Strona · s. 15strona oryginału ↗
Niniwa i „Nikczemia”
Слово Просвіти, №04 за 2012 рік
Mykoła CYWIRKO. Chyba nieprzypadkowo to moje kolejne starcie na, że tak powiem, froncie owocowo-warzywnym wydarzyło się właśnie w tym przedświątecznym dniu. Już nawet niektórzy koledzy z Proświty, jak od niedawna zrozumiałem, odnoszą się do takich konfliktów z pewnym sceptycyzmem. To, powiadają, anachronizm. Co z tego, że zwrócisz uwagę sprzedawcy w sprawie nabazgranych odręcznie cenówek? „Przyszliście coś kupić – to kupujcie! A w jakim języku zrobiono szyldy, Was nie powinno obchodzić” – odpowiedzą, i to tak wykwintną ukraińszczyzną, że zdaje się, przymkniesz oczy – i czyż nie profesor literaturoznawstwa? „No, dobrze – nie uspokajam się – niech nasz lud na Nywkach (północno-zachodnie przedmieście Kijowa – przyp. red.) potrzebuje wyjaśnień w sprawie tego, co to jest „cybulia” (cebula), „ohirok” (ogórek), „morkwa” (marchew), „harbuz” (dynia). Mojej bezskutecznej walce z waszymi „łukami” i „ogurcami” końca nie widać. Ale dlaczego wy nas, Ukraińców, witacie „s Nowym godom” (mam przy tym na myśli napis na ścianie, wykonany wielkimi literami)? Czyżby i słowo „rik” (rok) wymagało tłumaczenia? W odpowiedzi brzmi „sentencja” dotycząca tego, że język rosyjski jest międzynarodowy (?) i w ogóle, u nich, widzisz, gospodarzem jest gaspadin Izmaiłow… Ot, co. Wychodząc z pawilonu warzywnego i rozmyślając, jak by tu spotkać się i porozmawiać z panem Izmaiłowem, mimowolnie rzuciłem okiem na budynek naprzeciwko. Zwyczajna sobie „chruszczowka”… I w tej chwili przypomniałem sobie, że w kalendarzu 5 stycznia, że w tym budynku przy ulicy Akademika Tupolewa 28 mieszkał w ostatnich latach mój dobry przyjaciel i brat w piórze Jewhen Warda. Dwadzieścia lat temu, właśnie przed Bożym Narodzeniem przestało bić jego mężne serce, zmęczone faszystowskim obozem koncentracyjnym, gdzie był z matką jeszcze jako małe dziecko, totalitarnymi prześladowaniami lat 1960–1970 i jeszcze wieloma innymi rzeczami. Na długo przed znajomością z Jewhenem, która wydarzyła się, niestety, dopiero w drugiej połowie lat 80., słyszałem o nim niejednokrotnie. Czy to jako ciekawostkę, czy to jako legendę opowiadano o „Persie”, którego prześladowano za ukraiński nacjonalizm. Z czasem wyjaśniło się, że takiego Irańczyka w przyrodzie nie istniało, w każdym razie w okresie susłowszczyzny – na pewno. Za to był Asyryjczyk Jewhen Inwijowycz Warda. Jakieś niezdrowe, w opinii radzieckich ideologów, zainteresowanie przejawiał ten młodzieniec wobec tego, co narodowe, ukraińskie. Przetłumaczył na język Szewczenki opowiadania średniowiecznego asyryjskiego pisarza Abu-l-Faradża (1972), wiersze innego asyryjskiego literata Dawida Iljana… Ale na tym nie poprzestał. Kiedy Jewhenowi Wardzie „znawcy sztuki w cywilu” „doradzili” wyjechać z Kijowa, on w Czerkasach w 1979 roku wydał broszurę „Historia pomników T. H. Szewczenki”… Dziwny „Pers”, czyż nie? Syn Asyryjczyka i Ukrainki, Jewhen Warda stanowił przykład obywatela, który święcie kochał ziemię, gdzie się urodził i wychował, ale też oddawał należne starożytnemu narodowi, którego krew płynęła w jego żyłach. Najjaśniejsze moje wspomnienie o Jewhenie nie jest tym, kiedy zaprosił mnie do cerkwi Świętej Pokrowy na Podolu, na poświęcenie kupionej przez niego na Andrijewskim Uzwozie ikony Matki Bożej. To również nie spotkanie z nim w Dzień Kijowa w 1991 roku, kiedy Jewhen dopiero co przeszedł ciężki zawał. To także nie ten dzień w 1990 roku, kiedy w redakcji gazety „Mołod’ Ukrajiny” złożyliśmy z nim swoje podpisy pod odezwą Wolnego Stowarzyszenia Ukraińskich Dziennikarzy. Oczywiście, wspomnieniem nr 1 była, jest i będzie nasza wspólna podróż do Kaniowa 22 maja 1991 roku, której rezultatem była nasza z Wardą korespondencja „Na naszej – nie swojej ziemi”, wydrukowana w „Weczirnim Kyjewi”. Ponieważ wydarzenie opisywane w materiale było rezonansowe, nie obyło się bez publikacji pod rubryką „Powracając do wydrukowanego”. Nazwa jej była nieco kuriozalna – „Lenin-autokafelista”. Ale mniejsza z tym. Bardzo podobała mi się ta współpraca z Jewhenem Wardą i miałem nadzieję na jej kontynuację… Przeżył w niepodległej Ukrainie z miesiąc. A jak przeżywał „najazdy” byłej metropolii na państwo, które dopiero co zaczęła uznawać światowa wspólnota! Jeszcze 3 stycznia 1992 roku dzwonił do mnie ze swojego mieszkania przy ul. Tupolewa 28: „Mykoło, słyszałeś? No, jakże tak! Kiedy oni dadzą nam spokój?!” Jewhenie, Jewhenie… Jak mi Ciebie brakuje dzisiaj! Jak brakuje Ciebie i takich jak Ty nam, Ukrainie! Jaką słabą pociechą jest dla mnie przedmowa do Twojej pośmiertnej książki „Od Niniwy do Ukrainy” (Kijów, „Znannia”, 1994). Wiem, Ty nigdy nie dopuściłbyś takiego sparafrazowania: od Niniwy do Nikczemii! I słysząc moje oburzenie w sprawie kolejnej językowej porażki na targu „Turbota”, który jest naprzeciwko Twojego budynku, poklepałbyś mnie po ramieniu i powiedział: „Chodźmy, przyjacielu, do tego Izmaiłowa. Ja znajdę słowa, znajdę argumenty, które zmuszą tego człowieka do zastanowienia się nad tym, kim on jest, gdzie on dzisiaj mieszka i co robi”. Pamięci ukraińskiego patrioty, proświcianina, poety i tłumacza, Asyryjczyka Jewhena Inwijowycza WARDY (1942–1992)
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
