Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №03 за 2024 рік

16 s. · 31 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 3 (1239), 25—31 stycznia 2024 IWAN ZAJEC

W Dniu Soborności Ukrainy na fasadzie Pałacu Kultury Kijowskiego Politechnicznego Instytutu im. Ihora Sikorskiego, gdzie we wrześniu 1989 roku odbył się Zjazd Założycielski Ludowego Ruchu Ukrainy – organizacji społeczno-politycznej, która stanęła na czele walki narodu ukraińskiego o niepodległość państwową, odbyło się uroczyste odsłonięcie tablicy pamiątkowej, poświęconej temu wyjątkowemu wydarzeniu. Mocne wystąpienie wieloletniego posła ludowego Iwana Zajca, który „wziął na swoje barki” sprawę powstania i umieszczenia tablicy pamiątkowej, ponieważ przez wiele lat przywykł walczyć o sprawę ukraińską, a także wystąpienia twórców nowoczesnego państwa ukraińskiego: Pawła Mowczana, Mykoły Żulińskiego, Bohdana Ternopilskiego. Najbardziej jednak poruszyły wystąpienia dwóch rektorów KPI, dawnego i obecnego. Petro Mychajłowycz Tałanczuk, rektor KPI w latach 1987–1992. To on jesienią 1989 roku, w czasach ZSRR, przy całkowitej kontroli komunistycznej partii kierowanej z Moskwy, ryzykując swoją przyszłość, gdy rektorzy innych uczelni bali się nawet omawiać tę kwestię, wyraził zgodę na przeprowadzenie Zjazdu Ruchu w murach KPI. To wielki mędrzec o twardym stanowisku ukraińskiego działacza państwowego, spokojny, dumny, szlachetny. Obecnie akademik P. M. Tałanczuk jako rektor Uniwersytetu „Ukraina” kieruje pracami nad kursem akademickim „Państwowość narodu ukraińskiego” dla studentów uczelni wyższych, którego celem jest odsłonięcie tysiącletniej historii i podstaw ukraińskiego budownictwa państwowego. Życzymy zdrowia Petrowi Mychajłowyczowi. A także obecny rektor Kijowskiego Politechnicznego Instytutu im. Ihora Sikorskiego Mychajło Zachariowycz Zghurowski. Jest on godnym kontynuatorem dzieła swojego poprzednika. To, co dziś KPI robi dla obrony Ukrainy i kształcenia przyszłych specjalistów, budzi wielki szacunek i pewność naszego zwycięstwa nad oszalałą ordą. Życzymy Mychajłowi Zachariowyczowi udanych projektów i dociekliwych studentów, dziękujemy mu za udział w wydarzeniach i za twarde stanowisko ukraińskiego działacza państwowego. Witalij MELNYCZUK Zdjęcia: dostarczone przez biuro prasowe KPI MYCHAJŁO KOSIW OLENA BONDARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Do „wydarzeń przyszłych decydujących”. Z wystąpienia Iwana Zajca podczas odsłonięcia tablicy pamiątkowej o Zjeździe Założycielskim Ludowego Ruchu Ukrainy w Narodowym Technicznym Uniwersytecie Ukrainy „KPI im. Ihora Sikorskiego”

Szanowni Państwo! Pozwólcie, przede wszystkim, podziękować szanownym rektorom Mychajłowi Zgurowskiemu i Petrowi Talanczukowi, a w ich osobach – całej społeczności Uniwersytetu, za ufundowanie tej tablicy pamiątkowej. Tablicy, która upamiętnia niezwykle ważną kartę naszej narodowej historii – utworzenie Ludowego Ruchu Ukrainy, społeczno-politycznej organizacji, która poprowadziła walkę narodu ukraińskiego o niepodległość. Dziękuję im i wszystkim innym osobom zaangażowanym w tamte wydarzenia za odwagę i mądrość, jakie wykazali, gdy niemal 35 lat temu podjęli decyzję o udostępnieniu tego pałacu na Zjazd Założycielski Ludowego Ruchu Ukrainy. Nie wszyscy dziś rozumieją trudność chwili, w której podjęto tę decyzję. Były to czasy, gdy wciąż istniało rosyjskie imperium komunistyczne pod szyldem Związku Radzieckiego. Imperium zła. Gdy wciąż bardzo łatwo było zniszczyć los tych, którzy nie słuchali życzeń władzy. Oni się nie podporządkowali, nie przestraszyli się, bo starczyło im woli i mądrości, by spojrzeć daleko w przód, poczuć historyczność chwili, uświadomić sobie potrzebę włączenia Uniwersytetu w wydarzenia decydujące dla narodu. Nie stanęli z boku tych naprawdę rewolucyjnych procesów, lecz podali ramię tym, którzy zaczynali kształtować nowy program dla narodu. Sami stali się aktywną częścią tego narodowego ruchu odrodzeniowego. Ta tablica upamiętnia wydarzenie, które zmieniło los narodu ukraińskiego. Zjazd Ruchu trwał trzy dni. Przez trzy dni w murach tego pałacu rozbrzmiewały mądre i odważne głosy postaci znaczących dla naszego narodu, którzy nie w obejściu, lecz wprost wzywali Ukraińców, by szukali swojej przyszłości we własnym państwowości. Wymienię tylko kilka nazwisk. Są to: Ołeś Honczar, Iwan Dracz, Dmytro Pawłyczko, Pawło Mowczan, Wołodymyr Jaworowski, Lewko Ciąg dalszy na str. 2 PRENUMERATA—2024 Tygodnik „Słowo Proświty" (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrpoczty" za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy" na 2024 rok (s. 24). Cena wzrosła dwukrotnie z przyczyn niezależnych od redakcji i wynosi: 1 mies. — 60 hrywien. 3 mies. — 180 hrywien. 6 mies. — 360 hrywien. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Do „wydarzeń przyszłych rozstrzygających”

Dokończenie. Pocz. na str. 1. Łukjanenko, Wiaczesław Czornowił, Mychajło Horyń, Mychajło Brajczewski, Wołodymyr Wasyłenko, Wołodymyr Czerniak, Iwan Dziuba, Jewhen Swerstiuk, Witalij Donczyk. Wszystkich nie sposób wymienić, ale wszyscy oni są filarami naszego narodu. To ludzie, którzy przez całe swoje życie chronili duszę swojego narodu i bez zastrzeżeń stanęli do walki z Moskwą. I przygotowywali naród, za Mykołą Winhranowskim z poematu „Noc Iwana Bohuna”, do „wydarzeń przyszłych rozstrzygających”. Właśnie z murów tego budynku rozeszły się na całą Ukrainę wezwania do zmobilizowania się do walki o wolność, o niepodległość Ukrainy. Właśnie w tych murach nastąpiło potężne objawienie symboliki narodowej, która przypomniała o państwowotwórczych czasach naszego narodu. Z delegatów tego zjazdu wywodzą się dziesiątki polityków, którzy uchwalili Akt proklamacji niepodległości Ukrainy i których dzisiaj nazywamy ojcami założycielami. O tym wszystkim można, a jeśli można, to i trzeba przeczytać w Stenogramie Zjazdu Założycielskiego Ludowego Ruchu Ukrainy, który został wydrukowany w książce „Trzy dni września osiemdziesiątego dziewiątego”. Wydrukowanej, niestety, w znikomym nakładzie. Stenogram tego zgromadzenia musi stać się książką o znaczeniu narodowym. Powinien znajdować się w każdej bibliotece. Trzeba go czytać nie tylko tym, którzy tworzyli historię w tamtych czasach, aby ożywić w pamięci te chwalebne minione dni, ale także tym, którzy dzisiaj uczą się w szkołach i na uniwersytetach, aby wychowywać siebie na prawdziwych obywateli swojej wielkiej Ojczyzny – Ukrainy. Proponuję w Bibliotece lub Muzeum Uniwersytetu, a jeszcze lepiej – w tym pałacu, stworzyć stale działającą ekspozycję o Zjeździe Założycielskim Ludowego Ruchu Ukrainy. Istnieje wiele kronik wideo o tym wydarzeniu, które warto wprowadzić w przestrzeń informacyjną. To były wielkie czasy i tworzyli je wielcy ludzie. Historia Ukrainy jest wspaniała i chwalebna. Mamy z czego być dumni i z kogo być dumni. Ruch był niezwykłą organizacją społeczną. Ruch tworzył się jako nowatorska forma samoorganizacji Ukraińców na finałowym etapie zmagań narodowowyzwoleńczych, co od razu przejawiło się nie tylko w szerokiej sieci struktur, ale także w państwowotwórczym ukierunkowaniu całej działalności, zwłaszcza w prowadzeniu zakrojonych na szeroką skalę ogólnonarodowych akcji, które gwałtownie rozpowszechniały wśród najszerszego ogółu Ukraińców ideę własnej państwowości. Dzisiaj, kiedy Ukraina obchodzi Dzień Jedności i jednocześnie 105. rocznicę proklamacji Aktu Zjednoczenia Ukraińskiej Republiki Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, który kierował wysiłki Ukraińców na zjednoczenie wszystkich etnicznych ziem ukraińskich od Sanu po Don, całej ówczesnej społeczności ukraińskiej, chcę przypomnieć o jednej poruszającej akcji Ruchu, która odbyła się 35 lat temu, zaledwie cztery miesiące po Zjeździe Założycielskim. Jest to Łańcuch Jedności od Kijowa do Iwano-Frankiwska – byłych stolic URL i ZURL, który odbył się 21 stycznia 1990 roku. Łańcuch Jedności stał się pierwszą potężną ogólnonarodową akcją o charakterze mobilizacyjnym w walce o niepodległość Ukrainy. Cel tej akcji polegał na tym, aby w masowej skali pogłębić świadomość narodową Ukraińców jako narodu państwowego, wzbudzić pragnienie Ukraińców do wzmocnienia walki o odzyskanie własnej państwowości, zmobilizować siły patriotyczne w przededniu wyborów do parlamentu i lokalnych organów władzy, które miały odbyć się w marcu 1990 roku. Ta akcja była skierowana na duchowo-kulturalne odrodzenie narodu ukraińskiego. I Łańcuch stał się ważnym wydarzeniem w aktywizacji Ukraińców w nowożytnych zmaganiach o państwo ukraińskie. Łańcuch tworzył prawie milion obywateli. Choć Łańcuch był głównym elementem tej akcji, to były jeszcze inne działania, które łącznie objęły co najmniej półtora, a może i dwa miliony ludzi. Tego samego dnia odbyło się jeszcze 48 wieców i różnych uroczystości z okazji 71. rocznicy Aktu Zjednoczenia w całej Ukrainie, a nie tylko w miejscowościach, przez które przechodził Łańcuch. Ta akcja ujawniła wielką twórczą energię wielkich mas ludzi. Czego warte jest tylko to, aby uszyć dziesiątki tysięcy flag w warunkach, gdy władza podejmowała środki w celu ukrycia w sklepach materiału w kolorach niebieskim i żółtym, którego i tak było mało. Tylko na wiecu w Kijowie na placu Sofijskim było 550 dużych flag, a we Lwowie – 5 tysięcy. A ile flag było w rękach tego milionowego tłumu, który stał na całej trasie Łańcucha! Takiej liczby ukraińskich flag narodowych Ukraina nie znała ani przedtem, ani potem. To był przełom w manifestacji naszych dążeń do niepodległości. Już drugiego dnia po Łańcuchu Jedności, czyli 22 stycznia 1990 roku, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Ukraińskiej SRR informowało Komitet Centralny Komunistycznej Partii Ukrainy o tym, że główna treść przemówień mówców na wiecach sprowadzała się do upamiętnienia daty zjednoczenia URL i ZURL oraz wezwań do aktywnej walki o niepodległą, samodzielną republikę ukraińską (władza wtedy bała się używać słowa „państwo”). Takie samo ukierunkowanie cechowało również plakaty i hasła. Poświęcenie tablicy. W centrum Iwan Zajeć. Dlaczego Ruch stał się najnowszą formą samoorganizacji Ukraińców w walce o własne państwo? Dlatego, że dał ukraińskiemu ludowi trzy jednoczące idee: ideę państwa narodowego, ideę demokracji, ideę historycznego cywilizacyjnego wyboru europejskiego, która wykrystalizowała się w haśle „Przywróćmy Ukrainę z powrotem do domu do Europy”. Członkowie Ruchu byli konsekwentni w kultywowaniu tych państwowotwórczych idei. I te idee dość szybko przyjęły się w ukraińskim społeczeństwie. I to doprowadziło do ogłoszenia niepodległości Ukrainy 24 sierpnia 1991 roku. Państwo to podstawowa wartość dla narodu. Nikt i nigdy nie pomagał nam zbudować państwa. Nie zostało nam ono przez nikogo podarowane. Nasza współczesna państwowość powstała z odwiecznych zmagań narodowowyzwoleńczych wielu pokoleń Ukraińców. Dlatego stanowczo odrzucamy mit o podarowanej Ukraińcom państwowości. Ofiarnej walce Ukraińców o własną państwowość zawsze była właściwa ciągłość pokoleń. Na podstawie ciągłości musi odbywać się zarówno obrona Ojczyzny, jak i dalsza rozbudowa oraz modernizacja Ukrainy. Droga do naszej państwowości to cierpiętnicza ścieżka wielkiego narodu. Jest ona obficie zlana krwią milionów ukraińskich patriotów, którzy przez wieki, często z bronią w ręku, wywalczali Ukrainie świętą wolność. Chociaż współczesne państwo ukraińskie tworzyło się w sposób pokojowy, jego powstanie i tak wymagało pełnej mobilizacji wszystkich sił narodu, kolosalnej pracy twórczej i twardości ducha najlepszych jego przedstawicieli. Współczesne państwo ukraińskie to zjawisko geopolityczne spoza granic tego, co możliwe. I nie powinniśmy pozwolić, aby to szczytowe historyczne zwycięstwo Narodu Ukraińskiego zamieniło się w jeszcze jedną białą plamę naszej historii. Wydarzenie, które miało miejsce w tym pałacu kultury i sztuki prawie 35 lat temu, zmieniło nie tylko los Narodu Ukraińskiego, ale także mapę polityczną świata, ponieważ właśnie ukraińska niepodległość doprowadziła do likwidacji komunistycznego rosyjskiego imperium – ZSRR, imperium zła, otworzyła drogę innym narodom do wolności, dała szansę na bezpieczniejszy świat. Nasz naród przeżywa obecnie najcięższe czasy swojego najnowszego istnienia. Kończy się dziesiąty rok wojny, rozpętanej przez Rosję przeciwko Ukrainie. W tej wojnie przychodzi nam bronić zarówno naszego państwa, jak i tych wartości, na których było ono budowane. Naród płaci wysoką cenę za prawo do posiadania własnego państwa, za prawo do bycia. Rosja zawsze narzucała nam wojny o charakterze egzystencjalnym. Zawsze były to wojny o likwidację ukraińskiej państwowości i wyniszczenie Ukraińców jako narodu. Obecnie, po nieudanej próbie Moskali ostatecznego rozwiązania kwestii ukraińskiej poprzez szybką wojnę – tak zwany blitzkrieg, powstała nowa rzeczywistość, jeszcze bardziej niebezpieczna. Rosja przeniosła wojnę w fazę przewlekłą. Próbuje wyczerpać Ukrainę, zdestabilizować sytuację wewnątrz kraju, oderwać od nas zachodnich sojuszników i partnerów. Musimy szybko zaadaptować się do tej nowej rzeczywistości i odpowiedzieć na to egzystencjalne zagrożenie. Adekwatną reakcją na takie zmiany jest wyższy poziom mobilizacji społecznej we wszystkich sferach bytu narodu – zarówno w politycznej, w szczególności władz, jak i w ekonomicznej, informacyjnej oraz duchowo-kulturalnej, a nie tylko w wojskowej. Zaczynać trzeba od konsolidacji wysiłków w sferze politycznej. Wszechstronna mobilizacja społeczna wymaga polityki i władzy jedności, w szczególności rządu ocalenia narodowego. Nasz naród nigdy się nie poddawał. Nie poddamy się i teraz, bo nasze pragnienie wolności jest silniejsze od rosyjskiej broni i niewolniczego barbarzyństwa Moskali. Musimy uświadomić sobie, że tylko ten naród ma przyszłość, który będzie pielęgnował taką postać, jaką jest wojownik. Obecnie ukraiński wojownik jest podmiotem zarówno historii ojczystej, jak i światowej. Dlatego módlmy się za naszych wojowników, szanujmy i chrońmy ich oraz z zapałem im pomagajmy. Chwała Bohaterom! Na zakończenie składam również podziękowania rzeźbiarzowi Ołeksandrowi Kuźminowi, któremu, w moim przekonaniu, udało się wspaniale wcielić zamysł tablicy w prawdziwie artystyczną formę. Koncepcja artystyczna tablicy odzwierciedla wystrój sceny Sali Aktowej podczas Zjazdu Założycielskiego, gdzie dwa pasy nad tryzubem symbolizują flagę, która była przedstawiona na scenie dwiema wstęgami materiału w kolorach niebieskim i żółtym. Osobno chcę podziękować Witalijowi Kotowskiemu i podkreślić jego wkład w realizację zamysłu inicjatorów upamiętnienia wydarzenia założenia Ruchu. Jego uwagą i energią naznaczony jest każdy etap przygotowań dzisiejszego wydarzenia. Wyrażam również słowa wdzięczności Stanisławowi Dowhemu, który stworzył możliwości finansowe dla realizacji tego chwalebnego zarówno dla Uniwersytetu, jak i dla całego społeczeństwa projektu. Chwała Ukrainie! Iwan ZAJEC Zdjęcie dostarczone przez służbę prasową KPI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

4. Przekazać Ukrainie w jak najkrótszym czasie zamrożone rosyjskie aktywa, których łączna wartość tylko w Europie szacowana jest na ponad 300 miliardów dolarów amerykańskich. 5. Sformować w 2024 roku model prawny Międzynarodowego Trybunału dla sądu nad rosyjskim państwem-terrorystą na podstawie działającego już w Hadze od lipca 2023 roku międzynarodowego centrum ścigania zbrodni agresji przeciwko Ukrainie, do którego utworzenia dołączyło już ponad 40 krajów świata. 6. Przyjąć Narodowy program Ukrainy „Ukraińcy za granicą”, zapewniając koordynację wysiłków państwa, organizacji społecznych, kościoła, struktur biznesowych, skierowanych na poprawę pracy z Ukraińcami za granicą oraz ponad 10 milionami przesiedleńców, otwierając (wznawiając!) działalność konsulatów w krajach masowego zamieszkania Ukraińców. 7. Wspierać rozwiązywanie problemów edukacyjnych, kulturalnych, informacyjnych i innych dla ukraińskich wspólnot za granicą poprzez zawieranie dwustronnych umów między państwami. Opracować ogólnonarodową stronę internetową, która efektywnie pomagałaby funkcjonowaniu ukraińskich wspólnot, globalnie jednocząc Ukraińców wspólną Ojczyzną, która dla każdego z nich jest źródłem ukraińskiej kultury, języka, historii, tradycji, pamięci narodowej, tożsamości. 8. Celowo przeciwdziałać informacyjnej i „kulturowej” ekspansji Kremla, który wykorzystuje „wielką kulturę” jako jeden z działających i efektywnych instrumentów w wojnie hybrydowej przeciwko Ukrainie i wspólnocie demokratycznej. 9. Ukraińskim władzom ostatecznie rozwiązać skrajnie ważny dla bezpieczeństwa narodowego problem – na poziomie ustawodawczym uniemożliwić działalność „kościoła” moskiewskiego patriarchatu, który jest agentem i sługą imperialnej polityki Kremla. 10. Dla osiągnięcia skutecznych rezultatów w walce z agresywną Moskowią (Rosją), wzmocnienia bezpieczeństwa i stabilności wewnątrz kraju, wzmocnienia wzajemnego zaufania między władzą, Siłami Zbrojnymi Ukrainy oraz społeczeństwem obywatelskim, aktywizacji konstruktywnego dialogu z krajami-partnerami zachodniej demokracji, a także państwami „południa”, konieczne jest sformowanie na Ukrainie „Rządu jedności narodowej”. 11. Zważając na wszystkie okoliczności czasu wojennego, żądać od Rady Najwyższej Ukrainy, Rządu, Prezydenta Ukrainy przyjęcia odpowiedzialnej i brzemiennej w skutki decyzji w interesie Narodu Ukraińskiego dotyczącej konieczności zachowania ograniczonego funkcjonowania rynku ziemi, prolongując obecnie działające (do 1 stycznia 2024 roku!) postanowienia i normy obowiązującej Ustawy. Ponieważ ani państwo, ani społeczeństwo na czas stanu wojennego nie są w stanie w pełni przygotować się do rozwiązania tego strategicznego zadania bezpiecznego uruchomienia rynku ziemi dla wszystkich uczestników zgodnie z przyjętymi normami (w granicach kupna-sprzedaży 10 tysięcy ha). Zapobiegając możliwym nadużyciom, uważamy za stosowne ograniczyć tę zaproponowaną normę przynajmniej do końca stanu wojennego dla ochrony interesów narodowych Ukrainy, biorąc pod uwagę wyzwania wojny i potencjalne zagrożenia ze strony państwa-agresora. Naród Ukraiński w czasach nieszczęść wojny musi mieć w tym „górne” słowo. Bo „Ukraina nie pragnie cudzego, Ukraina broni swojego”. Ukraińcy chronią swoją Ziemię. Skarb swoich przodków, dziadów i ojców, przyszłość dzieci i wnuków, żeby żyć im, nie wspominając słów Tarasa Szewczenki: „Na naszej – nie swojej ziemi”. procesów na terytorium Rosji, trzeba już z wyprzedzeniem mieć przygotowane dokumenty, koncepcje, projekty działań. Trzeba pomagać zniewolonym przez Rosję narodom stawiać opór, budować pierwowzory ich narodowych armii w postaci batalionów ochotniczych w składzie ukraińskiej armii. Ale co najważniejsze: pamiętając o innych narodach, Ukraina nie powinna zapominać także o własnym. Ukraińcy mogą pretendować do stworzenia dalekowschodniej państwowości. Właśnie etniczni Ukraińcy mogą zapewnić porządek na Dalekim Wschodzie i być w relacjach federacyjnych z obecną Ukrainą. Musimy ochronić tożsamość Ukraińców, dlatego że Rosja przez bardzo wiele lat spekulowała tak zwanym „ruskim mirem”, jednocześnie bezlitośnie wyniszczając ukraińską tożsamość na swoich terytoriach. Dlatego symboliczne jest, że właśnie w Dniu Jedności wyszedł ten Ukaz. Bo Jedność – to nie tylko jedność terytorium, to także jedność ludzi. I dla ukraińskiego państwa każdy Ukrainiec musi być najwyższą wartością, gdziekolwiek by nie żył, dokądkolwiek by go los nie rzucił. I ukraińskie państwo powinno pamiętać i troszczyć się o każdego Ukraińca. Tym bardziej kiedy, jak nie teraz, podejmować szybkie decyzje. Bo w przypadku dezintegracji Federacji Rosyjskiej, która jest nieunikniona i może stać się nagle, musimy ochronić swoich braci i siostry Ukraińców i wreszcie odzyskać swoje utracone, okupowane przez rosyjskie imperium terytoria. Wreszcie przyrosnąć i uzupełnić się milionami Ukraińców, których zmuszono zapomnieć swoją tożsamość w tym więzieniu narodów. Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski w powitaniu z okazji Dnia Jedności wyjaśnił motywy podpisania Ukazu: – Walczymy o wolność Wielkiej, sobornej, zjednoczonej Ukrainy. Bijemy się o prawo bycia Ukraińcami. I odpowiednia decyzja – to jeden z elementów takiej wolności, jedna z możliwości realizacji takiego prawa. Prawa bycia Ukraińcem. Oprócz tego, musimy dzisiaj robić kroki nie tylko dla wzmocnienia jedności Ukrainy i naszego narodu, ale także działania na rzecz jedności praw i wolności, prawdy o Ukraińcach, prawdy o nas i prawdy o naszej historii. Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ziemia i Wolność

Z okazji Dnia Jedności Ukrainy w centralnym biurze Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki odbyła się konferencja naukowo-praktyczna „Ziemia i Wolność”, poświęcona aktualnym kwestiom ukraińskiej teraźniejszości. W spotkaniu wzięli udział i wystąpili: przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan, poseł wielu kadencji, działacz społeczny Iwan Zajeć, doktor nauk ekonomicznych Ołeksandr Kowaliw, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Heorhij Filipczuk, zasłużony prawnik Ukrainy Mykoła Hołomsza, doktor nauk historycznych Wasyl Maroczko, przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy Ołeksandr Saśko, przewodniczący Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów Stepan Braciun, doktor filozofii Serhij Prysuchin, przewodniczący „Proświty” obwodu ługańskiego, naukowiec Wołodymyr Semystiaha, poseł pierwszej kadencji Witalij Melnyczuk i inni. W podsumowaniu konferencji przyjęto oświadczenie, które publikujemy. Oświadczenie uczestników konferencji naukowo-praktycznej „Ziemia i Wolność” (z 18 stycznia 2024 r.), zorganizowanej przez „Proświtę” im. Tarasa Szewczenki. Dla zwycięstwa nad rosyjskim agresorem Ukrainie, jej partnerom i sojusznikom należy przede wszystkim rozwiązać następujące zadania: 1. Połączyć wszystkie polityczne, dyplomatyczne, informacyjne wysiłki i zasoby państwa oraz potencjał społeczeństwa obywatelskiego dla osiągnięcia w najkrótszym czasie najważniejszego celu strategicznego – dostarczenia Ukrainie nowoczesnej, zaawansowanej technologicznie broni dla skutecznego oporu wobec agresora. Istnieją ku temu wszelkie niezbędne przesłanki, pod warunkiem wykazania silnej woli politycznej krajów zachodniej demokracji, w szczególności USA. Przecież na dzień dzisiejszy PKB krajów uczestniczących w grupie „Ramstein” wynosi 47 bilionów euro (PKB Rosji szacuje się na 2 biliony euro), z których Ukraina rozpoczęła przygotowania do nieuniknionego procesu ruiny rosyjskiego „imperium zła”, który wraz z sukcesami na polu walki ma zakończyć obecną wojnę. Przynajmniej w to chce się wierzyć po zapoznaniu się z tekstem podpisanego Dekretu Prezydenta Ukrainy „O historycznie zamieszkanych przez Ukraińców terytoriach Federacji Rosyjskiej”. Gdyby taki dokument o wsparciu Ukraińców na terytorium Federacji Rosyjskiej przyjęto jeszcze w latach 90. XX wieku, to dzisiaj mielibyśmy tam przynajmniej szerokie kręgi pro-ukraińskich nastrojów. A być może udałoby się zapobiec wydarzeniom ostatniej dekady. Symboliczne i bardzo ważne jest to, że dokument ten pojawił się właśnie w Dniu Jedności. Wyjaśnia doktor nauk historycznych Taras Chuchlib: – Dekret jest niezwykle ważny, zarówno z punktu widzenia naszej dawnej historii, jak i współczesnego strasznego stanu egzystencji Ukraińców w granicach wrogiej Federacji Rosyjskiej. Dekret jest naukowo uzasadniony, gdyż nasi historycy, etnolodzy i językoznawcy w swoich pracach udowodnili, że Kubań, Starodubszczyzna, Briańszczyzna, Woroneszczyzna, Biełgorodszczyzna, Rostowszczyzna i Kurszczyzna należały do ukraińskiej przestrzeni etnicznej oraz społeczno-politycznej od dawien dawna, jeszcze od czasów Rusi Kijowskiej i epoki kozackiej. Oprócz tego do takich regionów należy jeszcze cały Daleki Wschód, a także obwód omski i inne obwody współczesnej Rosji. Nakreślone w Dekrecie terytoria pokrywają się ze sformułowaną przez naukowców jeszcze na początku pełnoskalowej inwazji potrzebą stworzenia „pasa bezpieczeństwa” wokół terytorium Ukrainy. Poza naszymi sobornymi granicami na ruinach Federacji Rosyjskiej muszą powstać państwa, gdzie tożsamość rdzennej ludności ukraińskiej będzie wszechstronnie wspierana. Oczywiście prawa Ukraińców muszą być chronione także na terenach historycznych Szarego, Żółtego i Zielonego Klina. Szczegółowiej wyjaśnił młodszy sierżant 5. Oddzielnej Brygady Szturmowej, kierownik centrum analitycznego „Ukraińskie studia badań strategicznych” Jurij Syrotiuk: – Po tym, jak rozpadł się Związek Sowiecki, Ukraina powstała na niesprawiedliwie pomniejszonych swoich ziemiach etnicznych, dokąd nie zostały włączone te terytoria, które wchodziły w skład Państwa Ukraińskiego w 1918 roku, a na pomoc Ukrainie skierowano jedynie 0,2 procenta. 2. Zapewnić bardziej efektywną politykę sankcyjną przeciwko terrorystycznej Federacji Rosyjskiej, ponieważ przyjęte poprzednie 12 pakietów sankcji okazało się niewystarczające, aby znacząco zmniejszyć w 2023 roku rosyjski import towarów przeznaczonych do produkcji broni (jedynie o 10% mniej niż przed pełnoskalową inwazją). Przecież taką kontrolą sankcyjną jak dotąd nie udało się zablokować produkcji rakiet przez raszystów, którymi codziennie zabijają ukraińską ludność cywilną. 3. Uświadamiając sobie, że w obecnych warunkach pełnoskalowej wojny niemożliwe jest uzyskanie członkostwa w NATO, należy zrealizować tę koncepcję polityczną, która przewiduje jak najszybsze otrzymanie przez Ukrainę zaproszenia do NATO, inicjując przyspieszony proces dyskusji w parlamentach narodowych państw członkowskich Sojuszu nad tym strategicznym problemem, ważnym zarówno dla Ukrainy, jak i dla bezpieczeństwa europejskiego oraz światowego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Czy trzeba przygotowywać się na rozpad Rosji? Reakcje na ukaz o terytoriach historycznie zamieszkanych przez Ukraińców

które od wieków zwarcie zamieszkiwali Ukraińcy. Na terytoriach włączonych do składu Rosji, które zostały skolonizowane dzięki pracy Ukraińców, miejscowi mieszkańcy przez dziesiątki lat byli ostro asymilowani i denacjonalizowani przez Rosję. Jakikolwiek rozwój, zachowanie tożsamości, ochrona praw językowych, narodowych, kulturalnych i oświatowych były niemożliwe. Faktycznie mieliśmy do czynienia z ludobójstwem Ukraińców w Rosji, ponieważ jeśli przeanalizować rosyjskie spisy ludności, to w każdym kolejnym spisie Ukraińców było o miliony mniej. Oczywiście ci ludzie nie wymarli i nie zostali wymordowani. Po prostu Rosja wpisywała większość Ukraińców jako Rosjan i dość często stawiała ich na służbie swojego imperium. Teraz, gdy rozpad Rosji jest nieunikniony, gdy kryzys, który czeka Rosję po egzystencjalnej porażce w Ukrainie, doprowadzi do rozpadu tego państwa, słusznie jest, że powinniśmy zainteresować się losem kilku milionów naszych braci, którzy znaleźli się w tym imperium. Tym bardziej że widzimy: zupełnie niedawno Rosja utworzyła specjalne sztaby do walki z nacjonalizmem i separatyzmem w obwodach woroneskim i orłowskim, a także w Buriacji. Jasne jest, z jakim nacjonalizmem Rosja zamierza walczyć w Buriacji, ale Woroneszczyzna i Orłowszczyzna to terytoria, na których przez stulecia zwarcie zamieszkiwali Ukraińcy. Rosja rozumie, że w przypadku dezintegracji ta część poprosi się o przyłączenie do Ukrainy, podobnie jak Kubań i inne terytoria. Dlatego Rosja dziś jeszcze bardziej „zakręca śruby”. Chciałoby się, aby kroki określone w ukazie były zdecydowane. Ponieważ w przypadku politycznej katastrofy rosyjskiej państwowości ważne jest, abyśmy ochronili każdego Ukraińca. Równolegle z tym Ukraina powinna kontynuować pracę nad deklarowaniem uznania niepodległości i samodzielności wszystkich narodów i terytoriów podbitych przez Rosję, które nie chcą dłużej być kolonią Moskwy. Mając zasoby, mogą rozwijać się jako niezależne państwa, wykorzystując według własnego uznania swoje bogactwa naturalne. Oczywiste jest, że w przypadku bolesnych pro-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zauważył, że słowo w różnych okresach ludzkiej historii ma różne znaczenie i siłę, a w nasz czas siła słowa pisarskiego jest nadzwyczajna; wojskowy i dziennikarz Artem Jasynowski podkreślił, że słowo pomaga nam wszystkim, dlatego jesteśmy zjednoczeni, dlatego nie da się nam odebrać języka; ukraiński krytyk filmowy, kinoznawca i scenarzysta Serhij Trymbacz zauważył, że nawet na skrawku ziemi wyrośnie ukraińskość, a wróg dobrze to wie, dlatego stara się zniszczyć Ukrainę. Znany ukraiński pisarz Wiaczesław Medwid zauważył, że naród ukraiński jest narodem pięknym – i fizycznie, i duchowo, dlatego wróg chce go zniszczyć. Opowiedział także, jak pomagał wojskowym podczas okupacji części obwodu kijowskiego, jak prowadził zapiski w dzienniku, starając się utrwalić to, co najważniejsze – ów szczególny stan duszy, gdy wokół czyha niebezpieczeństwo; jednak, jak sam zauważył, gatunek dziennika jest gatunkiem ryzykownym, a współczesna literatura ukraińska nie była gotowa na tak straszliwe próby, epickie ujęcie i осмислення życia jeszcze w pełni się nie ukształtowało, mimo to obecni pisarze tworzą tę literaturę, z której będziemy dumni. Pisarz i piosenkarz Mykoła Dudar zaśpiewał „Balladę o powstańcu” („Ой, ударила куля”) oraz piosenkę „Jednajmosia, bracia!”. Na wieczorze wystąpili także: znana ukraińska pisarka Natalka Pokład, która zauważyła, że przeżywamy tragedię, którą przeżywa cała Ukraina, a wraz z nią literatura, i wszyscy przeżywamy ten horror na różne sposoby, jednak pisarz musi znaleźć w sobie siły, aby tak trudne doświadczenie życiowe przelać w słowo, ponieważ tragedia ukraińskich rodzin jest tragedią całej Ukrainy, a my wszyscy powinniśmy brać przykład z naszych dzielnych obrońców-wojowników i być w tym zjednoczeni; pisarka Raisa Charytonowa zauważyła, że wojna dotyczy wszystkich, i że mamy bardzo potężnych pisarzy, i to jest ważne; zastępca dowódcy Zjednoczonych Sił Zbrojnych Ukrainy Jewhen Syłkin podkreślił, że książki wydane podczas wojny pozostaną naszym potomkom jako dokument epoki; znana pisarka, sekretarz NSPU Inna Kowalczuk zauważyła, że wielu z nas nie było psychicznie przygotowanych na tak szalone próby wojny, która dotknęła wszystkich, lecz czy człowiek ma prawo zabić człowieka – tak, jeśli ten człowiek jest wrogiem, a ta książka jest naszą potężną bronią; znany ukraiński fotograf i pisarz Wołodymyr Koskin opowiedział o okupacji, którą przeżył, i wysnuł wniosek, że ukraińscy poeci piszą o obronie ojczyzny, a rosyjscy – o zniszczeniu Ukrainy; znany poeta z obwodu chersońskiego Ołeksandr Hunko opowiadał o grozie okupacji, z której się wyrwał, gdzie aresztowano i zabijano za ukraińskie słowo, które dla okupantów jest potężną bronią informacyjną, dlatego tak ważne jest wydawanie takich książek, ponieważ bierzemy udział w walce informacyjnej z rashystami; ukraiński dziennikarz, redaktor naczelny gazety „Słowo Proświty” Ihor Zoc zauważył, że jest to wartościowa prezentacja, ale zwrócił też uwagę, że przypuszczenie o nieprzygotowaniu naszej literatury na takie szalone próby jest sporne, ponieważ literatura ukraińska bardzo szybko zareagowała na wojnę, o czym świadczą nasze księgarnie; znany prozaik Wasyl Trubaj wyraził opinię, że każda wojna jest motorem postępu – technologii i literatury, a literatura opiera się na konflikcie, wojna zaś jest konfliktem między życiem a śmiercią, dlatego obecnie powstaje literatura nie tylko jako dokument epoki, lecz także taka, która uwydatnia całą siłę ukraińskiego słowa; znany ukraiński choreograf, pisarz i dziennikarz Wołodymyr Kornijczuk podkreślił problemy współczesnych ukraińskich wydawnictw periodycznych i wezwał świadomych Ukraińców, aby je przepłacali, ponieważ wspierając słowo drukowane, przybliżamy nasze Zwycięstwo; znany ukraiński poeta Petro Zasenko zauważył, że NSPU pracuje dalej mimo wojny, a takie wydawnictwa są w obecnym czasie bardzo ważne. Znany ukraiński pisarz i tłumacz, sekretarz NSPU Dmytro Czystiak podkreślił wagę tego wydawnictwa i tej prezentacji, które ukazują życie kulturalne Ukrainy, a ta antologia jest ważnym dokumentem epoki i to właśnie takie wydawnictwa powinny reprezentować Ukrainę za granicą w tłumaczeniach, ponieważ książki naszych pisarzy stały się ważnym źródłem w pracy informacyjnej, a utwory współczesnych pisarzy utrwalają przełomowy czas i naszą historię. Również na prezentacji wystąpił sekretarz NSPU i pisarz Borys Ponomarenko, który zauważył, że dzięki Ministerstwu Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy, NSPU oraz wydawnictwu „Samit-knyha” mamy teraz tak okazałe i potrzebne w obecnym czasie wydanie, i bardzo ważne jest, że głos pisarza został usłyszany dzięki tej książce, ponieważ wojna to ogromne obciążenie psychiczne, a książka utrwala epokę i daje nadzieję na jak najszybsze zwycięstwo, gdyż dziś pisze się tragiczną historię naszego narodu, tragiczną, ale i heroiczną, dlatego musimy przetrwać jako naród i jako etnos. Biuro prasowe NSPU. Zdjęcie z otwartych źródeł

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Próba ognia

Tymi dniami w Narodowym Muzeum Literatury odbyła się prezentacja antologii „Wojna epoki postmodernizmu. Próba ognia” (wydawnictwo „Samit-kniha”). Książkę opracował i przygotował do druku przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajło Sydorżewski. Antologia została wydana na zamówienie Państwowego Przedsiębiorstwa „Centrum Ochrony Przestrzeni Informacyjnej Ukrainy” na podstawie wyników otwartych konkursów artystycznych Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy. Do książki weszły różnorodne teksty: zarówno pod względem stopnia zagłębienia się w temat wojny, jak i gatunków; w szczególności zaprezentowano współczesną prozę ukraińską, publicystykę, esejistykę, a także podano prace historyczne. Każdy autor jest oryginalny w swojej dramatycznej opowieści o wojnie, każdy tekst przypomina obnażony nerw, dlatego to wydanie, tak potrzebne w nasze niełatwe czasy, nie pozostanie bez uwagi czytelników. Wśród autorów książki są: Borys Artemow, Oleg Bahan, Nadija Harmazij, Mykoła Hrycenko, Ołeksandr Hunko, Ihor Zots, Tadeusz Karabowycz, Inna Kowalczuk, Wołodymyr Koskin, Ołeksandr Marczenko, Anatolij Matwijczuk, Wiaczesław Medwid, Halina Pahutiak, Natałka Poklad, Iren Rozdobudko, Mychajło Sydorżewskyj, Jewhen Sylkin, Andrij Sodomora, Lesia Stepowyczka, Jarosław Tkaczowski, Leonid Toma, Serhij Trymbacz, Wasyl Trubaj, Natałka Fursa, Raisa Charytonowa, Ołeksandr Chomenko, Hryhorij Cymbaluk, Wasyl Szkliar, Artem Jasynowski. Na prezentację przybyli ukraińscy wojskowi, przedstawiciele społeczeństwa, ukraińscy pisarze i dziennikarze, w tym generał Sił Zbrojnych Ukrainy Serhij Najew, kierownik Państwowego przedsiębiorstwa „Centrum Ochrony Przestrzeni Informacyjnej” Maksym Udowyczenko, a także Wiaczesław Medwid, Alla Malijenko, Wołodymyr Kuzmenko, Wasyl Trubaj, Iwan Stepuryn, Wołodymyr Koskin, Raisa Carjowa – Forost, Dmytro Czystiakow, Raisa Charytonowa, Mykoła Hrycenko, Inna Kowalczuk, Leonid Pietrowski, Borys Ponomarenko, Natalia Kolesniczenko-Bratun, Raisa Sennikowa, Maria Worobiej, Petro Zasenko, Walerij i Artem Jasynowscy, Ołeksandr Bożko, Serhij Trymbacz, Mykoła Dudar, Ołeksandr Hunko, Natałka Poklad, Jewhen Sylkin, Ihor Zots, Wołodymyr Kornijczuk, Wiktor Kucheruk, Wiaczesław Huk i inni. Mychajło Sydorżewskyj zauważył, że straszliwa wojna weszła w życie każdego Ukraińca, w tym także pisarzy, którzy bronią granic suwerennej Ukrainy zarówno na froncie, jak i na tyłach; jednak, ku wielkiemu żalowi, niektórzy z nich zginęli broniąc ojczyzny, lecz jasna pamięć o nich na zawsze pozostanie w sercach nieobojętnych Ukraińców. Również M. Sydorżewskyj zaznaczył, że to wydanie stało się możliwe dzięki finansowaniu ze strony państwa, co jest bardzo ważne, ponieważ takie silne wsparcie dla ukraińskiego słowa właśnie teraz wyznacza wyraźne priorytety nie tylko Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, lecz także instytucji państwowych, w szczególności Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy. Również przewodniczący NSPU podkreślił, że ukraińska tożsamość zachowuje się w naszym języku, kulturze, historii, dlatego wróg tak zaciekle nas nienawidzi i stara się nas zniszczyć. Podkreślił także, że słowo ma działać i działa, bo słowo to potężna broń duchowa. M. Sydorżewskyj podziękował Ministerstwu Kultury i Polityki Informacyjnej, wydawnictwu „Samit-knyha” oraz autorom za niezwykle owocną współpracę. Na prezentację przybył generał porucznik, dowódca Zjednoczonych Sił Sił Zbrojnych Ukrainy Serhij Najew. Zauważył, że Siły Zbrojne stoją na straży granic Ukrainy i robią wszystko, aby wróg nie osiągnął sukcesu na żadnym z kierunków. Podkreślił także wagę antologii, która prawdziwie przedstawia współczesną historię Ukrainy, bo żywe słowo pisarza to kod narodu ukraińskiego, a dzięki ukraińskim pisarzom Ukrainę zna się daleko poza granicami naszej ojczyzny. Kierownik państwowego przedsiębiorstwa „Centrum Ochrony Przestrzeni Informacyjnej Ukrainy” Maksym Udowyczenko zauważył, że wartość książek wydanych w czasie wojny jest niezwykła, bo takie wydawnictwa nie tylko utrwalają dla naszych potomków dramatyczną historię współczesnej Ukrainy, lecz także przekazują silny emocjonalny przekaz, to, co porusza duszę, czego nie pozostawia obojętnym człowieka w ten niełatwy czas. Również podczas tej uroczystości wystąpili: sekretarz Kijowskiej Organizacji Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Alla Malijenko, która podkreśliła znaczenie książek wydanych w czasie wojny i życzyła wszystkim Ukraińcom najszybszego zwycięstwa; odpowiedzialny sekretarz NSPU Mykoła Hrycenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

W Kijowie przemianowano pięć bibliotek

W stolicy przemianowano pięć bibliotek, których nazwy były związane z ideologicznymi postaciami Rosji. Taką decyzję podjęto na plenarnym posiedzeniu Rady Miejskiej Kijowa większością deputowanych. Jak zauważyła deputowana Rady Miejskiej Kijowa, przewodnicząca stałej komisji ds. kultury, turystyki i komunikacji społecznej Wiktoria Muchа, przemianowanie bibliotek to krok w kierunku oczyszczenia z markerów „rosyjskiego świata”. „Gloryfikacja RF, ZSRR i rosyjskiego imperializmu jest niedopuszczalna w stolicy Ukrainy. Obecnie pracujemy nad tym, aby ostatecznie pozbyć się wszystkich wrogich ideologicznie nazw w naszym mieście. Kremlowska propaganda kulturalna przez dziesięciolecia starała się zdeprecjonować naszą historię i naszych ludzi, a teraz miasto pracuje nad przywróceniem sprawiedliwości. Również kijowskie biblioteki powinny nosić imiona wybitnych Ukraińców”, – podkreśliła Wiktoria Muchа. W stolicy przemianowano biblioteki Scentralizowanego Systemu Bibliotecznego dzielnic Dnieprowskiej i Szewczenkowskiej: biblioteka im. Konstantina Simonowa – „Biblioteka na Woskresence”; biblioteka im. Włodzimierza Majakowskiego – „Biblioteka na Rusanowce”; biblioteka im. Maksyma Gorkiego – biblioteka im. Mykoły Kulisza; biblioteka im. W. Dubinina dla dzieci – „Biblioteka im. Dmytra Biłousa dla dzieci”; biblioteka im. M. Czernyszewskiego – „Biblioteka na Diehtiarowskiej”. Inf. własna

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Siły Zbrojne Ukrainy: pierwsze kroki formowania Epizody z własnego doświadczenia

