Strona · s. 9strona oryginału ↗
«WSZYSTKO I BEZ BRAWADY»
Слово Просвіти, №04 за 2011 рік
„Zapiski ukraińskiego szaleńca” obecnie można łatwo pobrać w Internecie w dowolnym formacie wygodnym do czytania. Jeden z paradoksów naszej teraźniejszości polega na tym, że do światowej sieci książka trafiła szybciej niż do księgarni. Naturalnie, czytelnicze opinie o niej w pierwszej kolejności wypełniły właśnie wirtualny świat. Proponujemy czytelnikom „Słowa Proświty” najciekawsze, naszym zdaniem, wrażenia ukraińskich blogerów na temat książki Liny Wasyliwny Kostenko.
„Boże, jakże zaniedbane jest nasze ukraińskie społeczeństwo, skoro nasi poeci zmuszeni są pisać takie prozaiczne rzeczy! To książka-ból, książka-krzyk… Człowiek, który przeszedł przez żarna systemu radzieckiego, przez ostrą cenzurę i zakazy druku, teraz zmuszony jest pisać o tym, jak my „kochamy swoją Ukrainę, która jeszcze nie umarła, walczymy o swój język, który już umiera. Zależni od wszystkich i wszystkiego, budujemy niezależne państwo”. Ola Mołoczij. „Lina Kostenko to bezcenny skarb narodu ukraińskiego. Ta kobieta da fory armii mężczyzn pod względem patriotyzmu. Jeszcze nie czytałem, ale słyszałem i widziałem, jak szlochała moja żona, czytając tę książkę… I słyszałem jej emocjonalne opinie”. Iwan Sirko. „Wszystko, co pisze Lina Kostenko, trzeba czytać, bez zastrzeżeń. Bo to prawdziwa rozkosz i radość z mistrzowskiej znajomości i użycia języka. O treści — rozmowa osobna. To — indywidualne. A jeśli już mowa o patriotyzmie, to Lina Wasyliwna nie wygłasza hucznych haseł, a po cichu jedzie do strefy czarnobylskiej, by „ratować ukraińską Atlantydę”. Gdyby tak większość Ukraińców też — nie słowami, a czynem”. Tramik. „Wspominam życie w latach 2000—2004: swoje i swojego otoczenia. Mniej więcej tak właśnie było. Wspominam Pomarańczową rewolucję… opisane wszystko i bez brawady. Właśnie brak preferencji politycznych i brawady czyni książkę bliską zwykłemu Ukraińcowi. Mam na myśli preferencje polityczne oparte na jasnym programie i stanowisku partii czy kandydata na to czy inne stanowisko. Preferencje polityczne oparte na czymkolwiek innym to PR i popkultura. …Mężczyzna stenografuje nowe tysiąclecie. Hobby? Myślę, że nie. To ucieczka od codzienności w pseudo-ważniejsze i pseudo-globalniejsze sprawy. Człowiek, czując się liliputem w życiu rodzinnym, pragnie widzieć siebie Guliwerem w skali znajomości epoki. A kto będzie mierzył? Kto teraz podniesie oczy na Guliwera? Wszyscy mają je przecież przykute do ekranów… tych czy innych… szczęśliwy ten, u kogo te oczy są przykute do innych, też przykutych oczu. „A na tle tego wszystkiego — życie”, — przedostatni mój akapit. Ale nie — to polityka na tle właśnie takiego życia. I jak tu znaleźć czas na postawę obywatelską? A i po co? Czy od nas cokolwiek zależy?” div4ysko.livejournal.com „…Na pytanie mamy przez telefon: „Co robisz?” tak właśnie odpowiedziałam: — Trenuję intelektualny mięsień! — Co robisz?! — Napinam mózg, czytam Linę Kostenko”… Lilija Zoriane Nebo. „Książka o wszystkim, co „zabolało”, o wszystkich perypetiach początku wieku i, oczywiście, o Ukrainie. Pewnie tak mocno i tak szczerze prawdziwie, aż do bólu, mogła napisać tylko ona. To książka, która otworzyła mi oczy na niektóre wydarzenia tamtych lat. To książka, która trafiła w sedno. To książka-Wezwanie, które musi usłyszeć każdy Ukrainiec…” Mramorka. „Trzy dni byłem zachwycony literami na monitorze. Takiego zapału od ukraińskiego autora nie czułem od czasów czytania „Toreadorów z Wasiukiwki” w dzieciństwie. Napisano wspaniałym, ŻYWYM i WSPÓŁCZESNYM językiem, o wydarzeniach, które poruszyły moją duszę i dusze milionów rodaków. O tym, jak do tego dochodziło. W pamięci wypływają moje lata studenckie czasów rozwiniętego kuczmizmu. Rozpoznałem w wierszach siebie obecnego i swoje dziecko, które dorasta w rosyjskojęzycznym środowisku ukraińskiej stolicy. Czasami wydawało się, że autor ukradł moje myśli i wyłożył je w tej książce. Podczas czytania przypominali się też przyjaciele, którzy wyjechali do USA, ich prototypy również są obecne w utworze. Nie myślałem, że styl pisania dziennika z lat 2000—2004 może być tak interesujący. Nie będę opowiadał więcej o treści, przeczytajcie sami. Nie pożałujecie. Zachwyt wam gwarantuję, ale dobrego nastroju — nie. Książka ma smutny podtekst, ale spróbujcie go odwrócić, wyciągając wnioski, działać tak, aby wasze życie stało się lepsze. Nie zawsze trzeba postępować tak jak główny bohater. Być może w ten sposób doprowadzimy do zmian we własnym życiu i w końcu zbudujemy Ukrainę”. Sztyk.
Nawiasem mówiąc, wiele obrazów z wierszy szestdziesiątniczki przebija się w wierszach z powieści. Płacz bagdadzkiego złodzieja w atakowanym Iraku nieuchronnie kojarzy się z szlochaniem konika polnego wśród traw, kiedy ten sam „bagdadzki złodziej lato ukradł, bagdadzki złodziej”. Rozważania o globalizacyjnym wolandowskim globusie, napełnionym ogniem, odcieniają wiersz „Straszny kalejdoskop. W tej chwili gdzieś ktoś zginął”. A w podkreślanym migotaniu krajobrazów czy rozmyślaniach bohatera o siostrze-krisznaice czasami odgaduje się, że „cała w girlandach, jak indyjska kapłanka, // wiosna migotała w iskierkach rosy”. Doświadczenie autorki w tworzeniu podmiotów lirycznych i poematowych sprzyja mistrzowskiemu nakreśleniu postaci utworu. O typowości rodziny Szaleńca raczej nie może być mowy. Za to w członkach jego rodziny i przyjaciołach uchwycono coś istotniejszego — symptomy czasu. Salingerowski Holden Caulfield (ten sam, który wolał dzwonić do literatów) miał od urodzenia siwe pasmo włosów. Prawie zgodnie z proroctwem Hezjoda o końcu świata. Przyrodni brat współczesnego programisty — Nastolatek — nie wyłącza odtwarzacza z nagraniami dźwięków żywej przyrody. Ojca, tłumacza z w zasadzie egzotycznych języków, drukują w piracki sposób. Kierownicy naukowi z Akademii Nauk udają się w długie „delegacje” do Burkiny Faso lub na atrakcyjną służbę państwową. Jednak, pomimo licznych „antystrof”, nowa książka L. Kostenko jest o miłości. Kochaniu bez udręk i zboczeń, hiperseksualności i intertekstualności. Jak mówi główny bohater: „… Jestem staroświecki. Tracę dla niej głowę” (kursywa W. L.). Na tle takich „prostych” wyznań nieodparte wieści snują się niczym napisy do jakiegoś klasycznego namiętnego filmu… Chyba tak nasyconego uczucia w naszej literaturze już dawno nie opisywano. Istotne przyczyny — obraz, biografia bohaterki. Dla Szaleńca, czasami wcielonego w sentymentalnego trubadura, „trudno kochać mądrą kobietę. Zawsze boisz się upaść w jej oczach”. (Z tego powodu, nawiasem mówiąc, bardzo nie chce się tracić niedopowiedzenia Żony! Pisarka już dzieliła się planami wydania powieści o „drugiej połowie” Szaleńca. Ale, ośmielę się przypuszczać, taki krok nie jest konieczny. Zamiast damskich bukietów z „kwiatami zła” czytelnik „Zapisków…” otrzymał już wyczerpujący szkic do „sztuki miłości”!)… … Ot, właściwie wszystko to można by napisać w elektronicznej kartce do „dziwnego historyka” i lirycznego cybernetyka w jednej osobie.
Na podstawie materiałów ukraińskiego Internetu przygotował Jewhen Buket
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
