Strona · s. 10strona oryginału ↗
Otwarty list Anatolija Hajdamaki do ukraińskiej diaspory
Слово Просвіти, №04 за 2012 рік
Szanowna ukraińska społeczności diasporowa! Z głębokim żalem dowiedziałem się o wynikach „konkursu” projektów pomnika ofiar Hołodomoru na Ukrainie, który ma zostać wzniesiony w Waszyngtonie. Moim zdaniem projekt, który został „zwycięzcą” konkursu, to hańba dla Ukrainy i zniewaga dla tragedii Hołodomoru, ponieważ zniwelowano w nim podstawowe zasady ukraińskiej mentalności, wypaczono system znaków i symboli Ukraińców. Szanowni Amerykanie ukraińskiego pochodzenia, zawsze byliście szczerymi i oddanymi pośrednikami między Kijowem a Waszyngtonem, ale biorąc na siebie misję kształtowania poglądu Amerykanów na Ukrainę, warto godnie przedstawić im tragedię Hołodomoru. Bo przez uproszczenie i nieprofesjonalizm widzenia oraz interpretacji tragedii w taki sposób, podkreśla się jedynie jej niższą rangę. W rzeczywistości u podstaw tego projektu leży brak zrozumienia istoty problemu, ponieważ stawiacie znak równości między definicjami „Hołodomor — tragedia narodu ukraińskiego” a „Ukraina — spichlerz Europy”. Tymczasem jako pierwsi na całym świecie problem Hołodomoru na Ukrainie poruszyli właśnie Amerykanie. Ukraińcy są wdzięczni Jamesowi Mace’owi, Robertowi Conquestowi, Raphaelowi Lemkinowi, z których ten ostatni na poziomie światowym wprowadził pojęcie Hołodomoru jako ludobójstwa, stawiając go na równi z Holokaustem. Ponadto Amerykanie znają cenę bólu, budując wspaniały pomnik ofiar II wojny światowej, wykorzystując poruszającą symbolikę. Niestety, w odróżnieniu od wybitnych Amerykanów, architekt Larysa Kuryłas zupełnie nie zna istoty problemu. Głównym obiektem był tu człowiek, jego niszczenie przez system, nie tylko fizycznie, ale i moralnie, próbą transformacji myślenia, świadomości, rujnowanie chłopa jako życiodajnego źródła ukraińskości. Autorka wzięła za podstawę jeden, według niej, kojarzący się z Ukrainą produkt spożywczy — pszenicę. Wychodząc z produktowej, niemal reklamowej koncepcji, trzeba by było pośród złotego pola wcisnąć jeszcze kwitnącą łętę ziemniaka lub ziemniaka na 1,5 m, marchew, buraki, dynie, kukurydzę, mleko albo i krowę, prosiaka, kury, słoneczniki itp. To byłby daleko niepełny zestaw produktów, które odbierano chłopom. W rzeczywistości w tym projekcie czuć nie tylko całkowity brak ukraińskiej percepcji genetycznej, ale wręcz przeciwnie — całkowite przeciwieństwo. Bujność złotej pszenicy, nawet jeśli gdzieś w perspektywie ona znika — to nie Hołodomor, a dobrobyt. Typowa „oprawa” czasów radzieckich, utarty plakatowy chwyt, kołchozowo-patriotyczny ekstaz — nieodzowny atrybut „tła” od wiejskich klubów po rządowe koncerty w dni świąt państwowych, tło dla portretów wybranych przedstawicieli narodu każdej kampanii wyborczej na Ukrainie. Ten projekt bardziej przypomina hołd dla stacji hodowlanej imienia Łysenki, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę wysokość kłosów pod 2 m. Nie należy zapominać, że głód na Ukrainie był sztuczny, polityczny. Dlaczegoś w Irlandii, gdzie głód spowodowała klęska żywiołowa, nie czczono pamięci zmarłych 6-metrowym ziemniakiem, a znaleziono filozoficzne rozwiązanie. Jeśli chodzi o buki na płaszczyźnie, to tutaj znów przejawia się wasza ignorancja geograficzna. Żadnego buka na terytorium, które ucierpiało od Hołodomoru, nie znajdziecie. Nie narzucajcie wszystkim swojego kiczowatego postrzegania Ukrainy. Buki to Zakarpacie, Zachodnia Ukraina, a u nas jedli liście lipowe, u nas są topole. Symbolem tutaj może być co najwyżej wierzba czy kalina, która już jest wśród utartych symboli Hołodomoru. Tak samo, jak symbolem Hołodomoru (zaznaczę — nie głodu) jest bynajmniej nie pszenica, a pojedyncze kłosy, które specjalną techniką wciśnięto w ziemię. Obraz Hołodomoru jako ludobójstwa — to ścięte ściernisko, które przypomina świece (dlatego u nas są akcje „Świeca pamięci”, „Świeca modlitwy”). Ten obraz jest trójwymiarowy: ściernisko—świece—ludzie ze ściętymi głowami. Hołodomor — puste pole, miliony ofiar, zmarłych i nienarodzonych dzieci, wymarłe pokolenie. Właśnie dlatego, kiedy planowano budowę pomnika w Waszyngtonie i w 2008 roku święcono ziemię pod niego, w planach było uczczenie właśnie tego wymarłego pokolenia. Chodziło o jedność przez ocean Kijowa i Waszyngtonu, o to, by skojarzenia kijowskiego pomnika były na amerykańskiej ziemi, gdzie biją serca Ukraińców. Żeby pośrodku Waszyngtonu stała siostra czy brat dziewczynki z kijowskich wzgórz, a rozproszeni po świecie Ukraińcy mogli zjednoczyć się w żałobie i milczeniu. Ten znak Hołodomoru już stał się utarty, sprawdzony i, co najważniejsze, uznany przez ludzi i zrozumiały dla tych, którzy nie doświadczyli tragedii. W szczególności przed nim płaczą Amerykanie, Kanadyjczycy, Niemcy, on nikogo nie pozostawia obojętnym. Swoją drogą, kładziecie nacisk na wprowadzenie słowa „Hołodomor” do języka angielskiego, a ono już zostało wprowadzone bez was nie tylko do angielskiego, ale i do niemieckiego oraz innych. Swoją drogą, każdy słownik zagraniczny podkreśla, że jest to właśnie niszczenie głodem na Ukrainie. Zatem i tutaj wasze „misjonarstwo” się spóźniło. Architekt projektu Larysa Kuryłas w swoim wywiadzie zapewnia, że zdaje sobie sprawę z odpowiedzialności przed niewinnymi ofiarami. Dlatego bardzo proszę, pani Laryso, nie bierzcie jej na siebie, ponieważ to nie tylko wstyd dla Ukrainy i dyskredytacja ukraińskiej diaspory, ale i zniewaga dla uczuć Ukraińców, ofiar Hołodomoru lub ich potomków, którzy kiedyś mogą znaleźć się pośród waszego komiksu z bloczków pianobetonowych. Swoją drogą, wasze chwalenie bloczków pianobetonowych też niepokoi. Pewnie pomyliliście budowę centrum biznesowego i pomnika. Co więcej, w takim przypadku zdumiewa kosztorys pomnika w wysokości 1,5 mln dolarów, ponieważ cena bloczków pianobetonowych na Ukrainie mieści się w granicach 100 hrywien. A pomnik takiego poziomu powinien być budowany z ukraińskiego granitu, piaskowca, kamienia z ziemi, w którą wsiąkły łzy ukraińskich chłopów. Niestety, nie udało mi się nawet przez światową sieć dowiedzieć choćby o jednym wybitnym dorobku Larysy Kuryłas czy chociażby o jej drodze twórczej. Dlatego pojawia się wątpliwość nawet co do tego, czy znajdzie się ktoś z waszego zespołu autorskiego, kto jest godny nie tylko ulepić kłos, ale stworzyć obraz, symbol. Jako dla Ukraińca, niezrozumiały jest dla mnie fakt wykorzystania 4 mln hrywien z naszego budżetu, który w Postanowieniu miał być przeznaczony na wykonanie, transport, materiał, instalację, prace szkicowo-projektowe. Okazuje się, że te środki zostały wykorzystane jedynie na „promocję” projektu. Ten pański rozmach na tle świętego tematu, moim zdaniem, świadczy o próbie niektórych osób nie tylko wypromowania się, ale i wzbogacenia. Nie zapominajcie, że to projekt społeczny, a nie komercyjny. Moim zdaniem taniej będzie dla światowej społeczności nie zbierać 1,5 mln dolarów na stelę z pszenicą i bloczkami pianobetonowymi, a znaleźć jeszcze 4 mln hrywien, a to o wiele mniej, żeby „wepchnąć” ten projekt z powrotem. Zapoznałem się z materiałami dyskusji obywatelskiej w US-Ukrainian Foundation w Waszyngtonie pod kierownictwem Nadii Makkowel i po prostu wyobrażam sobie waszą patriotyczną atmosferę, gdzie wzruszająco dyskutujecie o tym, jak najlepiej i najbardziej wirtualnie przekazać uczucie głodu. Na czele z dr. Lewisem komplementarnie namawiacie się nawzajem, by uwierzyć we własną rację, ciesząc się swoją genialnością. Jednak oczywiste jest, że „...król jest nagi...”. Właśnie dlatego chcę zwrócić się do Mychajła Sawkowa, a w jego osobie do całej ukraińskiej diaspory. Jeśli nie potrafiliście opanować i przemyśleć tematu Hołodomoru, a to wynika z waszej decyzji, to jak w znanej bajce L. Hlibowa „Muzycy”: „...jeśli wy, wybaczcie, ani to, ani tamto, choć dziesięć razy przesiadajcie się. Nie ma talentu — i tyle”. Niestety, Ukraina nie może na was wpłynąć, dlatego proszę, jeśli została w was choć kropla nie-pseudopatriotyzmu, znajdźcie w sobie odwagę, by nie robić tego pomnika w takiej formie!
Z głębokim ROZCZAROWANIEM Autor Kijowskiego memoriału pamięci ofiar Hołodomorów 1931—1933 lat, członek korespondent Akademii Sztuk Ukrainy Anatolij HAJDAMAKA Zwycięzca konkursu projektów pomnika ofiar Hołodomoru w Waszyngtonie
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