Mychajło KOSI W Zaraz po rozpoczęciu pracy nowo wybranej Rady Najwyższej, 15 maja 1990 roku, zwrócił się do mnie proboszcz cerkwi, która znajduje się na osiedlu Lewandówka (dzielnica Kolejowa we Lwowie) z trudną prośbą, która na pierwszy rzut oka wydawała się niewykonalna. Jego syna niedawno powołano do służby wojskowej i wysłano gdzieś na Syberię. To, że w sowieckiej armii panowała „diedowszczyzna”, czyli okrutne znęcanie się starszych stażem żołnierzy nad rekrutami, zapewne wielu pamięta. W naszym przypadku sytuacja była szczególna. Chłopak z Ukrainy – znaczy „chachoł znienawidzony”. Co więcej – jest „zachodniakiem”, znaczy, samo przez się, „banderowcem”. A do tego, jak okazało się z danych w ankiecie – „synem popa”. Mało tego, jego ojciec to ksiądz UGKC, unita, wróg „prawdziwej wiary prawosławnej”. Do tego rano i wieczorem coś mruczy „po kryjomu”, pod nosem. Aha – modli się. Tutaj już wobec chłopaka zaczęły się takie znęcania, których nie był w stanie wytrzymać, nachodziła myśl o samobójstwie. Odebrałby sobie życie, gdyby nie Wiara, świadomość, że to straszny, niewybaczalny grzech przed Bogiem. Z krótkich, ale przerażających listów do rodziców stało się oczywiste: chłopaka trzeba ratować. W Kijowie zwróciłem się do wysokiego kierownictwa wojskowego republiki z prośbą poselską. Obiecałem w zamian wspierać wojskowych w różnych sprawach organizacyjnych, zwłaszcza podczas zatwierdzania budżetu. Ku mojemu zdziwieniu, zrozumiano mnie, zaczęto działać. Żołnierza gdzieś w czerwcu przeniesiono do służby na poligon jaworowski niedaleko Lwowa. Ojciec duchowny, z wdzięczności, rozwinął tak aktywne wsparcie mojej działalności poselskiej, a później – mojej kandydatury w kolejnych wyborach, że musiałem go powstrzymywać, gdyż mogło to mieć negatywne skutki. Podobnych sytuacji z powrotem żołnierzy na Ukrainę było jeszcze kilka. To skłoniło mnie (w porozumieniu z wojskowymi) do poruszenia przed Radą Najwyższą kwestii odbywania służby wojskowej przez obywateli Ukraińskiej SRR wyłącznie na terytorium Ukrainy. Kwestia była tak ostra i aktualna dla wyborców, że wywołała powszechne poparcie. Co więcej: był to czas, kiedy pracowaliśmy nad tekstem „Deklaracji o suwerenności państwowej Ukrainy” (autorem jednego z projektów było dane zostać również mnie). Tak więc, w ten pierwszy fundamentalny dokument naszej wolności i odrodzenia państwowości, przyjęty 16 lipca 1990 roku, zapisaliśmy w osobnym rozdziale IX „Bezpieczeństwo zewnętrzne i wewnętrzne” taką normę prawną: „Ukraińska SRR ma prawo do własnych Sił Zbrojnych… Ukraińska SRR określa porządek odbywania służby wojskowej przez obywateli Republiki. Obywatele Ukraińskiej SRR odbywają czynną służbę wojskową, z reguły, na terytorium Republiki i nie mogą być wykorzystywani do celów wojskowych poza jej granicami bez zgody Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR”. Samo przez się, tak kategoryczne decyzje nie mogły zostać podjęte bez uzgodnienia z generalicją okręgów wojskowych, które stacjonowały na terytorium Ukrainy. I oni wspierali, popierali nas w tej sprawie. Przecież zrozumiałe – im również chciało się być pełnoprawnymi dowódcami w swoim wojsku, rozwiązywać problemy organizacyjne tutaj, na miejscu, a nie zwracać się z każdą drobnostką do moskiewskich zwierzchników. Chociaż, oczywiście, było wielu takich, którzy przychodzili do nas do Komisji z poważnymi sprzeciwami, nawet ostrzeżeniami o możliwych starciach zbrojnych, konfliktach, konfrontacji zbrojnej. Przede wszystkim – z Moskwą. Bo jak dzielić sformowane jednostki wojskowe, stan osobowy, oficerów, a tym bardziej – wspólne uzbrojenie, składy uzbrojenia, umundurowania, zapasów żywności? A co zrobić z Czarnomorską Flotą Wojenną? Pytania rzeczywiście nie są wydumane, są trudne. Ale poradziliśmy sobie z nimi. Dwa tygodnie po przyjęciu „Deklaracji”, 30 lipca 1990 roku, Rada Najwyższa zatwierdziła uchwałę „O odbywaniu zasadniczej służby wojskowej przez obywateli Ukraińskiej SRR oraz wykorzystywaniu pracowników organów ścigania republiki poza jej granicami”. Zgodnie z tym dokumentem wszyscy pracownicy, którzy brali udział w zapewnianiu porządku publicznego poza granicami Ukrainy, mieli zostać w ciągu jednego miesiąca sprowadzeni do domu. A do 1 grudnia 1990 roku na Ukrainę mieli zostać sprowadzeni wszyscy, którzy odbywali zasadniczą służbę wojskową poza granicami republiki. O historycznej ważności tych pierwszych zdecydowanych kroków w tworzeniu własnych Sił Zbrojnych musimy dzisiaj pamiętać, wiedzieć, rozumieć ich znaczenie. Co prawda, nie wszystko szło tak gładko i szybko, jak byśmy chcieli. 10 października zmuszeni byliśmy przyjąć jeszcze jedną uchwałę, w której stwierdzono niezadowalające wykonanie poprzedniej i wprowadzono nowe zadania dla Gabinetu Ministrów oraz organów wykonawczych w terenie. Ale mimo wszystko proces formowania Sił Zbrojnych Ukrainy się rozpoczął. Jednak dzisiaj nie możemy nie wspomnieć, że w tym IX „obronnym” rozdziale Deklaracji zostało „z głosu” wprowadzone postanowienie, które przysporzyło Ukrainie wielu komplikacji. Cytuję: „Ukraińska SRR uroczyście ogłasza swój zamiar stania się w przyszłości państwem trwale neutralnym, które nie bierze udziału w blokach wojskowych i przestrzega trzech zasad niejądrowych: nie przyjmować, nie produkować i nie nabywać broni jądrowej”. Dopóki istniał Związek, zasady te „wisiały w powietrzu”. Lecz kiedy 24 sierpnia 1991 r. przyjęliśmy „Akt proklamacji niepodległości Ukrainy”, zaczęto nam o nich bardzo aktywnie przypominać. Nawiasem mówiąc, nie tylko z Moskwy, ale nie mniej kategorycznie także z USA, NATO, krajów Zachodu. I to wymaga wyjaśnienia. W 2000 roku, na 10. rocznicę przyjęcia „Deklaracji”, Stowarzyszenie Deputowanych Ludowych Ukrainy wydało okolicznościową książeczkę z jej tekstem, imienną listą deputowanych oraz wynikami ich głosowania, a także posłowiem. Bardzo interesująca jest tutaj przedmowa Iwana Stepanowycza Płoszcza, który wspomina: „W przeddzień 16 lipca, pod koniec dyskusji nad projektem Deklaracji, deputowany ludowy Iwan Dracz zaproponował, aby Ukraina była państwem bezatomowym i pozablokowym. Pod koniec dnia pracy 13 lipca, w piątek, wielu deputowanych domagało się wystąpienia… 16 lipca rano, przed otwarciem sesji… przychodziło do mnie nie mniej niż dwudziestu wpływowych deputowanych i każdy prosił o umożliwienie wystąpienia…”. Tak więc, przeciwko tej propozycji Dracza chcieliśmy wystąpić. Nie dano nam takiej możliwości i ona przeszła. Dalekowzroczni ludzie uspokajali nas, rozemocjonowanych: cóż, gdyby taka propozycja na posiedzeniu plenarnym sesji ukraińskiego parlamentu nie padła (a ona dzięki bezpośredniej transmisji stała się znana na cały świat), moglibyśmy nie poruszać kwestii pozablokowości, bezatomowości naszego nowo powstałego państwa. A teraz, kiedy to wybrzmiało, co o nas pomyślą? A Moskwa, nie miejmy żadnych wątpliwości, zacznie krzyczeć o zagrożeniu nuklearnym ze strony Ukrainy na cały świat. (Tylko w myślach, wybiegając naprzód, małym akcentem odnotujmy: jak wielką historyczną sprawę zrealizował prezydent Poroszenko, kiedy z jego inicjatywy i nalegań do „Konstytucji Ukrainy” wprowadzono zasadę: Ukraina stawia sobie za cel członkostwo w UE i NATO). Iwan Dracz w żaden sposób nie chciał wyjaśnić nam, przedstawicielom Rady Ludowej, przyczyn czy podstaw swojego zamysłu. Sekret w kuluarach, pod warunkiem absolutnej tajemnicy, zdradził Dmytro Pawłyczko: Dracz, rzekomo, wykonał prośbę najwyższych czynników państwowych USA, gdzie obaj niedawno występowali z prezentacją swojej poezji. Otóż do nich dotarto przez tamtejsze kręgi literackie. Ale po co im to było? Broń jądrowa miała na terytorium Ukrainy tylko swoje miejsce stacjonowania, a cała opieka nad nią – zarządzanie, system przechowywania, ochrony, wreszcie – „przycisk startowy” – była poza nami, tam, u nich, umownie mówiąc – w Moskwie. Cała niszczycielska siła tego horroru była skierowana na strategiczne obiekty USA, Europy. A nuż, jakaś nieostrożność, zły zamiar, prowokacja… Co wtedy? W istocie Krawczuk nie oddawał dobrowolnie tej broni, po nią po prostu przyjechali i zabrali. Czy mógł nie dawać, stawiać opór? Możliwe, że mógłby. Ale – konsekwencje. Ktoś dzisiaj może to przeliczyć? Przecież to oczywiste: USA i Zachód nie byliby wtedy po naszej stronie… Dobrze. Do dnia zbrodniczego puczu GKCzP w Moskwie, 19 sierpnia 1991 r., od przyjęcia „Deklaracji” minął rok, miesiąc i trzy dni, a związki wojskowe, które stacjonowały na Ukrainie, już absolutnie nie miały zamiaru występować przeciwko narodowi. Co więcej: do nas, do Lwowskiego Obwodowego Komitetu Wykonawczego, przychodzili przedstawiciele „Żelaznej Dywizji” i proponowali wziąć władzę lokalną pod swoją ochronę, gdyby coś się stało. Po tym, jak na ogólnoukraińskim referendum 1 grudnia 1991 r. cały Naród Ukraiński (ponad 90%) jednogłośnie potwierdził „Akt proklamacji niepodległości Ukrainy”, zaczęliśmy legislacyjnie utrwalać formowanie własnych Sił Zbrojnych. 6 grudnia 1991 roku została przyjęta uchwała Rady Najwyższej „O tekście przysięgi wojskowej”. Musiałem pracować nad tym tekstem i przedstawiać go na sesji. Wspominam o tym dlatego, że zmuszony jestem przyznać: nie udało nam się w tym tekście (który obowiązuje do dziś) obronić nazwy (wreszcie – terminu prawnego) „Naród Ukraiński”, komuniści uparli się i zapisali zdeformowaną definicję „naród Ukrainy”. Dlatego że, rzekomo, na terytorium Ukrainy mieszkają nie tylko Ukraińcy, ale także przedstawiciele innych narodowości. W rezultacie w tekście przysięgi są słowa: „…Uroczyście przysięgam narodowi Ukrainy…”. I na końcu osobnym wierszem: „Przysięgam nigdy nie zdradzić narodu Ukrainy”. Jestem pewien: współcześni parlamentarzyści muszą doprowadzić „Tekst przysięgi wojskowej” do zgodności z wymogami Konstytucji Ukrainy (1996 r.), która zaczyna się słowami: „Rada Najwyższa Ukrainy w imieniu narodu ukraińskiego – obywateli Ukrainy wszystkich narodowości…” Zatem, zgodnie z Konstytucją, nie ma „narodu Ukrainy”, jest „naród ukraiński”. Tego nie można lekceważyć. Miałem okazję być na wielu uroczystych akcjach składania przysięgi w jednostkach wojskowych, które stacjonowały na terenie obwodu lwowskiego. Był jeden przypadek, o którym chcę wspomnieć osobno. We wsi Kalinów w rejonie samborskim oraz w miasteczku Chyrowie stacjonowały dwie jednostki desantowych wojsk powietrznodesantowych. Wraz ze swoimi bojowymi śmigłowcami. W tych jednostkach dowódcy (zresztą i wielu desantowców, pilotów) byli narodowości rosyjskiej. Zrozumiałe, że zwrócili się do nich koledzy z „historycznej ojczyzny” z propozycją przeniesienia się (oczywiście maszynami) do nich. Przygotowany był już przyczółek pod Rostowem. Zapewniano ich o zapewnieniu wolnego korytarza przelotu przez granicę. Ale byli tacy, którzy wątpili, i tacy, którzy otwarcie deklarowali brak zgody. To oni powiadomili nas w obwodowym komitecie wykonawczym o sytuacji – w dniu wylotu. Wiaczesław Czornowił i Stepan Dawymuka (przewodniczący rady obwodowej i przewodniczący obwodowego komitetu wykonawczego) zdecydowali, że musi do nich pojechać zastępca przewodniczącego obwodowego komitetu wykonawczego ds. polityki humanitarnej Mychajło Kosiw. Może uda mu się jakoś przekonać ich do pozostania… Było to niedługo przed nowym rokiem. Pojechałem służbowym autem gdzieś po godzinie 12. Gospodarze wpuścili mnie na teren i zamknęli bramę. Rozmowa wciąż była odkładana z powodu jakichś ich superważnych spraw. Ale i z terenu mnie nie wypuszczali: mogłem, jak twierdzili, komuś donieść, zorganizować jakieś działania. Podszedł do mnie mechanik Mychajło z miasta Kosowa, który obsługiwał śmigłowce, wykonywał w razie potrzeby bieżące naprawy. Powiedział, że z nimi nie pojedzie – po co miałby on, Hucuł, jechać do tej Moskowii. A oto poszczególni oficerowie, którzy też podchodzili do mnie, dowiedziawszy się, że jestem deputowanym Rady Najwyższej Ukrainy, z wyższością deklarowali: „My w kilka godzin możemy zająć wasz Kijów! My wiemy, jak to się robi i umiemy to robić!..” Już pod wieczór na teren jednostki przyjechał samochód dowódcy z jego żoną. Surowo zapytał ją: „Gdzie dzieci, gdzie walizki?” Ona – też zdecydowanie, ale ze łzami w głosie i w oczach: „Tolu! Co ty wymyśliłeś? No, ty się tam urządzisz, będziesz służył, a mnie z dziećmi gdzie podziejesz? My mamy tu mieszkanie, dzieci poszły do szkoły, do przedszkola, a tam – co, będziemy na twoim poligonie?!” Rozmawiali między sobą po rosyjsku. Treść jest dokładna, choć nie dosłowna. Dowódca Anatolij przerwał zbiórkę i zawołał swoich podwładnych do jakiegoś pomieszczenia, do którego mnie nie wpuszczono. Obok mnie żona dowódcy już głośno płacze i bez końca dopytuje: „No, wy nas nie oszukacie? Wy nas nie będziecie prześladować? Tola będzie mógł dalej tu służyć? On przecież nic innego robić nie umie…” Ja, jak tylko mogłem, uspokajałem ją: u nas nie ma innych specjalistów, którzy mogliby tu służyć. Wszyscy zostaną na swoich miejscach. Już całkiem ściemniało, kiedy podeszli do mnie wojskowi i powiadomili: „My zdecydowaliśmy się zostać. Możecie wracać i przekażcie tam, u was, o naszej decyzji”. Między sobą jeszcze wyjaśniali sprawę dość długo. Szczegółów nie znam. Na 19 stycznia 1992 roku wyznaczono dzień przysięgi na wierność narodowi ukraińskiemu. Przekazali, że beze mnie uroczystości nie zaczną. Muszę być – jako prowodyr. Znowu przyjechałem. Księża poświęcili wodę, pokropili wszystkich wojowników. Stałem na pokładzie maszyny wśród dowódców. Po uroczystościach – świąteczne przyjęcie. Za to, że poprzednim razem mnie nie ugoszczono jak należy, a jeszcze trzymano zamkniętego, gospodarze próbowali „nadrobić stracone”. Więc musiałem wybrać moment i uciec, bo gdybym został, to już wyjść sam bym nie zdołał. Na wartowni strażnicy oddawali mi honory, jakby jakiemuś swojemu przełożonemu. 19.01.2024 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

„Ukraina w ogniu”: tragiczne proroctwo

30 stycznia 1944 r., czyli 80 lat temu, odbyła się „egzekucja obywatelska” ukraińskiego reżysera filmowego Ołeksandra Dowżenki. W kremlowskim gabinecie Stalina ideologicznie i politycznie potępiono powieść „Ukraina w ogniu”, której treść i duch rozwścieczyły „wodza narodów”. Zakazał on nie tylko utworu, ale i prawdy historycznej o tragicznych okolicznościach wojny na Ukrainie. „Wielka wdowa”, jak nazywał artysta Ukrainę, straciła wtedy około 15 milionów swoich synów i córek. Ich ofiarność skłoniła mistrza wielkiego ekranu do ukazania tragizmu, wszak „nie jeden może naród na świecie nie poniesie tak ciężkich strat, jak nasz ukraiński naród”. Dowżenko pisał o wielkiej ruinie ze smutnym proroctwem – „nie poniesie”, jakby zaglądał w katastroficzną przyszłość. Były żołnierz armii Ukraińskiej Republiki Ludowej i korespondent wojenny dobrze znał cenę wojny, osobiście widział jej ofiary, dlatego w jego słowach wyłania się niezłomność ukraińskości: „Tak nie poddawać się, tak umierać, jak umierają Ukraińcy, mogą tylko ludzie wysokiej marki”. Dziesięć lat wojny rosyjsko-ukraińskiej, zaczynając od „cyborgów”, a kończąc na bohaterach Bachmutu, dowodzi prawdziwości jego proroctwa. Wasyl MAROCZKO, doktor nauk historycznych, profesor. Frontowy szlak korespondenta Dowżenki, pełen bólu, rozpaczy i zwątpienia, trwał około roku. 24 lutego 1943 r. zwolniono go do „rezerwy Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej”, a 31 marca nadano stopień pułkownika. Front propagandowy okazał się nie mniej ryzykowny, ponieważ trzeba było manewrować między ludobójczymi ideologiami XX wieku – narodowym socjalizmem i bolszewizmem. W kwietniu zaproszono go do Republikańskiej komisji ds. ustalenia i badania zbrodni niemiecko-faszystowskich okupantów. Dowżenko postrzegał świat przez pryzmat głębokiego wewnętrznego wstrząsu, szczególnym narodowym temperamentem w piekielnej godzinie fizycznego i duchowego niszczenia wielkiego narodu. Proroczymi stały się jego słowa o tym, że naród ukraiński, który zawsze walczył o swoje wyzwolenie od najeźdźców, walczy i poświęca się „za całe słowiaństwo, za zniewoloną ludzkość”. Uświadamiał sobie historyczny moment prawdy. Kiedy ginęła historia i kultura Ukraińców, artysta uporczywie promował ideę własnego ukraińskiego muzeum wojny, wszak zniknie pamięć historyczna, jak zniknęła o sławnych zaporoskich kozakach, po których „prawie nic nie zostało po tym, jak zgniły ich onuce i klejnoty, a spróchniały gorzałczane bańki”. 17 kwietnia 1943 r. Dowżenko przekonywał przewodniczącego Rady Komisarzy Ludowych USRR L. Kornijca o konieczności stworzenia takiego muzeum, ponieważ w moskiewskim przedstawiona była tylko Białoruś, a Ukrainy – brakowało. Drażniło go upokarzające podejście do własnej heroicznej historii: dlaczego zawsze wstydzimy się „wystawiać przed światem ani w całości, ani w stanie zranionym”. Przemawiał w nim artysta i Ukrainiec jednocześnie. Jakże tragicznym i aktualnym staje się jego apel, biorąc pod uwagę zrujnowane przez Rosję ukraińskie miasta i wsie, okaleczonych i zabitych cywilnych mieszkańców, zwłaszcza dzieci – niewinne ofiary rosyjskiej agresji. Na początku lipca 1943 r. front stopniowo przesuwał się na Zachód. Dowżenko przebywał na granicy administracyjnej radzieckiej Ukrainy, utrwalając swój stan emocjonalny w dzienniku: „Nie upadłem na rodzimą ziemię na kolana, nie zapłakałem, milczałem. Przede mną była moja rodzima ziemia, niezaorana, zaśmiecona, ze splądrowanymi wsiami. Ziemia zdobyta, odwieczna moja zniewolona. Wszędzie kobiety. Same kobiety i dzieci, gdzieniegdzie człowiek spróchniały, chudy, zgarbiony, zbity i jakby chory”. Wielki wizjoner jakby jechał w pociągu Kijów – Przemyśl, w którym są tylko kobiety i dzieci, czasami siwowłosy czy kulawy starzec. Odwiecznie przez kogoś „zniewolona” Ukraina w krwawe żniwa 1943 r. miała smutny wygląd: „niezaorane pola”, „dziki słonecznik z piołunem”, jak gorzki posmak poszarpanej wojną Ukrainy, „dzika piękność” i „wszędzie rozbite czołgi na polach pod wsią”, a „na drogach i w polu ludzkie i niemieckie trupy”, „zniszczone chaty, ogromne liczne jamy od bomb – droga śmierci”. Takie wrażenie, jakby Dowżenko odwiedził Buczę, Irpień wiosną 2022 r., zniszczone budynki Charkowa, Czernihowa, bliskiego mu Głuchowa w styczniu 2024 r. Okopy i jamy od wybuchów „stoczyły wieś, jak kornik” drzewo. Dowżenko ma szczególny język, który jest głęboko przesiąknięty ludową mądrością i obrazowością. Nieprzypadkowo użył określenia „ludzkie i niemieckie trupy”, ponieważ okupant i morderca – to nieludzie. W lipcu-sierpniu 1943 r. doświadczony reżyser, który filmował wydarzenia do dokumentalnego obrazu, znalazł się pod Charkowem. Wokół całkowita ruina – „jakby ręka śmierci dotknęła naszej ziemi”, a pociski spadały „piętro niżej, do pokoju”. Dowżenko wspomina Sałtiwkę (dzielnicę Charkowa), która leżała w ruinach, jakby nie zdążyli posprzątać przez 80 lat. Spotykał się z bojownikami, „widział w ich oczach ukryte cierpienie i strach przed śmiercią”. Obiektyw kamery filmowej rejestruje świat zewnętrzny, ale nie jest w stanie prześwietlić duszy człowieka, zobaczyć jej przeżyć, odkupienia, bólu. Reżyser był wstrząśnięty wyznaniem młodej kobiety, którą pozostawiono na pastwę okupantów, a „wyzwoliciele” oskarżali ją o grzechy ziemskie – „karzemy nasze kobiety”, wyładowując „swoją złość rogaczy na babach i dziewczynach”. Reżyser filmowy poczuł głębię niesprawiedliwości i duchowej ruiny, wszak „niesłusznie i głupio” czynić samosąd nad nimi, ponieważ władza radziecka nie obroniła ich w czerwcu 1941 r., haniebnie uciekając przez Dniepr, Desnę i Don. Partokraci wracali, chowając się na ulicach Sum za plecy żołnierzy od pierwszego huku pocisku. 23 sierpnia 1943 r. Dowżenko wszedł do wyzwolonego Charkowa. Nie zauważył urzędników, którzy rozmawialiby z ludem, „pocieszali go, podnosili na duchu jego upadłego ducha, nakłaniając do dobra, do nowego życia”, oczywiście nie ocierali „wdowom łez”, nie „rozmawiali z rannymi, okaleczonymi”. Urzędnicy, którzy wracali z ewakuacji ze swoimi rodzinami, nie mogli i nie chcieli pojąć „natury okupacji”. Oni „łowili wędkami ryby w Dońcu”, żarli potrawy według „pierwszej kategorii”. Emocjonalnie, ale sprawiedliwie, ponieważ głębokie zaplecze uśpiło ich sumienie, ale nie wierność ideologii. Ukraina wyczerpywała się, zalewała krwawymi strugami. 28 sierpnia Dowżenko odważył się przeczytać M. Chruszczowowi scenariusz „Ukrainy w ogniu”, który mu „bardzo się spodobał i wyraził opinię o konieczności wydrukowania go osobną książką w języku rosyjskim i ukraińskim”. Poczawszy wsparcie i świeżość krokodylej łzy, Dowżenko zaproponował Chruszczowowi ideę wprowadzenia orderu Bohdana Chmielnickiego, nowy obrzęd ślubu w urzędzie stanu cywilnego, a także objęcie kierownictwa nad odbudową Ukrainy, zwiększenie ukraińskim chłopom działek ziemi do jednego hektara. Aktualne pytanie o nadanie ziemi tym, którzy zraszają ją własną krwią na frontach współczesnej rosyjsko-ukraińskiej wojny. 6 grudnia 1943 r. Dowżenko zakończył pracę nad filmem „Bitwa o naszą Radziecką Ukrainę”, obawiał się, że rząd go „zabroni lub zmusi mnie do zepsucia go różnymi pokazami ciężkich rzeczy”. Wewnętrzny mentalny i ideologiczny konflikt między artystą a władzą nie opuszczał go, ponieważ wiedział o gotowości „parszywych” urzędników na „brawurowy szum”, aby spokojnie i profesjonalnie „oszukiwać świat, odwracając się od tragicznej prawdy – od niszczenia Ukrainy przez Niemców, a czasem i przez nas w obliczu ciężkich, bezwyjściowych okoliczności”. W filmie dokumentalnym „Bitwa o Ukrainę”, który obejrzano w kinach i na froncie, Dowżenko powściągliwie i dozowanie naświetlał tragiczny los Ukrainy. Obraz pozytywnie przyjęto na Kremlu, ale orderu nie wypisano, jakby oczekiwano i pragniono „ofiary Dowżenki”. Artysta promował w korytarzach władzy ideę „Ukrainy w ogniu”. Na początku listopada przyjął go sekretarz KC WKP(b), zastępca przewodniczącego Rady Komisarzy Ludowych ZSRR G. Malenkow, „serdecznie i przyjaźnie podziękował w związku z „Bitwą”, która „spodobała się rządowi i biuru politycznemu nadzwyczajnie”. Rozmowa między nimi była szczera i ze strony reżysera ostrzegawcza w odniesieniu do treści opowiadania, aby „nie zamącił ludu swoimi krytycznymi wypowiedziami”. Skrzydlaty wsparciem sojuszniczych możnowładców, publicznym pokazem „Bitwy” w kinach, a nawet za granicą, Dowżenko stracił czujność. Nastąpiło zawroty głowy od obojętnego przyglądania się urzędników, co wziął za sukces w przełamaniu ideologicznego bastionu. Malenkow, który nabierał nomenklaturowej wagi w korytarzach władzy, dał zgodę na druk utworu „całkowicie i natychmiast”. On, jeśli wierzyć zapisom artysty, rozmawiał z nim o „naszych armijnych głupcach, u których nie ma miłości i współczucia do ludu, o obcych rejonowych działaczach, o podejrzeniach, aresztowaniach i innych niepotrzebnych i szkodliwych rzeczach”, a także o wydzieleniu kołchoźnikom nie 0,25, a hektara ziemi przydomowej. Emocje przepełniały od oczekiwania artystycznego triumfu, a ostrzeżenia plątały się w ogonie. W samolocie z Moskwy do Charkowa, a stamtąd do Kijowa, Dowżenko czuł się spokojnie, majestatycznie, zaocznie życzył zdrowia Stalinowi, Malenkowowi, Chruszczowowi, D. Korotczence, L. Kornijcowi, ale zapomniał o swoim chorym sercu, które przypominało o sobie ściskającym i ostrym bólem w piersiach. 6 listopada 1943 r. artysta powrócił do wyzwolonego Kijowa. Pierwsze wrażenie przygnębiające: „Nie ma dzieci, nie ma dziewcząt, nie ma młodzieńców. Tylko baby i kaleki”. Przedwojenne milionowe miasto zamarło, bo pozostało „na ruinach tysięcy pięćdziesiąt”. W ocalałych kwartałach „enkawudziści i enkagebiści” zachowywali się „jak zdobywcy”: zagarnęli sobie „wszystkie najlepsze budynki miasta”, pozostawione przez tych, którzy znaleźli się w okupacji. Uważano ich za zdrajców, którzy współpracowali z faszystami, dlatego stali się ludźmi „drugorzędnymi”. W mieście, błądząc po Chreszczatyku i Pieczerskich wzgórzach, zmarł z głodu ojciec reżysera. Okupanci wyrzucili rodziców z mieszkania, dlatego mieszkali w zaniedbanym przytułku dla osób starszych. 26 listopada Dowżenko powrócił z mamą do Moskwy, ale w stolicy czekała na niego dramatyczna wieść: „moja powieść „Ukraina w ogniu” nie spodobała się Stalinowi i zabronił jej do druku i do wystawienia”. Na duszy reżysera było naprawdę „ciężko” i „tęsknie”, wszak „przepadło na marne ponad rok pracy”, a jeszcze „ucieszą się wrogowie i drobni urzędnicy przestraszą się mnie i zaczną znieważać”. Ale nie ta okoliczność poraziła artystę i obywatela, a niechęć Stalina do usłyszenia prawdy o ruinie Ukrainy. Dowżence nagle stało się jasne: „Ukryta i zamknięta prawda o ludzie i jego nieszczęściu. Znaczy, nikomu, zatem ona niepotrzebna i nic, widocznie, niepotrzebne, oprócz panegiryku”. Rozwiały się iluzje, zapewnienia Chruszczowa i Malenkowa, które przekreślił niebieski ołówek Stalina na marginesach powieści. On zredagował nie tylko Dowżenkę, a duchowy świat przeważającej większości radzieckiego społeczeństwa, które będzie szlochać w dniu jego śmierci. Zakaz powieści głęboko zranił jej autora. Jego refleksje, zapisane w dzienniku, stawały się coraz ostrzejsze, szczersze, gniewne, a nawet wściekłe. Dowiedziawszy się, że sojusznicy nie pokazywali jego „Bitwy” w USA i Anglii, Dowżenko nazywał ich „dozownikami naszej krwi”, którzy „nienawidzą nas i znieważają”. Nikt wtedy nie liczył się z milionami poległych Ukraińców, dlatego że ginęły inne narody. Dopiero teraz, kiedy podstępnie zabito dziesiątki tysięcy Ukraińców pod bombami i rakietami Rosji, świat jakby się ocknął, ale przyzwyczajeni do cudzej śmierci, oczekiwanie obserwują przez wąskie źrenice. W zrujnowanym Kijowie ojciec Dowżenki przeklinał Stalina „za nieumiejętność rządzenia i wojowania, za to, że mało przygotowywał lud do wojny i oddał Ukrainę na zniszczenie Hitlerowi”. Petro Semenowycz nie bardzo szanował władzę radziecką, ale dlaczegoś jego odznaczony orderami syn wspomniał o ojcowskich przekleństwach Hitlera i Stalina, jakby próbował jego ustami wyrazić własne uczucia. Uświadomienie naświetlonej w „Ukrainie w ogniu” prawdy o cierpieniu narodu ukraińskiego dodawało jej autorowi sił i odwagi. Czuł się przygnębiony, ale niepokonany, „nie patrząc na obywatelską śmierć” od jadowitego żądła wodza. Reżyser był dumny z własnego czynu, wszak reszta pisarzy milczała: „Ja napisałem opowiadanie uczciwie, tak, jak ono jest i jak ja widzę życie i cierpienie mojego ludu”. Jego utwór zdążyli przeczytać, dlatego udało się zachować od nieprawdy „nie jedną setkę ludzi”, choć krzywdę wojny odczuły i zrozumiały miliony. Dowżenko wiedział, że jego „będą oskarżać o nacjonalizm, o chrześcijaństwo i wyrozumiałość, będą sądzić za lekceważenie walki klasowej i rewizję wychowania młodzieży, która teraz heroicznie bije się na wszystkich groźnych historycznych frontach”. Mistrz szerokiego ekranu zajrzał w zniszczoną duszę Ukraińców, którzy dwa lata z rzędu cierpieli od nazistowskich okupantów, oczekując zniewagi i represji od „wyzwolicieli”. Ostrzegał przed zemstą, zwłaszcza tych, którzy nie popełnili zbrodni. „My, wyzwoliciele, wszyscy do jednego dawno już zapomnieliśmy, że my trochę winni jesteśmy przed nimi, dezertero-otoczono-przystosowawcami. My sławni wojownicy, ale u nas nie wystarczyło zwykłej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

„…pełnej ludzkiej dobroci wobec swoich bliskich” – z bólem w sercu zanotował Dowżenko w dzienniku. A skąd miałaby się wziąć „ludzka dobroć”, skoro zamiast chrześcijańskiego miłosierdzia Stalin wszczepił w siebie czip klasowej nienawiści w bolszewickim wydaniu? Dowżenko miał dość odwagi, by „organicznie stanąć w obronie swojego narodu, który ponosi ciężkie straty w wojnie”, ponieważ uważał się za część wielkiego i bohaterskiego narodu. Jego chrześcijańską misję sprawiedliwych, bo walczą o wyzwolenie rodzinnej Ukrainy, może odczuć „tylko ten, kto w niej był, na jej pożarach dziś, a nie liczy jej zwycięstw według gazet czy salw, wtykając papierowe chorągiewki w martwą mapę geograficzną”. Przestroga dla współczesnych kanapowych komentatorów, bombastycznych „maratończyków” jednej przestrzeni informacyjnej, przestraszonych polityków. Frontowy korespondent Dowżenko widział wojnę „na żywo”, wojnę, która pozbawiła życia milionów Ukraińców. Ruiny i niewypowiedziany smutek natchnęły go do mówienia prawdy. W takich okolicznościach oskarżenie o „kazanie nacjonalizmu”, które usłyszał 28 listopada od Chruszczowa, ukrzyżowało artystę żywcem. Stalinowska zaocznie wydana klątwa odbiła się smutnym dzwonem kościelnym. Jedynie matka Odarka Jermołajiwna i żona Julia go wspierały, bo inaczej „umarłby, by nie żyć i nie cierpieć”. Przyjaciele i chwilowi towarzysze zaczęli go unikać. Dawny znajomy i przyjaciel J. Janowski odmówił druku opowiadania Dowżenki „Zwycięstwo”, dlatego reżyser poczuł, że w „życiu zaczną się nowe smutne i ciężkie czasy”. Ale los Ukraińców okazał się znacznie gorszy, dlatego się nimi przejmował. Poinformowano go, że na froncie masowo „ginie wielka mnogość zmobilizowanych na Ukrainie, wyzwolonych obywateli”, których „nazywa się, zdaje się, czornoswitkami”. Rzucano ich do boju, jak karnych, którzy jako młodzi przebywali na terytorium okupowanym, nawet nie przebierając ich w mundury wojskowe. W grudniu 1943 – styczniu 1944 r. Dowżenko obawiał się, że stalinowski gniew dosięgnie jego rodziny, bliskich przyjaciół, kolegów. Zakaz filmu „Ukraina w ogniu” wyczerpywał go, pogłębiał twórczą depresję: „nie chce się ani żyć, ani myśleć”. Zaczął wspominać o zniszczonych świątyniach na Ukrainie, a zamiast tego uznał „najbrzydsze” budynki KC partii, Radnarkomu, KWO, które w żaden sposób nie mogły pretendować do miana „pozytywnego znaku epoki”. Odczuwalna była zwykła ludzka uraza do władzy, do kierownictwa politycznego, które niesprawiedliwie najeżyło się przeciwko artyście. Pogłoski o niezadowoleniu Stalina dziełem reżysera przenikały do środowiska inteligenckiego. Do moskiewskiego mieszkania Dowżenki odwiedził Ostap Wysznia, który wracał z obozów, czasami telefonował pisarz O. Fadiejew, profesor I. Sokolański, malarz M. Hłuszczenko. Od kolegów słyszał o ukończeniu przez D. Szostakowicza 8. symfonii, ale „Prawda” milczała – ani jednej heroicznej i patetycznej recenzji. Przyczyna jest ideologicznie banalna: „utwór tragiczny, a więc kontrrewolucyjny i antysowiecki”. Dowżenko, przemyślając usłyszane, współczuł kompozytorowi: podczas ofensywy faszystów maestro „pisał utwór bojowy, optymistyczny, a teraz, kiedy my atakujemy i bijemy wroga, on pisze tragedię?”. Kremlowscy dyrygenci wyrobili sobie podejrzliwe wrażenie: „Zatem nasze zwycięstwo jest dla Szostakowicza tragedią”. Podobne rzeczy Dowżenko obserwował u siebie, bo wybitnym postaciom „zawsze, przy wszelkich ustrojach, żyło się niewygodnie i tęsknie”. Od dawna „wyrósł ze swojej kinematografii”, ale „żyć i tworzyć dobro dla narodu nie było mi przeznaczone”, a pozostali tam „bezradni ludzie”. Skrucha i ból duszy nie opuszczały artysty wielkiego ekranu. Myślał o napisaniu listu do Stalina, by wyjaśnić swój zamysł twórczy. 21 grudnia 1943 r. spotkał się z czeskim politykiem Edvardem Benešem na posiedzeniu Komitetu Ogólnosłowiańskiego, otrzymał nawet od niego zaproszenie do Czechosłowacji po wojnie. Przez dwa miesiące reżyser przebywał w zawieszeniu, czuł jednak „na swojej szyi pętlę nacjonalizmu”. Sądził, że od publicznej rozprawy ratuje go „ręka Stalina”, bo inaczej rozdarto by go „na strzępy za „nacjonalizm”” już dawno. Niepokoiła go myśl: dlaczego miłość do ojczyzny jest nacjonalizmem? 3 stycznia próbował przekazać ją Chruszczowowi, lecz zrozumiał granicę „ludzkiego okrucieństwa”, jakby był „wrogiem ludu, to znaczy ja”. Oznakom duchowej skruchy towarzyszyła wątpliwość: „po co tak się zamartwiam losem narodu ukraińskiego, po co go opłakuję, po co boję się o jego los, krzyczę o trudnościach i cierpieniach”. Martwił się, ponieważ władza obojętnie się temu przyglądała, strzegąc własnych ideologemów o internacjonalizmie. Wiedział, że całkowite straty w wojnie sięgnęły wtedy 40 milionów osób. Zamknięty sąd, który miał rytualne cechy „obywatelskiej egzekucji” artysty, rozpoczął się w kremlowskim gabinecie Stalina 30 stycznia o 21:05, a zakończył o 22:20. Na stole „towarzysza Stalina” leżał rękopis „Ukrainy w ogniu”, a sędziami byli urzędnicy – W. Mołotow, G. Malenkow, Ł. Beria, A. Mikojan, M. Chruszczow, K. Woroszyłow, agitpropowiec O. Szczerbakow. Od nich ciągnęło zapachem trupów setek tysięcy represjonowanych ludzi. Wśród zaproszonych byli ukraińscy urzędnicy – D. Korotczenko, Ł. Korniec, M. Hrecuha, pisarze – M. Bażan, O. Korniejczuk, M. Rylski, P. Ponomarenko, profesor O. Bohomolec. Stalin przeczytał rękopis, na marginesach którego zostawił własne uwagi: „Ech” „Ach”, „No, no”! Wyrok gorszy od śmierci: utwór jest rewizją leninizmu, wycieczką przeciwko partii i władzy, przeciwko kołchozowemu chłopstwu, pozbawiony jest jakiegokolwiek „pozytywnego bohatera”, „ideologia nacjonalistyczna”, „stanowisko nacjonalistyczne”. Obecny Beria, który od dawna ostrzył nóż na Dowżenkę, czekał tylko na rozkaz. Stalin wymyślił inną formę kary: zakazał reżyserowi pisać i kręcić filmy, otaczając go agentami i politrecenzentami. Usunięto go ze wszystkich komitetów państwowych, zwłaszcza z Komitetu do spraw Stalinowskich Nagród, a 1 marca pozbawiono stanowiska kierownika artystycznego Kijowskiej Wytwórni Filmowej. 12 marca 1944 r. walne zebranie Związku Pisarzy Ukrainy dalej dręczyło ukraińskiego Prometeusza. Gniewnie potępili dzieło „Ukraina w ogniu”, uznali je za „szkodliwe”. Szczególnie wystąpił O. Korniejczuk, który uważał, że Dowżenko „zbezcześcił jeden z najdroższych dla narodu ukraińskiego i literatury ukraińskiej obrazów – obraz naszej kobiety”. Reszta pisarzy, wśród których byli dawni przyjaciele M. Bażan i inni, po chłopsku zauważyli, że artysta „nie chciał myśleć po partyjnemu”, „nie władał leninizmem”, „nie wierzył w siły swojego narodu”, „wywyższał się”. Przedstawiciel KC KP(b)U K. Łytwyn oskarżył reżysera o antysemityzm, „oszczerstwa” na partię i naród. Właśnie o nim wspominał Dowżenko w dziennikach, gdy urzędnik chował się za plecami żołnierzy w Sumach przed dalekim świstem pocisków. Byli jednak i tacy, którzy starali się „złagodzić jego błędy”. Na państwowe i społeczne stanowiska, które zajmował Dowżenko, mianowano innych. Dzieła artysty „Ukraina w ogniu”, „Zwycięstwo” zakazano drukować decyzją Głównego Zarządu Literatury ZSRR (organu cenzury politycznej). Rozprawa się zakończyła, a jej echo towarzyszyło artyście przez całe dalsze życie. Duchowa i moralna trauma wyniszczała chore serce artysty, który uważał się za „znieważonego przez ubogie władze i przyjaciół przy władzy Ukrainy”. W listopadzie 1945 r. Dowżenko zanotował w dzienniku: „Błąd mojego życia nie polegał na tym, że napisałem „Ukrainę w ogniu”, lecz na tym, że przemilczałem przed Stalinem ich nieuczciwość”. Uciśnione sumienie i godność, gorycz urazy skłoniły go do takiego wniosku. Być może wódz wybaczyłby Dowżence odwagę własnej myśli w kremlowskim gabinecie, ale nigdy nie darowałby mu jego ocen w zapiskach dziennikowych. Nigdy. Te nie leżały na stole Stalina, leżała tylko powieść „Ukraina w ogniu”. Dziesięć powojennych lat okazało się twórczą udręką artysty. Pozwolono mu kręcić film „Miczurin”, lecz z odiozowym nadzorcą – agronomem, akademikiem Łysenką. Obcinał on wszelkie pędy twórczości, ich gorycz o naszej tragicznej historii. Dowżenko nie zdążył ukończyć także „Poematu o morzu”, czyli o budowie Kachowskiej elektrowni wodnej, którą rosyjscy okupanci wysadzili w 2023 r. Rzeczywiście, hasło artysty „nasze morze – nasze gorze” obróciło się w tragedię.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Pamiętamy naszą rodaczkę

Mykoła ROMANIUK, nauczyciel historii, Kropywniczczyna Niedawno w filii w Iwanówce odbyła się impreza z okazji urodzin Tamary Hnatiwny Żurby pod tytułem „Łagodna ziemia”, podczas której uczniowie mieli okazję po raz kolejny zapoznać się ze „Słowem znaczącym” naszej poetki. Zorganizowano ekspozycję z osobistymi rzeczami (maszyna do pisania, maszynopisy, wydania literackie, które prenumerowano w latach 90., zdjęcia). Podczas imprezy dzieci słuchały piosenki-romansu do słów pani Tamary, autorstwa barda Ołeksandra Łazarjewa, „Nie czekaj”, w dwóch interpretacjach – w wykonaniu autora oraz Lubow Lisowej. Czytano także wiersze o Ukrainie, Dolińskiej i Iwanówce. Ni szum La Platy nie koi, Ani rozległość błękitnego nieba. Milczy do obcego księżyca Czyjaś zabłąkana dusza. Tamara Hnatiwna Żurba urodziła się 16 stycznia 1939 roku we wsi Zelene w rejonie dzierżyńskim miasta Krzywy Róg. Poetka, członkini Związku Pisarzy Ukrainy (od 1983 roku). Od 1968 roku mieszkała we wsi Iwanówka. Pracowała jako kierowniczka biblioteki, wychowawczyni w przedszkolu. Jak szum dróg cichnie w oddali, Tak głucho zrobi się w sercu Hebe, Bo ani jednego świtu w oknie I ani jednej latarenki na niebie. Ciemnieją staw, ulica i chaty, I noc płynie bezgłośnie tym nurtem, I tylko ziemskimi gwiazdozbiorami z mroku Świeci nam białym płomieniem jaśminu, I ptak nocny gdzieniegdzie się odezwie. Jesteśmy tu, jesteśmy tu, w tym zielonym raju. No cicho... Jakby ktoś szedł, Wśród stepów wieś moja szuka. Drukowała się od 1971 roku. Autorka tomików poetyckich „Dotykiem serca”, „Łagodna ziemia”, „Kobieca rozmowa”, „Zimowy flet”, książki poezji dla dzieci „Skąd jesteś, żurawiątko?”. Uczestniczka VI Ogólnoukraińskiej narady młodych literatów. Za zbiór „Łagodna ziemia” została nagrodzona obwodową nagrodą im. Ju. Janowskiego. Za tom poezji „Zimowy flet” zdobyła zwycięstwo w obwodowym konkursie literackim im. Jewhena Małaniuka za 2004 rok w kategorii „Literatura piękna”. Od 2005 do 2021 roku mieszkała w Argentynie, gdzie napisała jeszcze trzy niewydane zbiory: dwa z poezją dziecięcą, „Abecadło” i „W Czarodziejskim lesie”, oraz jeden dla dorosłych – „Niedopisany wątek”. Podczas Ogólnorosyjskiego Zgromadzenia Ludowego samodzierżca oświadczył: „Wielodzietność, duża rodzina mają stać się normą, sposobem życia dla wszystkich narodów rosji. Zachowana zostaje tradycja silnej, wielopokoleniowej rodziny, w której wychowuje się czworo, pięcioro i więcej dzieci”. Jak dodał, wcześniej w rodzinach było po 7–8 dzieci, a gdzieniegdzie nawet więcej. Po pierwsze, powiedziane to dotyczy przede wszystkim mniejszości narodowych. Muzułmanki bez podobnych wezwań dają sobie radę. Ich obyczaje zakazują przerywania ciąży. Po drugie, co zatem kryje propagowane? Czy nie brakuje zmobilizowanych do ujarzmiania „braterskich narodów”? Na mapie rf od 1924 do 1991 roku widniało miasto Swierdłowsk. Potem przywrócono dawną nazwę – Jekaterynburg. Uczczono „wrogą babę, przeklętą sukę” Katarzynę II. Właśnie tam w latach 2000–2003 wzniesiono świątynię na krwi – na miejscu domu, w którym w nocy 17 czerwca 1918 r. bolszewicy rozstrzelali ostatniego rosyjskiego cesarza, jego rodzinę i czterech sług. Świątynia na krwi to odwieczna ordyńska, krwiożercza polityka kremlowskich zwierzchników. Drugi prezydent Ukrainy wskazał na diagnozę putina – „zaburzenie psychiczne”. Z chorej głowy na zdrową – oświadczenie samodzierżawcy: „Odessa – miasto rosyjskie”. Dlaczego zatem ją bombardują, zmiatają z powierzchni ziemi? Bij swego, by obcy bali się nawet tchu? Naprawdę zaś całe to zbójeckie działanie ma jeden cel – rządzić w moskiewszczyźnie do ostatniego tchnienia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Świątynia na krwi

Wadym PEPA, pisarz Szaleni kremlowscy zwierzchnicy zimą znów zabrali się do tego, by pogrążyć Ukrainę w zimnie. Ordyjskiego zamiesu rf bombarduje rakietami hipersonicznymi, „szahedami”, „gradami”, najnowszymi systemami salwowego ognia, elektrowniami cieplnymi, by zniszczyć energetykę na Ukrainie. Obłąkani porywają się także na elektrownie atomowe, chociaż to grozi zagładą wszechświata. Ponad wszystko putin pragnie wyprowadzić naród ukraiński na mróz. Oszalali nie pytają okaleczonych i rannych, z jakiego są rodu-plemienia. Nie ustalają, kogo mordują – rosyjskojęzycznych czy rodowitych Ukraińców. Internet woła o zbrodniach wilków w owczych skórach: „Od początku szerokomasztabowej inwazji rosja uszkodziła 1480 obiektów placówek medycznych”, „W Chersoniu rosyjskim ostrzałem zniszczono placówkę oświatową”, „Pod Mariupolem raszyści przywłaszczają sobie domy miejscowych właścicieli”, „Najeźdźcy kończą formowanie represyjnego aparatu na okupowanych terytoriach” itd. Drugi prezydent Ukrainy Leonid Kuczma w swoim czasie rozmawiał z pretendentem do dożywotniej władzy w kremlu. Niedawno Kuczma oświadczył: „putin maniakalnie opętany Ukrainą z powodu zaburzenia psychicznego… wiesza makaron na uszach całemu światu”. Na posiedzeniu tak zwanego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Na stronach literatury militarnej

