Strona · s. 10strona oryginału ↗
Jones, Muggeridge i Duranty: co kryje się w ich imionach?
Слово Просвіти, №04 за 2012 рік
Arkadij SYDORUK, laureat konkursu „Nagroda Garetha Jonesa”
Jestem za tym, aby oddawać hołd milionom niewinnie zgładzonych podczas Wielkiego Głodu-Ludobójstwa w Ukrainie w latach 1932–1933 nie tylko w oficjalnie ogłoszony Dzień Pamięci Ofiar Wielkiego Głodu i Represji Politycznych, który przypada na ostatnią sobotę listopada. Jestem za tym, aby Memoriał na zboczu peczerskim w Kijowie stał się Mekką dla Ukraińców z całego świata, którzy pragną odrodzenia niemal zabitej pamięci genetycznej narodu. Kamienie są martwe, jeśli w ludzkich duszach nie płonie płomień pragnienia per aspera ad astra (przez ciernie do gwiazd). Jestem za tym, aby Ukraińcy pamiętali imiona tych, którzy pomogli im zachować pamięć o tragicznej przeszłości, oraz tych, którzy od samego początku próbowali ją pogrzebać.
Echo ukraińskiej tragedii
„Berlin, 27 marca 1933 r. Szanowny Panie Lloyd George! Właśnie przybyłem z Rosji (czytaj: z ZSRR. — Przyp. autora), gdzie sytuacja jest, moim zdaniem, katastrofalna. Pięciolatka zakończyła się całkowitą katastrofą. Doprowadziło to do zniszczenia chłopstwa i do głodu w całym kraju. Sam przez kilka dni chodziłem pieszo po ziemiach Ukrainy, spałem w chłopskich chatach. (Tutaj i dalej w cytatach wyróżnienia autora). Rozmawiałem z robotnikami, wśród których szybko rośnie bezrobocie. Omawiałem sytuację z niemal każdym brytyjskim, niemieckim i amerykańskim ekspertem…” List, którego początek tutaj przytoczono, zawiera wykaz wywiadów z szanowanymi osobami, do których, zważywszy na zamknięty charakter społeczeństwa radzieckiego, trudno było dotrzeć. Lecz najbardziej uderza niezależność Garetha Jonesa w sądach i jego krańcowa szczerość. „Sytuacja jest tak skomplikowana, o wiele gorsza niż w 1921 roku, że zdumiewa mnie Pana zachwyt Stalinem” – pisał były asystent ds. zagranicznych do brytyjskiego byłego premiera. Co jeszcze powiedzieć o autorze listu? Nie przesadzając, można stwierdzić: był on jednym z europejskich intelektualistów drugiej ćwierci XX wieku, naznaczonego bezprecedensowymi wstrząsami politycznymi oraz społeczno-ekonomicznymi. Absolwent Uniwersytetu w Cambridge z wyróżnieniem, dobry znawca języka francuskiego, niemieckiego i rosyjskiego, Walijczyk Gareth Jones czuł się jak ryba w wodzie w Europie i Ameryce, dając się poznać w różnych dziedzinach. Przede wszystkim – w dziennikarstwie. Były korespondent w Moskwie i przyszły redaktor Berliner Tageblatt, Paul Scheffer, którego jako pierwszego z zagranicznych korespondentów wydalono w latach 30. z ZSRR, charakteryzował Jonesa jako „urodzonego dziennikarza”, „skromnego, rozumnego, niestrudzonego i przede wszystkim uczciwego”. Jego dorobek imponuje raczej nie ilościowo (choć i to świadczy o jego fenomenalnej pracowitości), a głębokim ukazaniem dramatycznych wydarzeń, których świadkiem było mu dane zostać. W jego reportażach odbijają się Ameryka okresu wielkiego kryzysu lat 30. oraz Niemcy czasów dojścia Hitlera do władzy i ustanowienia nazistowskiej dyktatury. W lutym 1933 roku, miesiąc po tym, jak Hitler został kanclerzem Rzeszy, i trzy dni przed podpaleniem Reichstagu, był on pierwszym zagranicznym dziennikarzem, który leciał razem z przyszłym dyktatorem w jednym samolocie na zjazd partii nazistowskiej. „Jeśli ten samolot ulegnie katastrofie – pisał – historia Zachodu się zmieni”. Jones w pełni mógłby pretendować do roli wybitnego politologa, przynajmniej dzięki dwóm ważnym prognozom. Po pierwsze, przewidział to, czego nie rozumieli, zawierając kapitulacyjny układ monachijski, Chamberlain i Daladier – nieuchronność II wojny światowej. Po drugie, zrozumiał dążenie Hitlera i Stalina do wspólnego podziału Polski i, co za tym idzie, przewidział zawarcie paktu Ribbentrop-Mołotow. Należy mu oddać sprawiedliwość za to, że jako pierwszy wśród zachodnich dziennikarzy obnażył nieludzką istotę reżimu bolszewickiego i nowej, komunistycznej „cywilizacji”, która budowana była na kościach milionów. W ZSRR przebywał trzykrotnie: po raz pierwszy w 1930 roku jako wysłannik Davida Lloyda George’a, po raz drugi w 1931 roku i po raz trzeci, towarzysząc amerykańskiemu magnatowi Jackowi Heinzowi II, w 1933 roku. Właśnie wtedy uchylił rąbka tajemnicy nad stalinowskim politycznym obłędem, związanym z pierwszą pięciolatką, przymusową kolektywizacją i spowodowanym przez nie masowym głodem, który przerodził się w największą tragedię w Ukrainie oraz na innych etnicznie ukraińskich ziemiach. Nadciągającą katastrofę Gareth Jones przewidział jeszcze latem 1930 roku. „Przyszła tamtejsza zima przyniesie wiele cierpień i głód” – pisał w datowanym na 26 sierpnia liście, który wysłał rodzicom z Berlina po pierwszej wizycie w ZSRR. Bibliografia jego artykułów o głodzie w latach 1932–1933 w ZSRR, opublikowanych w angielskich, niemieckich, francuskich i amerykańskich gazetach, wraz z krótkim wstępem składa się z piętnastu drobno zapisanych stron. Wśród nich znajduje się wiele opowieści o pełnym cierpień życiu ukraińskich rolników, których, pozbawiając ziemi, skazano na śmierć głodową. Echo ukraińskiej tragedii dotarło do „gwiazdonośnej” Moskwy. Oto co pisał Gareth Jones na podstawie własnych obserwacji: „W marcu wszędzie słyszałem krzyk: »Nie ma chleba!«. Po raz pierwszy usłyszałem go na moskiewskich ulicach. Starszy Ukrainiec podszedł do mnie i powiedział: »Podarujcie trochę na chleb. My na Ukrainie umieramy bez zboża. Przyjechałem do Moskwy, żeby kupić chleb i dostarczyć go do swojej wsi«. Wkrótce podszedł do mnie młody ukraiński chłop i zaczął błagać. »My umieramy po wsiach – powiedział. – Bez chleba na Ukrainie jesteśmy skazani na zagładę«. Rozmawiałem z chłopską rodziną – ojcem, matką i dwojgiem małych dzieci. Bezcelowo błąkali się w pobliżu opery i prosili mnie o pieniądze. »Chleba nie ma« – mówili”.
Ciąg dalszy nastąpi.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
