przypuszczam, że podświadomie „dożdowcy” po przeprowadzce uznają za potrzebne uczyć się języka niderlandzkiego, chociaż tam prawie wszyscy dobrze władają angielskim. Bo Holendrzy „nie muszą” znać czy rozumieć rosyjskiego i nie pozwolą patrzeć na siebie z góry z wysokości „wielkiej rosyjskiej kultury”. Chociaż to niby właściwie mieli przyjmować „mali” Łotysze. Łotwa po raz kolejny daje Ukraińcom dobrą lekcję narodowej samooceny, jak bronić swojego i nie mdleć przed wielkomocarstwowym z powodu strachu, zaniżonej samooceny czy rozdziawiania ust z powodu fałszywej wielkości. I jeszcze raz udowodniła, że wiodąca rola należy tutaj do państwa i jego urzędników. Mimo tego, że istnieje opinia publiczna, że powinni wsłuchiwać się w tę opinię. Ale powinni opracować przede wszystkim jasne ustawodawstwo i tak samo jasno wymagać jego przestrzegania. Możemy i my być dumni, że w końcu mamy Ustawę Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Spóźnioną o ćwierć wieku, ale przez to jeszcze bardziej potrzebną. Ale czy nie ignorują jej pod pretekstem wojny? Nie zważają na ścisłe przestrzeganie jej poszczególnych norm pod pretekstem „nie czas na to”? Na przykład na żądanie choćby jednego uczestnika na oficjalnych wydarzeniach, aby występować wyłącznie w języku ukraińskim albo zapewnić tłumaczenie z innych języków? Można polegać na nieobojętnych obywatelach, którzy będą domagać się (lub nie) przestrzegania prawa, zwracać się do odpowiednich instancji… Ale główna odpowiedzialność i wymóg w tym zakresie spoczywa na państwie i jego oficjalnych przedstawicielach. Właśnie na tym polega unifikowana unikalność ukraińskiej „sytuacji językowej”.
Tłumaczenie maszynowe
Wiktor TIUTIUN poeta, dziennikarz
Grusza Tak się pisało, jakby śniło się lato. Grusza, niby bukiet u druhny na zielonym aksamicie gorsetu. Nad piersiami... Ciepło i przejmująco się pisało. Wtedy odwróciłem się i powtarzałem słowa. Soczyste, jak liście. Sprężyste, niczym bukiet druhny. ...I listki jednakowe, niby słowa z nazw, ale nie z uczuć i wzruszenia, a jesieni podziemnej. Grusza jak grusza, których tysiące. A trzeba, żeby z pieluchy, która powiewa nad łączką i biegnie do jesiennego wesela. Rymy brzmiały w bębenkach i harmoniach. Nic się nie napisało. Dobrze, chociaż grusza cała...
*** Zima chce naszczebiotać śniegu. Zaciskam zęby! Kiedy wyobrażę sobie zaspy pod rękę, wypływają wściekłe wspomnienia i odpowiedź na bezpośrednie pytanie do siebie: ile jesteś wart? Sztormowy wiatr rwie na strzępy armatnie wybuchy i donosi każdemu echo jego krzyku do cembrowiny głębokiej studni. Kiedyś tak Todos Osmaczka usłyszał Szatana. Literackim bohaterom łatwiej przetrwać samotność. Mają anioła stróża, który stworzył ich niby dla siebie, ale rozdał każdemu nie odgłosem z podziemia, a pieśnią Mawki. Na trasie spotykam znajomą, i ona życzy mi anioła stróża, przekrzykując armatni grzmot i lodowaty wiatr. Ona się śpieszy, bo młoda i nie wie, że wszędzie przyjdzie na czas. Poczekaj, dziecko. Pójdę przodem...
*** W nocy zagrzmiało trochę i z daleka. Niby grzmot po okolicach. Trudno odgadnąć: czyje i skąd? Chersoń zaniepokojony, ale wyspał się. Po 9-ej tak uderzyli, i nie raz, a jeszcze tam, gdzie zawsze, że budynki podskakiwały, niby domino na stole. Wreszcie napiszę do „Wielkiej Siódemki” proste pytanie: dlaczego liderzy świata pozwalają najkrwawszemu terroryście w historii ludzkości bezkarnie zabijać cywilnych mieszkańców – starców, kobiety i dzieci? Do 10-ej waliły dalekosiężne armaty. Potem przyleciały trzy rakiety i w ślad za wybuchami usłyszano syreny „pogotowia ratunkowego” i straży pożarnej. Stałem na podwórku, wspominając swojego kolegę Wasyla Rubana, który codziennie „tagował” kogoś z „wielkich tego świata”, radząc, jak należy działać. A ja drwiłem z Wasyla, mówiąc, że znalazł się najmądrzejszy. „Słowa i głos – po to, żeby je słyszano!” – mniej więcej tak odpowiadał Wasyl. Tupię i myślę, że jest niemało innego, aby uciszyć zabójców.
*** 4 stycznia 2023 roku. Na dworze +5. Wczoraj grzaliśmy się przy +10. Wieczna i niewidzialna siła budzi świat. Przebijają się pisklęciem przebiśniegi: one i w mróz wytrwają, jak my – przy każdej pogodzie. Strzelać strzelają, jak i w Kijowie. W Chersoniu jeszcze znacznie częściej. Ale z jakiegoś powodu w domu spokojniej, choć nie bałem się i obczyzny. Miliony rodaków obecnie zakasały rękawy i pracują po świecie – od Australii do Norwegii. Chce się uważać, że taka anomalnie ciepła zima nie jest przypadkowa. Podobnie obserwowano także w 1991-ym, bardzo nie zwyczajnym roku. Odpuszczam duszę, zerkając na jeszcze zamknięte powieki przyszłego kwiatka, i widzę to, co gotowa poznać tylko ona, bo fantazja – to tylko narzędzie, nie trudniejsze od noża czy widelca. Dzięki fantazji Michał Anioł skonstruował skafander, a Kaplicę Sykstyńską stworzył z duszy. Patrzę na słońce o 11:20, na przebiśniegi, które odzywają się dzisiejszymi protuberancjami do rozżarzonej kuli w centrum Ziemi, i wyłapuję harmonię Wszechświata. Nic przypadkowego. Ani w niebie, ani w otchłaniach, ani w dobru czy złu. Jedyny, kto narusza równowagę, to człowiek. Gdzie się skłoni, tam i będzie żył. Pęd – już znak od pięknego. Do triumfu kwitnienia pozostaje kilka dni. Niech ze śniegiem, z mrozem, z nieustającymi wybuchami – nasza ziemia będzie kwitła.
*** Czas taki. Przedzimowy. Dopiero popołudnie, a już – wieczór i ciemno. W wagonowym oknie – czarny kwadrat. Jego wojna wymalowała: trzeba, żeby wszędzie raczej szarzało, bo rakiety i miny lecą motylami do ognia. Pociąg mija sygnalne znaki świetlne. Potem przyspiesza na różowych przytłumionych oknach osiedla „Tawryjski” i wjeżdża w ciemny chersoński step, podzielony na pół Ingulcem z mikołajowskim. Kiedy tak jadę do Kijowa, to wyławiam światełka, niby gwiazdy na niebie. Zawsze, zawsze wspominam Hryhora Tiutiunnyka, tę jego gorzko o-laureatowaną powieść i mądre: „Od bólu przybywa rozumu! Taka teoria”.
„Światełko daleko w stepie”. Światełko – to dusza. Od niej światło, które widać z daleka, i które rodzi się, kiedy przyjaciele rozpalają ognisko, żeby płonęło zawsze, niech dla tego trzeba rozkarczować spróchniałe pniaki i przykryć nimi żar. Wtedy światełko w stepie „widać i trzy dni”. Wtedy światło zachowuje się na całe życie.
Listy na płatkach Na Boże Narodzenie chce się dobrego. Pełnego dobra i głębi uczucia i myśli. Takiego, niby kutia: ziarno z miodem! Ja nie przeciwko makowi i rodzynkom; za tym, żeby wszystkie trzy kutie skosztować i następnym razem. Jednocześnie, czuję, jak obok wspomnisz o żałobnym kolywie... Otrzymałem świąteczne życzenia ze stolicy, naszych obwodów i zza granicy. Dwoje bliskich przyjaciół pozostaje w okupacji – dziesiątki tysięcy naszych ludzi wróg przetrzymuje jako zakładników, miliony cierpią w tej wojnie. Dlatego chce się zaszyć gdzie pieprz rośnie. Teraz jestem – u diabła w zębach. I kiedy uświadamiasz sobie, jaki on wieloimienny, duszę mokrym prześcieradłem nakrywa szare zmęczenie. Dlatego patrzysz na ikony, niby w lustro. Dzisiaj w Chersoniu słychać strzały gdzieś daleko na wschodzie. Trudno wspominać minioną krwawą sobotę. Niezwykle trudno przyjmować lingwistyczny dysput o treści sformułowań „nie dopuścić do porażki Ukrainy” i „zapewnić zwycięstwo Ukrainy”. Nie teraz! Czuję, jak światło przyjmują pomoc Polaków, Niemców, Francuzów moi przyjaciele, którzy wyjechali z Chersonia już po 11 listopada. Wyzwolenie poczuli dopiero tam. I od tej myśli gorzknieje kutia.
*** Na szmaragdowych wzgórzach Pasma Mescheckiego zaczytywałem się „Cyropedią” Ksenofonta. To świetliste wspomnienie wyparło mrok. Niezwalczona szarość facebookowych wieczornych ślizgawek zniknęła. Pamięć o mądrym królu Persów – władcy narodów i czarowników – przemieniła deszcz i noc za oknem w błyski zorzy polarnej. Cyrus był rozsądny i powściągliwy. Tak go wychowali greccy przodkowie. Perskie wskazówki uczyniły go silnym i mądrym. Chciał pokoju i sprawiedliwości dla Europy i Azji, gdzie mieścił się cały świat. Dotarł do gór Gruzji i Armenii jako najuczciwszy sędzia. Cyrus nie szedł jako zdobywca, ale nabywca. Spojrzawszy znów za okno, przypomniałem sobie, że Aleksander Macedoński chciał upodobnić się do sławnego Cyrusa i marzył o odnowieniu świata Cyrusa po „geopolitycznej katastrofie”. Coś poszło w poprzek. Aleksander kochał konia Bucefała i swojego młodzieńca-sługę. Cyrus uszczęśliwiał kobiety i darował im królestwa. Nikt nie wie, z jakiego powodu Macedońskiego otruli w 32 lata... ...Na dole w Abastumani płynęła mała rzeczka. Nad strumykiem stała kawiarnia, gdzie nalewali czaczę do lobio, albo odwrotnie. Od napitku i jadła płynęły łzy. Jeśli zadrzeć głowę i długo patrzeć na szczyt skały, łzy wracają do oczu.
*** – Od wiatru drzewa się chylą. Mnie to przeraża! – Nie patrz w okno, to i wiatru nie będzie... – Można przecież widzieć i się nie bać? – Nie, nie można! Przez 300 dni pełnoskalowej inwazji ordyńskiej armady na Ukrainę strachy towarzyszą naszym nadziejom. W tym czasie 100 razy usłyszałem, jak boją się kobiety i 99 – mężczyźni. Wczoraj mój przyjaciel Ołeksandr Andruszczenko, który przetrwał całą okupację, nie siedział bezczynnie i widywaliśmy się z nim niemal codziennie do 20 maja, napisał – po drugim „przylocie” w ten sam budynek – że wyjedzie gdzieś, gdzie jest bezpieczniej. „Myślebracia” próbują trafić pociskiem, rakietą czy miną w każdy spokojny dom. Tak! Oni są zbrodniarzami wojennymi. Dla nich stworzą specjalne trybunały, każde morderstwo dziecka i emeryta zostanie zbadane. Czy nam od tego obecnie lżej? Nie, oczywiście. Zwłaszcza gdy obok myszkują maruderzy. Minionej nocy szczególnie dużo grzmiało od „Gradów”. Łuny w okna nie zaglądały. I to dobrze. Kawa staje się każdego ranka smaczniejsza. Takie Boże Narodzenie – świąteczne wieloznacznie. Nasz Kościół mówi, jakoby należało jeszcze pomodlić się o jedność. Wtedy zrozumiemy duszą, po co Chrystus się rodzi... GOGOL+ „Szynel, li, ż. = Szinel. Moskal zrzucił szinel. Rudcz.” „Szynel z laurowymi gałązkami” – tak nazywał się obraz ludowego artysty RF Zimowa, poświęcony 200-leciu urodzin Fiodora Dostojewskiego. W zeszłym roku „ussarussa” kultura świętowała jubileusz wybitnego powieściopisarza-szowinisty. Znaczną część uroczystości stanowił dysput dotyczący wypowiedzi jubilata o pisarzach-rodakach, którzy „wyszli z szynela Gogola”. Kto właściwie powiedział: „Wszyscy wyszliśmy z gogolowskiego »Szynela«”? Te słowa nam jeszcze w szkole średniej podawano jako autorstwa krytyka Wissariona Bielinskiego. Później tym, którzy interesowali się postępową literaturą sąsiadów w Zalessiu, zakomunikowano, że takie uznanie „Szynela” za kolebkę pisarstwa należy do innego miejscowego klasyka – Dostojewskiego. „W rzeczywistości wspomniane słowa napisał, jak dowiódł radziecki literaturoznawca S. A. Reiser..., francuski krytyk Eugène-Melchior de Vogüé, który opublikował w »Revue des deux Mondes« (1885, nr 1) artykuł o Dostojewskim. W nim mówił o źródłach twórczości tego rosyjskiego pisarza”. I dla mnie uroczystości stały się świętem, „które zawsze jest ze mną”, wszak uważam, że Ukraińcy „moskiewskim narzeczem”, ale na własnej podstawie kulturowej, jak u Dala i Kluczewskiego, stworzyli sąsiadom „wielkoruskie plemię” i przyzwoitą literaturę. Rozumiem, że „źródła” i „koryto” to środowiska pokrewne, ale nie do końca jednorodne. Jednak w tzw. „literaturze rosyjskiej” nikt nie kwestionował gogolowskiego „ojcostwa” i tego, że „Szynel” to matka ich poematów i powieści. Nazwijmy to zjawisko modnym terminem polit-ekonomicznym GOGOL+. Spierają się jedynie o to, kto pierwszy to uznał. Okazuje się, że Francuz Vogüé! A pół-Ukrainiec (przed wojną 1812 roku jego ojciec podpisywał się po ukraińsku – „Mychajło”) Dostojewski i pół-Polak Bielinski tego nie prostują. Dzisiaj rozumiemy, że nie w „Szynelu” rzecz. Ta powieść niemal kończy dorobek pisarski Gogola. Magiczny wpływ na słowo artystyczne w imperium moskiewskim wywierały „Wieczory na chutorze w pobliżu Dikańki”, „Taras Bulba”, „Wij”, „Martwe dusze” i inne utwory. Zwłaszcza zaś „Petersburskie opowiadania”, gdyż w mieście rządziła „małoruska kolonia”, według wyrażenia Jewhena Hrebinki. Uświadomienie sobie tego doprowadzało i tak chorobliwego Wissariona „do szału”, według jego własnego wyznania. Wskazując na Gogola jako na przykład pisarza, który „jest gorąco zakochany w Ukrainie, ale nie zważając na to, pisze po rosyjsku, a nie w języku ukraińskim”, a dlatego radził „niektórym pisarzom małoruskim” przestać pisać w „niezrozumiałym dla wszystkich języku ukraińskim, którego nie ma i być nie może”. ZNIEWIARA Galinie Palamarczuk Nigdy. Nic. Nie narusz. Wahnęła się gałąź w lesie, chwyciła zmarszczką ostnica, łza nad rzeką zawisła – biegnie, skądś, zwiastun. Nie wiedzą ani las, ani step, (łzę przygarną oceany), dlaczego poruszyło się wszystko, odkąd nie śpią w oczekiwaniu – zwiastun przybędzie ostatni. Wiktor Tiutiun – nasz stały autor. W jego dorobku jest duży rozdział miniatur prozatorskich – szczerych, dramatycznych, mądrych i niespokojnych etiud. Czasem notatka odbierana jest jako wiersz, bo wszystko w tym jest poezją. Niekiedy są one nazwane, często słowa brzmią niczym kontynuacja melodii, ale na innym instrumencie... Czytamy – jakbyśmy słuchali.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Nikomu. Niczyje. Nigdzie. Nikt! A na pagórku – krzyżyk. Nie zajrzy w progi gość – zwiastun uniósł się powrósłem. Pan odwołał przyjście. 17.01.2018
Grigorenko, Anatolij Obudziłem się w środku nocy. Przyśnił się Anatolij Grigorenko. Jakbyśmy siedzieli naprzeciw siebie, a on ciągle powtarza: „Dlaczego żyję z pozycji obrony? Dokąd?”. Nie wierzę ani w sny, ani w znaki, ale zwracam uwagę na wszystko, co dzieje się ze mną i wokół. Pobiegłem, sprawdziłem. Ani w smutno-wnikliwych i mądrych przedmowach kolegów z roku Mychajła Najenka do zbioru jego poezji „Do świątyni duszy”, ani w posłowiu Anatolija Sysoja nie podano dat urodzenia i odejścia. Spojrzałem jeszcze – daleko do oficjalnych uczczeń. W czerwcu skończyłby 80 lat, a w kwietniu będzie 16, jak Toli już nie ma. A bez znaku szczególnego nic się nie dzieje. Dlaczego więc znowu znalazłeś się przy stole? Może, żebym przekazał: I cugle, cugle popuśćcie Mojemu czułemu narodowi. Ruszyłem przez Chersoń, do kawiarni, odgadywać zagadki, wygładzać smutek, rozgrzewać się znajomymi wersami Grigorenki: „Takim byłem. Takim jestem. / Nie ma rodu bez przekładu. / Ja czysto niosłem imię swoje, / Z moich dłoni piliście wodę”.
Chersoński jenocik W porównaniu z Putinem prostytutki są uczciwsze. „Dam, ale za pieniądze!”. Albo: „I za pieniądze nie dam!”. A ten „kurw*” (w dawnych czasach w wojsku moskiewskim tym słowem nazywano towar w taborze, czyli rodzaj nieokreślony) kręci się jak wesz na grzebieniu. To jest ukraiński naród, to go nie ma wcale, to znów jest, jednakowy z rosyjskim. Wczoraj włączyłem radio. Na FM znalazłem tylko „Radio NW”. Tam usłyszałem o wizycie Zełenskiego u Bajdy w gościach. Miałem nadzieję w nocy dowiedzieć się szczegółów. Figa z makiem – na tej fali znowu jakaś „paRasha”. Przekazują słowa Pujła, jak on „zawsze wierzył”, że oni z „Ukraińcami” to jeden naród i że będą znowu „na wieki razem”. Kiedy? Nie wtedy, gdy zmartwychwstanie to, co zdechło w wyniku „geopolitycznej katastrofy”, a kiedy zbudują łódź podwodną „Imperator Aleksander 3”. Tak i napomyka, sukinsyn, o „ruskim okręcie”! Tak i prosi się kurw* na... na kukan!* _____ *Kukan, turk. – w potocznym języku sznurek.
N. F. Szarzeje... Wybiela śnieg świt, źrenice świec migoczą w oknie. Okruchy smakowitych zachcianek wyzbiera pamięć podarkiem pod nowy rok. Tobie, moja biedo, siebie podaruję, żebyś znało radości smak. Tobie, moje szczęście, tobie, moja dolo, tobie, moja kruszynko, ja jeszcze pofolguję – niech omija troska.
Moje posiedzenia w potrzebnych miejscach Kiedyś we Lwowie biegłem z dworca do „Żeberek po lwowsku”. Na kasie do nich nalewali po sto „Żubrówki”. Można było udawać, że jest cię trzech! Z lotniska jechałem do centrum. W „Inturyście” robili aromatyczną kawę ze srebrzystego włoskiego automatu za 12 kopiejek. Przy filiżankach zbierało się twórczych ludzi więcej niż na zebraniach partyjnych. Tutaj poznałem Wołodymyra Maniaka, kiedy jeszcze był lwowski. Poranek witam w kawiarni Budzzini. Nikogo nie zdążę zobaczyć, zresztą kawy dużo nie wypiję, ale pieśni rozweselą młodą i pamiętliwą duszę. Pora zasiąść do wspomnień. Jak na konia nie wyjdzie, za to uda się usadowić wędkarzem na brzegu tej narowistej rzeki. Ona płynie przez wieki i wiruje na zakrętach w obecnym dwudziestym pierwszym stuleciu.
*** Zamieniłem życie w dom wariatów. Długo pragnąłem znaleźć się w odosobnionym spokoju, własnoręcznie przekreślonym przez tych, którzy przysięgali wieczną przyjaźń, stracić nawyki zawodu i inne chlebne umiejętności. Nie ma nigdzie mnie jako osobowości. Obserwuję część personelu, którzy przysięgali Hipokratesem, ale uważają, jakby żyli i pracowali wśród przygłupów i niedorozwojów. Trudno udawać chorego. Martwym łatwiej. Przez dziesięć dni napatrzyłem się, jak za całe życie. Obserwowałem, jak lecą kosmici, jak kwitną palmy, jak gwiżdżą balony powietrzne i wiolonczelują rakiety. Wiewiórki nie widziałem! Gdzieś muszą być rude i czarne wiewiórki! Jeśli są te przeklęte wiewiórki, to zrozumiałe, skąd tyle nieszczęść. Ktoś musi wyleczyć wariatów, powyciągać schowane w czekoladkach orzechy, rozweselać dzieci i wyjaśnić, dlaczego wszystko jest takie kłamliwe?
W drodze Śnieg zaczął padać jeszcze z Polski. Na stacji Stalowa Wola Prebórz leciały białe puszyste płatki śniegu. Za ciepłym oknem wydawały się zamiecią wiśniowego kwiatu. Dalej – zawieją, a bliżej Lwowa, kiedy się ściemniło, namalowała się srokata zima. A już Kijów wzięła pod skrzydło biała syberyjska kuropatwa. Porównanie wywołało gorzki żal. Jechałem do Ojczyzny, ale nie do domu. Mój dom w Chersoniu drżał, jak mokre szczenię, to od rakiet, które niszczyły Mikołajów z taką samą furią, jak taranujące maszyny, ale jeszcze rozrywały żywych na kawałki; to jego ściany drżały od huku opancerzonej techniki, która poruszała się niemal pod oknami, albo wybuchów gdzieś w mieście. Codziennie, o każdej godzinie, w każdej minucie jadę do domu. Obok pór roku, przez miasta i wsie, spotykając bliskich, ale nie rodaków – szukam znaku i pozdrowienia, hoduję pokój i spokój w roztrzęsionej duszy. Skąd i siły się biorą? Mnie ten stan zagłębienia niepokoi. Lecz znowu i znowu wspominam przypowieść krymskotatarską o człowieku z tytułem „musafir” – podróżnym, który porzucił swój dom w poszukiwaniu prawdy. Ja wyruszyłem wtedy, kiedy jeszcze nie umiałem chodzić. Tak całe życie się uczę.
Tłumaczenie maszynowe
Dzisiaj prezentujemy wybór poezji obywatelskiej Ołeny Jewtiejewej. Wiersze o przeszłości i teraźniejszości naszego wielkiego narodu są przesiąknięte miłością do Ukrainy i wiarą w jej lepszą przyszłość. Ołena JEWTIEJEWA *** W genach twoich – zmartwychwstanie. Ty Prawdą i Siłą świata. Dla pokornych tyś przejrzeniem – wolność w tobie Testamentem. W żyłach kipi zapał wrogą złą kropić. Z popiołu, potu, zwycięstwa wyrasta życiodajne żyto. *** Za ciebie rzeki wystąpiły z brzegów. Dniepr ryczący zawołał do boju, dęby prastare stają murem, Jaryło wypieka wrogów. Za ciebie amulety i miecze, pułki Bohaterów przez wszystkie wieki, ciernie kłujące i kwitnące gałęzie, prawica pobratymca na ramieniu. Za ciebie pierworodni i święci rymują zwycięstwo twoje z Bogiem, triumf wolności piszą epilogiem i wytyczają świetliste drogi. *** Co w tobie z tamtej epoki, gdzie hartowali ołowiem? Stałaś się stalą? Już się uspokoiło, oddychasz powoli. Zabliźniłaś krwawe przepaście. Tylko to marzy się w noce bezsenne – ani ratunku nie ma, ani spokoju, – tratują konie czerwone całą twoją ziemię z ludźmi i trawą. Jeszcze dolatuje z dawnego mroku stratami pieśń spełniona. Tysiące tysięcy, oddanych Molochowi w niebyt spadły, nie utrzymała. Ty szeptałaś: lepiej bym zginęła z nimi – w jamę z chaty, niż dożywać tak w połowie i do końca pamiętać. Wyblakłe oczy – okna w pustkę. Urwiska pamięci wyściel mchem… Wyszyta przestrzałem maminej chusty kwiatem i zgrzytem – w nową epokę. *** Mogłabym opowiedzieć ci Ukrainę potężnymi wodami wszystkich jej rzek, które radosnym hukiem, łagodnym nurtem sławią tę ziemię na wieki. Potężny Dniepr, nieogarnione Karpaty lepiej przemówią, niż ja, o stronie, którą Ukrainą zwać, o tajemnicy, która na wieki moja. Mogłabym wyśpiewać całą jej siłę, ból i sławę zmężniałych synów. Lecz wymowna pamięć i świeże mogiły, dokąd kwiat ukraiński poleciał… Mojej nacji Godnie tak zawsze, powściągliwie myśl twoja perłą toczy się w światach. Siła twojej mądrości równa chyba tylko męstwu tych, którzy poskromili strach. Ukraińcy To odwieczne pragnienie – zasiać pole, by ziarno wracało ziemi, darowało życiowemu kołu coraz nowe nieprzebyte szczeble. To niezaspokojone pragnienie – zaczerpnąć z nieba, wzorem rozjaśnić świat. Ta niezgubiona w czasie potrzeba tworzyć i zostawiać po sobie świetlisty ślad. *** Jakże wybrać ich numer? Jak opowiedzieć o tym wszystkim: “Syn wasz nie wróci do domu – snajper trafił w serce. Takich jak on – już pod setkę…” Legioniści nasi mili, już za granicę nieodwracalną wzniesione wasze skrzydła. Wam by w piersi wdmuchnąć tlen z całego Majdanu… W centrum stolicy – Kruty, ale naród niepokonany. *** Całą męstwo – w nabój, już surmy zagrały do boju! W pokorze niemej nam nie stać się samymi sobą. Siła sławnych zwycięstwo w przyszłość wlała się rzeką. Krwią skropiony sztandar niczym słońce wstaje nad tobą. *** Niech rozpalone miasto ci przypomni o mnie, ja spadam piaskiem z jego przedwiecznych powiek. Tutaj bohaterowie otuleni w pamięć i w nasze sztandary tak nieśmiertelnie stoją w najwyższym stopniu – Człowiek. Dorastać do wolności bez bólu i straty niełatwo. Ja już wiatr, roztarty piołun, Borysfen. Niechże będzie rozkuta wasza wewnętrzna przestrzeń i wyfruwają skrzydła z waszych ramion. *** Na zawsze zapamiętaj, że my – różni! Podstępne twoje bratanie przesiąknięte jadem na wskroś. Nieznośne twoje zakusy! Ja tobie – książki, cerkiewne dzwony, najlepszych twórców i oświatę. Ty mnie – głód, karne oddziały, wyniszczenie elity. Dopóki ty wściekle będziesz zaciskać palce u mnie na szyi, krew moją pić, chciwy kacie, drapieżny, nienasycony zwierzu? Dopóki ty będziesz przeć wojną, ziemię moją bezcześcić? Przepaść taka między tobą i mną, jak między pełzać i latać! *** Na kogo tobie upatrywać? Do kogo wznieść swoje oczy? Ukraino, cierpiąca matko, jaki ty odkupujesz występek? Za co ty przyjmujesz tę karę – stulecia przesiąknięte bólem? Za to, że lecisz ponad chmury i żarliwie wyznajesz wolność? Za to, że naród twój skrzydlaty nigdy nie pragnął cudzego? Ukraino, wielka matko, dopóki smutne ugory?… *** Gorąco w piersiach czy od miłości, czy od ołowiu. Wolność w ludzi wyrwała się w zimę tę. Kulami studzą wszystkich, kogo woła Taras. Siły przybędzie, już nie poskromić nas. Przodkowie budzą, dzwony w serce przez czas. Spadła obłuda i uśmiecha się Spas. *** Na szalach między “stracono” i “zdobyto” niewidocznie staje odziedziczony smutek – taka wiekowa bez winy pokuta, taki całoroczny, bezlitosny ten luty… *** Nie boję się. Nikogo. Nigdy. Niczym w grach – tarcze drewniane. My przyswoiliśmy jeszcze ze szkoły, że miłość w sercach płomienna, że Ojczyzna taka, jak każdy. Właśnie tak. Nie więcej. Nie mniej. Nie wkładajcie serc do pochew – one pragną nieśmiertelnych dokonań… *** Nie ważą słowa – epoka dla czynów! Chwila przepływa – nie pragnij spoczynku. Zmagania trwają. Góruj bez ustanku! Przyszłe żniwa złożą ci cenę. *** Mowo moja zapomniana, ludziom właściwe wyrzekać się, odziedziczywszy pęta, przywyknąć ustępować. Mowo moja prześwietna, rycerz gotowy umierać – słowo twoje i tytuły ratując od kary śmierci. Mowo moja cierpliwa, ty jak najwyższa nauka wzrok zwracasz niewidomym, wieczne moje objawienie… Obrońcom mojej Ojczyzny Wszystkie siły ziemi ja wplatam w te nici, wszystkie słoneczne cykle i gwar wody. Ty założysz koszulę i pójdziesz tworzyć w kraju, gdzie nigdy nie będzie biedy. Ja wyściełam marzeniami całą twoją ścieżkę. Niech prastare gałęzie w ręcznikach zakwitną. Ja po białym białymi szyję ażur, a ty tylko żyj tutaj, kontynuuj tę drogę. Zakorzenione w niebo odwiecznie na straży – pełnią gwiazdami, solą czumackie wozy. Jakże umieją czekać ukraińskie dziewczęta – aż dziwi się Bóg i nowieją stare obrazy. *** Przewrócisz biedę i będziesz kontynuować ród, zbarwione pola ożyją i urodzą żytem. Staną się prochem i popiołem kata ślady, a ty będziesz wzrastać i wiecznie kochać.
