Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 4 (589), 27 stycznia — 2 lutego 2011 «TAKICH AKTÓW NIE WYSTARCZY WYGŁOSIĆ — TAKIE AKTY TRZEBA DOKONAĆ» SOBORNOŚĆ NASZYCH DUSZ

Слово Просвіти, №04 за 2011 рік

Pawło MOWCZAN Styczniowe dni w historii Ukrainy są zapewne przełomowe: wystarczy przypomnieć ugody perejasławskie z Moskwą, proklamowanie IV Uniwersału, proklamowanie Aktu Zjednoczenia na Placu Sofijskim, rozbrzmiewający Łańcuch Jedności oraz to wydarzenie, które wyniosło ponad wiele innych dat kalendarzowego stycznia, a mianowicie 29 stycznia, związanych z odrodzeniem Państwa Ukraińskiego w XX wieku: bitwa pod Krutami… Wydarzenie, które wydawałoby się, zostało raz na zawsze wyskrobane z najnowszej historii Ukrainy. Gdzie moglibyśmy znaleźć choćby aluzję do tej ukraińskiej heroiki, która uczyniła nieśmiertelnym ukraińskie studenctwo, przepełnione bohaterskim duchem i wolą obrony właśnie proklamowanej samodzielnej Ukrainy? Dlatego nie dziwi, że odrodzona „Proświta” już od pierwszych lat działalności w niepodległej Ukrainie wyodrębniła datę 29 stycznia w kalendarzu narodowym i po raz kolejny tego dnia zbierze przy stacji metra „Arsenalna” wszystkich kijowskich prosvitian, aby uroczystym pochodem udać się na Mogiłę Askoldową i pokłonić się tym, którzy swoją odwagą uczynili nieśmiertelnymi nasze narodowe dążenia do samodzielnej Ukrainy, którzy swoim czynem i swoją śmiercią zrehabilitowali tych, którzy, trzymając się chutorskiej ideologemy „moja chata z kraju”, słuchali z pieców okolicznych wsi, jak „ryczą armaty”. I ci „zapiecznicy” i „zapolnicy” nie uświadamiali sobie, że już za krótki czas ci sami „bandyci”, którzy wbijali moskiewskie bagnety w obrońców wolności, będą wyciągać za spuchnięte nogi z wyludnionych chat zmarłych, zgładzonych głodem w 1933 roku. W 1922 roku Jewhen Malaniuk w swoim notatniku zapisał w obozie Szypiorno: „Ktoś powiedział, że Ukraińcy nie umieją czcić swoich bohaterów. A tam, gdzie nie ma szacunku dla wybitnych osobistości, nie może wykształcić się tradycja, która odgrywa wielką rolę w wychowaniu narodu, w kreśleniu jego zadań i dróg historycznych…” Tradycja, która została zapoczątkowana bezpośrednio po przepochowaniu bohaterów-krutjan, równie szybko się urwała, bo u nas, w Ukraińskiej Republice Radzieckiej, mogli istnieć tylko „bohaterowie” styczniowego powstania 1918 roku: Bożenko, Parchomenko i Szczorsowie. Wytwórnia filmowa im. O. P. Dowżenki produkowała tych bohaterów, wielbiła ich imiona, tłoczyła stereotypowe, romantyczno-podniosłe postacie, kompostując umysły młodzieży. LKSMU prowadził swoją agitacyjną pracę z hasłem „Lenin wsegda wperiod…” Dlatego nie dziwi, że ku Dniu Bohaterów Krut tak powoli wracali lub nawracali się ci, którzy z pewnymi trudnościami rozstawali się z przyswojonymi stereotypami, którzy samodzielnie — bo aparat państwowy niepodległej Ukrainy nie robił absolutnie nic, by odsłonić naprawdę wysoki sens tego aktu — docierali do prawdziwych źródeł historycznych. I dopiero na początku 2003 roku z inicjatywy zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, które zwróciło się do Prezydenta Ukrainy L. D. Kuczmy, wydano odpowiednie zarządzenie o oficjalnym uczczeniu Bohaterów Krut, i do tegorocznych uroczystości przyłączyli się wojskowi, którzy wystawiali wojskową honorową wartę i oddawali wojskowe salwy marszowe. Akcje prosvitiańsko-ruchowe, wielokrotne zwroty do Fot. Olesia Dmytrenka. Władze nie osiągnęły jednak pożądanego rezultatu: wymagano bowiem uznania 29 stycznia Dniem ukraińskiej Heroiki, który miał wyprzeć z kalendarza dowolny dzień utworzenia ukraińskich sił zbrojnych. Dlaczego bitwa pod Krutami wstrząsnęła całym narodem? Najwyczerpującej odpowiedzi udzielił ten sam Jewhen Malanjuk, który w tamtym czasie przebywał w Kijowie: „Krути — to pierwsze zerwanie kulis niewolniczej komedii, która rozgrywała się w czasie rewolucji! — na ziemiach Ukrainy, pierwsze przejrzenie, że władza to walka, a państwo to krew i żelazo. I dlatego Krути — to zmartwychwstanie, po długich wiekach, przerwanej Połtawą Wyzwoleńczej wojny, wojny narodu z narodem, kraju z krajem, twarzą w twarz…” Jakże aktualne są dziś słowa dotyczące obecnej sytuacji politycznej na Ukrainie: „władza to walka, a państwo to krew i żelazo”. Jestem ciekaw, czy doradcy byłego Prezydenta W. Juszczenki czytali sami te aksjomatyczne wnioski wielkiego ukraińskiego poety i myśliciela?! Czy zapoznali go z tymi i innymi sentencjami aktywnego uczestnika zmagań o wolność? Bo ten Dekret nr 1014 z 25 października 2007 roku pozostał jedynie papierowym przypomnieniem dla obojętnych wobec Ukrainy urzędników o konieczności „należytego uczczenia 90. rocznicy wyczynu Bohaterów Krut”. Gdzie są te „naukowe” prace, „zbiory dokumentów i materiałów z historii Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921 lat, związanych, w szczególności, z wydarzeniami przy stacji Krути w styczniu 1918 roku”? Gdzie jest „film fabularny poświęcony Bohaterom Krut”, gdzie wreszcie „wzniesiony pomnik na Askoldowej Mogile w mieście Kijowie Bohaterom Krut”? Z wszystkich punktów tego Dekretu wykonany został właściwie tylko jeden podpunkt — „składanie kwiatów na ich mogiłach”. Można by się obejść bez tych inwektyw, gdyby ostry, bezlitosny umysł i trafne słowo Jewhena Malanjuka w swoim czasie nie uogólniły tego, co stało się z Ukrainą w latach dwudziestych, a te uogólnienia nie zostały przeniesione na teraźniejszość, na dzisiejsze antyukraińskie ataki „małorosjan” i „centrorosjan”, otwartych rosyjskich faszystów i spekulatywnych internacjonalistów. Ataki na wszystko, co właściwie ukraińskie, na fundamentalne wartości Ukraińców, na język, historię, kulturę, obyczaje… Odmówiono nam już prawa do ojczystego słowa w zdecydowanej większości telewizji w Ukrainie, już rewiduje się ukraińską historię — dawną i najnowszą — przez historyków, którzy już ze studenckiej ławy zostali zwerbowani do szeregów KGB. Zakończenie na str. 2 NASZ GOŚĆ Z POWIEŚCI LINY KOSTENKO NARÓD JAKO PROJEKT KULTURY 10–11 NIE SPRAWA PRYWATNA

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn