Strona · s. 6strona oryginału ↗
Kruty
Слово Просвіти, №04 за 2012 рік
O Krutach pisano wiele. Były to zarówno poetyckie dedykacje, jak i wspomnienia, polityczno-krytyczne analizy, szkice historyczne oraz oceny wojskowe i publicystyczne. Pisali zarówno ci, którzy brali bezpośredni lub przynajmniej bliski udział w tym wydarzeniu, jak i ci, którzy tylko z oddali, na podstawie cudzych doświadczeń oraz w oparciu o studiowanie materiału źródłowego i jego krytyczną analizę, próbowali zrozumieć prawdziwą rolę i znaczenie Krut. Dla wygody cały ten niemały materiał należy podzielić na dwie części. W pierwszej z nich poszukiwano wyższego historiozoficznego sensu znaczenia Krut: pewnej ich decydującej wagi w ciągłym procesie historycznym wiekowej walki narodu ukraińskiego o swoją państwowość. I oto, w tym rozumieniu Kruty, bez względu na ich tragizm, oceniane są pozytywnie, gdyż dostrzega się w nich bez wątpienia pewną historyczno-logiczną konieczność. Ta bitwa wysoko podnosi godność narodu i tym samym żywi jego ducha oporu oraz walki o najwyższe wartości moralne — wolność i samostanowienie. W takim aspekcie znajdujemy w Krutach analogię do starożytnych greckich Termopil, gdzie w 480 r. przed Chrystusem spartańscy żołnierze Leonidasa piersiami zasłaniali perskim hordom wejście do Grecji; psychologicznie porównywano Kruty także z cezarskim Rubikonem: decydującym punktem zwrotnym, w którym dojrzała ukraińska wola do decyzji walki z Moskwą. Oceniano jeszcze Kruty jako przemianę „słowa w czyn”, to znaczy słowa IV Uniwersału — w działanie broni; porównywano jeszcze Kruty z taką krwawą bramą na granicy Ukrainy — Baturynem. A ogólnie zaznaczano śmierć młodzieży jako najwyższy patriotyczny przykład wyjątkowego poświęcenia, ofiarnego męczeństwa i męstwa ukraińskiego nowoczesnego rycerstwa w obronie Ojczyzny. Ukazane w takim aspekcie znaczenie Krut, wzmocnione zrozumieniem silnego związku wydarzenia pod Krutami z ogólnymi wysiłkami wyzwoleńczymi, należy uznać za pozytywne, gdyż dowodzi, że rola Krut w historycznej retrospektywie miała przede wszystkim charakter czynnika ideowego. Druga grupa pism o Krutach, oparta przeważnie na ostrej krytycznej ocenie ich i na polemice, w historiografii dotyczącej Krut ma bez wątpienia wszystkie cechy porządku negatywnego. Co prawda, sam fakt mężnej walki i bohaterskiej śmierci ukraińskiej młodzieży nie tylko nie jest potępiany, nie jest znieważany, a przeciwnie, w znacznej mierze nawet hiperbolicznie gloryfikowany, jednak rozpatrywany jest on oddzielnie, w oderwaniu od istotnego znaczenia całego kompleksu działań pod Krutami. Przez to samo wydarzenie pod Krutami jest zupełnie dewaluowane, przedstawiane jako klasyczny przykład pełnego wojskowego analfabetyzmu naszych dowódców wojskowych, kwalifikowane jako po prostu nieudana, niepotrzebna wojskowa awantura, która przyczyniła się do strasznej katastrofy kijowskiej młodzieży; wskazywano na Kruty jako na nieuzasadnione szaleństwo, bezradność, nawet jako na zdradę i zbrodnię ówczesnych przywódców. Ukraina wobec Moskwy dała pełną możliwość poznania istoty rosyjskiej rewolucyjnej demokracji, wyhodowanej na moskiewskim historycznym imperializmie. Kruty jasno wyznaczyły przełom w dotychczasowych ukraińsko-rosyjskich stosunkach politycznych. Na to niedwuznacznie wskazał sam prezydent Ukrainy prof. M. Hruszewski w przemówieniu nad grobem poległych bohaterów spod Krut: „Naród ukraiński dotąd wierzył w możliwość swojego rozwoju w nowej demokratycznej Rosji. Ale po wszystkim tym, co się stało, przekonał się, że z Rosją, czy to reakcyjną, czy rewolucyjną, nie jest mu po drodze”… Jeszcze wyraźniej świętą wartość dla Ukrainy krwawych ofiar poległych pod Krutami zaznaczyła także druga mówczyni nad ich grobem — pisarka L. Staryćka-Czerniachiwska. Jednak poza ważnym momentem o charakterze moralno-ideowym bitwa pod Krutami miała jeszcze realne — pewne znaczenie taktyczne. Prawda, sama w sobie ta bitwa z punktu widzenia czysto wojskowego była tylko jednym z epizodów bardziej złożonego kompleksu walk obronnych o Kijów. Dlatego dla dokładniejszego wyobrażenia i zrozumienia jej znaczenia taktycznego, trzeba rozpatrywać wydarzenie pod Krutami w związku z innymi ówczesnymi procesami wojskowymi i politycznymi, które rozwijały się w linii historyczno-państwowych zadań ukraińskich. Zatem w takim aspekcie bitwa pod Krutami miała tę bezwzględną zasługę, że przyczyniła się w znacznej mierze do ogólnego sukcesu kijowskich operacji obronnych, na których opierała się wtedy szeroka i ważna akcja władz ukraińskich w sprawie podpisania traktatu brzeskiego z Niemcami. Wtedy trzeba było za wszelką cenę utrzymać w swoich rękach stolicę, aby ten pokój godnie zdobyć. A Moskwa właśnie starała się wszelkimi sposobami tej ukraińskiej akcji przeszkodzić; dlatego też śpieszyła się ze skoncentrowanym marszem swoich armii na Kijów oraz wybuchami powstań w jego wnętrzu, by jak najszybciej opanować władzę na Ukrainie. Lecz nie przyszło to Rosjanom łatwo. Wojska bolszewickie napotkały niespodziewanie pierwszy zdecydowany i zawzięty opór zbrojny pod Krutami. W dalszym ruchu musiały już swój pierwotny niepowstrzymany rozpęd zahamować, posuwać się do Kijowa wolniej i ostrożniej. W tym natknął się wróg także na inne siły ukraińskie, które zagradzały mu drogę do stolicy. Prawda, w ogólnym wyniku walk o Kijów wojsku ukraińskiemu wobec przeważającej liczebnie siły wojska moskiewskiego trudno było wytrwać i ono ustąpiło. Ale na potrzebny decydujący termin wróg jednak został powstrzymany, bo dopiero po dziesięciu dniach od bitwy pod Krutami wojska czerwone opanowały Kijów, a tymczasem sprawa zawarcia pokoju w Brześciu dobiegła pomyślnego końca: pokój został oficjalnie i ostatecznie uchwalony oraz formalnie podpisany jeden dzień po upadku Kijowa — 9 lutego 1918 r. M. BYTYŃSKI, ppłk Armii URL. Bytyński M. „Kruty”. // Nowi dni. — 1958. — Nr 97. Biuletyn Związku Byłych Ukraińskich Żołnierzy w Kanadzie – 1962. — nr 10. — S. 10-12.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
