Strona · s. 8strona oryginału ↗
«Od Trypilla do współczesności» — świeży powiew
Слово Просвіти, №04 за 2012 рік
Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury Ekspozycja zbudowana jest według zasady chronologicznej, artyści nie zapomnieli o najważniejszych wydarzeniach historycznych: historia stała się przemyślanym doświadczeniem narodowym. …Docierały pojedyncze myśli z urywków rozmów w różnorodności wernisażu. Rozmawiali pisarze i malarze, muzycy i lekarze, akademicy-historycy i muzealnicy-naukowcy, a także wymieniali się przemyśleniami nauczyciele, wykładowcy, nawet dzieci, które z ochotą zaglądają w historię poprzez realne atrybuty etniczne. Poeta Petro Zasenko opowiadał o tym, jak w środku zimy w zimną niebyt wywożono eszelonami aresztowanych chłopów-średniaków z rodzinami, a ze śnieżną zamiecią za wagonami rozbrzmiewała ukraińska pieśń. Naród, który nie stracił pieśni, — nie stracił i wiary. Dlatego — jest nieśmiertelny. I nikt nie jest władny zetrzeć go na proch. Z głębi sal jakby przysłuchiwali się z portretów Hryhir Tiutiunnyk (pędzla Wasyla Berezowego), Iwan Mykołajczuk (młodej odesitki Marii Czepulskiej) i James Mace (pędzla Tamary Danyłenko) — Amerykanin, który całemu światu powiedział prawdę o Hołodomorze. A nieco dalej przyjaźnie uśmiechał się współczesny kozak z portretu autorstwa L. Hopanczuka. Na wystawie jest dużo bieli: wielkie rzeźby — popiersia hetmanów pracowitego Anatolija Kuszcza, a ponad nimi — nieskazitelny, historycznie prawdziwy Pawło Tyczyna — śpiewak narodu, zdolnego zrywać kajdany. Białe gobeliny Wałentyna Zadorożnego stały się szlachetnym artystycznym tłem dla otwarcia piątego stopnia projektu. Jaka wielkość w dziełach artysty przypadła nam w spadku! I jaka lakoniczna uczciwość — w spadku synowi Bohdanowi Zadorożnemu, którego obraz “Dla przyszłości” wita zwiedzających już na pierwszym piętrze Związku. Tam też kwitnie wiosna spod kobiecych rąk na obrazie Hałyny Barannykowej-Kyryłenko. I uśmiechają się górnicy po zmianie w niebezpiecznych podziemiach giętkim donieckim ostnicom — i nam z wami. To też prawdziwa historia. Wrażenie robią wielkie pod względem rozmiaru i majestatyczne, filozoficzne czy romantyczne w duchu prace dyplomowe młodych artystów. Ołeś Sołowiej, jeden z orędowników projektu, wymieniał z nazwiska utalentowaną młodą kohortę. Każdy człowiek odkrywa dla siebie świat na nowo, a artysta odkrywa go i sobie, i nam, swoim widzom. Dzieła wabią światłem uczuć tych, którzy już odeszli za wieczną granicę, ale pozostają z nami (na przykład, “Bez pamięci kochający waszą duszę…” Gogol kijowianki Alony Jasieniowej). I Gogol, i Szewczenko są tutaj — twórcami, a nie ofiarami. Bohaterowie historyczni w wizji współczesnych artystów — to świadomi swojej misji ludzie wolni duchem. Oni od samej kultury trypilskiej w teraźniejszość prowadzą nicią temat życia i pokoju. W tym kontekście jakby zwykły “Majowy poranek” Wiktora Kowtuna nabrał szczególnego znaczenia: gęsi, które uratowały kiedyś Rzym, dzisiaj ratują nas, kijowian od grzechu śmiertelnego smutku, zwątpienia — jasna radość istnienia potężnym strumieniem płynie do widza z obrazu znanego akademika. Charkowska szkoła malarska może pochwalić się w ekspozycji jeszcze dziełami młodej utalentowanej artystki Tetiany Iwanowej. Przed jej obrazami o tematyce wojennej (jest ich sześć) zatrzymują się zwiedzający. T. Iwanowa nie wypisuje szczegółowo twarzy — ona odtwarza zjawisko, szuka swoich odpowiedzi na pytanie “Czym jest wojna?”. Obok prac młodych artystów dwa obrazy eksponuje 90-letni Wasyl Zabashta, który wychował niemało utalentowanych artystów. Linia “nauczyciel i uczniowie” jest charakterystyczna dla tej wystawy od samego jej założenia. Oto i dzisiaj próbował powściągać swoją radość Feodosij Humeniuk, tylko w oczach świeciło — nie zawiedli uczniowie. Mykoła Storożenko, jak wiadomo, wychował już niejedno pokolenie orędowników. Ołeksandr Iwachnenko, Ołeś Sołowiej, Anna Furs i jeszcze młodsza Natalka Mełeś z Łucka, tworząc tę wystawę, godnie pracowali. I ich dziełami można się szczycić. Wołodymyr Priadka — artysta, badacz historii, który jeszcze w październiku opublikował w “Słowie Proświty” przekonującą rozprawę historyczną, poświęconą 1160. rocznicy państwa Rusi, zwraca uwagę na typ antropologiczny potomków kultury trypilskiej jeszcze dawniejszych mieszkańców tych ziem, których wizerunki zachowały się na petroglifach Kamiennej Mogiły. Askold (Oskołd) — pierwszy chrzciciel Rusi, bohater płótna A. Furs: jej Askold przeszywa spojrzeniem tak, że budzi ducha i nie pozwala sumieniu zasnąć. Znakomite płótno O. Melnyka “Działania Andrzeja Bogolubskiego na Rusi”: książę kradnie cudotwórczą Wyszogrodzką ikonę Matki Bożej, znaną teraz jako Włodzimierska lub “Umilenie”. I do dziś agresywnie nastawieni sąsiedzcy politycy kradną nasze świętości, historię, prawo do samodzielnego decydowania o swoim losie. A nasi sprzedawczyki od nich nie odstają. Czy więc naprawdę jesteśmy potomkami trypilczyków, którzy nie znali wojen? Czy mamy prawo się z nimi utożsamiać? Życiodajnego ducha wystawy czujemy i w rzeźbie “Charakternyk” (tak podobnym do Heorhija Narbuta) czerkaszanina Iwana Fizera, i w “Ukraińskim gwiazdozbiorze” Ołeksija Potapenka (na nosidłach dziewczyna niesie wodę), i w rozpoznawalnym wszechświecie Ludmyły Mytczenko. A jeszcze — druty linii wysokiego napięcia, niby mistyczne wanty łączą niemal niebiański obraz Chortycy z lądem; i śnieżnobiała rzeźbiarska brama, zakochana przekreślona siedmiopędzlem tęczy. A jeszcze — chortycki dąb z gałęziami-łanami i ptasim gniazdem w koronie, którego strzeże lew na obrazie Ołeksandra Olijnyka. Wrażenie robi praca Wiry Barynowej-Kułeby “Było, jest i będzie”. Jej tryptyk jest niepokonany, jak macierzyństwo: kiedy zebrano chleb, mężczyźni odpoczywają na pachnącej słomie, a piękne Ukrainki krzątają się: opiekują się dziećmi, pieką chleb, gotują barszcz, stroją się. W postaci matki sama nasza Ziemia — niepokonana, nieśmiertelna, kochająca i płodna, szczęśliwe schronienie prawdziwej Miłości. ...Historia, przemyślana środkami sztuki — doświadczenie, które musi wzmocnić fundament kolejnego stopnia do powrotu Ukraińców do własnego świata. Tradycyjnie otwarta wystawa “Ukraina od Trypilla do współczesności w obrazach współczesnych artystów” w przeddzień Dnia Jedności Ukrainy (tym razem poświęcona 1160. rocznicy od pierwszej pisemnej wzmianki o Rusi Kijowskiej) została uświęcona samą naturą: spadł śnieg i uczucie jasnej świeżości wzmocniło się w centralnych salach wystawowych Narodowego Związku Artystów Ukrainy na Placu Lwowskim. Wszakże pojawiło się ono jeszcze wtedy, gdy wieszano ostatnie obrazy w nieogrzewanych pomieszczeniach, ogrzanych żywym ludzkim ciepłem.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