Tłumaczenie maszynowe
Serhij GALCZENKO, kandydat nauk filologicznych, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy w dziedzinie edukacji, zastępca dyrektora Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy
Pod tak niespodziewanym i trafnym tytułem ukazało się wydanie biobibliograficzne1, w którym mowa o twórczej, naukowo-publicystycznej działalności w wymienionym okresie znanego uczonego, szewczenkoznawcy i hruszewskoznawcy, doktora nauk historycznych, akademika Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, zasłużonego działacza nauki Ukrainy, a także jaskrawego publicysty, pisarza, literaturoznawcy i historyka sztuki, honorowego akademika Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Na okładce książki znajdują się fundamentalne monografie wydane w tym czasie, ale moją uwagę przede wszystkim przykuły kolaże dwóch artykułów autora w ogólnoukraińskim tygodniku kulturologicznym „Słowo Proświty”. Pierwszy z nich, zatytułowany „Taras Szewczenko: „Trzeba było popić się z moskiewskiego kielicha moskiewską trucizną””, ukazał się właśnie w dniu rozpoczęcia zaborczej wojny Rosji przeciwko Ukrainie, 24 lutego 2022 roku. Uczony wezwał wszystkich Ukraińców, by bezwzględnie pamiętali słowa Szewczenki, że wzleci „do samego Boga” dopiero wtedy, „gdy z Ukrainy w sine morze poniesie krew wroga…” I dodał od siebie: „Taras Szewczenko włożył do »Zapowiedzi« znacznie więcej proroczego sensu, niż dotąd sądziliśmy…” Chodziło o nieunikniony zbrojny opór wobec imperialnej, zaborczej Moskwy, która wówczas już deptała ukraińską ziemię… Kiedy tygodnik „Słowo Proświty” wznowił pracę w maju 2022 roku, w pierwszym numerze zamieszczono jego publikację „Michał Hruszewski: „To kontynuacja tego samego zadania zniszczenia ukraińskości””. Ukazał się też uderzający artykuł „Musij Kononenko: „Opuśćmy Moskwę… Każdy będzie mówił w swoim ojczystym języku””. Cieszy mnie, że zwróciłem uwagę uczonego na postać tego ukraińskiego pisarza-patrioty. Potem pojawiły się publikacje, m.in. w „Ukraińskiej Gazecie Literackiej” i ogólnoukraińskiej gazecie „Oświata i społeczeństwo”, których tytuły mówią same za siebie: „Taras Szewczenko: „Moskale – obcy ludzie…””; „Taras Szewczenko: „Jak Sahajdaczny z kozakami wojował Moskwę””; „Fenomen Iwana Mazepy w historycznych sądach Tarasa Szewczenki i Michała Hruszewskiego”; „Dmytro Pawłyczko: „Ukrainо, idziemy do boju – daj nam zabójczy miecz!”” i in. Ogółem w ciągu pierwszych pół roku wojny uczony opublikował około 20 artykułów, o których powiedziano: „Systematyczna publikacja przez Wołodymyra Melnyczenkę serii specjalnych artykułów w egzystencjalnym czasie historycznego starcia narodu ukraińskiego z rosyjską agresją stała się uderzającym przykładem operacyjnej, skutecznej i błyskotliwej publicystyki naukowej, zasługującej na pamięć i szacunek”. Wołodymyr Melnyczenko nigdy nie przygotowywał wydania książek na swoje jubileusze, ale w tym stuleciu ukazywały się one niemal co roku, a na przykład w latach 2005–2007, które obramowały jego 60-lecie, wydano 6 (!) monografii. Nie jest jubileuszem także 77-lecie urodzin, po prostu po dość długim czasie od powrotu z Moskwy, gdzie w latach 2001–2015 Wołodymyr Melnyczenko kierował Narodowym Centrum Kultury Ukrainy i przy okazji wydał po ukraińsku ponad 20 unikalnych książek ukrainoznawczych, przyszła mu kiedyś do głowy myśl, by podsumować to, co zrobił już w Kijowie, czyli po siedemdziesiątce… Trudne wydanie opracował i napisał do niego gruntowną i interesującą przedmowę Wołodymyr Stecenko – historyk i filozof, wykładowca Bohusławskiego Kolegium Humanitarnego im. I. S. Nechuja-Lewyckiego, wzorowy pracownik oświaty Ukrainy, redaktor kilku książek Wołodymyra Melnyczenki i autor szeregu artykułów o jego twórczości. I mądrze postąpił, wyprowadzając główną postać swojej opowieści z historycznego odcinka początkowych piętnastu lat wieku XXI,
kiedy Włodzimierz Melnyczenko kierował Domem Ukraińskim. Oczywiście ten okres wykracza poza ramy wydawnictwa biobibliograficznego, jednak bez niego portret Włodzimierza Melnyczenki we wnętrzu przełomowej epoki (to właśnie on najczęściej używa tego określenia w ukraińskiej publicystyce naukowej) byłby niepełny. Właśnie w tym okresie uczony stworzył fundamentalną trylogię autorskich encyklopedii-chronoskopów: „Szewczenkowska Moskwa” (2009), „Gogolowska Moskwa” (2011), „Moskwa Michała Hruszewskiego” (2014), która zajęła wybitne miejsce w ukrainoznawstwie. Nic podobnego w światowej historiografii nie istniało. Paweł Mowczan nazwał książki Włodzimierza Melnyczenki z zakresu szewczenkoznawstwa i hruszewskoznawstwa „bezcennymi wydaniami o przywódcach narodowych”. Włodzimierz Stecenko przekonująco wykazał, że dyrektor generalny Domu Ukraińskiego jeszcze przed masową zbrojną inwazją Rosji na Ukrainę przestrzegał: „Na początku trzeciego stulecia Szewczenki musimy uznać, że historia spotkań Tarasa z Moskwą – rzeczywistych i wirtualnych – prawie niczego nas nie nauczyła”. Zapoznawszy się z kolejną książką Włodzimierza Melnyczenki, wydaną wiosną 2014 roku, Dmytro Pawłyczko pisał do niego: „Bardzo dziękuję za „Moskwę M. Hruszewskiego”. Obecne moskiewskie władze za taką encyklopedię-chronoskop o najwybitniejszym ukraińskim nacjonaliście powinny by pana zamknąć na wiele lat w kryminale…” Włodzimierz Stecenko przyłączył się do mojej dawnej oceny prac Włodzimierza Melnyczenki: „Tylko odważny ukraiński patriota był zdolny opublikować podobne prace w Moskwie…” Istnieją jednak także inne znamienne konkluzje w tej sprawie; powiedzmy, Witalij Abliciow zwięźle zauważył, że wydania Włodzimierza Melnyczenki – „to bez przesady obywatelski wyczyn”. Musiałem już pisać także o tym, że Włodzimierz Juchymowycz „jest jednym z tych ukraińskich patriotów, dla których miłość do Ojczyzny, mówiąc słowami Iwana Franki, nie jest sentymentem ani narodową dumą, lecz trudnym i ważnym brzemieniem, włożonym przez los na ich barki”. Tak właśnie Włodzimierz Melnyczenko przejawił się w roli dyrektora generalnego Centrum Kulturalnego Ukrainy, które uzyskało status Narodowego, pod obranym przez niego mottem Michała Hruszewskiego: „Musimy pamiętać, że reprezentujemy wielki naród i mamy obowiązek reprezentować go z godnością”. Włodzimierz Stecenko przytacza słowa wybitnego kierownika Domu Ukraińskiego w Moskwie: „Uważam, że Narodowe Centrum Kulturalne… było ostatnią potężną próbą niezależnej, cywilizowanej, europejskiej Ukrainy pokazania Moskiewszczyźnie jedynej możliwości pokojowego, kulturalnego współistnienia dwóch zupełnie różnych państw... Rosja po raz kolejny wybrała wrogość, a tym bardziej agresywną wojnę przeciwko naszemu narodowi, i tym razem bezpowrotnie spaliła cywilizowane stosunki z Ukrainą…” Włodzimierz Melnyczenko znacząco pogłębił nasze możliwości poznania mentalności współczesnej Ukrainy poprzez historyczne spojrzenie i odbiór posępnej od krwi Moskwy przez Tarasa Szewczenkę i Michała Hruszewskiego, który wzywał Ukraińców do uwolnienia się od „psiego obowiązku” wobec Moskiewszczyzny. Uczony po raz pierwszy stworzył rzadkie moskwoznawcze książki o ukraińskiej podstawie naukowej i treści. Tak głębokie badania są dziś szczególnie potrzebne Ukrainie… Nowy odliczany czas historyczny dla Włodzimierza Melnyczenki wyznaczył Iwan Drach, który argumentując uważał go za niezastąpionego na stanowisku dyrektora generalnego Centrum Kulturalnego, a w artykule „Mężczyzna z Medwina”, poświęconym w „Słowie Proświty” 70. rocznicy urodzin uczonego w lutym 2016 roku, pisał: „Czy są ludzie niezastąpieni? Są!.. Sądzę, że po jubileuszu u niego zacznie się kijowski okres… Człowiek z Medwina, poranionego przez Budionnego, jest niezniszczalny – ze skarbami wiedzy, z nieprawdopodobieństwem przyszłych wzlotów”. Włodzimierz Melnyczenko swoją pracą potwierdził pewną prognozę wielkiego przyjaciela. Przez długie lata będąc całkowicie i wyczerpująco osobą publiczną, po powrocie do Kijowa odmówił wywiadów, codziennych wystąpień i całkowicie pogrążył się w pracy naukowo-publicystycznej. Nawiasem mówiąc, autor przedmowy słusznie zauważa, że taka radykalna zmiana wymaga silnej woli. Tej zaś u Włodzimierza Juchymowycza jest całkiem dostatecznie. Włodzimierz Stecenko konsekwentnie opowiedział, że już w Kijowie prawie co roku ukazywały się fundamentalne książki, w których Włodzimierz Melnyczenko raz po raz potwierdzał siebie jako wiodącego ukraińskiego szewczenkoznawcę i hruszewskoznawcę. Według słów Mykoły Żulinskiego o książce „Michał Hruszewski: „Szewczenko – święty narodowy sztandar”” (2017), nikt przed Włodzimierzem Melnyczenką „nie zdobył się na tak uzasadnioną i wszechstronną analizę ocen Michała Hruszewskiego twórczości Tarasa Szewczenki i jej aktualności w każdym okresie historii Ukrainy…” Zrozumiałe, że w 2018 roku uczonego uhonorowano tytułem laureata Międzynarodowej Nagrody Literacko-Artystycznej im. Hryhorija Skoworody „za serię fundamentalnych prac z zakresu szewczenkoznawstwa i hruszewskoznawstwa”. Właśnie te wyjątkowe badania przenikają także książkę Włodzimierza Melnyczenki „Moje duchowe studnie. Artykuły i wywiady XXI wieku” (2019). Analizując wydanie, znany ukraiński historiozof i politolog Wasyl Tkaczenko sformułował ważny wniosek dotyczący autora: „Jego twórczy dorobek jest daleki od ogólnych rozważań – jest prowokacyjnie dokumentalnie przesycony, wypełniony gruntowną znajomością materiału historycznego i uderzającą konkretyką codziennego życia i obyczajów. I w tym dokumentalizmie zawodowego muzealnika, pomnożonym przez głębokie historiozoficzne postrzeganie i odtwarzanie życia społecznego – oryginalność i niepowtarzalność jego twórczego pisma. Dlatego w znakomitym szeregu wiodących szewczenkoznawców Włodzimierz Melnyczenko, moim zdaniem, ma pełne prawo oświadczyć: „Jestem taki jak wszyscy – nie podobny do nikogo”. I w tej roli doktor nauk historycznych, akademik Włodzimierz Melnyczenko już zajął swoje prawowite miejsce w światowej Szewczenkiany”. Znaczącym twórczym wkładem we współczesne szewczenkoznawstwo stała się monografia Włodzimierza Melnyczenki „Szczegóły życia Szewczenki” (2021), która wyrosła z projektu o tej samej nazwie, zrealizowanego przez niego w ogólnoukraińskim tygodniku „Słowo Proświty”. Nawiasem mówiąc, w ciągu siedmiu lat, o których mowa, w „Słowie Proświ
ły” ukazało się ponad 100 artykułów autora… Koniecznie odnotuję zakończenie przez uczonego i przekazanie do wydawnictwa monumentalnego dzieła „Nowe odczytanie Dziennika Tarasa Szewczenki”, nad którym pracował niemal dziesięć lat. Jako redaktor naukowy zaznaczę, że Wołodymyr Melnyczenko dokonał pracy, wydawałoby się, przerastającej możliwości jednego człowieka: nie tylko przemyślał i uzupełnił nową informacją większość już znanych interpretacji zapisów Szewczenki, ale też stworzył 1,5 tys. zupełnie nowych komentarzy. Szczególnie zaznaczę, że komentarze, powstałe na długo przed podstępnym zbrojnym napadem Rosji na Ukrainę, ujawniają prawdziwy stosunek Tarasa Szewczenki do mentalnie wrogiej Moskwy i agresywnych, podstępnych moskali, aż po jego proroczy testament, by zerwać moskiewskie kajdany i skropić wolność „wrogą złą krwią…” Ważne, że Wołodymyr Stecenko szczegółowo opowiedział, jak we wrześniu 2018 roku Wołodymyr Melnyczenko zaproponował poświęcić kolejne Międzynarodowe Szewczenkowskie Czytania w Kanowie w 2021 roku 160. rocznicy śmierci Kobzarza, nowej Biografii Tarasa Szewczenki, której stworzenie w wielotomowym akademickim formacie kolektywnie, przez najwybitniejszych autorów, jego zdaniem już dojrzało. Tak się stało i we wrześniu 2021 roku uczony wystąpił na czytaniach z referatem przewodnim, od razu opublikowanym w „Słowie Proświty”, w którym zaproponował koncepcyjny zarys naukowej kolektywnej Biografii Tarasa Szewczenki. Tyle wystarczy, by zrozumieć lapidarną trafność wniosku wybitnego literaturoznawcy, akademika Mykoły Żulińskiego: „Wołodymyr Melnyczenko wykonuje tytaniczną pracę na strategicznych magistralach współczesnej szewczenkologii”. Osobno zaznaczę, że wyraźnie solidnie prezentuje się osobny rozdział książki „Wybrane publikacje o twórczości Wołodymyra Melnyczenki w latach 2016–2022”, której autorami są Jurij Barabasz, Switłana Bryżycka, Iwan Drach, Mykoła Żulinski, Wasyl Tkaczenko, Natalia Fedorczenko, sam redaktor wydania Wołodymyr Stecenko i, oczywiście, Serhij Hałczenko. Nadszedł czas, by podsumować, że połowę swoich książek – 25 (!) i prawie połowę artykułów – ponad 360 (!) Wołodymyr Melnyczenko wydał w latach, które uchodzą już za emerytalne, zwłaszcza po wręczeniu mu Nagrody Szewczenki. W tej historycznej chronologii siedmioletni odcinek, który został tu omówiony, zajmuje godne miejsce – cztery fundamentalne monografie, a piąta przekazana do wydawnictwa, oraz dwa solidne wydania bibliograficzne, czyli łącznie 7 (!), i ponad 170 artykułów. Dalej cytuję Wołodymyra Stecenkę: „Taki jaskrawy przykład potężnej i owocnej twórczości w Srebrnym wieku. Jak tu nie przypomnieć mądrej maksymy niemieckiego pisarza Fryderyka Schillera: »Nie w latach – w pełni życia tkwi wartość bytu!«” Utkwiły mi jednak w pamięci mądre słowa Pawła Mowczana o Wołodymyrze Melnyczence, napisane półtora dziesięciolecia temu: „Jakby kierowało nim ważne dla człowieka dążenie: ukazać bezgraniczną trwałość naszej duszy, która uczestniczy w kluczowych dla naszej nauki nazwiskach, wydarzeniach, czasie i przestrzeni. Dusza kształtuje się dalej, dowodząc swojej przynależności do wielkiego zbioru, który nazywa się Ukrainą”. Na zakończenie zaznaczę, że ta biobibliograficzna publikacja ma wyjątkowo pokrzepiający charakter, zwłaszcza dla ludzi twórczych. Ja, powiedzmy, jestem zaledwie o półtora roku młodszy od Wołodymyra Juchymowycza i, choć pracuję, bez przesady, dużo i nieustannie, bardzo się pokrzepiłem twórczą linią jego życia po siedemdziesiątce, która stanowczo wzywa, by nie grzęznąć w samozadowoleniu, nie spoczywać na laurach dawnych osiągnięć…
1 Wołodymyr Melnyczenko. Siedem lat po siedmiu dekadach: Biobibliografia / oprac. i wstęp W. A. Stecenko. – Kijów, 2022. – 328 s.
Tłumaczenie maszynowe
Właśnie taki rozkaz sotennego UPA, Bohatera Ukrainy Myrosława Symczycza („Krywonosa”), stał się głównym przesłaniem dla współczesnych obrońców Ukrainy przed moskiewską ordą w dniach jego stuletniego jubileuszu. Tak się złożyło, że rok 2022 – rok 80-lecia utworzenia UPA – przekazał sztafetę heroizmu i zwycięstw UPA naszym dzielnym obrońcom z ZSU, ponieważ moskiewska orda znów ruszyła pełnoskalową wojną na naszą wielostronną ziemię. Olga RUDANEC, zasłużona pracownica kultury Ukrainy, przewodnicząca Kongresu Ukraińskiej Inteligencji Ziemi Kołomyjskiej, sekretarz odpowiedzialna kołomyjskiej „Proświty”. Nasi obrońcy złamali wszystkie podstępne plany wroga i zmusili świat do opowiedzenia się po stronie prawdy i dziejowej sprawiedliwości. Światła – przeciwko ciemności. Człowieczeństwa – przeciwko ludobójstwu. Śmiało przyjęli za swoje hasła ideały wszystkich poprzednich pokoleń bojowników o wolność Ukrainy, które zdołała donieść do naszych dni legendarna UPA. Czas, który tak wymownie zapowiadał Stepan Bandera, nadszedł: „Nadejdzie czas, kiedy jeden powie „Sława Ukrainie”, a miliony mu odpowiedzą „Bohaterom sława!” Zaprawdę, te hasła brzmią dzisiaj milionami głosów różnojęzycznych narodów z najdalszych zakątków różnych kontynentów. I znów dla naszego prawa do wolnego życia w rodzinnej Ukrainie składają głowy najlepsi synowie i córki naszego narodu. Taki czas wymaga wyraźnych narodowych ideałów, na które zwrócone są spojrzenia i które stają się wzorcami, żywymi legendami. Z woli Bożej i dzięki pełnemu poświęcenia czynowi zasłużył na takie prawo nasz Bohater – żywa legenda, sotenny UPA Myrosław Symczycz („Krywonis”), któremu Pan przedłużył życie za skradzione przez reżim okupacyjny 32 lata, 6 miesięcy i 3 dni tułaczki po więzieniach i łagrach, w zimnych karcerach i więziennych koszarach. Na liczne apele i żądania opinii publicznej w ciągu co najmniej 20 lat o uznanie go za Bohatera Narodowego, 14 października 2022 roku na stronie Prezydenta opublikowano Ukaz o uznaniu Myrosława Symczycza („Krywonosa”) Bohaterem Ukrainy. W celu wręczenia odznaczeń Bohatera do skromnego mieszkania w Kołomyi przyjechała szefowa Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Administracji Państwowej Switłana Onyszczuk. Właściwie w tym krótkim odstępie czasu była ona już dwukrotnie w domu
„Krywonosa”. Po raz drugi przyjechała 4 stycznia 2023 roku, w przededniu sławnego 100-letniego jubileuszu, ze świątecznymi życzeniami i prezentami, otrzymując w odpowiedzi rozkaz sotennego: „Od UPA – do ZSU! Do zwycięstwa! Bez prawa do porażki!”. Z rąk „Krywonosa” Switłana Onyszczuk przyjęła szablę z czasów I wojny światowej (z okresu zmagań Strzelców Siczowych), a także książkę „Bracia Gromu” o życiowym wyczynie sotennego oraz dziesięciotomowy artystyczny zapis dziejów UPA autorstwa laureata Państwowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Mychajła Andrusiaka, z takim oto poleceniem przekazania go Najwyższemu Głównodowodzącemu Wołodymyrowi Zełenskiemu. A 5 stycznia 2023 roku Kołomyja przyjmowała wielu gości, bliskich i dalekich, i w takim, niemal rodzinnym, szacownym gronie czciła Jubilata. Obchody rozpoczęły się od złożenia kwiatów pod pomnikiem bojowników o wolność Ukrainy, na którym uwieczniona jest postać Myrosława Symczycza. Symbolicznie kwiaty od sotennego pod fundament pomnika złożyli jego wnukowie: Kateryna, Myrosław, Daryna, Andrij, Wasyl – trzecie, młode pokolenie, które wychowuje się na przykładzie czynu Bohatera i pozostaje wierne ideałom bojowników wszystkich pokoleń o wolność Ukrainy. Tutaj zabrzmiał Hymn Ukrainy w wykonaniu orkiestry dętej Szkoły Muzycznej nr 1 im. Anatolija Kos-Anatolskiego. Następnie czcigodni ojcowie kołomyjskich eparchii UKGK i PCU, a także kapelan Lwowskiego Bractwa OUN-UPA, dawny przyjaciel i towarzysz broni Myrosława Symczycza, ojciec Mychajło Nyskochuz, pomodlili się za wszystkich bojowników o wolność Ukrainy, za nasze zwycięstwo w wojnie z ordyńcami oraz za długie lata życia naszego Bohatera. Potem świąteczna wspólnota wraz z połączonym chórem miejskiego wydziału kultury, przy akompaniamencie orkiestry, zaśpiewała jubilatowi kolędy pod jego domem i wykonała hymn OUN, który stał się już hymnem współczesnych ZSU – „Zrodziliśmy się w wielkiej godzinie”. Gospodarze, w osobie żony Myrosława Symczycza, Raisy Andrijiwny, oraz synów Ihora i Myrosława, zaprosili wszystkich do sali Muzeum Historii Miasta Kołomyi na dalszą część jubileuszowych uroczystości. Pomimo surowych wojennych realiów, niebezpieczeństwa alarmów lotniczych i wyłączeń prądu, krótkiego i nie zimowo wilgotnego dnia, okazała sala muzeum okazała się za mała, by pomieścić wszystkich chętnych. Jednak ci, którym przyszło nawet stać ponad dwie godziny w przepełnionej sali, swoją obecnością dawali świadectwo wdzięczności i szacunku dla Bohatera Symczycza oraz Bohaterów naszych czasów. Przy wejściu do sali wszyscy otrzymali osobiste jubileuszowe kalendarzyki na 2023 rok z postacią „Krywonosa” (wykonane z inicjatywy i na koszt Muzeum Historii Miasta Kołomyi, dyrektor Ulana Mandrusiak) oraz pocztówki „Myrosław Symczycz („Krywonis”)” z kulturoznawczego projektu „Poznajmy naszą historię”, wydane na 80-lecie UPA (założyciel Wałerij Kowtun). Ponadto delegacjom i organizacjom rozdano duże kalendarze ścienne z postacią „Krywonosa”, wykonane przez drukarnię im. Szuchewycza ze środków budżetu obwodowego. Program tej części uroczystości stał się swoistą jubileuszową księgą dla Bohatera i o Bohaterze, w której przeplatały się zarówno stosowne wątki artystyczne, jak i płomienne słowa wdzięczności wielu mówców. Chór „Proświta” Miejskiego Pałacu Kultury „Narodnyj Dim” z udziałem członków kołomyjskiej stanicy Bractwa OUN-UPA (kierowniczka artystyczna Switłana Harhat) wykonał szereg patriotycznych pieśni, które jeszcze niedawno śpiewał w chórze kołomyjskiej stanicy Bractwa OUN-UPA Myrosław Symczycz: „Oj, na łące czerwona kalina”, „Ojciec nasz Bandera…”, „Boże wielki, jedyny”. Razem z chórzystami śpiewali wszyscy. Zebrani obejrzeli krótki materiał wideo, a także fragment z archiwów jubileuszowego projektu NTK na 200-lecie urodzin Tarasa Szewczenki: „Krywonis” czyta „Rozrytą mogiłę”. Uczestnicy Teatru Ludowego im. Wasyla Symczycza Miejskiego Pałacu Kultury „Narodnyj Dim” Ołeh Perluk, Marta Teliszczuk, Chrystia Paraszczuk przeczytali wiersz „Krywonis” Olhy Zadubriwnej. Długi sznur gratulacyjnych wystąpień hojnie przyjmowali żona Bohatera Raisa Andrijiwna, synowie i wnukowie. Słowa wdzięczności i szacunku za życiowy wyczyn sotennego wygłaszali: Mychajło Andrusiak – biograf sotennego, autor książki „Bracia Gromu”, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki; Mychajło Korolyk – kierownik spraw Iwanofrankiwskiej Rady Obwodowej; Lubomyr Hłuszkow – przewodniczący Kołomyjskiej Wojskowej Administracji Cywilnej; Iwan Uhryn – przewodniczący Kołomyjskiej Rady Rejonowej; Mychajło Kaczanskyj – zastępca przewodniczącego Kołomyjskiej Rady Miejskiej; Stepan Braciun – przewodniczący Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów (Kijów); Jewhen Łupakow – honorowy przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy, były deputowany Rady Najwyższej Ukrainy (Kijów); Bohdan Borowycz – przewodniczący Ogólnoukraińskiej Buławy Bractwa OUN-UPA; Mychajło Nyskochuz – ojciec-kapelan Lwowskiego Bractwa OUN-UPA; Wasyl Pazyniak – były deputowany Rady Najwyższej Ukrainy, przyjaciel rodziny; Swiatosław Szeremeta (Lwów); Mykoła Posiwnycz (Lwów); Myrosław Hłubisz (profesor z Drohobycza); Marija Hrymaluk – Kołomyjska stanica Bractwa OUN-UPA; Mykoła Symczycz – pisarz, kandydat nauk fizyczno-matematycznych, członek NSPU i NSŻU, autor 9 książek; Iryna Szepetiuk – ze Związku Więźniów Politycznych. Z szczególnym wzruszeniem zabrzmiały słowa dumy ze swojego dziadka-Bohatera od wszystkich pięciorga wnuków. W imieniu synów głos zabrał starszy, Ihor, który reprezentował interesy kołomyjskiej społeczności w „deputackiej sotni” pierwszego demokratycznego zwołania (1990–1994), do niedawna kierował Związkiem Ukraińskiej Młodzieży (SUM), a dziś w szeregach ZSU broni Ukrainy przed raszystowską ordą. Zgodne z tym były uczucia jego młodszego brata Myrosława, który kontynuuje dzieło starszego brata i dziś jest szefem SUM. Wzruszona serdecznymi podziękowaniami, które kierowano także do niej, wiernej towarzyszki Bohatera, z przejęciem wspominała wspólnie dzielony los żona Raisa Andrijiwna Symczycz. Dziękowali Bogu za możliwość życia i przejmowania najświętszych dla każdego Ukraińca wartości od swojego starszego towarzysza – Bohatera-jubilata wszyscy proświcianie, którzy przyszli oddać mu cześć. Szef kołomyjskiej „Proświty” Wasyl Hłaholiuk podczas wszystkich proświciańskich wydarzeń miał zaszczyt przyznawać, że w jej szeregach jest jej honorowy członek, wychowanek i aktywny uczestnik macierzystej „Proświty”, odznaczony najwyższym proświciańskim wyróżnieniem – medalem „Budowniczy Ukrainy” – Myrosław Symczycz, sotenny „Krywonis”. Po raz kolejny przeżywając tak podniosłe i narodowo nacechowane chwile, przekonująco utwierdzasz się w niezłomnej wierze, że nikt i nigdy nie będzie w stanie podbić i uczynić niewolnikiem narodu, który ma takich Ojców, który ma takich Synów. „Od UPA – do ZSU! Do zwycięstwa! Bez prawa do porażki!”. Posłusznie przyjmujemy twój rozkaz, ojcze Sotenny, i zjednoczeni w jedną i niezłomną ukraińską nację idziemy do zwycięstwa!
Tłumaczenie maszynowe
Smutna wieść nadeszła z dalekiego uralskiego kraju: w 77. roku życia przekroczył granicę Wieczności przewodniczący Republikańskiego centrum narodowo-kulturalnego Ukraińców Baszkortostanu „Kobzar” Wołodymyr Borysowycz Doroszenko. Ołeksandr ZINCZENKO Urodził się 15 maja 1946 roku we wsi Płoska w rejonie dubieńskim obwodu rówieńskiego. Po ukończeniu Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki w 1969 roku został skierowany do Ufy, gdzie rozpoczął pracę zawodową jako inżynier-programista w Centrum Informatyczno-Obliczeniowym miejscowej fabryki budowy silników. Pracował w organizacjach i przedsiębiorstwach zajmujących się programowaniem oraz eksploatacją techniki obliczeniowej. Ukraińskiej diasporze Wołodymyr Borysowycz znany jest przede wszystkim jako prawdziwy patriota Ukrainy, człowiek, który przez całe swoje życie w Rosji wykonywał znaczącą pracę społeczną, skierowaną na odrodzenie i rozwój ukraińskiej kultury oraz języka w Baszkortostanie. Od 1992 roku kierował Republikańskim centrum narodowo-kulturalnym Ukraińców „Kobzar”. Do szczególnie odczuwalnych sukcesów Centrum musimy zaliczyć utworzenie w Baszkortostanie na początku obecnego stulecia 11 szkół państwowych różnego typu z nauką języka ukraińskiego, przygotowanie kadr pedagogicznych do nauczania języka i literatury ukraińskiej na wydziale filologicznym Ufimskiej filii Moskiewskiego Państwowego Otwartego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. A. Szołochowa. Przykro, że w świetle ostatnich wydarzeń większość tych inicjatyw edukacyjnych wysiłkami rosyjskich władz została zniweczona, ale w naszych sercach pozostała wdzięczność dla działaczy z Baszkortostanu za ich wielką pracę. Wołodymyr Doroszenko był inicjatorem przeprowadzania Czytań Szewczenkowskich w Baszkortostanie, Republikańskiego festiwalu „Oj, radujsia, Zemle”, Międzynarodowego festiwalu dziecięco-młodzieżowego „Czerwona kalina” i innych. Organizatorem ukraińskiego obozu dziecięcego „Kobzaryk” w Baszkortostanie oraz organizatorem ukraińskiej gazety „Krynycia”. Oprócz tego stale opiekował się ukraińskimi rodzinami, skupiał je wokół siebie, zachęcał do zachowania prastarych tradycji naszego narodu, aby nie zgasły one w dalekim od Ukrainy kraju. A oni w zamian szacunkowo nazywali go swoim hetmanem, ojcem – zgodnie z kozackim zwyczajem… Wołodymyr Borysowycz dołożył wiele starań do stworzenia ukraińskiej biblioteki w Ufie, która liczy ponad 3000 egzemplarzy, oraz Ludowego chóru pieśni ukraińskiej „Kobzar” – jednego z najbardziej znanych zespołów ukraińskiej diaspory w Rosji. Był jego stałym uczestnikiem, dążąc do popularyzacji ukraińskiej kultury na terytorium, dokąd na początku XX wieku, w czasach reformy stołypinowskiej, przeprowadzili się Ukraińcy, w tym z Połtawszczyzny, w poszukiwaniu wolnych ziem. Miałem szczęście być osobiście znajomym z Wołodymyrem Borysowyczem: w 2009 roku odwiedzić Ufę oraz kilka przyległych wsi w jej pobliżu, gdzie w skupiskach mieszkają Ukraińcy. Tam co roku odbywa się główne święto Ukraińców Baszkortostanu – Iwana Kupały. Stamtąd przywiozłem nie tylko przyjemne wrażenia, ale i pokaźną biblioteczkę, podarowaną w tym także osobiście przez Wołodymyra Borysowycza. W większości są to książki z jego publikacjami, w których poruszał liczne problemy ukraińskiej diaspory: naukę języka ojczystego, zachowanie kultury narodowej itp. Niestety, od dzisiaj o Wołodymyrze Borysowyczu będziemy mówić tylko w czasie przeszłym. Wielu Ukraińców zbierze się, by odprowadzić go w ostatnią drogę. Znajomi, którzy przekazali tę wieść, opowiadają, że z wielkim gniewem przyjął inwazję Rosji na Ukrainę, bardzo przeżywał z tego powodu, co ostatecznie podważyło jego zdrowie. Dalej kochające Ukrainę serce nie mogło wytrzymywać tragicznych wieści z praojczyzny. U schyłku lat miał nadzieję jeszcze raz odwiedzić Ukrainę, marzył, że swój ostatni spoczynek znajdzie na rodzinnej Rówieńszczyźnie. Ale nie było to dane… Więc rodzina i przyjaciele pochowają Wołodymyra Borysowycza nie w Ufie, gdzie przez cały czas mieszkał, a w małej wsi Zołotonoszka w rejonie stierlitamakskim, gdzie większość mieszkańców to Ukraińcy. Tak zapisał w testamencie. Żegnaj, przyjacielu! Mam nadzieję, że przyjmą was w Niebiosach z ciepłymi objęciami. Jeszcze się spotkamy, ale teraz już – w Wieczności…
Tłumaczenie maszynowe
W trudnych, burzliwych czasach ukraińskiej historii wyrastały postacie ze szczególną hartem ducha: siłą swojego talentu i nierzadko życiem potwierdzały prawo do samodzielnego i sobornego istnienia naszego państwa, kontynuacji jego wielowiekowej historii. Los tych działaczy nauki, literatury, sztuki, kultury – jest złożony i tragiczny, ale blask ich dzieła życia widoczny jest przez pokolenia, ponieważ tworzyli o Ukrainie i dla Ukrainy przyszłości. Żanna NEWKRYTA, służba informacyjna Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa Zdjęcie Tarasa POSZYWAJŁA XX wiek okazał się najbardziej fatalnymi żarnami przymusowego niszczenia, w których niesprawiedliwie zagubiło się imię Kryczewskich. Tej potężnej artystycznej dynastii w znacznej mierze współcześni zawdzięczają wielowymiarowość dorobku kultury narodowej pierwszej połowy XX wieku, jaką znamy obecnie. Senior rodu – Wasyl Hryhorowycz Kryczewski (1873–1952), oryginalny malarz, grafik-nowator, mistrz sztuki dekoracyjno-użytkowej. Genialność jego twórczej myśli jest na tyle potężna i płodna, że wykracza poza ramy jednej sfery działalności i nie ogranicza się jedynie do wykazu twórczych osiągnięć. Jurko Poszywajło. Popiersie Wasyla Kryczewskiego (Opiszne, 2015). Muzeum artystycznej rodziny Kryczewskich, Narodowy Muzeum-Rezerwat Ukraińskiego Garncarstwa. W 1917 roku Wasyl Kryczewski brał udział w procesach państwowotwórczych Ukraińskiej Republiki Ludowej, stając się autorem godła narodowego Ukrainy „Tryzub”, który opracował na podstawie znaku emblematycznego władzy książęcej Włodzimierza Wielkiego. Stał się autorem szkiców pieczęci i winiet oficjalnych dokumentów nowo utworzonego państwa, a także jednym z twórców banknotu narodowego – hrywny. To właśnie Wasyl Kryczewski został jednogłośnie wybrany rektorem Ukraińskiej Akademii Sztuk, gdzie ustąpił miejsca swojemu młodszemu bratu Fedorowi. W 1925 roku, zważywszy na doskonałą znajomość narodowego obyczaju, Wszechukraiński Zarząd Fotokinematografii zaprosił Wasyla Kryczewskiego, aby został konsultantem i scenografem pierwszych taśm rodzimego kina, nakręconych w Odeskiej Wytwórni Filmowej. Niezwykle pracowity artysta w stylu ukraińskiego impresjonizmu, błyskotliwy znawca ornamentu w sztuce użytkowej, doskonały grafik książkowy, historyk sztuki, kolekcjoner i pedagog, Wasyl. Zdjęcie Wasyla Kryczewskiego do pozwolenia na emigrację do Wenezueli (Paryż, 24.06.1947). Przechowywane w Narodowym Archiwum Ukraińskiego Garncarstwa Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa
Kryczewski stał się najbardziej charyzmatyczną postacią ukraińskiej sztuki swoich czasów. Najważniejsze jest to, że Kryczewski zdołał pojąć, po mistrzowsku przemyśleć na nowo i zachować oryginalnego ducha ukraińskiej sztuki ludowej oraz zapoczątkować w swojej twórczości oryginalny kierunek ukraińskiego modernizmu architektonicznego. Jego najjaśniejszym przykładem jest projekt budynku Połtawskiego Ziemskiego Zarządu Gubernialnego, gdzie obecnie znajduje się Połtawskie Muzeum Krajoznawcze imienia Wasyla Kryczewskiego. Autorstwu artysty należą również projekty budynków w Charkowie, Kijowie, Kaniowie. Znamienne, że fascynacja sztuką ludową przywiodła artystę do garncarskiego miasteczka Opiszne na Połtawszczyźnie. W latach 1902–1919 wielokrotnie bywał i mieszkał tutaj, angażował mistrzów do zdobienia projektowanych przez siebie domów. W 1914 roku, mieszkając w miasteczku przez dłuższy czas, uczył się garncarstwa. Ostatni raz był w Opisznem w 1938 roku. Według projektu i stylu Wasyla Kryczewskiego, pod kierunkiem budowniczego Jurija Łebyszczaka w latach 1914–1916 w Opisznem wzniesiono „Dom Kryczewskiego-Łebyszczaka”. Działalność w budynku szkół garncarskich, a później – artelu, zakładu „Artystyczny Ceramist” wyznaczyła go jako ośrodek rozwoju ukraińskiego szkolnictwa garncarskiego. Od początku lat 20. XX wieku aż do wybuchu II wojny światowej Wasyl Kryczewski mieszkał w Kijowie, ciesząc się uznaniem i autorytetem. Podczas niemieckiej okupacji miasta artysta pozostał w stolicy z powodu choroby żony, a po powrocie władzy bolszewickiej, ratując się przed uciskiem i prześladowaniami ze strony reżimu totalitarnego, Wasyl Hryhorowycz wyjechał wraz z rodziną najpierw do Lwowa, skąd później wyruszył do Czechosłowacji, potem do Austrii, Niemiec, Francji – i za ocean, do Wenezueli. Niestety, tam właśnie zakończyła się ziemska droga wielkiego artysty. W różnych latach zmuszeni byli emigrować także inni członkowie rodziny, znani już wówczas artyści – synowie Wasyl i Mykoła oraz ich rodziny. Jednak nawet z dala od rodzinnej ziemi Kryczewscy kontynuowali tworzenie na tematykę ukraińską, opierając się na wspomnieniach o bliskich i drogich sercu miejscach, krajobrazach, wątkach. W Ojczyźnie nazwiska przymusowego emigranta Kryczewskiego i jego potomków były przymusowo wymazywane przez władzę totalitarną, przez długi czas pozostawały pod zakazem dla badaczy i koneserów. Wraz z ogłoszeniem niepodległości Ukrainy muzea zbierają jak złote ziarna do swoich kolekcji rozproszone po świecie dzieła sztuki rodziny, przywracając jej pamięć i uznanie. Odbudowywać i utwierdzać wagę dziedzictwa Kryczewskich poważył się także Narodowy Muzeum-Rezerwat Ukraińskiego Garncarstwa. W 2013 roku w budynku zaprojektowanym przez Kryczewskiego, dotąd zaniedbanym od końca lat 90. i odrestaurowanym staraniem zespołu muzealnego, otwarto Muzeum Artystycznej Rodziny Kryczewskich. Obecnie jest to jedyne na Ukrainie muzeum poświęcone dorobkowi twórczemu dynastii. Posiada ono unikalną kolekcję prac graficznych i malarskich Wasyla Kryczewskiego, prezentuje dokumenty archiwalne, a także dzieła sztuki, rękopisy i fotografie członków rodziny, które przekazali do zbiorów potomkowie wybitnego artysty – wnuki i prawnuki. Ważnym uzupełnieniem twórczego portretu artysty jest wystawa pierwszych ukraińskich znaków pieniężnych z okresu walk wyzwoleńczych (1917–1919), wśród których zaprezentowano banknot o nominale dwóch hrywien, który wszedł do obiegu według szkicu Wasyla Kryczewskiego. Osobna sala poświęcona jest jego głównej pasji – sztuce ludowej. Tutaj można zobaczyć przykłady ceramiki opiszniańskiej, którą tak zachwycał się i inspirował Kryczewski, a także zbiór elementów ukraińskiego stroju i ręczników, przedmioty użytkowe z przeszłości itp. Ta ekspozycja przejmująco przypomina tę unikalną kolekcję artysty w domu Mychajła Hruszewskiego, gdzie mieszkał w dalekim 1918 roku, która spłonęła pod naporem bolszewików na Kijów… 12 stycznia 2023 roku minęło 150 lat od dnia urodzin Wasyla Kryczewskiego. Z tej okazji Narodowy Muzeum-Rezerwat Ukraińskiego Garncarstwa uzyskał grant od Funduszu Stabilizacyjnego Kultury, Federalnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych Niemiec oraz Goethe-Institut Ukraine na renowację poddasza Muzeum Artystycznej Rodziny Kryczewskich w celu stworzenia nowej przestrzeni wystawienniczej. W ramach etapów towarzyszących wykonano ocieplenie i hydroizolację dachu, montaż elektryki i ogrzewania elektrycznego, wykończenie wewnętrzne ścian, odnowienie oryginalnego muru ceglanego i podłogi. Środkami z grantu poddasze wyposażono w system nowoczesnego oświetlenia wystawienniczego, a także w witryny do eksponowania. Taka pomoc partnerska jest niezwykle cenna. Przyczynia się ona do realizacji nowych pomysłów artystycznych, które będą kontynuować współczesny rozwój kultury narodowej. Przestrzeń wystawiennicza poddasza Muzeum Artystycznej Rodziny Kryczewskich stanie się środowiskiem dla przyszłych projektów współpracy z artystami, muzeami, kolekcjonerami i naukowcami. Będzie to przestrzeń kontemplacji, filozoficznych rozważań i poszukiwania inspiracji, przestrzeń odkryć, miejsce spotkań, zebrań i dyskusji, portal do kamieni milowych czasu, kultury narodowej i światowej. Wszak Wasyl Kryczewski to nie tylko przeszłość. To współczesny wszystkich przyszłych pokoleń. Jego twórczość dotyczy tego, co najważniejsze dla każdego z nas – miłości do Ojczyzny, naszej tożsamości narodowej, świadomości i niezłomności w obronie ojczystego języka, sztuki, tradycji – prawa do życia na własnej ziemi, tworzenia dla niej i godnego niesienia w świat wielowiekowej historii dzielnego narodu ukraińskiego. Musimy napełnić się duchem Kryczewskiego, aby i teraz, w niezwykle trudnym czasie, wytrwale trzymać Ukrainę dla jej zwycięstwa, jedności i wolnego rozkwitu. „Dom Kryczewskiego-Łebyszczaka”, w którym działa Muzeum Artystycznej Rodziny Kryczewskich. Opiszne, 2019. Ściana garncarskiej sławy Ukrainy na fasadzie „Domu Kryczewskiego-Łebyszczaka”. Opiszne, 2018. Fragment ekspozycji sali sztuki ludowej w Muzeum Artystycznej Rodziny Kryczewskich. Opiszne, 2015.
Tłumaczenie maszynowe
12 stycznia 1873 roku na świat przyszedł człowiek, który swoją burzliwą działalnością zyskał status symbolu wielkiego artystycznego poświęcenia i utwierdzania narodowej tożsamości – Wasyl Hryhorowycz Kryczewski. Z jego imieniem związana jest cała epoka ukraińskiego odrodzenia duchowego. Malarstwo, architektura, grafika, sztuka użytkowa, teatr, kino – to dziedziny sztuki, w których rozwój włożył swój wybitny talent. I w każdej z tych dziedzin Wasyl Hryhorowycz występował jako nowator i twórca stylu ukraińskiego. Lata ukraińskiej rewolucji (1917–1921) i kształtowania się państwa ukraińskiego stały się najbardziej płodnymi dla pracy twórczej W. H. Kryczewskiego. Przewodniczący Ukraińskiej Centralnej Rady Mychajło Hruszewski powierzył Wasylowi Hryhorowyczowi, swojemu bliskiemu przyjacielowi i współpracownikowi, opracowanie symboliki państwowej, ponieważ uważał, że znajomość historii i kultury Ukrainy pomoże artyście znaleźć najbardziej lakoniczne symbole, które oddawałyby istotę młodego państwa. Dzieła graficzne o znaczeniu państwowym – Wielki i Mały herb URL, znaki pieniężne dla Centralnej Rady, wielka i mała pieczęć państwowa – zajmują szczególne miejsce w dorobku twórczym artysty. W ich wysoce artystycznych i narodowo swoistych zdobieniach, obok ornamentów ludowych, wykorzystano symbole archaiczne. Na uwagę zasługują Wielki i Mały Herb Państwowy – oficjalne emblematy państwa ukraińskiego. Kompozycja ich jest jednakowa – trójząb otoczony owalnym wieńcem. Różnią się jednak formami: wielki herb jest bardziej paradny. Trójząb, w różnym jego traktowaniu, zastosowano w Wielkiej i Małej Pieczęci Państwowej, w projektowaniu państwowych biletów kredytowych (hrywien), dokumentów państwowych itp. Grafika Wasyla Kryczewskiego, jak cała jego twórczość artystyczna, jest wysoce artystyczna i narodowo swoista, na wskroś przesiąknięta duchem i charakterem rodzimej ludowej kultury artystycznej. W Połtawskim Muzeum Krajoznawczym, które od 2012 r. nosi imię Wasyla Kryczewskiego, przechowywany jest dorobek twórczy artysty i członków jego rodziny, zbudowana jest ekspozycja poświęcona drodze życiowej i twórczej Mistrza. Drukiem ukazała się książka „Opowieści o artystycznej rodzinie Kryczewskich: Eseje kulturologiczne”, której autorką jest pracownik naukowy muzeum – Hałyna Iwaniwna Halian. Najlepszym pomnikiem W. H. Kryczewskiego pozostaje budynek gubernialnego ziemstwa, wzniesiony według jego projektu w latach 1903–1908 w stylu ukraińskiego modernizmu architektonicznego, gdzie obecnie mieści się Połtawskie Muzeum Krajoznawcze imienia Wasyla Kryczewskiego. Według materiałów oficjalnej strony internetowej Połtawskiego Muzeum Krajoznawczego imienia Wasyla Kryczewskiego, z okazji rocznicy urodzin Wasyla Kryczewskiego złożyła gratulacje p.o. dyrektora generalnego Wałentyna Kowalenko; starszy pracownik naukowy, kurator wystawy – Tetiana Czułkowa zapoznała gości z biografią twórczą wielkiego architekta, a kierownik działu ochrony zabytków historii, kultury i przyrody Wita Dzyma opowiedziała obecnym o historii powstania i funkcjonowania domu-muzeum Tarasa Szewczenki w Kaniowie. Do wystąpień dołączyli również działacze społeczni, członkowie partii „Swoboda” Jurij Hamalij, Ołeksandr Skoryna oraz inni goście, którzy poparli inicjatywę pracowników Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu, aby nazwać jedną z ulic miasta imieniem wybitnego artysty. Przedstawiciele rady miejskiej Kaniowa – Tetiana Żywotowa, Tetiana Renkas, Kostiantyn Andrijenko wysoko ocenili wkład Wasyla Kryczewskiego w historię kultury ukraińskiej i rozwój Kaniowszczyzny. Według materiałów Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu „Tarasowa Hora”
Tłumaczenie maszynowe
Tradycyjnie uroczystości rozpoczęły się od złożenia kwiatów na grobie Kobziarza – duchowego ojca wielu pokoleń Ukraińców, gdzie Wałentyna Kowałenko, p.o. dyrektora generalnego Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu, słusznie zauważyła: „w czasach pełnoskalowej wojny, nam, jak nigdy dotąd, potrzeba głosu Tarasa…, musimy wczytywać się w każdy wiersz jego poezji i podążać za jego testamentem: „Walczcie, a zwyciężcie!..” Z wiarą w Siły Zbrojne Ukrainy, z Bożym błogosławieństwem każdy pracuje, przybliżając najbardziej oczekiwane wydarzenie – Zwycięstwo!”. Podczas uroczystego otwarcia wystawy zaprezentowano dorobek twórczy Wasyla Kryczewskiego oraz artystów, którzy w różnych czasach pracowali nad artystycznym wizerunkiem budynku muzeum Tarasa Szewczenki w Kaniowie. W szczególności należy wyróżnić prace rodziny ukraińskiego artysty Iwana Krasnego – ucznia Wasyla Kryczewskiego, jego żony Sławy Liwszyc, którzy przez lata wraz ze studentami Kijowskiego Instytutu Artystycznego podczas letnich praktyk malowali niezwykłe kaniowskie krajobrazy. Do artystycznej kroniki Tarasowej Góry dołączyli Marjan Małowśkyj, Wołodymyr Slipczenko, Wałentyn Kyryłkow, którzy uwiecznili muzeum Tarasa Szewczenki w swoich dziełach. 12 stycznia 2023 roku w ramach uczczenia pamięci Wasyla Kryczewskiego – znanego ukraińskiego budowniczego, autora projektu budynku-muzeum Tarasa Szewczenki w Kaniowie, odbyło się spotkanie z kaniowską społecznością oraz uroczyste otwarcie wystawy dzieł sztuki z kolekcji zbiorów Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu. Kaniowską społeczność oraz pracowników rezerwatu z wybitną datą – 150-leciem
Tłumaczenie maszynowe
Pełniącym obowiązki dyrektora generalnego Narodowej Filharmonii Ukrainy mianowano niedawno Mychajłę Szweda. Dzisiaj pan Mychajło jest gościem “Słowa Proświty”. Eduard OWCZARENKO
– Proszę opowiedzieć naszym czytelnikom o swojej drodze twórczej. – Jestem zawodowym kompozytorem. Ukończyłem Lwowską Narodową Akademię Muzyczną imienia Mykoły Łysenki w klasie profesora Myrosława Skoryka. Następnie odbyłem staż w Akademii Muzycznej w Krakowie u kompozytora Zbigniewa Bujarskiego, co dało mi niezwykle ciekawe doświadczenie. Po powrocie do Ojczyzny dołączyłem do zespołu Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy, gdzie na różnych stanowiskach pracowałem od 2006 do 2018 roku. Z czasem otrzymałem zaproszenie od Wasyla Wowkuna do włączenia się w realizację jego programu „Ukraiński przełom” we Lwowskiej Operze Narodowej: pracowałem tam na stanowisku zastępcy dyrektora generalnego – dyrektora artystycznego, zajmowałem się kontaktami międzynarodowymi i kwestiami twórczymi. A od sierpnia 2022 roku zostałem zastępcą przewodniczącego Państwowej Agencji ds. Sztuki i Edukacji Artystycznej. Od 27 grudnia 2022 roku jestem pełniącym obowiązki dyrektora generalnego Narodowej Filharmonii Ukrainy. Jeszcze podczas studiów w Akademii kierowałem studenckim towarzystwem naukowo-twórczym. Jednym z naszych zadań było stworzenie studentom możliwości realizacji różnych ciekawych projektów twórczych. Wymyśliliśmy formułę festiwalu „Muzyka tysiąclecia”, organizowaliśmy konferencje. Aktywnie działała sekcja kompozytorska. Wykonywaliśmy utwory studentów-kompozytorów z całej Ukrainy. Z czasem udało nam się porozumieć z dyrekcją lwowskiego Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej „Kontrasty”, aby jeden z koncertów w ramach tego festiwalu składał się z utworów młodych studentów-kompozytorów. Przez wszystkie te lata piszę muzykę i staram się ją wykonywać. Zostałem laureatem nagród imienia Łewka Rewuckiego, Borysa Latoszynskiego oraz Mykoły Łeontowycza. Jako kompozytor pracuję w różnych gatunkach – muzyka kameralna, chóralna, symfoniczna. Jako naukowiec badam międzynarodowe festiwale muzyki współczesnej. Wydałem monografię i obroniłem pracę doktorską na ten temat. Życie koncertowe interesuje mnie z różnych aspektów: zarówno jako menedżera, jak i naukowca, muzyka oraz kompozytora. – Czy propozycja objęcia stanowiska dyrektora generalnego Narodowej Filharmonii Ukrainy była dla Pana zaskoczeniem? – W pewnym stopniu tak. Kończył się kontrakt dyrektora generalnego filharmonii Dmytra Ostapenki. Nadeszła propozycja włączenia się w działalność tej instytucji muzycznej w ten sposób. Zajmując się swego czasu w Ministerstwie Kultury Ukrainy rozwojem sztuki muzycznej, realizowaliśmy w Narodowej Filharmonii wiele projektów, dlatego wielu pracowników twórczych i administracyjnych było mi stąd znanych. Już od ponad dziesięciu lat w filharmonii wykonywano moje utwory. Narodowa Filharmonia przez długi okres swojej działalności wypracowała wiele dobrych tradycji. Tutaj stworzono utalentowane zespoły. Na przykład orkiestry symfoniczna i kameralna mają już swoją historię. Jest wielu wspaniałych wykonawców, którzy mają ciekawe doświadczenie, z nimi można pracować dalej. Sam budynek kompleksu został gruntownie odrestaurowany w latach 90. XX wieku. Z drugiej strony chciałbym mieć taką wizję, aby Narodowa Filharmonia Ukrainy stała się potężnym centrum filharmonicznym nie tylko dla wykonywania, ale i dla rozwoju różnych kierunków oraz gatunków muzyki ukraińskiej, w szczególności współczesnej. Musi nastąpić rozszerzenie palety repertuarowej, szerzej prezentowana powinna być muzyka różnych epok. Tak, chce się słyszeć więcej muzyki barokowej, której jest mało na Ukrainie w porównaniu z jakimkolwiek innym krajem europejskim. Filharmonia musi wzbogacić się o różne współczesne kierunki i jednocześnie wypracować swój własny format, swoją własną koncepcję. Nie możemy nikogo powtarzać. Musimy stworzyć wizję takiej instytucji, która odpowiadałaby wymaganiom muzycznym naszego społeczeństwa muzycznego i potrzebom społeczeństwa w ogóle. – Jakie są Pana pierwsze kroki? – Kończę proces zapoznawania się ze wszystkimi jednostkami strukturalnymi. Odbywają się systematyczne spotkania: nie tylko poznajemy ludzi, poznajemy stan spraw i od razu decydujemy, jak reagować na priorytetowe wyzwania. Obecnie jest trudny czas, ale musimy zrobić wszystko, aby Narodowa Filharmonia miała maksymalne możliwości rozwoju. Musimy przygotowywać nowe programy, zwiększać działalność koncertową, tworzyć komfortowe warunki do pracy dla naszych wykonawców. Produkt, który prezentujemy, musi być zawsze wysokiej jakości, ciekawy i popularny. Jeśli chodzi o to ostatnie, to niektórzy mogą odebrać to jako zwrot ku muzyce lekkiej. Ale w rzeczywistości można dość nieoczekiwanie podać wysoko intelektualną muzykę współczesną, która na pierwszy rzut oka jest trudna w odbiorze dla szerokiego kręgu widzów. I oczywiście trzeba dbać o reklamę i marketing. – Co trzeba zrobić, aby do filharmonii przyszedł widz? – Tutaj są zarówno obiektywne, jak i subiektywne składowe. Nie można nie brać pod uwagę realiów czasu wojny. Jednak przed Nowym Rokiem mieliśmy pełne sale. Ale ze względu na bezpieczeństwo filharmonia dzisiaj może przyjąć tylko 160 osób (na sali jest 595 miejsc). Ogólnie rzecz biorąc, Sala Kolumnowa Narodowej Filharmonii powinna cieszyć się znacznie większym zainteresowaniem widzów niż obecnie. Jest tu szereg kwestii: kontent, który widzimy na scenie, a także działalność marketingowa, reklamowa i informacyjna. Od tego wszystkiego bezpośrednio zależy, ilu widzów pozyskamy. I dotyczy to nie tylko Sali Kolumnowej, ale także innych miejsc koncertowych, gdzie występują nasi artyści. – Kilka słów o planach dotyczących działalności festiwalowej. – Ten kierunek również będziemy wzmacniać. Przygotowujemy dwa tradycyjne projekty filharmoniczne – „Kijowska wiosna” w maju oraz Międzynarodowy Festiwal Gitarowy w grudniu. Jednocześnie będziemy myśleć nad innymi projektami, w których Narodowa Filharmonia mogłaby być organizatorem. Zaznaczę, że wiele projektów muzycznych, które odbywają się w Kijowie, tak czy inaczej jest partnerami filharmonii. Na przykład „Kyiv Music Fest” czy „Premiery sezonu”. Te i inne festiwale część swoich koncertów lub otwarcie czy zamknięcie przeprowadzają w Sali Kolumnowej. W ten sposób filharmonia dołącza do nich jako partner. Ale chciałoby się, aby było więcej naszego filharmonicznego produktu festiwalowego. Jednak to praca na perspektywę, na czas, kiedy świętować będziemy Zwycięstwo, przywrócimy pełnowartościowe połączenia lotnicze. Bądźmy szczerzy: dobry wykonawca z Europy nie będzie tracił dwóch dób, aby dojechać na koncert pociągiem do Kijowa. Oczywiście mogą być wyjątki. Ale zrobienie potężnego międzynarodowego festiwalu muzycznego w Kijowie podczas wojny jest po prostu fizycznie niemożliwe. Chociaż mogą być ciekawe projekty online. Przy okazji proponuję naszym fanom, którzy nie mają możliwości odwiedzenia koncertów na żywo, oglądanie ich na kanale YouTube. Z reguły są to 2-3 koncerty miesięcznie. Dobieramy do tego najciekawsze programy. – Jaka powinna być współpraca dyrektora generalnego i dyrektora artystycznego Narodowej Filharmonii? – Bardzo ścisła. Kierownictwo artystyczne odpowiada za treść programów koncertowych. A dyrektor musi zapewnić warunki, wyznaczyć główny kierunek ruchu filharmonii i stworzyć nową formę, którą wypełni treścią kierownictwo artystyczne. Jednak za wynik efektywności odpowiada właśnie dyrektor generalny. – W 2008 roku w Narodowej Filharmonii odbył się wieczór poświęcony 100-leciu urodzin Stepana Olijnyka, wstęp na który był wolny. Wtedy była praktyka robienia wolnego wstępu na niektóre wydarzenia o znaczeniu społecznym. Czy nie planuje Pan jej przywrócić? – Zamawiającym jakieś wydarzenie może być na przykład określona instytucja lub Ministerstwo Kultury Ukrainy. Filharmonia świadczy usługi z przeprowadzenia tej akcji za minimalną opłatą, która pokrywa koszty eksploatacyjne. Wtedy wstęp może być za zaproszeniami lub wolny. A do przeprowadzania własnych projektów Narodowa Filharmonia opracowała wygodny system karnetów dla widzów. To znaczy, jeśli kupowali karnet, to znacznie obniżało to koszt wyjścia na koncert. Ale podczas wojny karnety pokazały swoją nieskuteczność. Na przykład człowiek kupił karnet i liczy na to, że za dziesięć dni będzie określony koncert. Jednak alarm przeciwlotniczy lub jeszcze jakieś nieprzewidziane okoliczności – i jesteśmy zmuszeni przenosić wydarzenie. To niewygodne zarówno dla widza, jak i dla nas. Przypominam sobie, że wcześniej we Lwowskiej Operze Narodowej mogliśmy w grudniu sprzedawać bilety na maj następnego roku. Uważano to za pewien sukces, bo pozyskiwano środki, które mogły być wykorzystywane na nowe inscenizacje. Teraz widz nie kupuje biletów z wyprzedzeniem, bo nie wie, czego oczekiwać z powodu wojny. A żeby całkowicie dzisiaj otworzyć drzwi na jakiś koncert – to problem nie tylko finansowy,
a także prawna. Trzeba szukać takich mechanizmów, aby i widz mógł więcej zobaczyć, i aby zostały zachowane wszystkie prawne oraz ekonomiczne zasady przeprowadzania koncertów. Mamy jeszcze jedną formę pracy: zgodnie z zarządzeniem Ministerstwa Kultury Ukrainy, jeden dzień w miesiącu obowiązuje wstęp bezbiletowy dla określonych kategorii zwiedzających, przy dostępności wolnych miejsc. Szkoda, że obecnie możemy przyjąć ograniczoną liczbę widzów i takich miejsc pozostaje niewiele. Jednocześnie planujemy uruchomić projekt „Otwarta próba” dla studentów-muzyków, który przewidywałby udział studentów w próbach ciekawych programów za pośrednictwem rejestracji online. – Zapewne planuje Pan jakieś działania na rzecz wsparcia Sił Zbrojnych Ukrainy. – Jest kilka pomysłów, jeszcze nie jestem gotowy, by je ogłosić. Ale mogę opowiedzieć, że będą to występy naszych artystów i zespołów twórczych, począwszy od szpitali, a skończywszy na miejscach dyslokacji wojskowych. Chciałbym również w jakiś sposób wspierać dzieci muzyków, których rodzice zginęli lub obecnie walczą, pomagać rodzinom, które ucierpiały wskutek działań raszystów. Obecnie pracujemy nad koncepcją. Również systematycznie zapraszamy wojskowych oraz ich rodziny na nasze koncerty. – Jak widzi Pan współpracę ze środkami masowego przekazu? – Będę opierał się na doświadczeniu Lwowskiej Opery Narodowej, w której przepracowałem cztery lata. Tam, moim zdaniem, został zbudowany dość efektywny mechanizm komunikacji. Musi być osoba, która odpowiada za kontakty z mediami. Ważne, aby była stała informacja zwrotna. Dziennikarzy interesują określone wydarzenia, osobowości. To ich interes, który musimy zaspokajać. Z drugiej strony, musimy być efektywni w promocji filharmonii, rozwijać jej markę w całości i popularyzować poszczególne projekty. Na pewne kluczowe wydarzenia (otwarcia sezonów koncertowych czy festiwali, występy znanych wykonawców itp.) będziemy zapraszać media. W niektórych przypadkach będą to konferencje prasowe, być może będziemy zapraszać dziennikarzy na próby generalne. Osobno możemy proponować serie wywiadów z tymi czy innymi artystami, zespołami. Ktoś wraca z tournée, ktoś ma jubileusz – i może opowiedzieć wiele ciekawych rzeczy o swojej drodze twórczej. A ktoś uruchomił nowy projekt i może o nim poinformować więcej. To cały kompleks pracy, do którego chciałbym włączać specjalistów. Taka komunikacja musi być ścisła i aktywna. Im więcej o filharmonii, jej artystach, naszej muzyce i projektach będą wiedzieć potencjalni widzowie, tym efektywniej będziemy mogli wykonywać swoją pracę. – Jakie ma Pan plany jako kompozytor? – Mam zamówienia twórcze od niektórych wykonawców. Mam pewne długi twórcze, czegoś nie dopisałem, czegoś nie zdążyłem. Będę starał się dokończyć. W szczególności chcę zrobić opracowanie kolędy dla lwowskich muzyków Lilii Nikitczuk i Marty Kuzij. Marzę też o stworzeniu utworu według Łesi Ukrainki. Jeszcze nie wiem, czy będzie to monoopera, czy jakiś performans. Ta idea zrodziła się u mnie dwa lata temu i czeka na swoje wewnętrzne uformowanie. – Oprócz pracy administracyjnej i twórczej, ma Pan jeszcze jakieś pasje? – We wsi Ławriw w obwodzie lwowskim znajduje się starodawny klasztor świętego Onufrego. Tam pochowany jest założyciel Lwowa, książę halicki Lew. W tej wsi urodził się mój dziadek i często tam bywam. Zafascynowała mnie historia tego klasztoru. Napisałem o nim książkę, potem wydałem jej drugą edycję, a teraz próbuję zakończyć trzecią. Za każdym razem pojawia się wiele nowych faktów, teraz to moje naukowe hobby. – Co chciałby Pan powiedzieć na zakończenie naszej rozmowy? – Nie możemy pozostawać takimi, jakimi byliśmy przed wojną. Każdy człowiek z osobna, cały naród, państwo – stajemy się silniejsi, mądrzejsi, bardziej efektywni. Mamy wielkie pragnienie nie tylko przetrwać, ale nieustannie poruszać się do przodu. W Europie zaczęto otwierać przed nami drzwi. Możemy zamanifestować naszą sztukę, naród ukraiński jako naród samowystarczalny, unikalny i oryginalny. Jestem pewien, że my, Ukraińcy, będziemy w stanie pokazać pozytywną dynamikę rozwoju w wielu sferach. Wierzę w to i jestem gotowy pracować dniem i nocą, aby ten ruch się dokonał.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...wał Uskowa szereg rysunków, wśród których znajdowały się portret rodziny i kilka szczególnie cennych miedziorytów. Dwa z nich, przedstawiające obyczaje Kazachów, zaginęły, a Katia świeci nam swoją urodą przez wieki! Tak i jurta w parku Szewczenki będzie od teraz świecić Ukraińcom!
Marjana ANHELOWA
Tłumaczenie maszynowe
– Przyjdźcie w sobotę o godzinie 14:00 – mówi mi Kazaszka Katia. Niewiarygodnie piękna dziewczyna zwraca się do mnie po ukraińsku z ledwo słyszalnym akcentem. Trzyma wystrój jurty, podczas gdy „biznesmeni z Kazachstanu” realizują swój humanitarny zamysł. Ludzi przy jurcie jest wielu, więc proces posuwa się szybko. Budowla, która wywołała u Rosjan pianę na ustach i doprowadziła do noty międzynarodowej, poświadcza głęboki związek między naszymi narodami. Związek uświęcony geniuszem Szewczenki! Pierwsza jurta niezłomności – w Buczy, druga – w Kijowie, trzecia – też będzie. Swoją Kazaszkę Katię napisał w umocnieniach Nowopietrowskich. Mówią, że między nimi była miłość. Katia była nianią Nataszy – młodszej córki Uskowa. Na pamiątkę wspólnego pobytu w forcie i dobroci komendanta Szewczenko podarował imienną wstążkę Serhija Paradżanowa. Goście mogli zanurzyć się w czarujący świat Huculszczyzny, pełen dawnych wierzeń i wyobrażeń, gdzie po lesie błąka się Czuhajster, gdzie Iwanko gra na fletni swojej ukochanej Mariczce, a ona układa dla niego wesołe pieśni – kołomyjki. Pokaz filmu odbył się z okazji 99. rocznicy urodzin ukraińskiego i ormiańskiego reżysera filmowego oraz scenarzysty Serhija Paradżanowa (09.01.1924 – 20.07.1990). Mychajło Kociubynśkyj napisał powieść „Cienie zapomnianych przodków” w 1911 roku. A ponieważ do pisania wszystkich swoich utworów pisarz podchodził niezwykle odpowiedzialnie, to zanim opisał życie Hucułów, odwiedził
Tłumaczenie maszynowe
W Muzeum-Rezerwacie Mychajła Kociubynskiego odbył się pokaz filmu „Cienie zapomnianych przodków” Serhija Paradżanowa. Film „Cienie zapomnianych przodków” to swoisty element artystyczny, który łączy dwa światy, dwóch twórców żyjących w różnych czasach – reżysera filmowego Serhija Paradżanowa oraz klasyka literatury ukraińskiej Mychajła Kociubynskiego. To film i powieść, które badacze będą studiować jeszcze niejedną dekadę i odnajdywać w nich unikalne momenty ilustrujące ukraińską kulturę, zwyczaje i tradycje. 15 stycznia w domu pamięci Mychajła Kociubynskiego, w jego największym pokoju, gdzie niegdyś odbywały się soboty literackie, gdzie pisarz pracował przy biurku nad swoimi najsłynniejszymi dziełami, w tym nad powieścią „Cienie zapomnianych przodków”, odbył się pokaz filmu. Sokilskie ramiona to te podpory, na których trzyma się Dziecięce Sokilstwo. Spróbujmy wyodrębnić te podpory na podstawie wypracowań, które mamy w tym zakresie. Nasze ostatnie badania potwierdzają, że Dziecięce Sokilstwo w naszym państwie powinno być nie tylko praktyką wychowawczą czy technologią, ale także stowarzyszeniem dziecięcym, które uczłowieczy praktykę wychowawczą i technologię. Tylko dzięki takiemu podejściu uda się wyodrębnić te podpory-ramiona, na których będzie trzymać się Dziecięce Sokilstwo. Chodzi przede wszystkim o państwowość, a nie o ruch społeczny, na który próbują nas zepchnąć niektórzy oponenci. Istnieje tu również kwestia perspektywy opracowania ustawodawstwa, z którego mogłoby korzystać Dziecięce Sokilstwo w swoim funkcjonowaniu. Obecnie na korzyść Dziecięcego Sokilstwa pracuje istniejąca baza normatywna, która pozwala rozwijać je w sferze pozaszkolno-środowiskowej. Sprzyja temu przede wszystkim nowa ustawa Ukrainy „O podstawowych zasadach polityki młodzieżowej”, która dała wieś Kryworównię na zachodzie Ukrainy. A po powrocie pisał do swojego przyjaciela Wołodymyra Hnatiuka: „Cały czas, odkąd wróciłem z Kryworówni, pracuję codziennie, mniej więcej poprawnie. Piszę opowiadanie na podstawie swoich wrażeń z Karpat. Boję się, denerwuję, ale piszę”. Tak więc tutaj chodziło właśnie o powieść „Cienie zapomnianych przodków”. Pracując nad utworem, pisarz wkładał w niego całą swoją siłę i energię, nie rozpraszając się na inne sprawy. O tym później też napisze przyjacielowi: „Bardzo byłem zajęty swoim opowiadaniem, ale wreszcie skończyłem. Nazywa się ono „Cienie zapomnianych przodków”. A pół wieku później do tej samej Kryworówni w obwodzie iwanofrankiwskim przyjedzie znany reżyser i scenarzysta Serhij Paradżanow, aby nakręcić swoje arcydzieło na podstawie powieści Mychajła Kociubynskiego, autorem scenariusza jest Iwan Czendej. Operator filmu Jurij Illenko tworzył prawdziwe cuda zwykłą kamerą filmową, kręcąc po prostu niesamowite kadry. Muzykę do filmu napisał Myrosław Skoryk. Aktorkę Łarysę Kadochnykową zatwierdzono do roli Mariczki bardzo szybko, a oto Iwan Mykołajczuk musiał dobrze popracować, aby wybór reżysera padł właśnie na niego. Ten film był debiutem dla Mykołajczuka, a Kadochnykowa w tamtym czasie była już znaną aktorką. Uniwersytet Harvarda dodał obraz „Cienie zapomnianych przodków” aby Dziecięce Sokilstwo na Ukrainie zaczęło działać: gotowa technologia – tylko bierz. Wiele przy tym dołoży się w procesie tworzenia Dziecięcego Sokilstwa, najważniejsze – to je tworzyć. I my nad tym pracujemy: swoimi pracami przybliżamy jego powstanie. Już osiem książek zostało przez nas wydanych, każda z nich z przedmową profesora Serhija Bołtiwca, a teraz przygotowujemy dziewiątą-dziesiątą. Dlatego też „Sokilskie ramiona” i nasze słowo wstępne do nowej książki. A za Dziecięcym Sokilstwem stoi cała pedagogika. Jeśli wcześniej w edukacji było tylko jedno mentorstwo, to teraz – relacje między dziećmi. Właśnie ich bogactwo będzie wyznaczać poziom tego doświadczenia życiowego, które będzie zdobywać dziecko w sokolim kluczu (grupie). Więc dlaczego by to nie była wartość, która ma podstawę pozaszkolno-środowiskową! Spróbujmy dla większej jasności wyjaśnić ten termin. Pozaszkole, bo naprawdę nie zaplecze: mądrze myślał profesor Serhij Bołtiwiec, kiedy wprowadzał go do obiegu. Jak i Wira Romaniwna Ilczenko, akademik NAPN do listy obowiązkowych do obejrzenia dla studentów, którzy pretendują do wyższego stopnia filmoznawstwa. Obraz zajmuje pierwszą pozycję na liście 100 najlepszych filmów w historii kina ukraińskiego. Film „Cienie zapomnianych przodków” zapoczątkował nurt artystyczny w kinematografii ukraińskiej połowy lat 60. XX wieku – ukraińskie kino poetyckie. W odróżnieniu od oficjalnego radzieckiego socrealizmu, ten rodzaj kina stawiał na pierwszym planie wyrazistość wizualną. W tych filmach fabuły budowane są na materiałach historycznych i etnograficznych, co pozwala podnieść kwestię ukraińskiej tożsamości narodowej. Od dzisiaj Muzeum-Rezerwat Mychajła Kociubynskiego rozpoczyna nowy projekt pokazów filmowych – co miesiąc będziemy zapraszać gości na przegląd nowego filmu, który należy do listy ukraińskiego kina poetyckiego. Śledźcie więc nasze zapowiedzi na stronie oraz w mediach społecznościowych, aby nie przegapić nowego pokazu. Z strony FB Muzeum-Rezerwatu Mychajła Kociubynskiego Ukrainy, z jej „Środowiskiem”: już i książki były w szkołach i go studiowano, ale z jakiegoś powodu zaniedbano, a my podnieśliśmy, bo to aktualne. Obecnie wychowanie trzeba organizować w sferze pozaszkolno-środowiskowej. Ale o tym na Ukrainie nikt nie mówi – szkoła jest zamknięta na siedem zamków i nie wypuszcza ze swoich murów wychowania na ulicę, a Dziecięce Sokilstwo taką rolę spełnia, bo ma naturę różnowiekową i działa właśnie w tej sferze – tam, gdzie dzieci żyją. W tym właśnie wartość nowego systemu wychowania, że ma on zupełnie nowe zasięgi wychowania, których nie było dotychczas. Aby nie zabierać chleba profesorowi, słowo wstępne na tym zakończymy, a i tekst książki jeszcze czeka na przeczytanie. Dlatego zapraszamy i do współpracy na tym polu, i do zgłębiania tajników nowej technologii edukacyjnej, którą jest Dziecięce Sokilstwo. Roman RASEWYCZ, proświcianin, autor praktyki pedagogicznej „Dziecięce Sokilstwo”, członek NSŻU oraz Ukraińskiego Stowarzyszenia Pisarzy
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
uznał ulicę za podmiot wychowania. A Dziecięce Sokolstwo właśnie funkcjonuje w tej sferze – pozaszkolno-środowiskowej. Wychodząc z powyższego, całkowicie uprawnieni jesteśmy powiedzieć, że Dziecięce Sokolstwo to nie dobrowolność, lecz raczej obowiązek, którym musimy iść. I dotyczy to przede wszystkim obecnych gromad, które w Dziecięcym Sokolstwie właśnie powinny otrzymać pewne mechanizmy pracy z dziećmi na swoich terytoriach. Być może i tu trzeba będzie uregulować tę sprawę na poziomie państwowym, choć wiele kwestii związanych z funkcjonowaniem Dziecięcego Sokolstwa można rozwiązywać już teraz. Zatem rozstrzygać je mają po państwowemu. Na poziomie gromady jest co najmniej zastępca przewodniczącego gromady, który zajmuje się jej sprawami humanitarnymi. W oświacie istnieją bezpośrednie struktury, zaangażowane w tworzenie Dziecięcego Sokolstwa – centrum rozwoju zawodowego pracowników pedagogicznych oraz zarząd oświaty. I wszystko powinno odbywać się pod egidą zarządu oświaty, który właśnie powinien wyznaczać ton tym procesom. A wszyscy, kto przyjdzie z pomocą, są dodatkowi: deputowani, rodzice, sponsorzy itd. – na wsparcie wspomnianej wyżej triady, jak ją nazwaliśmy. Dlatego też sokolskie ramiona dziś zbiegają się do trójki osób zaangażowanych w tworzenie Dziecięcego Sokolstwa. I jakkolwiek byśmy nie szukali innych wariantów – nie znajdziemy ich: musimy zwrócić się twarzą do Dziecięcego Sokolstwa i działać. Być może skupiliśmy się bardziej na oddolnym poziomie tworzenia – gromadzkim, bo to właśnie jemu najbardziej potrzebne jest Dziecięce Sokolstwo. Oczywiście w szkołach są dyrektorzy szkół i pedagodzy, którzy powinni je tworzyć. A także pedagogiczny olimp powinien się przyłożyć,
Tłumaczenie maszynowe
W mieście Fastów, w obwodzie kijowskim, w pierwszych dniach nowego roku otwarto galerię obrazów. Zjawisko to jest niecodzienne już choćby dlatego, że nowa galeria obrazów w Ukrainie pojawia się po raz pierwszy od czasu rozpoczęcia pełnoskalowej wojny z Rosją. Założycielem nowego ośrodka kultury jest zasłużony artysta Ukrainy Anatolij Marczuk. Przez dwadzieścia lat to już trzecia galeria obrazów, której założycielem jest pan Anatolij. Wcześniej z inicjatywy i przy aktywnym udziale artysty zaczęły działać galerie obrazów w Kołonszczynie i Makarowie. A po tym, jak jego rodzinna wieś Kożyczanka w wyniku reformy administracyjno-terytorialnej weszła w skład rejonu fastowskiego, postanowił aktywnie włączyć się w życie kulturalno-artystyczne Fastowszczyzny. 17 września 2022 roku w Fastowskim Państwowym Muzeum Krajoznawczym otwarto dużą wystawę indywidualną Anatolija Marczuka, na której artysta zaprezentował około stu swoich płócien z serii „Zabytki architektury wykonane w technice akwaforty”, „Ziemia z niebem rozmawia” (akwarela, pastel) oraz prace olejne. Wystawa trwała półtora miesiąca i stała się znaczącym wydarzeniem nie tylko dla rejonu fastowskiego, ale i dla całej Kijowszczyzny. Również z inicjatywy Anatolija Petrowycza w 2022 roku w Fastowie po raz pierwszy przeprowadzono plener malarski, w którym wzięło udział dziesięciu artystów z różnych zakątków Ukrainy. Wśród nich – Filipp Czornobrow, Serhij Pozniak, Marija i Serhij Polakowie. To, co najlepsze z prac stworzonych podczas pleneru, podarowali temu miastu. A teraz kolejne znaczące wydarzenie – otwarcie nowego ośrodka artystycznego. – Podczas strasznej, krwawej i podstępnej wojny moskali przeciwko Ukrainie w sławnym mieście Fastowie otwarto nowo utworzoną Fastowską galerię obrazów dzieł znanych ukraińskich artystów – podkreślił Anatolij MARCZUK. – Przecież teraz, kiedy wróg niszczy nasze muzea sztuki, galerie i inne placówki kultury, szczególnie ważne jest odnawianie i tworzenie nowych ośrodków kulturalnych i artystycznych. Do ekspozycji weszły obrazy stworzone na plenerze „Fastów malowniczy”, a także te, które podarowałem społeczności fastowskiej z własnej kolekcji. Teraz w galerii zaprezentowane są dzieła zarówno uznanych i zasłużonych ukraińskich artystów, a mianowicie: Ihora Melnyczuka, Serhija Pozniaka, Ołeksandra Olchowa, Iwana Krasnego oraz Tetiany Krasnej, Wasyla Fedoruka, Ludmyły Mitczenko, Filippa Czornobrowa, Ołeksandra Rożkowa, Ołeksandra Nazarenka, Ołeksandra Morozowa, Wasyla Kopajhorenka, Anatolija Burtowego, Leonida Maadira i Anatolija Marczuka, jak i artystów młodszego pokolenia – Marii Polakowej, Serhija i Danyła Polakowych, Anny Myronowej, Switłany Gramm, Swiatosława Baziuka, Maryny Olchowej oraz Inny Pantelemonowej. Szczerze dziękuję przewodniczącemu Fastowskiej Rady Miejskiej Mychajłowi Netiażukowi za wsparcie tego projektu i udostępnienie pomieszczenia w Pałacu Kultury, gdzie właśnie ulokowała się Fastowska galeria obrazów. Chcę również wyrazić wdzięczność przewodniczącemu Fastowskiej Rejonowej Administracji Wojskowej Jurijowi Wołkowowi oraz przewodniczącemu Fastowskiej Rady Rejonowej Wiktorowi Weremejczykowi za wsparcie moich inicjatyw dotyczących rozwoju kulturalnego Fastowszczyzny w dziedzinie sztuk pięknych. Szczególne podziękowania dla przewodniczącego Narodowego Związku Artystów Ukrainy Kostiantyna Czerniawskiego za wsparcie moich projektów artystycznych i pomoc w stworzeniu Fastowskiej galerii obrazów. Dziękuję wszystkim, którzy włączyli się w tworzenie galerii, oraz uczestnikom uroczystego otwarcia ośrodka artystycznego. Niech 2023 rok stanie się zwycięskim dla naszego kraju! Sława Ukrainie! Sława Siłom Zbrojnym Ukrainy! Z Bogiem razem do Zwycięstwa! Pogratulować fastowianom niecodziennego wydarzenia w ich życiu artystycznym na otwarcie galerii przybyli Bohater Ukrainy Anatolij Palamarenko, laureat Nagrody Szewczenki Wiktor Stepurko oraz wielu innych przedstawicieli ukraińskiej kultury. W szczególności Kijowską organizację Narodowego Związku Artystów Ukrainy reprezentowali Ołeksandr Olchow i Tetiana Krasna, a Winnicką – Ołeksandr Rożkow. Jak wyznał Anatolij Marczuk, rok 2022 był dla niego niezwykle płodny. Wziął udział w 14 regionalnych, ogólnoukraińskich i międzynarodowych wystawach artystycznych, zorganizował trzy plenery – „Makarów i okolice”, „Kożyczanka – perła Polesia” oraz wspomniany już „Fastów malowniczy”. Stał się również uczestnikiem aukcji charytatywnych, które odbywały się w USA, Niemczech i na Słowacji. Środki uzyskane ze sprzedaży obrazów zostały przekazane na potrzeby dzieci z niepełnosprawnościami, które ucierpiały w wyniku wojny z raszystami, oraz dla Sił Zbrojnych Ukrainy. W 2023 roku artysta planuje kontynuować pracę nad seriami „Szlakami Szewczenki” oraz „Świętości Kijowa w akwafortach i rysunkach Anatolija Marczuka”. Przygotowuje również nową dużą wystawę w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki, gdzie zaprezentuje swoją Szewczenkianę oraz inne dzieła stworzone w ostatnich latach. Eduard OWCHARENKO Zdjęcia z mediów społecznościowych Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Do naszych czytelników, subskrybentów, prośwician Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu — za pewnym „wsparciem” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Podajemy więc Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, r/r UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Mańko Anatolij Ołeksijowycz — 500 UAH. 2. Mychalczyszyn Jurij Adrijanowycz — 5000 UAH. 3. Oleszczuk Ihor Andrijowycz — 300 UAH. 4. Czerniachiwski Ołeksyj Iwanowycz — 1000 UAH.
Tłumaczenie maszynowe
Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy.
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Paweł MOWCZAN
Odpowiedzialna za wydanie
Ljubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne
Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca)
Paweł MOWCZAN
Mykoła TYMOSZYK
Heorhij FILIPCZUK
Halina DACZIUK
Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe