Strona · s. 9strona oryginału ↗
Dodatek do człowieczeństwa: kino
Слово Просвіти, №04 за 2012 рік
Tetiana KROP. Kiedyś Łesia Ukrainka pisała, że gdyby nie urodziła się Ukrainką, chciałaby być Gruzinką. Klasykowi XX wieku — reżyserowi filmowemu Serhijowi Paradżanowowi — udało się to połączyć: był pełnoprawnym członkiem trzech narodów — ormiańskiego, gruzińskiego i ukraińskiego, udowadniając, że narodowość człowiek też może wybrać, przynajmniej poprzez dodawanie nowych do tej danej przez Boga. Za dwa lata będziemy świętować 90-lecie tego Poety kinematografii. Jednym z pierwszych kroków jubileuszowych jest luksus wolności w niewolnym kraju. „Serhij Josypowycz zdołał zorganizować życie jako dzieło sztuki, jako wyrafinowany kolaż, gdzie łączyły się niekompatybilne, na pierwszy rzut oka, rzeczy — powiedziała na otwarciu wystawy sekretarz Związku Kinematografistów Ukrainy Iryna Zubawina. — Paradżanow to ponadczasowa postać, wielowymiarowa osobowość”. Dlatego nieprzypadkowo organizatorzy wystawy wybrali nieco niezwykły kąt widzenia — odkrycie wewnętrznego świata człowieka poprzez fotografię, która przemawia sama za siebie. Wyrazista osobowość, Serhij Paradżanow niezmiennie wzbudzał zainteresowanie mistrzów fotografii, którym poszczęściło się z nim obcować. Fotografowali go tacy klasycy fotografii jak Jurij Rost, Jurij Meczytow, znani operatorzy i mistrzowie fotografii Ołeksandr Antypenko, Andrij Władimirow… Wśród nich jest także autor wystawy w Muzeum T. Szewczenki, operator Narodowej Studii Filmowej imienia O. Dowżenki Jurij Harmasz. Kiedy zapytałam pana Jurija, jak wpadł na pomysł utrwalenia na taśmie spotkań z Paradżanowem, bez wahania odpowiedział: „A nie fotografować go było niemożliwe, bo to był człowiek-teatr, jak zresztą i człowiek-kino. Czyż można przejść obok piękna?”. Zdjęcia, które widzimy w sali muzealnej, należą do kilku okresów. Pierwszy — początek 1978 roku, kiedy Paradżanowa po interwencji działaczy światowej kultury zwolniono z więzienia, do którego trafił za wystąpienia przeciwko represjom i uciskowi myślącej ukraińskiej inteligencji. Później nie raz Harmasz jeździł do Gruzji, gdzie również się spotykali. A ostatnie zdjęcia zostały zrobione w 1987 roku w bukowińskiej wsi Czortoryja, na czterdziestym dniu po śmierci Iwana Mykołajczuka. Nie będę uciekać się do opisu i komentarzy wspaniałych dzieł fotograficznych. Każdy musi je obejrzeć w milczeniu i choć odrobinę dotknąć niepowtarzalnej indywidualności. Do określeń „człowiek-teatr”, „człowiek-kino” dodałabym: człowiek-orkiestra. Nie słyszymy jego głosu, nie obserwujemy ruchów, ale wszystko to możemy sobie wyobrazić z różnych wyrazów twarzy, a ona jak najlepiej odzwierciedla jego zdumiewająco bogatą wewnętrzną dramaturgię, gdzie namiętności kipią nie mniejsze niż na ekranie czy scenie. Człowieka o twarzy wschodniego mędrca widzimy w kuchni, na podwórku ukraińskiej chaty, w malowniczych tbiliskich podwórkach. Spojrzenie Paradżanowa ożywia nawet jakiś oficjalny event, gdzie nauczycielka ustawia pionierów… Nieprzeciętne postrzeganie świata przejawia się także w rysunkach artysty, które również są eksponowane. Temat „Paradżanow-człowiek” udanie uzupełnia temat „Paradżanow-reżyser filmowy”. Pod każdym zdjęciem znajduje się podpis — cytat Serhija Josypowycza, fragment z jego korespondencji lub wypowiedzi o nim, powiedzmy, Michelangelo Antonioniego, Federico Felliniego, Andrija Tarkowskiego, Jean-Luca Godarda… Organizatorzy wystawy poruszyli dawno dojrzałą kwestię otwarcia w Kijowie muzeum artysty, który 30 lat życia oddał ukraińskiemu kinu. I wzywają wszystkich nieobojętnych do wsparcia ich inicjatywy.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