Obecnie w literaturze ukraińskiej otwierają się nowe karty z dyskursem militarnym, który istotnie koryguje wyobrażenie o niej jako o literaturze przepełnionej wyłącznie przeżyciami sercowymi. Charakteryzuje się ona nowym psychotypem autora i bohatera – wojownika, który, karmiąc się pamięcią historyczną i etnomentalną, w sposób umotywowany stawia historycznie uzasadniony opór moskiewskiemu najeźdźcy, broniąc swojego domu, swojej rodziny, swojej ziemi, ludzkiej i narodowej godności, przechodzi próbę na granicy życia i śmierci dzięki heroicznemu czynowi oraz poprzez cierpienie. Jurij KOWALIW, profesor, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki Najbardziej mobilną podczas wojny stała się liryka, która dała o sobie znać pełnym głosem w 2014 r., a po wielkoskalowej agresji moskiewskiej po 24 lutego 2022 r. udokumentowała swój potężny potencjał kreatywny w poezji frontowców: O. Byka, J. Manżenki, R. Semysala, O. Chomenki, P. Wyszebaby, Malwy Krżaniwskiej, Jaryny Czornohuz, Jełyzawety Żarikowej, Ołeny Biłozerskiej, S. Taczyna, P. Matiuszy, Vlada Sorda, D. Luniaky, I. Mitrowa, W. Puzika, D. Łazutkina, S. Pantiuka i in., a także hospitalierów i wolontariuszy: Ołeny Herasymjuk, Julii Kaszpurenko, Julii Iwczenko i in. Niestety, wśród nich jest już niemało poległych: I. Czernilewski, W. Wakulenko, Wiktoria Amelina, H. Babicz, A. Pawłenko i in. Królestwo im Niebieskie! Niedawno niebiańską Walhallę zasilił utalentowany M. Krywcow. Do tej pory w stanie niewiadomej przebywa wrodzony wojownik-poeta B. Humeniuk, który jakoby zaginął bez wieści. W styczniu obaj obchodzą urodziny. Niech ta publikacja stanie się dobrą pamięcią o nich. Niektórzy pospieszyli nazwać ich nowym „rozstrzelanym odrodzeniem”. W rzeczywistości są inni, raczej odpowiadają tradycji poezji komendanckiej Ukraińskich Strzelców Siczowych, powstańczej poezji OUN-UPA, jednak nie powtarzają jej. Rezystancyjna energia ich Słowa, pozbawiona publicystycznie nawołującej, formułowo retorycznej stylistyki, skoncentrowana na przeżyciach konkretno-przedmiotowej wojennej rzeczywistości, na namyśle nad jej realiami, często sięgając przekonujących uogólnień, filozoficznych medytacji, staje się wiarygodnym dokumentem artystycznym pasjonarnej ontologii niezłomnego ukraińskiego człowieka, jej wyznaczającą cechą, którą stało się kryterium Godności. „rozkwitnąć fiołkiem” Maksymowi Krywcowowi (22 stycznia 1990 – 7 stycznia 2024) rodem z Równego Pan Bóg przeznaczył tyle samo lat, co swojemu Synowi. Poeta zdążył wydać zbiór „Wiersze ze strzelnicy” (2023), który wszedł do pięćdziesięciu najpopularniejszych książek artystycznych w 2023 r. Znali go już dobrze miłośnicy poezji, zwłaszcza twórcza młodzież. Zwracał na siebie uwagę wyborami w wydawnictwach „Książka Love 2.0. Miłość i wojna”, „Tam, gdzie w domu: 112 wierszy o miłości i wojnie”, „Kołysanka 21-go wieku Vol. 1: co cię kołysze do snu?”. Pieśni do jego słów („Panująca wysokość”, „On w ZSU, ona w TrO”, „Żółta taśma”) wykonuje folk-punk rockowy zespół Yurcash. Uczestnik Rewolucji Godności, w 2014 r. wstąpił do batalionów ochotniczych („Prawy Sektor”), służył w Gwardii Narodowej (2016–2019), pracował w Centrum rehabilitacji i adaptacji weteranów ATO i OOS Veteran Hub. W 2022 r. ponownie poszedł na front w DUK PS, wyzwalał Irpień, walczył z „Wilkami da Vinci”. Poecie wydawało się, że on „gdzieś wiosną 2014-go / […] zasnął / kilka lat nie budził się” („Pewnego razu…”). Jak O. Olżycz czy W. Symonenko, M. Krywcow posiadał dar profetyczny. Dwa dni przed tragiczną śmiercią (5 stycznia 2024) napisał wiersz, przez pryzmat tropiki przewidując przejście w inne formy istnienia, kiedy głowa będzie toczyć się „od zasadzki do zasadzki / jak toczące się ziele / czy piłka / moje ręce oderwane / wyrosną fiołkami na wiosnę”. Ono będzie trwało dopóty, dopóki nie nabierze niezawodnej, konkretno-przedmiotowej stałości: „moje kości / wciągną się w ziemię / utworzą szkielet / mój przestrzelony automat / zardzewieje / biedactwo / moje rzeczy zmienne i ekwipunek / przekażą nowożeńcom”. Metafora utrwalenia w życiu staje się wyzwaniem dla fatum i sił destrukcyjnych, przejście w inny byt dla wojownika jest pożądane: „a prędzej by już wiosna / żeby wreszcie / rozkwitnąć / fiołkiem”, ulubionym kwiatem autora, który symbolizuje nie tylko żałobę i smutek, ale także coroczne odrodzenie przyrody. M. Krywcow znajdował adekwatną odpowiedź na okrutne wyzwania wojny, uświadamiając sobie, jak wspomniał w jednym z wywiadów z Natalią Kornijenko, że „to straszna, absurdalna i zupełnie nielogiczna rzecz”. Autor zbioru „Wiersze ze strzelnicy” z szczególną ostrością odczuwał smak życia na granicy, pod koniec książki rzucał wyzwanie wojnie, „która zna mnie / jak łysego konia / zna mnie / jak syna / i / dlaczegoś / chroni”. Nie na darmo ona (zbiór) zaczyna się serią wyznań pod hasłem „Ja kocham”, kończy się życzeniem prawdopodobnemu czytelnikowi „spokoju i morza”, propozycją dołączenia do komunikacji z poetą, przeżycia razem z nim wojennych dni na froncie i poza nim, często przepełnionych konkretami codzienności („Był ciężki…”, „Pisałem do jednej dziewczyny…”). Dotyczą one nie tylko lirycznego bohatera (alter ego autora), ale także innych postaci. Szczegółowo nakreślono ich dramatyczne i tragiczne losy („On przeprowadził się do Buczy w połowie marca 2021-go…”, „Ją zabili piątego marca…”, „„Maria” „Golgocie”…”, „On urodził się w Kachowce…”). Aktywowano słownictwo frontowe („Nie będziesz bać się / „ptaszków” z termowizorem w środku nocy / i moździerzy / które niszczą w południe / miny przeciwpiechotne”), które zaznacza się nawet w liryce miłosnej i erotycznej: „Twoje ciało / to / pole minowe”. Fabularna wiarygodność poparta jest tekstualną, udokumentowaną fotografiami poety, jego autografami, zduplikowanymi drukowanym tekstem („Pada…”, „Ja idę po czarnej ulicy…”, „Na polu…”, „Zwisa…”, „Szary samotny…”). M. Krywcow traktował wojnę jako „nieuleczalną chorobę”, wieloznaczne wszechobecne zjawisko, które nie mieści się w pewnych definicjach, oznaczeniach i personifikacjach („Ona była zawsze / i jest zawsze / i będzie”), dlatego przyjmował ją „jak syna marnotrawnego / którego nigdy nie będę miał / jak i śmierć / jak i zimę / jak i dym / jak i krew”. Za każdym razem, w zależności od sytuacji, kiedy jej „budzik” „obudził żywych i martwych / zwierzęta i owady / ptaki i ulice”, musi być własna odpowiedź. nawet jeśli system znaków utracił referencyjność i już „zaczęła się / nie wiosna / nie wiosna / tam spalone wsie / tam spalone miasta / tam spalone ciała”, dlatego trzeba szukać jej, „jak szukają min / jak szukają choroby / jak szukają grzybów / jak szukają ludzi pod gruzami”. Czas również utracił swoje znaczenie („Kiedy mnie zapytano / która godzina / odpowiedziałem: wojna”), tak jak fizyczne oznaki świata przedmiotów, kiedy „ciało „W.” […] teraz gdzieś 50 cm na 50 cm / zawinięte w nosze / rozmiarami jak duży plecak / ciało „D. W.” rozpełzło się / jak ciasto”. Czcząc poszarpanych do niepoznaki towarzyszy broni, wojownik nie odnajduje siebie w lustrze („twarz rozdarta na pół / nie ma lewej ręki zniknęła noga / człowiek znika”), nie widzi „niczego”. Tutaj nie ma miejsca na surrealistyczne wizje, które nie są w stanie przekazać cierpień zadanych przez okrutną rzeczywistość, której celowość podlega wątpliwości. Po poległych Romanie „Rokim”, Lochi „Czornici”, Koli „Korze” zostały „imiona” i za każde trzeba „pomścić” („Na igłę wojny…”). Wojna wymaga adekwatnego odczytania siebie jako tekstu („świat trujący / niczym metan”), bez nakładania na nią niewłaściwych, często lekkomyślnych matryc – jaka ona, powiedzmy, „cudowna / i romantyczna”. Wszelakie „tok-show / „Wojna” / na teleekranie „Zapomnienie”” są nie tylko „najstraszniejsze” zastępowaniem rzeczywistości wirtualną realnością, ale i niebezpieczne manipulowaniem widzami. Unikając publicystycznych pasaży, poeta nie bez ironii radził zdjąć bielmo z oczu: „klaskajcie w dłonie, póki je macie / tupcie nóżkami, póki je macie” („Witamy wszystkich na najstraszniejszym talk-show…”). Każdy fałsz jest niedopuszczalny, wszak „Wojna pachnie słowami / pachnie dziećmi nienarodzonymi / i narodzonymi drogami / oceanami prochu”. W obronie swojego życia, swojej ziemi stają nie tylko zmotywowani pasjonaci, ale i święci: „Kopie okopy / Maria / każdy robi / co umie”. Kiedy wymagający wobec liryki M. Krywcow w relatywnie spokojnym czasie ironizował z powodu tego, że poeci mogą pisać i nie pisać „o pociągach / o jabłkach / o kawie i rybach”, to podczas wojny prawdziwy wiersz, „niczym poranna mgła”, pojawia się „w labiryncie okopów / z Minotaurem wojny”, „pomiędzy obgorzałymi drzewami / pomiędzy rozbitymi / niczym okulary / które spadły na ziemię / drogami”. Tutaj już grzech „udawać poetę”. Upodobałszy sobie wiersz wolny, M. Krywcow nie stronił od sylabotoniczności, dowodząc, że talentowi dostępne są wszelkie formy wierszowe w rodzaju sześciostopowego jambu: „Cały świat w ranach ja wezmę tę żółtą taśmę / ja wiem Maksym Krywcow tutaj w pomoc tylko żółta taśma…”. Możliwe, że ten wiersz, który stał się pieśnią, „podpowiedziany” pracą autora w Centrum Rehabilitacji, wiosenną wegetacją przyrody, jednocześnie zmotywowany apercepcją pasjonata, wprowadzoną w kompozycyjny pierścień utworu: „tak wabi dekolt tej dziwnej wiosny / poszliśmy za nią w ślad bo kto jeśli nie my”, „my wszyscy poszliśmy na Wschód bo kto jeśli nie my”. Poeta przestrzegał wymogów metrycznych i w innych utworach: „Tam gdzie ty panująca wysokości…”, „Nad drogami dym-dym…”, „Włosy rzeką ogniem przepływają między palcami…”, „Padały chmury kropki czerwone u Pana z nóg…”, „Ja dla ciebie list w ten wieczór wreszcie piszę…”. W jego dorobku zastosowano wiersz wolny różnych konfiguracji: od rozwijania epickiej fabuły w zrównoważonych strukturach składniowych z „prozaizacją” wykładu – do ekspresjonistycznego „kwantowania” tekstu z impulsywnym nawlekaniem intonacyjno-składniowych bloków, kończonego kadencją. Kiedy w pierwszym przypadku przeważa autologiczny typ wierszowania, prześwitują gatunkowe oznaki noweli, to w drugim – metalogiczny. Czasami autor łączył obie odmiany wiersza wolnego, jak w filozoficznym wierszu „Chłopak…”. Ekspozycja i zawiązanie akcji z „przeszytym kulami / ukłuciami śmierci” postacią, którą „niewidzialni chłopcy” (anioły) zawiozą „w inne pole / usiane makami i chabrami / przez pas zadrzewień / z czereśni, wiśni i jabłoni”, niepostrzeżenie przechodzą w rozwój akcji, kiedy on „spokojnie i cicho” konstatuje swoją śmierć, podpierając ją własnym wnioskiem: „Oto i zakończyła się moja historia”. Bezemocjonalna metafora szokuje. Linia fabularna składa się z sentencji i kaskady anafor, które można ciągnąć w nieskończoność: „Człowiek kończy się / jak kończy się chleb / w sklepie sypialnego mikrorejonu […] / jak kończą się siły u maratończyka / jak kończy się dzień / jak kończy się światło podczas blackoutu / jak kończą się naboje podczas boju…”. Kompozycja pozostaje niefinalna: „Więc / dzisiaj / ja nie będę stawiał kropki”. Kiedy „twoja głowa / zalana krwią / a nogi / połamane / owinięte stazami / spróbuj oszukać / ale nie wyjdzie / z przodu – pole minowe / z tyłu przylatują pociski”, jednak zawsze pozostaje nadzieja w najbardziej beznadziejnych sytuacjach: „Kto nie umarł dzisiaj / urodzi się jutro rano”. Tropika wojny ma swoją kolorystykę, rzadko nabiera jasnej tonacji „różowego flaminga nieba”. Podziwiając ją, liryczny bohater obiecuje nie spłoszyć tego dziwowiska, kontrastowego wobec monochromatycznych szanców (okopów), wojennych realiów z przewagą ciemnej barwy („Idę czarną ulicą / na czarne światło / czarne maszyny /”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wyjeżdżają na czarną szosę / W czarnym niebie metaliczne czarne ptaki / jednak / nie potrafię ich dostrzec”), która nie tylko symbolizuje siły niszczycielskie, ale także nadaje wierszom sens psychologiczny, jednak nie melancholijny, lecz egzystencjalny strach przed wyludnieniem: „Staram się usłyszeć własne serce / jest zrobione z metalu / jak te ptaki”. Następuje gwałtowna desemiacja i wtedy trudno ustalić, „Kto tu? / Kim jesteście? / Jak wam?”, ponieważ podmiot liryczny już nie słyszy „własnego serca”. Podobny motyw występuje także w innych wierszach (np. „Czarne fale…”). Filozoficzne medytacje „na odległości śmierci”, z której autor nawet żartował („Kiedy mnie / zabije rakieta?”), słysząc szept „do ucha: / nie dziś, nie dziś”, rozwijają się w świadomości: „Życie dziś to luksus”. Wers wolny czasem przybiera graficzny kształt brachykolonu, gdy wers tworzą dwa słowa lub jedno słowo albo sylaba („Spada…”, „Na polu…”, „Zwisa…”). Do tego typu wierszowania sięgał M. Semenko („Noc”), którego liryką zachwycał się M. Kriwcow, nie bez powodu wytatuował sobie na ręce słowa „Umrę, umrę w dzikiej Patagonii” znanego futurysty. Aluzja do nich obecna jest w wierszach „Przeniósł się do Buczy w połowie marca 2021 roku…”, „Stanę się…”, podobnie jak zamiłowanie do kalamburów z grą słów „zakrzepy”, „romby”, „katakumby” i „bomby lotnicze” („Żylakowe mosty”). Możliwe, że apel do wielotwarzowego, a zarazem spójnego Ja podpowiedziała przerośnięta „forma ja” M. Semenki, jednak w interpretacji M. Kriwcowa, skłonnego ironizować nad swoim „jakaniem” („Zbyt wiele…”), nabiera ona obrazowego sensu „ja” i „innego”, przeżywania innego jako siebie („krzyczę sową / jestem chrzęstem kości / jestem trawą, która kołysze się na wietrze. / Pachnę rybą / pachnę czarnym chlebem”), myślenia o sobie jako powietrzu, lesie, „drożdżowym cieście”, dziecku, aby dojść do potrzeby wyjaśnienia „Kim jestem? / Kto?”. Problem identyfikacji wykracza poza konkretne Ja, które odczuwa w sobie jedność ze światem, nieodłączną cząstkę jego różnorodności. Nie popadając w agnostycyzm, poeta dzięki zabiegowi apofatyki wyjaśniał, kim naprawdę był, a kim nie był, ujawniał swoje możliwości: „Nie ukrzyżowali mnie / bo nie jestem Bogiem / oczywiście / i nawet nie drzewem / zdaje się / postanowiliśmy / kim jestem”. Powoływał się na metaforę uniwersalnego bytu, która wymaga odkodowania: „Świat się składa jak papierowa łódeczka / wilki wyją / do ucha księżyca / igła świata / i nitka śmierci”. W każdym razie przyswajał „fonetykę bólu, / transkrypcję pamięci / interpunkcję śmierci / gramatykę miłości”, by dojść do wniosku, że tylko miłość jest zasadna, w odróżnieniu od życia i śmierci. Jeśli odwołać się do wiersza „Chodziłem, chodziłem…”, rozumienie Boga w liryce M. Kriwcowa było dwuznaczne, wywoływało wątpliwości w ustach „jednej dziewczyny” („a ty chcesz wiedzieć, chłopcze / czy Boga może nie ma / a może jest”), skłaniało do rozpoznawania Go w przedmiotowym otoczeniu: „może Pan to stróż / a może rastafarianin [zwolennik abrahamicznego monoteizmu na wyspie Jamajka, związany z muzyką. – Ju. K.], „a może jest cieniem / a może morzem / a może bułeczką / z posypką”. Sceptyczna intrygantka miała rację. Naprawdę Bóg nie może być bezpośrednio objawiony. Realizuje się poprzez emanacje w różnych zjawiskach i rzeczach, które poznaje się intuicyjnie, ponieważ „Boże sieci tak mistrzowsko // utkane / z mgły mocniejszymi niż wszystko / nićmi // już pełne rybek wielobarwnych”. Bóg objawił się poecie jako „Pan kijowskich ulic” (aluzja do Rewolucji Godności), by przekształcić istnienie tu-i-teraz w perspektywę tu-i-zawsze, bo „Wszystko się skończy / wszystko się zacznie / wszystko będzie / będziesz ty będę ja”, później zejść w zbombardowane krajobrazy („miasto leży / po mieście chodzi Pan. / Spadają meteoryty z betonowego nieba”), w bożonarodzeniowe misterium na tle wojennej ruiny, bo już „płacze Dzieciątko / na posterunkach i w okopach / i proch, i pancerz, i łopatkę / niosą trzej królowie”, nabrać militarnych cech („Pan automatycznego granatnika / nie mówi nic zbędnego / nie myśli nic zbędnego / Jego słowo twarde / jak wyschnięta ziemia / Jego objęcia gorące / jak piec hutniczy”), spotkać poetę „w celi schronu”, nakazywać: „Rzekł Pan / wyjdź na pole / zbieraj łuski rdzewiejące Mojego ciała”. Wznoszenie duszy ku Bogu podtrzymuje modlitwa, którą poeta, stylizując, przystosował do frontowej rzeczywistości: „uwierzyłeś / we własne oko / uwierzyłeś / w głębię okopu / uwierzyłeś / w wojnę / ale wszystko może się zdarzyć / tylko Pan lasu / w aktywnych słuchawkach / słyszy / jak biegają mrówki / jak wzbija się ptak / i / stukot / twojego / serca”. M. Kriwcow stale zbliżał się do Pana, aby przemawiać Jego ustami. Maksym Kriwcow *** Moja głowa toczy się od zagajnika do zagajnika jak toczydło albo piłka moje ręce oderwane wykiełkują fiołkami wiosną moje nogi rozciągną psy i koty moja krew przemaluje świat na nowy czerwony Pantone ludzka krew moje kości wciągną się w ziemię utworzą szkielet mój przestrzelony automat zardzewieje biedaczek moje zmienne rzeczy i ekwipunek przekażą nowicjuszom a byle szybciej już wiosna żeby wreszcie rozkwitnąć fiołkiem. „Ostatni wiersz literatury ukraińskiej” Wojna stała się żywiołem Borysa Huminiuka (30 stycznia 1965 – ?), rodem z wsi Ostriw na Tarnopolszczyźnie. Urodzony wojownik o pseudonimie „Karmeluk”, znalazł w niej swoje powołanie, co odbiło się także na jego różnorodnych gatunkowo książkach. Wydał ich szereg („Sposób obrony”, 1993; „Łukianiwka”, 2005; „Ostriw”, 2007; „Ta, która przybyła z nieba”, 2009), a najpełniej rozwinął możliwości swojego talentu w wydaniach „Wiersze z wojny” (2014; 2015), „Blokpost” (2016), „Dziesięć nowel o wojnie” (2018). Pisarz, malarz, koordynator projektu „Inna literatura”, autor projektu „Ukraińskie książki — ukraińskim więzieniom”, aktywny uczestnik Euromajdanu, uczestnik działań bojowych na wschodzie Ukrainy w składzie specbatalionu Ukrainy „Azow”, zastępca dowódcy ochotniczego batalionu „OUN” (2014–2015), przewodniczący UWO (od 2015), po 24 lutego 2022 r. służył w składzie kompanii OUN im. J. Konowalca. Militarna liryka Huminiuka wypełnia literaturę ukraińską wolicjonalnymi intencjami wojownika, którego „ręce twarz włosy ubranie obuwie […] / pachną wojną”, i który staje się „jednym z wojną”. Słysząc w sobie wojowniczy okrzyk niezłomnych przodków, poeta nie może istnieć poza ontologią etosu wojownika, poza wolą zniszczenia wroga w nieuniknionym pojedynku: „Odnoś się do niego [wroga. – Ju. K.] jak do mężczyzny / Jak do mężczyzny, który za chwilę będzie martwy / Bo właśnie po to tu przyszedł / Walcz z nim jak z mężczyzną / Jak ty walczyłeś z nim i tysiąc lat temu / Na siekierach i mieczach”. W każdym razie egzystencjał czynu – decydujący, ukształtowany na Majdanie Godności („Ten wiersz zaczynał się jako biały…”), na froncie („Ty – żołnierz / Wojna – twój chleb”), przejęty z idei OUN, banderowców, którzy „należą do życia znacznie mniej / Niż należą do śmierci / I to jest ich świadomy wybór”. Ona dla Huminiuka była realiami wojownika, a nie „mitologemem”, jak sugeruje krytyka, choć „jednym z granicznych ogniw w cyklu bytu” (W. Matwijenko). Obdarzony opatrznościowym darem, wielki miłośnik życia znał swoją przyszłość, odgrywał ją w wyobraźni: „Wczoraj umarłem. / Leżę z rozrzuconymi rękami w wysokiej trawie / I szeroko otwartymi oczami patrzę w niebo. / Wczoraj umarłem. / Tak trzeba. / Żeby zwyciężać”. Patrząc w oczy śmierci, poeta w jednej z bitew 27 grudnia 1922 r. pod Bachmutem zaginął bez wieści. Huminiuk najpełniej objawił siebie jako poeta, będąc ochotnikiem batalionu, od 2014 r. Część jego wierszy ze zbioru „Wiersze z wojny” przedrukowano w książce o symbolicznym tytule „Blokpost”, przeplecionej zapiskami dziennikowymi i nowelami. Według przekonania W. Teremka, „wartość tych utworów jako psychologicznego dokumentu refleksyjnego epoki będzie z latami rosła”. Konsekwentny wierszopis wolnym wierszem nie gardził sylabotonizmem, mistrzowsko posługiwał się czterostopowym chorejem, jak w wierszu „…Widzę sen…” („Wiadomość SMS ze Słowiańska”). Realia wojenne przedstawione są na przecięciu rzeczywistości fizycznej („Noc weszła przez pancerz do BTR-a”) i metafizycznej („Ślad krzyża [symbol cierpień i zmartwychwstania. – Ju. K.] na moim ramieniu”). Między nimi zatarta jest granica („…Nasz blokpost jest czymś podobny do cerkwi / A okop – chyba do ołtarza…”), zrównoważona misterium Golgoty („Chcę twojego syna w ofierze” / – Znów prosi Stary Owczarz…”), które stało się świadomym wyborem pasjonarii. Zgodził się on potwierdzić przeznaczenie Jezusa Chrystusa. Chrześcijańska profetyka ściśle splata się z pogańską magią. Trzy kukułki jako wieszczki życia i śmierci wykuły poecie-wojownikowi „nie lata, lecz miecze”, przepowiedziały jego los „na krzyż / Po co ciało – łapać kule / Po co umarł – by znów zmartwychwstać”. Liczba trzy wskazuje na splot światów Boga, ludzkiego tego świata i tamtego, niepodzielną władzę przeszłości, teraźniejszości i przyszłości, których pola siłowe przecięły się na frontowych realiach, na wojowniczym powołaniu Huminiuka, przekonanego: „Pracujemy z wojną, pracujemy na wojnie…”. Ona wymaga od poety odpowiedniej formy wiersza, przeglądu ustalonych systemów aksjologicznych i kryteriów, zwłaszcza estetycznych: „doprowadzamy do porządku broń i amunicję / słuchamy muzyki / jakby coś z Schuberta / tak pięknie pracuje nasza artyleria”. Grzmiące temporytmy tej wojny nie zawsze mieszczą się w uporządkowanej metryce, nawet jeśli „miłość” rymuje się z „Azow”. Poecie „bez imienia – tym bardziej literackiego” nie odpowiadała twórcza praktyka „młodej dziewczyny Liny Kostenko”, która „miała kłopot z rymem”. Preferował wiersz wolny, bliski nieuregulowanej mowie rzeczywistości wojennej, ponieważ na wojnie „w rym pracują automaty karabiny maszynowe // i granatniki […] / Ale w tym nie ma poezji / Nie ma poezji, gdy jeden ginie, inny zabija”. Wiersz wolny, realizowany w epickim samoruchu wątków fabularnych ze strukturami rytmiczno-składniowymi, bliskimi mowie potocznej, z zastosowaniem anafor, epifor, paralelizmów składniowych, refrenów, co zauważyła Nina Hołowczenko, odnajdując w gatunkowej formie liryki wojennej poety doświadczenie lamentów, zaklęć i innych gatunków twórczości ludowej, modlitw, liryki W. Whitmana, W. Hołoborodki. Pisząc Borys Humeniuk, Такі твори autor uświadamiał sobie... Ciąg dalszy na str. 10

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Na stronach literatury militarnej», s. 8

Na stronach literatury militarnej

Zakończenie. Początek na str. 8—9. Księgowość szans ludzkiego przetrwania na wojnie wydaje się poecie niemoralna („Co masz na myśli, dowódco…”). Trudno uświadomić sobie, że dla poległych i ich bliskich „czerwiec lipiec sierpień zostają odwołane / wrzesień październik też / luty przejdzie w nudną / chorą na PTSD jesień”. Od niepowetowanej straty mężów, albo „młodych chłopaków”, zwłaszcza dziewcząt, na które na wojnie czyha „nienaturalna śmierć”, „nie ratuje ani kieliszek ani papieros / Jeśli się przysłuchać to można usłyszeć / Jak w całkowitej ciszy nad trumną / Szlochają dusze nienarodzonych dzieci”. Przestrzeń wiersza wypełnia konkret walki, której nie da się zatrzymać, jak nie da się wyhamować pociągu pospiesznego, jak słońca na niebie, jak rodzącej kobiety, nie da się zniwelować manipulacyjnymi mass mediami, skłonnymi do dezinformacji („Nie lubimy patrzeć na ludzi z telewizora / Oni są jacyś nieprawdziwi z nich bardzo kiepscy aktorzy”), niby „dzisiaj wojny nie będzie”, a w tym czasie „kule przyleciały z zaświatów wojny / Jak złe szerszenie / Użądliły Saszkę w szyję / A Maksa w serce”. Wydarzenie może albo się lokalizować, albo rozwijać, jak w kinematografii, w czasoprzestrzenną projekcję, i wtedy stara morwa pod Mariupolem staje się świadkiem, jak gromada chłopców zajadała się jej owocami, w mgnieniu oka, tylko gdy krzyknęły „strzępy zaoranej wybuchami ziemi”, zmieniła się w dorosłych mężczyzn, chwyciła za broń, by później „zaczęła podnosić się przydeptana trawa” tam, „gdzie leżały / RPG karabin maszynowy automaty SWD hełmy kamizelki kuloodporne”, a drzewo wyglądało: „Gdzie wy chłopcy?”. Obrazki rodzajowe frontowej rzeczywistości porażają konkretno-przedmiotową wiarygodnością („Piaski…”), jednakowo ważną dla żywych i poległych („U nas lato Kindracie…”). Wiersz wolny swobodnie przechodzi w zbliżoną do noweli-wyrażenia zrytmizowaną prozę z przeplataniem struktur składniowych i pauz, płynnego dialogu bez wskazywania mówców, z gatunkowym skomplikowaniem w rodzaju tekstu w tekście, kiedy narracja kończy się niespodziewanie rymowanym wierszem „Leżeliśmy w zimnej ziemi”, znalezionym w kieszeni rannego bojownika („Siedzę na brzegu morza”). Unikając wyjaśnień, narrator ogranicza się do konstatacji swojego wrażenia z, być może, „pierwszej literackiej próby, być może, w przyszłości wielkiego poety (oby tylko został żywy!)”: ten utwór „rozdarł mi duszę. / To niech i wam rozedrze”. W zrytmizowanej prozie, czasem stylizowanej na reportaż („Pod Słowiańskiem walki…”) lub szkic („Czas na wojnie…”), albo notatnik („”Siwy” – „Karmelukowi””), zastosowano znaki przestankowe, w odróżnieniu od wiersza wolnego, gdzie przeszkadzają one w swobodnym przepływie myśli, powiązaniu syntagmatycznych połączeń z ukrytymi znaczeniami, jak w wierszu „Kiedy obierasz ziemniaki…”: „codziennie kopiesz okop czy transzeję / Garściami wygrzebujesz / tę drogą i nienawistną ziemię” („codziennie kopiesz okop czy transzeję – okop czy transzeję garściami wygrzebujesz – garściami wygrzebujesz tę drogą i nienawistną ziemię”). Liryczny bohater (alter ego autora) obdarzony jest wrodzonym antejskim wyczuciem, rozumieniem ambiwalentnej istoty ziemi jako symbolu Wielkiej Matki, przeznaczonej dawać i odbierać życie. Zdaniem Łarysy Horbolis, rzutuje to na „koncepcję bohatera współczesnej literatury ukraińskiej”. Antejska idea zawarta jest w wierszu wolnym „Testament”, który współbrzmi z wierszem o tym samym tytule T. Szewczenki, ale go nie naśladuje, raczej odpowiada wymogom gatunku, w którym sformułowano życzenia autora, skierowane na ich wykonanie po jego śmierci, adresowane do potomnych. Utwór składa się z mocno dopasowanych bloków wierszowych o wyrazistej rytmiczno-składniowej współmierności, które strukturyzują całościowy tekst, współbrzmiący z niezłomnym charakterem autora, zaczyna się od dynamicznego zawiązania akcji. Nawarstwianie konstrukcji anaforowych, podobnych do zaklęć, odtwarza wolę lirycznego bohatera pokonywania przeszkód: „Dzisiaj znowu kopiemy ziemię / Tę nienawistną doniecką ziemię / Tę czerstwą skamieniałą ziemię”. Negatywne konotacje, zadeklarowane jeszcze w wierszu „Kiedy obierasz ziemniaki…”, zostają zdementowane rozumieniem „funkcji ochronnej” ziemi (Łarysa Horbolis), odnalezieniem niezawodnego schronienia: „Siedzimy w niej cicho / Jak małe dzieci za plecami mamy / Słyszymy jak bije jej serce / Jak ona zmęczona oddycha / Jest nam ciepło i przytulnie / Jeszcze żywi”. Jednak metafora matki jako apriorycznego ucieleśnienia miłości, ciepła, życiowego kosmosu gwarantuje jedynie tymczasowe bezpieczeństwo na granicy przejścia w inne formy istnienia, dlatego w wierszu wolnym dwukrotnie powtarza się jako refren „jeszcze żywi”, by zakończyć się bezemocjonalnym, bezalternatywnym stwierdzeniem: „Jutro my już będziemy martwi / Może wielu z nas / Może wszyscy”. Rozwój akcji z kaskadą przecząco-twierdzących partykuł „nie” i „niech” („Nie zabierajcie nas z ziemi / Nie odrywajcie nas od matki”, „Nie oddawajcie nas rodzicom […] / Niech rodzice zapamiętają nas jako małe dzieci”, „Nie oddawajcie nas żonom / Niech ukochane zapamiętają nas jako przystojniaków”, „Nie oddawajcie nas dzieciom / Niech dzieci zapamiętają nasze ciepłe oczy”) rozwija się prośbą, by nie heroizować bohaterów („błagamy was — żadnych krzyży / Znaków pamięci czy płyt pamiątkowych”, „pożegnalnych mów” czy panichid), przyjmować ich takimi, jakimi odeszli w zaświaty dla kłosistego żyta, skowronka na niebie („dużo nieba”), ukwieconej łąki i zakochanych, młodych rodziców z małymi dziećmi. Wiersz wolny ma pierścień znaczeniowy, zamiast rozwiązania, ekstrapolowanego w przyszłość, kończy się przewidywaniem („Ale to będzie jutro”), frontowymi dniami powszednimi na chwiejnej egzystencjalnej granicy („dzisiaj my jeszcze kopiemy ziemię”) z przewartościowaniem semantyki ziemi, już „drogiej ukraińskiej”, „słodkiej łaskawej”. Kompozycyjna puenta dotyczy nie tylko wojny, ale i poezji, jej prawdziwego sensu: „Piszemy gromadnie saperkami / Na jej [ziemi. – Ju. K.] ciele / Ostatni wiersz ukraińskiej literatury. / Jeszcze żywi”. Zapewne we współczesnej literaturze militarnej nie ma utworu o tak tragicznie optymistycznej sile, jak „Testament” B. Humeniuka. Jego wiersze „były tam gdzie nie ma miejsca na wiersze / Wiersze widziały wszystko”. Borys Humeniuk Testament Dzisiaj znowu kopiemy ziemię Tę nienawistną doniecką ziemię Tę czerstwą skamieniałą ziemię Tulimy się do niej Chowamy się w niej Jeszcze żywi. My chowamy się za ziemię Siedzimy w niej cicho Jak małe dzieci za plecami mamy Słyszymy jak bije jej serce Jak ona zmęczona oddycha Jest nam ciepło i przytulnie Jeszcze żywi. Jutro my już będziemy martwi Może wielu z nas Może wszyscy. Nie zabierajcie nas z ziemi Nie odrywajcie nas od matki Nie zbierajcie na polu walki naszych szczątków Nie próbujcie na nowo złożyć nas do kupy I – błagamy was – żadnych krzyży Znaków pamięci czy płyt pamiątkowych. Nam to niepotrzebne Przecież to nie dla nas – dla siebie Stawiacie nam wielkie pomniki. Nie trzeba nigdzie wykuwać naszych imion. Po prostu pamiętajcie: Na tym polu W tej ziemi Leżą ukraińscy żołnierze I – wszystko. Nie oddawajcie nas rodzicom Nie chcemy żeby rodzice widzieli nas takimi Niech rodzice zapamiętają nas jako małe dzieci Niegrzecznymi chłopcami Z procami z siniakami na kolanach Z dwójkami w dzienniku Z pełną garścią jabłek z sąsiedzkiego sadu Niech rodzice mają nadzieję że my kiedyś wrócimy Że my gdzieś jesteśmy. Nie oddawajcie nas żonom Niech ukochane zapamiętają nas jako przystojniaków Takich, którzy podobali się wielu dziewczynom A dostali się im. Niech zapamiętają nasze gorące usta Nasz gorący oddech Nasze żarliwe uściski Niech nie dotykają naszego chłodnego czoła Naszych chłodnych warg. Nie oddawajcie nas dzieciom Niech dzieci zapamiętają nasze ciepłe oczy Nasze ciepłe uśmiechy Nasze ciepłe dłonie Niech dzieci nie dotykają drżącymi wargami Naszych chłodnych rąk. Oto w tych okopach Które dziś są dla nas tymczasowym domem A jutro staną się naszymi mogiłami Pochowajcie nas. Nie potrzeba pożegnalnych mów W ciszy, która nastaje po bitwie To zawsze wygląda niestosownie To jakby potrącać poległego wojownika I prosić, żeby wstał. Nie trzeba panachidy My i tak wiemy, gdzie teraz będzie nasze miejsce Po prostu nakryjcie nas ziemią I – idźcie. Byłoby dobrze, gdyby w tym miejscu było pole Kłosiło się żyto Żeby skowronek na niebie I – niebo Dużo nieba – Czy możecie sobie wyobrazić, jaki chleb będzie rodziło pole Gdzie leżą bojownicy?! (Na pamiątkę o nas jedzcie chleb z pola Gdzieśmy polegli.) Byłoby dobrze, gdyby w tym miejscu były łąki I dużo, dużo kwiatów I pszczoła nad każdym kwiatem Żeby wieczorem przychodzili zakochani Wili wieńce Kochali się do rana A w dzień żeby przychodzili młodzi rodzice Z małymi dziećmi. (Nie przeszkadzajcie dzieciom przychodzić do nas.) Ale to będzie jutro. A dzisiaj my jeszcze kopiemy ziemię Tę drogą ukraińską ziemię Tę słodką łaskawą ziemię Piszemy wspólnie saperskimi łopatkami Na jej ciele Ostatni wiersz ukraińskiej literatury. Jeszcze żywi. Jurij KOWALIW w Ukrainie będzie wielka miłość, po prostu raj. A całe zło pójdzie w ziemię”. O takiej Ukrainie marzyła i ona, ale było jej dane zobaczyć to tylko w swoich proroczych wizjach. Kochała ją mimo wszystko i wypełniła jej świat duchowy, jej wielowymiarowy kosmos swoim gwiezdnym imieniem, swoją charyzmą, niepowtarzalnym talentem, który będzie dziwić i oczarowywać wszystkich, którzy nie stracili poczucia piękna i czaru bajkowego świata. Przyjmujcie komunię tym dziełem, szukajcie go i poznawajcie naszą wielowymiarową kulturę, którą od wieków tworzą utalentowani Ukraińcy. Zdjęcie Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

„W Ukrainie będzie wielka miłość, po prostu raj”

Kateryna Motrycz Dobre wrażenia, jak i dobrzy ludzie: chciałoby się, żeby zostały przy tobie. Takie odczucia wyniosłam z Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy 12 stycznia, gdzie odbyła się prezentacja trylogii Ludmyły Łysenko „Światotworzenie od Marii”. Po raz kolejny zanurzyłam się w atmosferę niezmierzonego kosmosu utalentowanej artystki Marii Pryjmaczenko. W dziwoświat jej niepojętego malarstwa, do którego przychodzili koryfeusze, przychodzili miłośnicy, a będą jeszcze długo przychodzić spragnieni cudów i czaru Ukraińcy. Ta poleska „prima” dokonała tektonicznego przełomu w malarstwie naiwnym, przekonując światłych ludzi i miłośników, że „naiw” niesie w sobie mądrość wieków, wierzeń i ducha przodków od pierwszych początków. Tak samo jak od stworzenia świata. Jej obrazami zachwycali się geniusze, jednak nie rozgadali tajemnicy jej drzewiańskiego świata, nad którym miała władzę i który panował nad nią. Jej prorocza moc kiełkowała w czasie, a ona zapowiadała wydarzenia, które miały nastąpić po dziesięcioleciach. Tak, Maria przepowiedziała tragedię czarnobylską, mówiąc, że z czarnobylskich lasów idzie klątwa na całą ludzkość. Przepowiedziała, że Ukraina zdobędzie niepodległość, gdy wyzionie ducha komunistyczna hydra. A wtedy, na długo przed tragedią, opłakiwała swoich braci-artystów, z którymi połączył ją los w Ławrze Peczerskiej, gdzie studiowała malarstwo. Wiedziała, że zostaną rozstrzelani jak bezbronne ptaki przez okrutnych komunarów. Brzydziło ją to czerwone diabelstwo i wiedziała, że jego czas przeminie jeszcze za jej ziemskich dni. Los artystki był ciężki, a ziemska droga – krzyżowa. A pisarka przedstawia to obrazowo, ale nienachalnie. Tak, trylogia to żywot wielkiego cierpiącego życia towarzyszki, która walczyła o każdy dzień, noszącej przydomek „Krzywa Maria”, nadany jej przez współwieśniaków, którzy też nie wybaczali jej, że „zdradziła” ich i nie została dojarką ani hodowczynią buraków. Taka jest ludzka natura: ludzie często nienawidzą tych, których kocha Bóg i którzy nie idą w tłumie, lecz pod prąd. Maria szła pod prąd tej burzliwej rzeki, która płynęła najczarniejszymi i najbardziej wzburzonymi odnogami naszej historii: hołodomory, kolektywizacja, represje. Trzeba mieć naprawdę potężnego ducha i wewnętrzną siłę, by nie złamać się, nie stać się nikczemnym i nie zbezcześcić swojej duszy. Bo gdy nadchodzi burza, nie sposób nie zmoknąć. I ona wytrwała. Pomagało jej zarówno chłopskie pochodzenie, jak i wrodzona mądrość. Taka cudowna jawi się w powieści-trylogii Ludmyły Łysenko ta kobieta. Pisarka sprowadziła ją w nasze jeszcze bardziej burzliwe dziś, zza światów, a ona skropiła nasze zbolałe dusze rosą nadziei: „W Ukr-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Jak Taras Szewczenko nie „opamiętał się” na ostrzeżenie Mykoły Markewycza. Spojrzenie z historycznej perspektywy 180 lat

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Moskiewska silna ręka” czy „skorodowali włóczniami moskiewskie żebra?..” W styczniu 1844 roku Taras Szewczenko gościł wraz z Wiktorem Zakrewskim i Jakiwem de Balmenem u swojego znajomego Iwana Korbe w miasteczku Wejsbachiwka w powiecie pryłuckim, gdzie 22 stycznia wymyślili krótki żartobliwy list, w parodystycznym stylu hetmańskiego uniwersału, do Mykoły Markewycza we wsi Turiwka z „poleceniem przybycia do hetmana”, który podpisał się jako pierwszy – „T. Szewczenko własną ręką”. Na odwrocie tego zbiorowego listu Markewycz pozostawił historii wierszowaną odpowiedź osobiście dla Szewczenki (!) – żartobliwą, choć nie lekkomyślną, wręcz przeciwnie – ostrzegawczą: A jak diabeł podpuści Ciebie hetmanować Da na starszyznę krzyczeć Z Mazepowską buławą, Wtedy, Tarasie, nie płacz: Bo nie jeden derkacz1 Moskiewską silną ręką Po koszuli pobiją Jeszcze płakać nie dadzą. Patrzże, Tarasie, opamiętaj się… Przypomnę, że ukraiński historyk i pisarz, autor „Historii Małorosji” w 5 tomach (1842–1843) Mykoła Markewycz poznał Tarasa Szewczenkę jeszcze wiosną 1840 roku. Wtedy poeta napisał 9 maja na jego imieniny i przed wyjazdem na Ukrainę nostalgiczno-romantyczny wiersz „N. Markewyczowi”: Teraz lecisz na Ukrainę, Ciebie wypatrują. Poleciałbym za tobą, Lecz kto przywita? Ja i tu obcy, samotny, I na Ukrainie Ja sierota, mój gołąbku, Jak i na obczyźnie. Czemuż serce bije, rwie się? Ja tam samotny. Samotny… A Ukraina! A stepy szerokie! Lecz gdzie tam, los przygniótł Między ludźmi obcymi. Uważa się, że Szewczenko poznał „Historię Małorosji” jeszcze w rękopisie, ponadto istnieją świadectwa samego poety, że interesował się także opublikowanym dziełem. W liście do redaktora i krytyka Stepana Buraczka (między 22 a 24 marca 1844 roku) prosił: „Dajcie mi, bądźcie łaskawi, jeśli macie w domu, „Historię” Markewycza”. Markewyczowi z pewnością znane były promazepowskie poglądy i nastroje Szewczenki, ten zaś nie ukrywał ich w towarzyskich kręgach. Powiedzmy, we wspomnieniach ziemianina Petra Sełeckiego spotykamy wyraźną wskazówkę na to, że w jagotyńskich rozmowach pod koniec 1843 roku poeta „opowiadał się za postacią Mazepy” i uważał „go za bojownika o wolność w walce z despotyzmem Piotra”2. Tutaj wracam do znamiennych słów z żartobliwo-poważnego wiersza Markewycza o „moskiewskiej silnej ręce”… Wiecie, w jakiej najbliższej czasowo poezji Szewczenko wspomniał coś moskiewskiego? Stało się to niespełna miesiąc później w wierszu „Czyhrynie, Czyhrynie…”, napisanym w Moskwie 19 lutego 1844 roku: „Za co skorodowali włóczniami / Moskiewskie żebra??...”3. Chociaż poezja Szewczenki współbrzmiała motywami wywyższenia heroicznej walki kozactwa z wierszem Markewycza „Czyhyryn”, napisanym znacznie wcześniej, o takim antymoskiewskim napadzie Mykoła Andrijowycz nawet pomyśleć nie mógł… W „Encyklopedii Szewczenkowskiej” lapidarnie i jasno wyjaśniono, że Markewyczowi, już rosyjskiemu szlachcicowi, właściwe było podwójne postrzeganie „ojczyzny” – Ukrainy i „macierzy” – Imperium Rosyjskiego. Ta zasadnicza konceptualna różnica w znacznej mierze tłumaczy, dlaczego po zesłaniu Szewczenko nie kontynuował relacji z historykiem, co najmocniej potwierdza wykluczenie wspomnianego wiersza „N. Markewyczowi” z „Kobziarza” z 1860 roku, który ukazał się na długo przed śmiercią Mykoły Andrijowycza w 1860 roku. Przypomnę, że w utworze Szewczenki „Czyhrynie, Czyhrynie…” sprawiedliwie wskazano na to, że moskiewskie żebra ukraińscy kozacy „i szablami skorodowali”… Ciekawe, że w liście do poety z 5 czerwca 1844 roku Pantełejmon Kulis pouczająco zauważył: „Teraz nie taka już godzina nastała, żeby brząkać szabelkami”… Zachciało mi się zmieszać razem w jedną grzmiącą mieszankę te zupełnie różne wzmianki o złowrogiej Moskiewszczyźnie w ciągu kilku miesięcy jednego 1844 roku. Kto nie wie, że hrabia Jakiw de Balmen, który podpisał z Szewczenką wspomniany list do Markewycza, latem następnego roku zginął na dagestańskiej ziemi podczas zaborczej wojny Rosji przeciwko miłującym wolność Kaukazom. I właśnie jemu – „szczeremu mojemu Jakiwowi de Balmenowi” – Szewczenko poświęcił historycznie nieprzemijający poemat liryczny „Kaukaz” (18 listopada 1845 roku), który zakończył zwróceniem się do przyjaciela: I ciebie zagonili, mój druhu jedyny, Mój Jakiwie dobry! Nie za Ukrainę, A za jej kata przyszło przelać Krew dobrą, nie czarną. Przyszło wypić Z moskiewskiej czaszy moskiewską truciznę! Tymi wersami na zawsze napiętnowano i imperialnego kata, i moskiewską truciznę, którą po prawie dwóch wiekach Moskiewszczyzna zamierzyła się jednak zniszczyć naród ukraiński. „Na chwałę imienia Ukrainy” Kolejnym utworem po wierszu „Czyhrynie, Czyhrynie…”, który otworzył antymoskiewski okres w twórczości poetyckiej Szewczenki, był poemat „Sowa” (6 maja 1844 roku), bliski pieśniom ludowym. W nim Moskwa nie jest wspominana, jednak bolesny temat bezlitosnego stosunku wiejskiej gromady do wdowy, której bezprawnie zabierają do rekruta jedynego syna, nie przesłania demaskacji przez poetę okrucieństwa moskiewskiej żołdactwa, z której chłopak nie powrócił, a jego matka oszalała… Dramatyzm sytuacji historycznej Szewczenko zebrał w wersach o gwałtownym poborze rekrutów Ukraińców do obcej im imperialnej armii: „Zaczęli chłopców / W kajdany okuwać / I wywieźli do przyjęcia…” Kilka miesięcy później, pod koniec 1844 roku, w wierszu „Gogolowi” poeta wzdrygnął się zbolałym sercem: „To znaczy, widzisz, / Wdowi grosz / Tronowi-ojczyźnie…” Nieprzypadkowo już na zesłaniu w wierszu „Oj krzyknęły siwe gęsi…” (1849) poeta opowiada o wyważonym, brzemiennym w skutki czynie kozackiej wdowy, która po nauce jedynego syna w szkole kupiła mu konia, wyszyła jedwabiem siodełko, ubrała w czerwony drogi żupan i sama oddała do Wojska Zaporoskiego: Posadziła na konika… – Patrzcie, wrogowie! Popatrzcie! – I poprowadziła Konia wzdłuż wsi. I przyprowadziła do taboru; Do wojska oddała… Prawdziwie wielkim dziełem 1844 roku stał się poemat Szewczenki „Sen” (Komedia), datowany na 8 lipca. Jurij Barabasz absolutnie trafnie określił, że stoi on w jednym rzędzie z jego najwybitniejszymi poezjami „pod względem swojego znaczenia jako inspirującego czynnika rozwoju literatury ukraińskiej, a nawet więcej – ogólnie dla życia duchowego Ukrainy, dla formowania i stawania się ukraińskości, pod względem stopnia społeczno-politycznej i nacjozoficznej ostrości, zasięgu myśli filozoficznej, artystycznego nowatorstwa i doskonałości…” W ramach znaczeniowych tego artykułu podkreślę jedynie, że właśnie w tym poemacie Kobziarz po raz pierwszy kładzie odpowiedzialność za niszczenie Ukrainy na Moskwę („Moskwa wypaliła”). Chociaż kluczowa akcja komedii „Sen” rozgrywa się w carskich komnatach w Petersburgu, dla Szewczenki wszystko, co truje i otumania świadomość narodową Ukraińców, związane jest właśnie z „moskiewską blekotą”… Z dziesięciu znanych listów Szewczenki z 1844 roku w sześciu mowa była o jego zamyśle namalowania i wydania serii akwafort pod tytułem „Malownicza Ukraina” i za zarobione pieniądze wykupienia z poddaństwa krewnych. Powiedzmy, w maju pisał do Osypa Bodianskiego: „…Ja chcę rysować naszą Ukrainę… Ja ją narysuję w trzech księgach, w pierwszej będą widoki, czy to ze względu na piękno swoje, czy ze względu na historię znamienne, w drugiej dzisiejszy ludzki byt, a w trzeciej historię”. W jednym z T. Szewczenko. Autoportret. 1843 r. listów zauważył, że jest to praca “na chwałę imienia Ukrainy”. Z różnych przyczyn w 1844 roku udało się wydać tylko sześć akwafort w jedynym wydaniu “Malowniczej Ukrainy”, wśród których szczególnie wyróżnię “Dary w Czehryniu 1649 roku”, rysunek do którego wykonano miesiąc lub dwa po wierszu “Czehrynie, Czehrynie…”. Przedstawiono na nim trzech posłów, którzy przywieźli dary hetmanowi Bohdanowi Chmielnickiemu z Carogrodu, Warszawy i Moskwy do jego rezydencji – stołecznego miasta Ukraińskiego państwa kozackiego Wojska Zaporoskiego. Zmieńmy skalę wydarzenia historycznego i zadziwmy się, z jaką emfatycznością przyjął Taras Hryhorowycz, wydawałoby się, zwykłe amatorskie przedstawienia teatralne studentów-ziomków w Akademii Medyko-Chirurgicznej w Petersburgu pod koniec 1844 roku (sztuki “Rewizor” Mikołaja Gogola, “Natalka Połtawka” i “Moskal-czarodziej” Iwana Kotlarewskiego, “Swatanie na Honczariwce” i “Szelmenko – pisarz gminny” Hryhorija Kwitki-Osnowjanenki oraz szewczenkowski “Nazar Stodola”). W grudniu 1844 roku Taras Hryhorowycz pisał do Jakiwa Kucharenki: “Atamanie, gdybyś wiedział, co się tu dzieje. Tu dzieje się takie coś, że nie warto nawet mówić. Kozactwo ożyło!!! Ożyją hetmani W złotym żupanie Obudzi się dola, Kozak zaśpiewa…” Ta dosłowna reminiscencja Szewczenki z poematu “Hajdamacy” jest przerwana, ponieważ końcówka listu zaginęła. Wszakże w poemacie, jak wiadomo, wyrażono nadzieję, że kozacka “błyśnie buława!” “Za cześć, sławę, za braterstwo, za wolę Ukrainy” Jubileuszowy dla trzydziestoletniego Szewczenki rok 1844 zakończył się już wspomnianym wierszem “Gogolowi”, napisanym 30 grudnia. W kontekście artykułu wyodrębnię wycierpiane wersy Szewczenki, które wytoczyły się z serca poety niczym łzy jego wielkiego płaczu za Ukrainą: Nie zaryczą na Ukrainie Wolne armaty. Nie zarżnie ojciec syna, Swojego dziecka, Za cześć, sławę, za braterstwo, Za wolę Ukrainy. Nie zarżnie – wychowa A potem sprzeda do rzeźni Moskalowi. Przypomnę, że rzeźnia to pomieszczenie, gdzie zabija się bydło i ptactwo na mięso. Czyli u Szewczenki chodziło o moskiewską imperialną rzeźnię, a oddanie na nią swojego dziecka jest tak samo niedopuszczalne, jak syna Tarasa, Andrija z “Tarasa Bulby” – polskiej szlachcie… Krwawe wersy z wiersza “Gogolowi” swoim przejmującym bólem “za cześć, sławę, za braterstwo, za wolę Ukrainy” są porównywalne z poetycką maksymą Szewczenki, w której jest gotów przekląć świętego Boga dla swojej Ojczyzny… Zwracając się do Mikołaja Gogola, Kobziarz kojarzył go z jego słynną powieścią, choć chodziło też o legendarny epizod z czasów Koliszczyzny – rzekome zabójstwo przez Iwana Gontę synów-katolików, opisane w poemacie Szewczenki “Hajdamacy”. Któż, jeśli nie Gogol, wydawałoby się, mógł zrozumieć poetę?! Wszakże, według słusznych słów Jurija Barabasza, u ówczesnego Gogola, nawet gdyby otrzymał posłanie Szewczenki, nie znaleziono by duchowego oddźwięku na skierowane do niego gorzkie słowa. Chcę zwrócić uwagę na dwa zacytowane wersy, które pozostawały bez szczególnego współczesnego nacisku: “Nie zaryczą na Ukrainie / Wolne armaty”. Pamiętamy, jak jeszcze w wierszu “Iwan Pidkowa” (1839) poeta zachwycał się kozacką Ukrainą: Bywało kiedyś – na Ukrainie Ryczały armaty; Bywało kiedyś – zaporożcy Umieli panować. Panowali, zdobywali I sławę, i wolę… Zatem “wolne armaty” uosabiają u Szewczenki niepodległą Ukrainę, zdolną obronić się przed imperialną zniewagą, moskiewską najazdem wojennym. To przesłanie jest skierowane nie do Gogola, a do nas. Przecież ukraiński Kobziarz nie myślał o prawdziwej wolności dla Ukrainy bez militarnego zwycięstwa nad imperialną Rosją… Zaryczały na Ukrainie wolne armaty! Nie pochylili się przed wrogiem Ukraińcy, nauczeni przez Szewczenkę! Zdobywają, jak i zapowiedział Kobziarz, i sławę, i wolę! _____________ 1 Derkacz – starta miotła. 2 Szczegółowo o stosunku poety do hetmana zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: “Sobór Mazepin jaśnieje, bieleje…” // Słowo Proświty. 2017. 9–15 marca. 3 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: “Przyszło się napić z moskiewskiej czaszy moskiewskiej trucizny!” // Słowo Proświty. 2022. 24 lutego – 2 marca.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Na straży prawdy i światła

Zoja KOWALENKO, obrończyni praw człowieka, wolontariuszka Boże niw i dąbrów, Jasnych gwiazd i lotu ponad chmury, Boże, matkę Ukrainę Choć Ty zasłoń i ocal! Nas pokryły śniegi I chorążych, i zwykłych poetów, A Ją wciąż dręczą Moskiewskie wściekłe psy. Tak modliła się, płakała i tęskniła w swoim „Ukraińskim romansie”, poświęconym rycerzom wojska Ukraińskiej Republiki Ludowej, którzy w pierwszej ćwierci XX wieku wywalczyli swoje Ukraińskie Państwo w nierównej walce z moskiewską ordą, Hanna Denysko – zasłużona dziennikarka Ukrainy, laureatka nagrody imienia Symona Petlury, członkini zarządu Połtawskiego obwodowego oddziału towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, pierwsza sekretarz prasowa Połtawskiej krajowej organizacji Ludowego Ruchu Ukrainy, pierwsza przewodnicząca Połtawskiej obwodowej organizacji „Związek Ukrainek”, zastępczyni redaktora naczelnego gazety obwodowej „Połtawski wisnyk”. 25 stycznia pani Hanna kończy 75 lat. Na przełomie dwóch epok, kiedy rozpadał się ZSRR, a Ukraina uparcie domagała się niepodległości swojego państwa, wraz ze swoim mężem – dziennikarzem Jurijem Antypowyczem oraz Ołeksandrem Kułykiem założyli bojową gazetę społeczną „Połtawska Dumka”, która stała się w tamtym czasie jedynym bojowym bagnetem, otwartą tubą społeczeństwa obwodu w walce przeciwko biurokracji, bezprawiu, przeciwko próbom byłych partyjnych dygnitarzy, by zawrócić Ukrainę do sowietów już pod niebiesko-żółtymi flagami. Gazeta odniosła ogromny sukces i była niemal jedyną tubą społeczeństwa Połtawszczyzny. Jednocześnie pani Hanna była korespondentką kilku gazet centralnych, co dawało możliwość nagłaśniania stanu rzeczy na Połtawszczyźnie na całą Ukrainę. A w burzliwym 2004 roku, kiedy „bandukowycz” po raz pierwszy podjął próbę dotarcia na najwyższy urząd na Ukrainie – Prezydenta niepodległego państwa, pani Hanna pracowała jednocześnie w gazetach wolontariackich: „Twoje prawa” oraz „Wolność słowa”, gdzie bezlitośnie demaskowała jego podstępne działania, a także jego popleczników na Połtawszczyźnie. A przecież trzeba było jeszcze wychować trzech synów – trzy sokoły, których imiona obecnie również są dobrze znane na Ukrainie. Teraz pani Hanna pracuje nad dwutomowym wydaniem rodowodów: swojego oraz męża Jurija Antypowycza. W swoich szacownych 75 latach, tak jak dawniej, nie ma ani jednej wolnej chwili. Ponieważ niesie swoje prorocze, natchnione poetyckie słowo do społeczności Połtawy, do nas – wolontariuszy, do odważnych obrońców na froncie; skłania nas do działania, do obrony ciężko zdobytej Niepodległości, do zachowania prastarych ukraińskich zwyczajów, tradycji, do budowy prawdziwego europejskiego państwa, zdolnego bronić jej na wszystkich frontach – pokojowych i wojennych, zwłaszcza w walce przeciwko ordyńskiej moskiewskiej napaści. I tak aktualnie brzmią dziś słowa z tegoż samego „Ukraińskiego romansu”: Do Kijowa ciągną nowi murawiowowie, Choć byliśmy orłami, Nowy janczar nas krzyżuje. Ukraino, powstań! Daj zwątpionym siły i miłości. Ukraino, wybacz, Jeśli jeszcze ciąży na nas wina. Te słowa docierają do każdego serca, ożywiają każdą duszę i dodają naszym obrońcom heroizmu, który dziwi cały świat. Jej słowo żywi i wspiera nas – wolontariuszy, daje wiarę w zwycięstwo Dobra nad Złem, Prawdy nad Kłamstwem, Światła nad Ciemnością. Wspiera nas w chwilach słabości, kiedy wydaje się, że już nie sposób wytrzymać tego moralnego i fizycznego obciążenia, zwłaszcza gdy przychodzi odprowadzać w ostatnią drogę poległych w walkach rodaków. I w takich chwilach, kiedy zwątpienie zaczyna wkradać się do duszy, zdaje się, że słyszymy naszych bohaterów, którzy przemawiają do nas słowami pani Hanny: Wspomnijcie nas wszystkich, My wejdziemy w Boże domostwa. My za was Jego będziemy Dniem i nocą błagać. Za obce miasta I zasypane strontem wioski, Za wszystko, co tak ciężko Ukraińskiemu sercu boli. Zatem, droga pani Hanno, przyjmij najszczersze gratulacje i życzenia od wdzięcznych mieszkańców Połtawy. Niech niebiosa ześlą Pani zdrowie na kolejne długie, płodne lata, niewyczerpaną energię twórczą dla dobra ukochanej matki Ukrainy. Daj Boże, nam wszystkim razem z Panią utwierdzić prawdziwą, silną, kwitnącą, zamożną Ukrainę w kręgu przyjaznych państw europejskich.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

„Przeżyłem, mamo, ty zawsze się modliłaś…”

Halina Iljewa, kandydatka nauk filologicznych, dziennikarka, Kijów Te wiersze pochodzą z mojego nowego wiersza, powstałego zimą 2024 roku, i podaję je jako tytuł do opowiadania o spotkaniach, na których nie było obojętnych. Wojna, obrona ojczystej ziemi kumulują siłę ducha, wysuwają na pierwszy plan pasjonatów i w zdumiewający sposób odkrywają natchnienie w ludziach obdarowanych talentami. Tragiczne splata się z romantycznym, cuda na froncie postrzegane są jak czysta mistyka, a losy ludzi zmieniają się tak, że w żadnym scenariuszu nie da się tego przeczytać. Życiowa droga Dmytra Linartowycza – aktora teatralnego, filmowego i dubbingowego, zasłużonego artysty Ukrainy, pedagoga i żołnierza-desantowca – obdarzyła go w jego jeszcze dość młodym wieku wielkim adrenaliną, bólem i szczęściem. Zagrawszy pierwsze główne role we współczesnych ukraińskich filmach, nagrodzonych na festiwalach międzynarodowych, obudził się, jak to się mówi, znany. Jednak wydarzenia w filmach przeszły w frontowe doświadczenia Dmytra. Romski tabor toczy kibitki z jednego kraju do drugiego. Jakby na ekranie zmieniają się pory roku i sposoby przetrwania. Z kraju do kraju wyświetlano także filmy „Ten, który przeszedł przez ogień”, „Jesienne wspomnienia”. Lecz w Sołedarze, gdzie odniósł ciężką ranę, Dmytro nie od razu przypomniał sobie swojego bohatera, który według scenariusza doznał kontuzji w ATO na Donbasie. Obecnie trwa pełnoskalowa wojna. Nagrania wydarzeń z towarzyszami broni, kadry z osobistego archiwum stały się podstawą kanwy teledysku Switłany Myrwody, nakręconego przez Mykołę Nahornego. Razem z solistą Akademickiego Zespołu Państwowej Służby Granicznej Ukrainy Wołodymyrem Stelmachem wcielili w życie piosenkę stworzoną przez poetkę Tetianę Lewycką i autora muzyki Ołeksandra Czernegę. Mykoła jest autorem pomysłu i reżyserem wideo, to on zaprosił do realizacji tego zamysłu Switłanę, Wołodymyra i Dmytra. Cieszy mnie, że ta współpraca powstała po poznaniu M. Nahornego i D. Linartowycza na zdjęciach do mojego autorskiego programu telewizyjnego „Życie podczas wojny”, którego operatorem był pan Mykoła. Centrum producenckie narodowej artystki Ukrainy Switłany Myrwody podarowało widzom kalejdoskop muzycznych i wojskowych kadrów, które są symboliczne dla wielu chłopców i dziewcząt, których na noszach przenoszą w bezpieczne miejsce, z dala od okopów. Po raz pierwszy wideo zostało pokazane przy pełnej sali w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy. Następnie – w EtnoBibliotece na Winohradarze w Kijowie. Udział znanych artystów, działaczy społecznych, wolontariuszy, młodych studentów i żołnierzy na widowni prezentuje różnorodną publiczność dzieła „Modlitwa matki – saga o żołnierzu”. Wojna dotknęła praktycznie każdej rodziny. Bezpośrednio lub pośrednio. Modlitwa za syna czy córkę stała się dla tysięcy rodaków i cudzoziemców w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy ogromną ochronną kopułą pod huraganem pocisków i kul. Podczas wydarzeń obecni mogli zobaczyć wystawę obrazów i fotografii w muzeum oraz kolekcję ukraińskich chust Ludmyły Hrabowenko w świątyni książki, która wcześniej nosiła nazwę Przyjaźni Narodów. Nie obyło się też bez gości zza granicy. Na pokaz teledysku przybyła gospodyni z Włoch, rodem z Iwano-Frankiwska Lesia Korolyk, która w tych dniach przyjechała do Kijowa na udział w festiwalu artystycznym. Ja także miałam zaszczyt wystąpić na obu prezentacjach i podarować słuchaczom autorski wiersz „Kiedy przeszedł”, poświęcony przyjacielowi Dmytrowi Linartowyczowi. Wkrótce zostanie on wydrukowany w dziale „Poezje wojny” mojego nowego zbioru wierszy „Kolorowe koralе”. Piosenka poszła w świat. Podobnie jak zbiór Dmytra „Słowospiew”, skomponowany na przestrzeni lat, wydany i ponownie dodrukowany już po 24 lutego 2022 roku. Zapadły w pamięć nagrania modlitwy w świątyni i narodowe ornamenty na koncertowych sukniach piosenkarki Switłany Myrwody, aksamitna barwa głosu Wołodymyra Stelmacha, zdjęcia z frontu, wystąpienia zastępczyni dyrektora Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy Raisy Sennikowej i kierowniczki EtnoBiblioteki na Winohradarze Iryny Sokołowej. W albumie jest wiele fotografii. Nie tylko moich, ale też wykonanych przez przyjaciół, obecnych na wydarzeniach. W czasach nieszczęść stają się one świadectwem naszej stałości, spełnienia w trudnych warunkach niepokojów, wycia syren, wzajemnego wsparcia moralnego. My – Ukraińcy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Klub Historyczny „Chołodnyj Jar” wręczył odznaczenia za rycerską służbę Ukrainie

Z okazji 105. rocznicy proklamowania Zjednoczenia UNR i ZUNR w Kijowie odbyło się twórcze spotkanie Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”. Podczas wydarzenia artystom, żołnierzom oraz krewnym poległych bohaterów wręczono najwyższe odznaczenie Klubu Historycznego „Złotą Swarhę” – „Za rycerską służbę Ukrainie”. W styczniu minęło 27 lat od założenia Klubu Historycznego «Chołodnyj Jar», którego celem jest przywrócenie szerokiego użycia imion zapomnianych ukraińskich bohaterów, upamiętnianie obrońców Ukrainy, wojowników różnych epok i różnych ziem – od Kubania po Galicję. Członkami klubu są pisarze i poeci, historycy, regionaliści, artyści i rzeźbiarze, muzycy rockowi, banduryści i kobzarze. Wydają oni książki, kręcą filmy dokumentalne, tworzą obrazy i rzeźby, tablice pamiątkowe i znaki pamięci, badają ukraińskie dziedzictwo folklorystyczne. I to tylko część dorobku «chołodnojarowców», bo wyliczenie nawet według gatunków wszystkich twórczych projektów zrealizowanych przez ponad ćwierć wieku jest niemożliwe. Nawet jeśli ktoś nie zna organizacji o nazwie «Chołodnyj Jar», to na pewno zna zrealizowane przez nią inicjatywy. Prezes klubu, znany ukraiński pisarz Roman Kowal, trafnie zauważa: «Praca Klubu Historycznego «Chołodnyj Jar» umacnia Siły Zbrojne i naszą państwowość, napełnia je duchem militarnym, twórczym, agresywnie dobrym». Tradycyjne spotkanie twórcze Klubu Historycznego z okazji Dnia Soborności odbywa się w Kijowie, a nie w rezerwacie «Chołodnyj Jar» na Czerkaszczyźnie. Uczestnicy klubu i jego przyjaciele podsumowują miniony rok i omawiają plany na przyszłość. Roman Kowal w swoim wstępnym referacie poinformował, że 40 kozaków i kozaczek Klubu Historycznego «Chołodnyj Jar» walczyło lub walczy w batalionach ochotniczych, Siłach Zbrojnych i Gwardii Narodowej. Niestety w latach 2022–2023 za Ukrainę zginęli «chołodnojarowcy» Oleh Kucyn, Andrij Żowanyk i Jurij Moroz. A 19 kwietnia zeszłego roku pod Bachmutem zaginął członek Klubu Historycznego o pseudonimie «Witer». Do głosu zaproszono także pisarzy, artystów, rzeźbiarzy, wojskowych i wolontariuszy. Przemawiali córka przewodniczącego UGWR Kyryła Osmaka Natalija Osmak, pisarze Larysa Nicoj, Własłen Kowtun, Wasyl Kowtun, wydawca Marko Melnyk, p.o. dyrektora Narodowego Parku «Chołodnyj Jar» Bohdan Łehonjak, działaczki społeczne Lesia Ostrowska, Oksana Żowanyk i działacz społeczny Bohdan Czerwak, liderzy zespołów rockowych «Kome wnyz» Andrij Seredа i «Sokyra Perruna» Arsenij Bilodub, młodszy sierżant 5. Oddzielnej Brygady Szturmowej Jurij Syrotiuk oraz inni. Głównym wydarzeniem imprezy było uroczyste wręczenie ustanowionego w tym roku wyróżnienia „Złota Sværga” – „Za rycerską służbę Ukrainie”, którym uhonorowano 11 osób. Wśród laureatów znaleźli się m.in. laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, kobzarz i żołnierz Sił Zbrojnych Ukrainy Taras Kompaniczenko, młodszy sierżant 5. Oddzielnej Brygady Szturmowej Jurij Syrotiuk, podpułkownik Gwardii Narodowej Ukrainy Denys Prokopenko-„Redis”. Pośmiertnie wyróżnienie „Złota Sværga” przyznano dowódcy 49. Oddzielnej Brygady Zmechanizowanej „Karpacka Sicz” Ołehowi Kucynowi, dowódcy 5. Legionu Sił Specjalnych Operacji Andrijowi Żowanykowi, pisarzowi-więźniowi politycznemu Mychajłu Iwanczence oraz kobzarzowi Tarasowi Syłence. Laureatów i wszystkich obecnych witano pieśniami w wykonaniu Serhija Wasyluka, Wasyla Łutoho, Swiatosława Syłenki i Mychajła Hreczkina. Wystąpił także jeden z laureatów „Złotej Sværgi” – Taras Kompaniczenko. Jewhen BUKET Zdjęcia Ihora Rubcowa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Hanusia Kosiw. Wybrana do świadectwa

Ołena BONDARENKO 2 stycznia 2024 roku o 5.53 rozpoczęła się kolejna alarm przeciwlotniczy. Trwał on 3 godziny 53 minuty. W tym czasie wróg użył prawie 100 rakiet różnych typów. Głównie – do uderzenia w Kijów. Gdy tylko zawyła syrena, rozłożyłam dywanik w korytarzu, cichutko położyłam wnuka, zabrałam kota i dawno spakowane dokumenty, i też poszłam do naszego „schronu”. Romczyk od razu zasnął. A ja zaczęłam zamawiać sobie książkę w internecie. Monografię Hanny Kosiw (4 stycznia 1976 – 27 maja 2019) „Vera Rich. Portret twórczy tłumaczki”. Huk był niemal nieustanny. Za każdym razem od fali uderzeniowej panicznie trzaskały drzwi prowadzące na schody – jednocześnie na wszystkich szesnastu piętrach. Nigdy dotąd nie słyszałam tak przerażającego synchronicznego dźwięku. Wtedy szeptem zaczęłam wyrzucać Bogu: że niby On widzi, iż Moskale nas zabijają, i nie chce się wtrącić. Nagle ogarnęło mnie szalone pragnienie, by właśnie teraz, przy tym szalonym akompaniamencie, porozmawiać z Hanusią*. Wróciłam do pokoju, podeszłam do szafy i wzięłam z półki książeczkę „Chcę chodzić z Bogiem. Świadectwo Hanusi Kosiw”. Hanna z mamą, wieś Nedilna Książeczka jakby sama otworzyła się na 79. stronie: „02.02.2018. Pan idzie walczyć z waszymi wrogami, aby dać wam zwycięstwo. Bóg nie idzie walczyć po prostu z wrogami czy ze swoimi wrogami, bo On przecież nie ma wrogów. On jest Zwycięzcą. On idzie ze mną walczyć z moimi wrogami, z tymi, których zrodziła moja grzeszna natura. On zna mnie doskonale i wie, co mnie męczy i nie daje mi żyć. On chce dać mi zwycięstwo, chce mnie uwolnić od moich wrogów”. W rzeczywistości w tym życiu nie spotkałyśmy się ani razu. Jednak Hanusia zawsze była obecna w naszych rozmowach z Marusią i Mychajłem, jej rodzicami. Modliłam się o jej wyzdrowienie, bo wiedziałam, że ona i cała jej rodzina zmagają się z okrutną chorobą, która dotknęła dziewczynę w bardzo młodym wieku. Choroba ustępowała, by zaatakować z nową siłą. I tak 17 lat. Dzień po dniu i noc po nocy. Jak to jest – wiedziały tylko sama Hanusia i najbliżsi… Myślę, że żyła każdą chwilą. Każdy ze swoich dni napełniała treścią, pięknem i siłą swojego mądrego serca oraz darami, które hojnie otworzył dla niej Pan. Grała na skrzypcach. Błyskotliwie znała języki – w jej tłumaczeniu ukazały się drukiem „Droga do domu” J. Vaniera, „Małżeństwo” D. von Hildebranda, „Cztery miłości” C.S. Lewisa, „Poza granicą” S. Draper, dokumenty Kościoła, prace H. Nouwena, D. Vostermansa. Kandydatka nauk filologicznych, autorka gruntownych prac naukowych z zakresu translatoryki. W 2014 roku zaczęła zajmować się pisankarstwem. Niewiarygodnie utalentowanie, jak zresztą wszystko, czym się zajmowała. Stworzone przez nią kolekcje pisanek „Motywy trypolskie” oraz „Motywy połtawskie” zachwycają aż do zaparcia tchu. „31.01.2016. Kiedy chodzisz z Bogiem i wszystko oddajesz w Jego ręce, i On staje się Panem twojego życia, wtedy często zauważasz, jakby z boku, jak rzeczy idealnie się układają, minione i dawno minione wydarzenia składają się jak puzzle, jak wszystko ma swój sens. Wtedy pozostaje tylko dziękować”. *** Sierpniowy wieczór w Karpatach jest chłodny. Siedzimy przy piecyku, który bucha ciepłem niemal pod gołym niebem. Gdzieś w dole nieustannie szemrze rzeczka. Pan Mychajło od czasu do czasu podrzuca drewienek, i wtedy migotliwe iskry rozsypują się w zmierzchu, wydobywając dla oczu wiejską chatę, i góry tuż za nią, i cały ten dziwny świat, który, wydaje się, usytuował się całkiem blisko naszego Boga. Którejś zimy spadło tu tyle śniegu, że zasypał grubą warstwą i podwórze, i drzewa niemal do koron, a zaspy podparły aż dach. Wujek Hanusi, Jarosław, zgarniając śnieg z dachu, potknął się i zwalił prosto w zaspę. Wszystkim tak się to spodobało, że i Hanusia, i Jurko – jej mąż – i sam pan Mychajło zaczęli skakać z dachu prosto w zaspę! Jakże było wesoło, jak szczęśliwie. Na tym podwórzu, w szumie rzeczki, we wszystkich zapachach i dźwiękach, w krystalicznym powietrzu, w ściszonych głosach taty i mamy – wszędzie była Hanusia. Wydawało się, wyciągniesz rękę – i dotkniesz jej ciepłej, delikatnej dłoni. Wtedy pomyślałam, że Hanusię wybrał Bóg – abyśmy po raz kolejny otrzymali przykład odwagi i służenia. Służenia nie tylko w bardziej zwykłym dla nas rozumieniu – jak, powiedzmy, aktywności w towarzystwie „Wiara i światło”, które dba o ludzi ze szczególnymi potrzebami, czy nieodzowna dziesięcina na Kościół, chociaż, w końcu, i do takiego służenia gotowi są daleko nie wszyscy spośród nas. Wydaje mi się, że służenie Hanusi stało się tym olśnieniem, które łączy w sobie głęboką, z całego serca, wiarę – i niestrudzone ćwiczenia duchowe, które są potrzebą, a nie przymusem. To życie jednego człowieka z tych, których wybiera Bóg do urzeczywistnienia swoich ojcowskich zamysłów wobec ludzkości. Moje pragnienie rozmowy z Hanusią w końcu się spełniło – odkąd przede mną otworzyła się unikalna książka jej świadectw „Chcę chodzić z Bogiem”, którą troskliwie uporządkował mąż Hanusi, Jurij Pidlisny. „Chodź przed obliczem moim i bądź nieskazitelny. Księga Rodzaju 17:1. Chodzić przed obliczem Bożym – to wielka łaska, którą stale mieli ludzie w raju. Dopiero kiedy zgrzeszyli, zaczęli ukrywać się przed Bożym obliczem. Po to, by oglądać Boga, trzeba żyć bez skazy”. Rozmyślaniami, które pojawiają się na papierze, wierszami z listów do swojego spowiednika Hanusia Kosiw rozmawia z każdym i każdą z nas. I jeśli jesteśmy gotowi usłyszeć – otworzy się przed nami Hanusia z ojcem Pisanki Hanny Kosiw. Z prywatnej kolekcji rodziny bezkresny świat poszukiwań duchowych, gdzie znajdziemy odpowiedzi dla siebie, oparcie i siłę do akceptacji. W końcu – znajdziemy Drogę. Bo przecież „Ja jestem drogą i prawdą, i życiem – odpowiedział Jezus. – Nikt nie przychodzi do Ojca inaczej jak tylko przeze Mnie” (Ewangelia wg św. Jana 14:6-7). Rozmowa, którą prowadzi z nami Hanusia, jest tak szczera i otwarta, jaką może być tylko rozmowa z najbliższymi. „Ciekawe, że w moim życiu zaczęły pojawiać się cuda, kiedy serce zaczęło się zmieniać. To znaczy, one pewnie stale są, ale zauważam je nie zawsze. Tak chce się wielu cudów, ale w rzeczywistości trzeba pielęgnować czystość i prostotę serca – wtedy życie będzie cudem”. Dzisiaj było mi bardzo strasznie. Leciała cała chmara rakiet, wszystko drżało i huczało, a ja zawisłam, półzgięta, nad wnukiem, śpiącym na dywaniku w korytarzu – żeby zdążyć go zasłonić sobą, w razie czego. Wtedy Hanusia mi przypomniała: „Pan mi mówi: »Niczego się nie bój«. A może: »Niczego się nie bój, córeczko. Niczego nigdy się nie bój. Ja zawsze jestem z tobą«”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Pieśń białego łabędzia

Wiktor Palynśkyj Swoje poetyckie teksty pisze najczęściej wtedy, gdy czuje w nich muzykę. Oznacza to, że z poezji wydobywa to, co – wydawałoby się jeszcze na etapie twórczej intuicji, na samym początku – się zbliża. Być może wymaga to precyzyjnej korekty: „Загострюються щирі почуття” (Zaostrzają się szczere uczucia), „І звужується коло на краю” (I zawęża się krąg na krawędzi), „Я пильно буду берегти серця” (Będę pilnie strzec serc). Ona starannie nasłuchuje i przygląda się ojkumenie. Bo właśnie tu jest najcenniejsze. Lecę spadającą gwiazdą, Trzymam się orbity. Za mną tą drogą Idą moje dzieci. Wiktoria Bondarenko – poetka, kompozytorka, piosenkarka. Lwowianka od pierwszych dni życia. To właśnie wnosi do jej twórczości literackiej i muzycznej wyrafinowane motywy miejskie oraz melodykę, a jednocześnie świadome wrażenia z żywego Miasta Lwa. Żywo, intensywnie, celowo czuje się w procesie twórczym. Autorka ośmiu książek poetyckich. Obficie pisze piosenki do własnych tekstów, nierzadko do wierszy innych poetów. Popularna we Lwowie wykonawczyni szansonu. Wspomnę też, że Wiktoria Bondarenko nie stroni w swojej działalności koncertowej od kameralnych scen, jak choćby w zakładach edukacyjnych, związkach twórczych, ośrodkach leczniczych dla wojskowych, którzy obecnie biją wroga na frontach rosyjsko-ukraińskiej wojny. Autorka pół tuzina albumów muzycznych. Przed oczami mam najnowszą książkę W. Bondarenko „Białe łabędź” (Lwów, „Logos”, 2023 r., 111 s.). Wcześniej cytowałem właśnie z tego zbioru. Jej poetyka jest zwięzła, wyrazista, bez wątpliwych sentencji. Autorka jakby sygnalizuje czytelnikowi prawdziwą szczerość, bez zbędnych ozdobników, bez wymyślnych zawijasów. Szczerze i otwarcie żałuję. Wybaczcie mi moje winy! Jestem tu i uśmiecham się do was, Jak poranne słońce ziemi. Jej wersy są wyraźnie i oczywiście ukierunkowane na muzyczną harmonię, lecz nie tracą wartości także jako odrębne wiersze. Mogą zajmować w duszy czytelnika własne miejsce. Poezję-piosenkowość odbieram w szczególny sposób w wierszach poświęconych Ukrainie, Lwowowi. Tu celowo łączy się to, co osobiste, z tym, co ogólnonarodowe. Ukraińskie. Pieśń wylewa się jak woda, która występuje z brzegów podczas powodzi. A także – jak przypływ światła i muzyki. Tym napełnione jest serce autorki, otwarte na miłość. Nieudawanie. Poruszająco. Po ukraińsku. W kalinowych gronach, w kłosie pszenicy, Pod łagodnym słońcem kwitnie ziemia. Tu – czyste źródła i pełne studnie Na wiele błogich, wiecznych lat. We Lwowie Wiktorii Bondarenko „leci w wieczność, w upływ wieków”, „wabi pod swoje skrzydło”, „pierwsze słowo i pierwszy krok”, „poświęcę ci jeszcze jedną pieśń – obleci kulę ziemską śpiew”, „od miasta Lwa rozpocząć drogę”. Nie ma tu pretensjonalnych formuł słownych, hermetycznych strof; obecna jest jedynie miłość: „Jakie to szczęście tu się narodzić!” Często w jej poezji Ukraina i Lwów odbierane są jako panoramiczne obrazy, szkice, widziane jeszcze w dzieciństwie i utrwalone na zawsze. Osobny rozdział książki – „Pieśni o wojnie” – zawiera szczerą liryką. Szczerość tu nie jest flirtem z czytelnikiem, lecz poetycką diagnozą Wiktorii – pozytywistyczną. Jej liryczny bohater wierzy: Patrzę na tęczę, dobry znak, Nadzieja na bliskie już zwycięstwo! Miłość, nadzieja i wiosna. I wiara z nami i łaska Boża. Czy udało się poetce stworzyć tę oczekującą i dynamiczną atmosferę, pielęgnowaną przez matki, żony, dzieci tych, którzy teraz bronią Ukrainy? Oddać dramatyczną tragedię sprawioną przez wrogów, napoić wiarą nadchodzące zwycięstwo? Lecz jest jeszcze pewien zapas czasu i możliwości, by dotykać tego, co najświętsze. A wiara – to właśnie to, co najpewniejsze.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ojcowski dom w Nowym Jorku

Związek Ukrainek Ameryki, 64. Oddział ZUA oraz Cerkiew greckokatolicka św. Jerzego po raz pierwszy zaprezentowały w Nowym Jorku projekt etnograficzny „Ojcowski dom. Homestead”. Akcja artystyczna została przeprowadzona w ramach upamiętnienia 90. rocznicy Hołodomoru 1932–1933 lat w Ukrainie – ludobójstwa narodu ukraińskiego – oraz dla uczczenia wyczynu najlepszych synów i córek Ukrainy, którzy bronią ojczystej ziemi przed rosyjskimi okupantami. Organizatorzy wydarzenia: Związek Ukrainek Ameryki oraz Oksana Piasetśka – doradczyni prezentacji projektu, przewodnicząca Referatu ds. kultury ZUA, 64. Oddział im. Iwanny Rożankowśkiej ZUA oraz Wałentyna Szemczuk – kuratorka projektu, referentka kulturalno-oświatowa 64. Oddziału ZUA, Ukraińska Cerkiew Greckokatolicka św. Jerzego oraz proboszcz ojciec Joan Łubiw, OSBM. Zgromadzenie odbyło się dzięki wsparciu finansowemu Funduszu rozwoju społeczności Światowego Kongresu Ukraińców. Na wydarzenie wystawowe przybył metropolita Borys Gudziak, arcybiskup filadelfijski Ukraińskiego Kościoła Katolickiego. Władyka Borys ciepło wypowiedział się o założycielkach i organizatorkach prezentacji projektu oraz wyraził życzenie, aby w Filadelfii mieć kopię wystawy wszystkich dwunastu zaprezentowanych po raz pierwszy w Nowym Jorku fotogramów. Projekt „Ojcowski dom. Homestead” jest międzynarodowy. Biorą w nim udział zarówno Ukraińcy z Ukrainy kontynentalnej, jak i przedstawiciele diaspory z Teksasu. To zespół niezwykłych kobiet: Ołenka Bravo i Natałka Sturdzil – członkini Związku ze Stanów Zjednoczonych – oraz kijowianka Switłana Zadorowśka. Projekt był już prezentowany w stanach Waszyngton, Georgia, Kolorado, Teksas, w Kanadzie, Francji, Czechach i Ukrainie. Wyjątkowość projektu polega na tym, że już cztery dziesiątki fotografii, wykonanych w Narodowym muzeum architektury ludowej i życia codziennego Ukrainy, demonstrują stroje różnych regionów etnograficznych Ukrainy końca XIX – początku XX wieku wraz z budowlami odpowiednich terenów. Celem wystawy w Nowym Jorku jest pokazanie kontrastu między tym, jak żyli Ukraińcy przed Hołodomorem 1932–1933 lat w Ukrainie, spowodowanym przez reżim stalinowski, a straszliwymi okrucieństwami współczesności – wojną putinowskiej Rosji przeciwko Ukrainie. Zarówno wtedy, jak i obecnie najeźdźcy zlewają krwią naszą ziemię, zabijają Ukraińców, niszczą ich domostwa, nasz język, kulturę, cerkwie. Tak jak w czasach Wielkiego Głodu Ukraińcy wymieniali rodzinne ozdoby i stroje na chleb oraz zakopywali stroje narodowe, tak samo odzież ludową Ukraińcy i dziś ratują przed okupantami-barbarzyńcami. Raszyści nie zabiją naszej ukraińskiej tożsamości, o czym świadczą również fotografie projektu: znów złoci się sumskie ziarno w dłoniach dziewczyny, ubranej w strój rejonów buryńskiego i romeńskiego, stoi w zadumie wiatrak z Putywlszczyzny jako świadek dawnej historii, a w strój trzech pokoleń jednej rodziny ze wsi Kaczały rejonu borodjańskiego ubrała się sławna kijowianka i przyszła do cerkwi. Moderowała zgromadzenie i stworzyła poetyckie epigrafy-dedykacje dla ojcowskiej siedziby i pieśni o ojczystej ziemi zasłużona pracownica kultury Ukrainy, członkini Narodowego związku dziennikarzy Ukrainy Wałentyna Szemczuk. Jej pełne najgłębszego szacunku dla ojcowskiego domu słowo rodziło w wyobraźni widzów obraz rodzinnego domu, a w sercu każdego odzywała się miłość do ojcowskiego obejścia. Zgromadzenie pobłogosławił hieromnich bazylianin UCGK św. Jerzego ojciec Josafat Kowal. Do uczestników i gości zwróciła się autorka projektu „Ojcowski dom. Homestead”, współzałożycielka ukraińskiej szkoły w mieście San Antonio, współorganizatorka ukraińsko-amerykańskiej platformy „Jednannia” Ołenka Bravo. Jej opowieści o historiach zdjęć dotyczących domostw, cerkwi, życia rodzinnego Ukraińców z Winnicczyzny, Huculszczyzny, Zakarpacia, Kijowszczyzny, Odessy, Polesia, Połtawszczyzny, Sumszczyzny, Tarnopolszczyzny, Charkowszczyzny, Czerkaszczyzny i Czernihowszczyzny stały się najbardziej wyczekiwanymi chwilami wydarzenia. Zaprezentowano również wideopocztówki – brzmiały pieśni Ukraińców tych terenów. Kwiatami i oklaskami głębokiej wdzięczności organizatorzy i uczestnicy zgromadzenia powitali najdroższych gości – obrońców Ukrainy Serhija Pauka i Andrija Tkaczuka, którzy przebywają w Nowym Jorku na protezowaniu i rehabilitacji na zaproszenie organizacji „Kind Deeds”. Ukraińskimi i krymskotatarskimi pieśniami oraz muzyką gości oczarowali chór „Mołoda dumka”, jego kierownik artystyczny i dyrygent zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wasyl Hreczynśkyj oraz chórmistrzynie Oksana Antoniw i Sołomija Kozij, studio wokalne „Pysanka” i jego kierowniczka artystyczna oraz założycielka Olha Obertos, śpiewacy Lesia Werba, Lilian Dittan, Sofija Mełnyk, Władysław i Ustyn Czorni, muzycy Daryna Kozij i Maksym Chomynęć. Podczas wydarzenia wystawowego odbyła się aukcja charytatywna ze sprzedaży dwóch fotogramów, a wszystkie zostały wykupione po zakończeniu zgromadzenia. Niektóre obrazy osiadły w prywatnych domach Ukraińców w Nowym Jorku, inne – w biurach, w restauracji, w Ukraińskiej Organizacji Skautowej „Płast”, której ośrodek znajduje się na południowym wschodzie Manhattanu i która jest jedną z najstarszych stanic płastowych w USA. Podczas wydarzenia i po nim zebrano 3 tysiące 300 dolarów na pomoc obrońcom Ukrainy. Zakupione w Nowym Jorku 140 oryginalnych staz taktycznych CAT organizacja „Liberty Ukraine” dostarczyła brygadzie „Azow”. W Nowym Jorku zostały nakręcone materiały do trzeciego sezonu projektu „Ojcowski dom. Homestead”. Fotografowała nowojorskie epizody projektu Oksana Sorochan – referentka kultury Okręgu New Jersey ZUA. Prezentacja projektu odbyła się z udziałem konsul Konsulatu Generalnego Ukrainy w Nowym Jorku Natalii Musijenko, Wielebnych ojców bazylianów Cerkwi św. Jerzego Kyryła i Ołeksija, Honorowej przewodniczącej ZUA Ireny Kurowyćkiej, Honorowej przewodniczącej Okręgu Nowy Jork ZUA Lidii Słyż, która w imieniu Zarządu Głównego Związku Ukrainek Ameryki wzruszająco podziękowała organizatorom i uczestnikom zgromadzenia, przewodniczącej Okręgu Nowy Jork Marii Wenhier, współsióstr z miasta Yonkers, szefowej Departamentu kultury Fundacji charytatywnej. „Środki z USA na zakup samochodu dla obrońców Ukrainy przesłaliśmy połtawianom – Fundacji charytatywnej „Swoją Ukrainę kochajcie”, – opowiada przewodnicząca oddziału ds. współpracy z organizacjami międzynarodowymi Centrum wolontariatu Charkowsko-Połtawskiej eparchii Prawosławnego Kościoła Ukrainy, przedstawicielka Związku Ukrainek Ameryki Wałentyna Szemczuk. – Po naprawie kilku części pomalowany na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy samochód połtawscy wolontariusze dostarczyli jednostce wojskowej Sił Operacji Specjalnych SZU do wykonania zadań bojowych”. “Help Ukraine Center USA” Halyny Bahan. Nasza wdzięczność dla zastępczyni przewodniczącej 64. Oddziału imienia Iwanny Rożankowskiej Związku Ukrainek Ameryki Natalii Dobrowolskiej, która serdecznie wspierała przeprowadzenie wydarzenia podczas niemal półrocznych przygotowań. Wśród obecnych Ukraińców i Amerykanów ciepło witano przewodniczącą organizacji “Big Dreams” Ołenę MacMen z miasta Darien w stanie Connecticut, rodzinę Szemczuk-Betyko z Pensylwanii, z New Jersey – rodzinę Jakymciwów, którzy zawsze byli gotowi przyjść z pomocą. Gościnnie przyjęto rodzinę Romanenków, która przyleciała na szanowne zgromadzenie z Ukrainy i wraz z członkiniami Związku oraz parafianami Cerkwi świętego Jura stali się szczerymi pomocnikami organizatorów. Słowa głębokiej wdzięczności od organizatorów i uczestników prezentacji projektu za pomoc dla darczyńców – ukraińskiej restauracji “Weselka” i jej właściciela Jasona Bircharda, sklepu “J. Baczynsky East Village Meat Market” oraz jego menedżera Andrija Ilnyckiego. Rodzinne domostwo było schronieniem dla Ukraińców w strasznych latach Hołodomoru 1932–1933 na Ukrainie – ludobójstwa narodu ukraińskiego. Ojcowski dom jest amuletem Ukraińców w ich heroicznej walce podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej – współczesnego ludobójstwa narodu ukraińskiego. Jako wyraz miłości i szacunku do rodzinnego ogniska powstał w Nowym Jorku etnofotoobraz ojcowskiego domu, o nim nad Nowym Jorkiem rozbrzmiewało ukraińskie słowo i wzlatywała nasza pieśń. oddanie na linii zerowej frontu rosyjsko-ukraińskiego na wschodzie naszego kraju”. Modlimy się, aby Bóg zachował życie naszych obrońców, i wysyłamy z niebiesko-żółtymi flagami listy szczerej wdzięczności za wsparcie amerykańskim przyjaciołom. Razem do Zwycięstwa! Stronę przygotowała Wałentyna SZEMCZUK, zasłużona pracownica kultury Ukrainy, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, m. Scranton, USA. Zdjęcia ojca Wołodymyra Radźka, Ołeksandra Senyka. Organizatorzy i goście zgromadzenia: zasłużony działacz sztuki Ukrainy, kierownik artystyczny chóru “Mołoda dumka” Wasyl Hreczynśkyj, honorowa przewodnicząca Okręgu Nowy Jork Związku Ukrainek Ameryki Lidia Słyż, obrońcy Ukrainy Serhij Pauk i Andrij Tkaczuk, Wałentyna Szemczuk, autorka projektu Ołenka Bravo. Podziękowanie dla organizatorów i uczestników. Honorowa przewodnicząca Okręgu Nowy Jork ZUA Lidia Słyż (po prawej) oraz moderatorka zgromadzenia Wałentyna Szemczuk wraz z chórzystami “Mołodej dumki”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Wsparcie dla żołnierzy

Dobroczynność nie zna granic. Niestrudzenie zbierając środki dla obrońców Ukrainy przed rosyjskimi okupantami, ofiarnie wspierają naszych bojowników Ukrainki. Wśród nich są połtawianki Ołena i Wałentyna Szemczuk, które od początku rosyjskiej inwazji na Ukrainę poświęcają wszystkie swoje siły na pomoc charytatywną dla naszych obrońców. Darowizny amerykańskich przyjaciół dały możliwość zakupu trzeciego samochodu dla obrońców Ukrainy. „Na samochód Ford Ranger dla naszych bojowników mieszkańcy okręgu Lackawanna przekazali 7000 dolarów – zauważa Ołena Szemczuk, na której prośbę o zakup pięcioosobowego pickupa o wysokiej zdolności do jazdy w terenie dla obrońców Ukrainy odpowiedzieli Amerykanie. – Suma pomocy pieniężnej z Pensylwanii stanowi pełną wartość samochodu”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

jasna i subtelna historia o tym, jak marzenia zmieniają życie i napełniają je pięknem oraz miłością. Premiera planowana jest na początek kwietnia na scenie kameralnej im. Ihora Sławinskiego Teatru na Podolu. Czekamy na widzów na naszych spektaklach!” Serhij Bojko, zasłużony artysta Ukrainy, odtwórca roli AA: „Zagrać w tym spektaklu zaproponował mi reżyser Wołodymyr Kudlinski. Początkowo Wołodymyr miał pomysł, żebyśmy grali ten spektakl dwa wieczory z rzędu i zamieniali się rolami. To znaczy jeden wieczór ja jestem AA, a Mychajło – XX, drugiego – odwrotnie. Jednak wtedy nie wystarczyło czasu, aby zrealizować ten projekt. Być może jeszcze wrócimy do tego pomysłu. Dawno znam utwór „Emigranci”. Zapamiętałem spektakl z udziałem Ołeksija Horbunowa i Wałerija Czyhlajewa. Dobrze pamiętam tamte czasy – lata 70.–80. ubiegłego wieku. Sztuka jest bardzo skomplikowana, jak wielowarstwowe ciasto, będzie się dalej otwierać. Ta historia jest mi bliska również genetycznie, ponieważ jestem w połowie Polakiem, choć dowiedziałem się o tym dopiero w dorosłym wieku. Mój bohater to inteligent, ale wcale nie taki, jak na przykład Wasyl Stus – człowiek, który walczył do końca i zginął. A mój bohater prawdopodobnie się sprzedał. Choć nie mówi się o tym wprost w sztuce, myślę, że go aresztowano i poszedł na kompromis z sumieniem. Być może był prowokatorem, zdradził. To, że przestraszył się dyktatury, jest jak kainowe znamię na nim. Na emigracji, gdzie wydawałoby się, że jest mnóstwo możliwości, nie kontynuuje walki. Ale tutaj spotyka Polaka, robotnika. Przyciąga go ten prosty człowiek, który nie zerwał ze swoją ojczyzną, w przeciwieństwie do mojego bohatera. Z Mychajłem Krysztalem pracujemy nie po raz pierwszy. Wydaje mi się, że w tym spektaklu on też nie od razu doszedł do zrozumienia swojej postaci. Ale podczas kilku ostatnich pokazów spektaklu zaczęliśmy się wyczuwać, udało nam się znaleźć porozumienie. Jak już wspomniałem, w sztuce i spektaklu jest wiele tematów. Jednym z nich jest inteligencja i prości ludzie. Aby zbudować normalny kraj, o którym wszyscy marzymy, trzeba być jednością. W trakcie spektaklu bohaterowie dążą do takiego zjednoczenia, choć droga ta jest bardzo niełatwa. Innym tematem jest odkupienie. Mój bohater mówi: „Moi przodkowie nigdy nie siadali przy jednym stole z twoimi i razem nie pili”. Jednak bohaterowie siadają razem. A głównym motywem spektaklu jest zjednoczenie w trudnym czasie, który teraz przeżywamy”. Mychajło Krysztal, zasłużony artysta Ukrainy, odtwórca roli XX: „Kiedy zaczęła się pełnoskalowa wojna, początkowo były wątpliwości, czy warto dalej zajmować się tym, czym zajmowałem się do tej pory. Przyznam, że i dzisiaj nie jestem pewien, czy to, co robimy, jest właściwe. Ale ludzie przychodzą na spektakle, podoba im się, idzie rozgłos. To daje nadzieję. Uważam, że wszystko, co chciałem, opowiedziałem o swoim bohaterze w spektaklu. Podczas pracy nad nim duża trudność polegała na tym, że my ze swoim bohaterem jesteśmy różni. On jest robotnikiem, a ja, przyznam, mało co potrafię robić swoimi rękami. Po raz pierwszy miałem doświadczenie pracy z Wołodymyrem Kudlinskim jako reżyserem-inscenizatorem. Pomimo różnic, zadaniem sztuki teatralnej jest wydawanie jakościowego produktu. Oto my pokonujemy te różnice, znajdujemy kompromisy. Podczas prób wnosiłem swoje propozycje, choć nie wszystkie one weszły do spektaklu. Z Serhijem Bojkiem wcześniej razem graliśmy nie tak znowu wiele. Podczas pracy nad tym spektaklem odkrywaliśmy siebie nawzajem. Ta praca nas bardzo zbliżyła. Teraz więcej ze sobą rozmawiamy. Spektakl ma już ponad rok. Kontynuujemy doprecyzowywanie dla siebie pewnych rzeczy. Podoba mi się znajdowanie jakichś punktów stycznych, które czynią spektakl, naszym zdaniem, bardziej organicznym, ciekawszym dla widza, bardziej zrozumiałym dla nas samych. Materiał nie jest łatwy, cały humor i tragizm sztuki nie jest łatwo zrozumieć. Ale mamy swoją publiczność i to cieszy. Moją nową pracą stała się rola Petra Petrowycza w spektaklu „Gospodarz” (w innej obsadzie tę rolę gra Bohdan Beniuk). Uważam ten spektakl za godną pracę, a Iwana Urywskiego za ciekawego reżysera. Główne role wykonują wspaniali artyści. Jeszcze jedna rola to zawsze dobre doświadczenie. O każdym spektaklu można się spierać, na ile się udał, ale zawsze przyjemnie jest pracować w utalentowanym zespole twórczych ludzi. Gram zarówno na dużej, jak i na kameralnej scenie teatru. Specyfika pracy, oczywiście, różni się. Różna odległość od widza wymaga innego podania materiału, innego istnienia. Istnienie kameralne jest bardziej powściągliwe, tutaj można spokojniej przekazywać myśli, które uważasz za ważne. Natomiast duża scena to zawsze niebezpieczeństwo jakiejś fałszywości. Robisz wszystko, aby usłyszał cię widz, a jakiś subtelny materiał może na tym stracić. Dlatego niektóre spektakle aktorzy lubią grać właśnie na scenach kameralnych”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Spojrzenie na emigrację

Po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji w Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatycznym na Podolu odbył się szereg premier, które stały się znaczącymi wydarzeniami w życiu kulturalnym nie tylko stolicy, ale i całego kraju. A pierwszą po tych niemal dwóch tragicznych latach sztuką, którą wystawiono w teatrze, byli „Emigranci” według dramatu polskiego pisarza Sławomira Mrożka. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie ze strony teatru Według fabuły utworu badacz duszy, pisarz i wykładowca zamieszkuje w piwnicy ze swoim rodakiem, który wytrwale pracuje, aby zrealizować swoje marzenie. Ale czy jest na właściwej drodze? Spektakl to przypowieść o życiu dwóch emigrantów, którzy wspominają swój dom, ale nie każdy z nich będzie mógł tam wrócić. Jednak lepiej o spektaklu i swojej pracy w ciągu ostatnich dwóch lat opowiedzą jego twórcy. Wołodymyr Kudliński, reżyser: „Po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny wszyscy znaleźliśmy się w tej samej sytuacji – zagubienia. A już na początku czerwca 2022 roku nasz zespół zebrał się, aby zdecydować, co robić dalej. Przede wszystkim przywieźliśmy ciężarówkę piasku i pod dźwięki syren zaczęliśmy napełniać worki, aby chronić szklane główne wejście teatru przed zniszczeniami. Te worki do dziś tam są, ukryte za afiszami. Zaczęliśmy wznawiać spektakle z tymi aktorami, którzy pozostali w tamtym momencie w Kijowie. Życie w teatrze zaczęło się odradzać. Myślałem o premierze. Dawno znałem dramat Sławomira Mrożka „Emigranci”. I kiedy w pierwszych miesiącach wojny z Ukrainy wyjechało ponad pięć milionów ludzi, którzy znaleźli się w stanie przymusowej emigracji, ten temat stał się bardzo bolesny. W sierpniu rozpoczęliśmy próby. Właśnie próby pomogły nam wyjść z tego ciężkiego stanu psychicznego, w którym wszyscy się znajdowaliśmy. Praca nad spektaklem skłoniła do powrotu do teatru i zaczęliśmy pracować z natchnieniem. Poznaliśmy artystkę Jelizawetę Skurską, która wtedy była studentką Serhija Masłobojszczykowa. Liza w tamtym momencie wróciła z zagranicy i miała własne doświadczenie przebywania na emigracji. Stworzyła scenografię i kostiumy. Materiał jest trudny, mnie jako reżyserowi niełatwo było zdecydować się na koncepcję spektaklu. Chciało się mówić o teraźniejszości współczesnym językiem, a w sztuce jest dwóch Polaków, którzy przebywają w Europie Zachodniej, i to są lata 70. ubiegłego wieku. Mimo wszystko zdecydowałem się nie uwspółcześniać sztuki i nie robić z Polaków Ukraińców. Poszliśmy za autorem i spróbowaliśmy odkryć świat jego bohaterów. Ale reżyserska interpunkcja, rozwiązanie scen, a przede wszystkim skojarzenia i aluzje czynią spektakl współczesnym, ostrym i potrzebnym widzom, aby łatwiej przeżyć wszystko, co się z nami wszystkimi dzieje. Z Serhijem Bojką i Mychajłem Krysztalem pracowałem wcześniej, kiedy byłem asystentem u Witalija Małachowa. W moim spektaklu grają po raz pierwszy. Przez pewien czas przyzwyczajaliśmy się do siebie, ale w rezultacie, moim zdaniem, Serhij i Mychajło stworzyli wspaniały aktorski duet. Myślę, że pierwsze doświadczenie było udane. Jestem szczęśliwy, że w naszym teatrze są tak utalentowani aktorzy i jestem przekonany, że to nie koniec. Serhij Bojko zaczynał razem z Witalijem Juchymowyczem. To aktor z tej plejady, która stała u podstaw Teatru na Podolu. Trudno nawet wyliczyć role, które zagrał przez te lata. Grał niemal we wszystkich premierach Witalija Małachowa, Ihora Sławinskiego i innych reżyserów, którzy wystawiali w tym teatrze. Niezwykle doświadczony, bezgranicznie utalentowany aktor, który posiada potężny dar dramatyczny i wspaniałe poczucie humoru, niedościgniony w improwizacji. Uważam, że dla każdego reżysera szczęściem jest praca z takim aktorem. Mychajło Krysztal to na swój sposób unikalny aktor. Przyszedł do teatru znacznie później. Mychajło miał pewien okres adaptacji, ponieważ miał inną szkołę, pracował w Donieckim Akademickim Ukraińskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym na długo przed tragicznymi wydarzeniami 2014 roku, tam otrzymał tytuł zasłużonego artysty Ukrainy. On też uwielbia improwizację, wspaniale włada głosem. Dubbinguje wiele filmów. Z natury Mychajło jest człowiekiem inteligentnym, jak to mówią, o subtelnej organizacji duszy. Mimo to w „Emigrantach” gra rolę robotnika, człowieka prostego, niepiśmiennego, chciwego i podstępnego. Wyszło ciekawie i nieoczekiwanie. Warto przyjść na spektakl i przekonać się o kunszcie transformacji tego wspaniałego aktora. Serhij Bojko gra reflektującego pisarza – niezwykle subtelnie, humorystycznie i jednocześnie dramatycznie. Ten aktor ma swoich wielbicieli, którzy, jestem pewien, będą zachwyceni jego kunsztem. Spektakl wyszedł aktorski. Nie kombinowałem z konceptualnymi rozwiązaniami reżyserskimi. Stworzyłem środowisko gry, rozłożyliśmy koronkę dialogów, aktorom pozostało opanowanie ogromnej ilości tekstu. Usunęliśmy niektóre powtórzenia, zbędne motywy polityczne. Zostawiliśmy właśnie to, co nas boli dzisiaj. Teraz spektakl gra się łatwiej, tekst, że tak powiem, „wchodzi w mięśnie”, dlatego aktorzy myślą na scenie, trzymają dobre tempo, łapią luz. Z czasem spektakl, jak dobre wino, będzie tylko lepszy. Moją kolejną pracą w minionym sezonie stał się spektakl „Komedianci” według sztuki Awtandila Warsimaszwilego. Materiał zaproponował mi Bohdan Mychajłowycz Beniuk, który stanął na czele naszego teatru. Początkowo były pewne wątpliwości, czy brać się za współczesną sztukę o wojnie. Ale wydarzyło się pewne tragiczne zdarzenie, które wpłynęło na moją decyzję. Rozpoczęliśmy pracę z natchnieniem i na jednym oddechu zrobiliśmy premierę. To historia aktorskiej rodziny, która podczas dzisiejszej wojny znalazła się na ewakuacji, jak dziesiątki tysięcy ukraińskich rodzin – bez własnego mieszkania, elementarnych warunków bytowych, a co najważniejsze – bez ulubionego zajęcia. Najstraszniejszą rzeczą w tej historii jest utrata dziecka na wojnie. Mimo żalu i ogromnej straty, spektakl daje siłę i natchnienie, by żyć dalej, zajmować się ulubionym zajęciem i przybliżać zwycięstwo. Nad spektaklem pracował wspaniały zespół aktorski: Bohdan Beniuk, Ołeksandr Danyłczenko, Heorhij Chostikojew, Anna Saliwanczuk, Iryna Hryszczenko, Artem Atamaniuk, młodzi aktorzy – Anna Trocko, Daryna Procenko, Ołeksandra Barstok, Olha Marfina, Artur Piskowśkyj, Daryusz Eslami, Petro Zuziak. W spektaklu brzmi piosenka „Ciemne pokoje” Dajany Kulbidy w aranżacji Timura Polańskiego. Baletmistrzem była Olha Semioszkina, a scenografem – Marija Pohrebniak. Jak widzicie, towarzystwo jest potężne. Od pierwszego dnia spektakl cieszy się ogromnym sukcesem, widz i śmieje się, i płacze, i, mam nadzieję, wychodzi z teatru z pragnieniem życia, walki i wiary w nasz naród, naszego niezłomnego ducha. Teraz rozpocząłem pracę nad nowym spektaklem „Sen” według noweli o tym samym tytule autorstwa Mychajła Kociubynśkiego. To niezwykle

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Fantastyczne widowisko w Narodowej Operze Ukrainy

Władimir KORNIJCZUK, zasłużony dziennikarz Ukrainy Niedawno Kijowska Miejska Akademia Tańca (KMAT) im. Serge'a Lifara przedstawiła na scenie Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu Ukrainy im. T. H. Szewczenki koncert sprawozdawczy uczniów i studentów i ucieszyła miłośników sztuki choreograficznej nowym programem. Fakt, że ten koncert, podobnie jak poprzednie, odbył się na profesjonalnej stołecznej scenie, jest niezwykłym atutem dla kształtowania się przyszłych artystów baletu. Aby jej wychowankowie coraz pewniej czuli się na wielkiej scenie, dyrekcja KMAT im. S. Lifara czyni wszystko, co możliwe. Koncert rozpoczął się jednoaktowym baletem „Zimowa baśń” I. Iwaszczenki, J. Dosenki w nowej scenicznej redakcji-interpretacji jego realizatorów – zasłużonego artysty Ukrainy Ołeksandra Niesterowa i baletmistrzyni Lilii Melnyczenok na podstawie choreografii Pawła Wirskiego. Nowe odczytanie znanego scenicznego dzieła nabrało wyraźnej dynamiki i ekspresji, stało się polifonicznie swobodniejsze. Podobny sukces odniosły także pas de trois z baletu „Klejnot” G. Forégo w choreografii J. Balanchine’a oraz pas de trois z baletu „Zaczarowany las” R. Drigo w interpretacji wykładowców Kijowskiej Akademii Tańca Nadiji Janczenko, Wołodymyra Łук’janca, Olgi Dowhań i Wołodymyra Prianicznikowa, których inscenizacje wyrafinowanie ucieleśnili na scenie ich utalentowani wykonawcy. Uczennica klasy 9 wydziału choreografii klasycznej i laureatka Grand Prix XI Ogólnoukraińskiego dwuetapowego konkursu tańca 2023 roku „Rytmy przyszłości” Alina Chomenko w wariacji z baletu „Esmeralda” C. Pugniego i w adagio z baletu „Żyzela” A. Adama zaprezentowała widzowi wysoką technikę wykonawczą i mistrzostwo artystyczne. Kiedy mowa o syntezie klasyki z tańcem modern i jazzem, warto wyróżnić wyrazisty fragment z baletu „Kogo to dotyczy?” G. Gershwina w wykonaniu studentów II–III roku wydziału choreografii klasycznej oraz studentów II–IV roku poziomu licencjackiego szkolnictwa wyższego, w którym młodzi artyści Kijowskiej Akademii Tańca jasno pokazali nie tylko swoje możliwości techniczne, ale i lekkość stylu w odtworzeniu elegijno-urbanistycznego szkicu. Oryginalnym pokazem synkretyzmu tanecznych gatunków stała się również choreografia zasłużonego artysty Ukrainy Serhija Afanasjewa do muzyki H. Hawrylec „Zapalę świecę” w scenicznym wcieleniu uczennicy klasy 9 wydziału klasycznego Uljany Krasawcewej, która w barwnym stylizowanym stroju ludowym, na tle majestatycznie płonącej świecy, z mistrzostwem odtworzyła kompozycję modernową w stylu „fołk” (nauczycielka Olga Dowhań). Do gatunku tańca modern warto zaliczyć także inscenizację „Steps in the Street” Wallingforda Rieggera w choreografii M. Graham oraz scenicznej interpretacji studentek III roku wydziału choreografii ludowej i studentek III–IV roku poziomu licencjackiego szkolnictwa wyższego, które pokazały widzowi ekspresyjną, „graficznie ciosaną” plastykę, wyraźnie kojarzącą się z dzisiejszymi okropnościami wojny, trwającej na terytorium Ukrainy (wykładowcy – zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Niestierow i Julia Bobrownyk). Co do tańców ludowych: należy wyróżnić kompozycję „Mietelyca” A. Hnatyszyna w inscenizacji Ołeksandra Niestierowa w podniosłym wykonaniu studentów III roku wydziału choreografii ludowej, którzy wywołali u widza nie tylko burzę oklasków, ale i świąteczny nastrój. Podobnie jak „Serbski taniec” M. Kodicza w choreografii K. Kostiukowa i scenicznej interpretacji studentek II roku wydziału ludowego oraz studentek I–II roku poziomu licencjackiego szkolnictwa wyższego (nauczycielka zasłużona artystka Ukrainy Natalia Gołowko). Na szczególne słowo zasługuje obszerny finałowy fragment z baletu „Leśna pieśń” M. Skorulskiego w inscenizacji W. Wrońskiego w wykonaniu uczennic klas 8–9 oraz studentek I–III roku wydziału choreografii klasycznej i studentek I–II roku poziomu licencjackiego szkolnictwa wyższego, który wywołał u widzów prawdziwą burzę owacji i niezapomnianą rozkosz estetyczną. Sukces spotkał także wykonawców głównych ról – Mawkę w interpretacji solistki baletu Narodowej Opery Ukrainy, laureatki międzynarodowych konkursów artystów baletu Ilony Krawczenko oraz Łukasza w ujęciu absolwenta KMAT im. S. Lifara z 2012 roku, laureata międzynarodowych konkursów artystów baletu Ołeksandra Skulkina. Uroczystemu, świątecznemu odbiorowi przez widza fragmentu baletowego z „Leśnej pieśni” należy zawdzięczać nienagannie zgrany korpus baletu, który z wdziękiem wystąpił na tle zaśnieżonego zimowego lasu w postaci białych płatków śniegu, co niezwykle harmonijnie podkreśliło mistrzowskie solo głównych bohaterów dramatu-feerii genialnej Lesi Ukrainki. Za sceniczne sukcesy należy podziękować utalentowanej pracy nauczycielki Kijowskiej Akademii Tańca Nadiji Jatczenko oraz wysokoprofesjonalnej pracy reżysera-inscenizatora koncertu, zasłużonego artysty Ukrainy Władysława Soldatenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydania to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn