Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №04 за 2013 рік

16 s. · 41 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Siła narodu i państwa tkwi w jedności

W przededniu Dnia Jedności Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadziło okrągły stół na temat „Język ukraiński jako decydujący czynnik jedności Ukrainy”. Obchodzenie tego dnia, oddawanie czci twórcom Aktu Zjednoczenia to nie tylko potrzeba społeczna, ale i moralny imperatyw niepodległego, zjednoczonego państwa ukraińskiego. To przypomnienie o tym, że siła narodu i państwa tkwi w jedności. Nienaruszalna jedność, jako gwarancja przyszłości kraju, jest niemożliwa bez wspólnych wartości narodowych. Wśród nich język ukraiński jest najważniejszy. Dyskusja nad istniejącymi problemami potwierdziła pilną potrzebę zjednoczenia i koordynacji wysiłków różnych sił społeczno-politycznych w imię przyszłości Ukrainy. Wartości narodowe są niezniszczalne! Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”: — Przeprowadzenie okrągłego stołu podyktowane jest datą historyczną, którą obchodzimy — 94. rocznicą Dnia Jedności Ukrainy. Nie jestem historykiem, ale jako osoba zaangażowana w ten akt, który nazywano Łańcuchem Zjednoczenia, mogę powiedzieć: od tego momentu wszyscy my, którzy jesteśmy zaangażowani w ten bardzo ważny moment historyczny, którzy jesteśmy zaangażowani w Ruch, w akt tworzenia państwa, którzy przyjmowali Konstytucję, kształtowali Ukrainę w centrum i w regionach, odczuwamy nie tylko dumę, ale i wielką odpowiedzialność. Akt Jedności Ukrainy jest niezwykle ważny, kluczowy w polityce tworzenia państwa. Gdyby nie było wielkiej historycznej jedności narodowej, która kształtowała się nie przez dziesięciolecia, w warunkach braku państwowości wytrzymując wszystko, co nazywa się naciskami i podziałami geograficznymi, gdyby nie został uformowany jednolity kulturowo-historyczny zwarty obszar, który nazywa się Ukrainą, gdyby nie było tych fundamentalnych zasad — tradycji, jednolitego języka, pamięci historycznej i zbiorowej, nie doszłoby do tego, co ogłosił naród 94 lata temu. Jedność była na tyle fundamentalna, że ten moment Odrodzenia, moment Jedności jest najważniejszym ogniwem w łańcuchu odrodzenia narodu. Właśnie wtedy naród poczuł potrzebę bycia jednolitym organizmem. Przed tym dążeniem Ukrainy upadły potęgi imperiów, polityki kolonialne z ich reżimami rozsypały się w proch. Dlaczego i dziś ten temat pozostaje ważny? A dlatego, że dzisiejsza polityka naszej władzy skierowana jest na rozszerzanie tych stref wyobcowania, na których grały reżimy kolonialne wszystkich imperiów. Stref niezgody i wrogości, na których wyrasta i wywyższa się antynarodowa władza. Właśnie dlatego została sformowana siła polityczna — zastanówcie się! — Partia Regionów. Nie partia jedności narodowej, nie partia całości, nie partia jedności, a — regionów. W samej nazwie, w samej definicji zawarto zasadę podziału i konfrontacji. Kiedyś niemiecki filozof i socjolog, ostatni klasyk szkoły frankfurckiej Jürgen Habermas powiedział, że istnieją dwa typy narodów: naród obywateli i naród współrodaków. Dziś nas wszystkich robią narodem obywateli: prawa ludzkie są absolutyzowane, narodowe — wynoszone poza nawias. Naród współrodaków różni się od narodu współobywateli tym, że zachowuje on zbiorową pamięć narodową, wartości kulturowe, jest nosicielem jednolitego kodu jedności, zachowuje język, kulturę i zasady kulturowe. Teraz, gdy panuje totalna polityka rynku, gdy wszystko jest sprzedawane i wymieniane, wypada z pola widzenia, że tak naprawdę nie wszystko jest na sprzedaż i do wymiany. To przede wszystkim wartości narodowe, które zawsze dają zaczyn do tego, by odrodził się i wzrastał naród, by odrodziło się państwo. Jedną z najważniejszych wartości, jedynym czynnikiem, który może skonsolidować naród, jest język, język ukraiński. Dziś jest on upokorzony, wyparty, wygnany z przestrzeni informacyjnej, sfery socjokulturowej. Ale wartości narodowych władza nie zniszczy. Potwierdzają to, na przykład, niedawne obchody przez Ukrainę wielkiego obrzędowego cyklu Bożonarodzeniowego. Nasze tradycje odradzają się niezależnie od tego, jak traktuje nas władza, jaką perspektywę nam kreśli i jakie „Łukomoryje” nas czeka. Bo wiemy, kogo posadzono na tym złotym łańcuchu, jakiego kota. Tego kota, który chce nam dziś narzucić język rosyjski, kulturę rosyjską, który, wykonując wytyczne obcego państwa, robi wszystko, aby dzieci, Dokończenie na str. 2—3 WIECE CZYTELNICZE 12–13 WYDARZENIA, KTÓRE ROK OTWORZYŁY

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Siła narodu i państwa tkwi w jedności», s. 1

Siła narodu i państwa — w jedności

Dokończenie. Początek na str. 1 młode pokolenie, które jutro ma kształtować przyszłość Ukrainy, zostało zdenacjonalizowane w powijakach. Jestem przekonany: nie możemy i nie pozwolimy na to. Zmobilizować społeczeństwo do aktywnych działań Wołodymyr WASYŁENKO, doktor nauk prawnych: — W parlamencie zarejestrowano projekt ustawy o językach, jest on fundamentalnie opracowany, gruntowny i wyważony. Ale nie ma perspektyw na jego przyjęcie. Obecna władza nastawiona jest na zniszczenie języka ukraińskiego. Jednym z narzędzi jego niszczenia jest właśnie antykonstytucyjna ustawa Kiwałowa-Kolesniczenki, która została niedawno „uchwalona”. Ta władza będzie bronić tej ustawy, ponieważ jest ona głównym narzędziem niszczenia języka ukraińskiego i samego państwa. Ustawa to tylko jedno z ogniw antynarodowego planu. Obecnie obserwuje się także inne bardzo niebezpieczne tendencje. Po pierwsze, to spis ludności zaplanowany na ten rok. Zapewniam was, że antyukraińskie siły już przygotowują się do masowych fałszerstw. Już dziś, tak jak to było w zeszłym roku, wzywają, aby jak najwięcej ludzi zapisywało się jako Rosjanie, coś podobnego było jeszcze w 2006 r. Wyniki mogą stać się dla nas zaskoczeniem w tym sensie, że liczba Rosjan gwałtownie wzrośnie, a liczba tych, którzy posługują się ojczystym językiem ukraińskim, zmaleje. Władza ma już dobrze wypracowane technologie, co pokazały minione wybory parlamentarne. To wielkie i realne niebezpieczeństwo. Po drugie, zaczął działać Zakon o referendum. Uchwalony został w sposób antykonstytucyjny, który w swojej treści jest sprzeczny z Konstytucją Ukrainy. Na referendum planuje się wnieść pytanie o nadanie językowi rosyjskiemu statusu drugiego języka państwowego. Niestety, płyną pewne siebie, optymistyczne oświadczenia ze strony szeregu organizacji społecznych i politycznych, że rzekomo nasi obywatele są świadomi i nie zagłosują tak, jak tego chcą antyukraińskie siły. Nie jestem pewien, ponieważ referendum nie będzie odbywać się w normalnej, uczciwej atmosferze i pod egidą uczciwej władzy, na to nie ma co liczyć. Dlatego podkreślam: znajdujemy się w bardzo wielkim niebezpieczeństwie. W wyniku wszystkich tych sztuczek władzy święto jedności narodowej wysiłkami obecnej władzy może obrócić się w koniec istnienia Ukrainy jako państwa. Obecna władza — o czym wielokrotnie mówiłem — z formy jest Partią Regionów, a z treści — grupą przestępczą. I działa ona nie według Konstytucji, nie według praw istniejących w państwie, a według praw świata przestępczego: silniejszy, pachan dyktuje swoje warunki. Taka praktyka jest narzucana w ukraińskim społeczeństwie. I dopóki my, nasi liderzy, moralno-intelektualna elita Ukrainy nie uświadomią sobie tego zagrożenia, nie podejmą niezwłocznych kroków, aby naprawić tę sytuację, nasze okrągłe stoły, oświadczenia, apele, wezwania do niczego nie doprowadzą. Często można usłyszeć, że rzekomo mamy chore społeczeństwo. Nie, nie ono, mamy nieuleczalnie in- Zdjęcie Jewhena Buketa fekowaną tak zwaną elitę. Nawet te działania naszej opozycji, które obserwowaliśmy podczas rozpatrywania kwestii językowej w Radzie Najwyższej, pokazują nam jej infantylność, amorficzność, niezdolność do obrony interesów narodu, państwa. To ludzie, którzy przystosowują się, wykorzystują sytuację we własnych prywatnych lub korporacyjnych interesach, nie interesuje ich los języka ukraińskiego, narodu i, jeszcze raz podkreślam, w wielkim rozrachunku także los państwa. Niestety, oni tego nie rozumieją lub nie chcą rozumieć. Dlatego jeśli ktoś myśli, że jakoś to będzie, obejdzie się — tak nie będzie. Jeśli nie zdołamy zmobilizować społeczeństwa do aktywnych działań, do oporu wobec tej władzy, skazujemy naród i państwo na katastrofę. Pod koniec lat 90. ludzie z oddaniem, z poświęceniem pracowali na rzecz ukraińskiej idei. Zresztą wsparcie całego społeczeństwa było wtedy kolosalne. Wzorcami, autorytetami moralnymi byli żołnierze UPA, dysydenci-szestdziesiątnicy. Obecnie tego nie widać, ponieważ dyskredytacja wielu wczorajszych liderów, utrata narodowej przestrzeni informacyjnej zrobiły swoje czarne dzieło. Możemy i musimy zwyciężyć. Ale do tego potrzeba, aby ludzie, przede wszystkim ci, którzy mają wagę w społeczeństwie, stali się bardziej aktywni, a sprawę narodową postawili wyżej niż własne interesy. Należy przeprowadzić lustrację Wałerij ASADCZEW, przewodniczący sekretariatu Ukraińskiej Partii Ludowej: — W poprzednich latach niepodległości narodowe święta ukraińskie, takie jak Dzień Jedności, były jednocześnie państwowymi. Obecna władza tak odwróciła politykę, że pojęcie narodowego jest oddzielone od państwowego. Wydarzenia państwowe odbywają się według nieukraińskich scenariuszy, a święta narodowe znów obchodzą tylko te siły polityczne, które wyznają ukraińską ideę. Dlaczego tak się stało? Ten proces jest całkowicie obiektyw- Pawło Mowczan, Mykoła Nesterczuk, Wałerij Asadczew ny i przewidywalny. Rzecz w tym, że na początku ukraińskiej niepodległości nasze państwo rozwiązywało dwa fundamentalne zadania, podczas gdy inne kraje Europy (Polska, Węgry i in.) — tylko jedno: lustrację, czyli odsunięcie antypaństwowych prokomunistycznych sił, które nie wyznawały demokratycznych zasad, od realnej władzy. Przeprowadziwszy lustrację, zaczęły rozwijać się jako niepodległe demokratyczne państwa. Rozwiązanie jednocześnie obu zadań (zdobycie niepodległości i lustracja) na Ukrainie było nierealne, ponieważ dla rozwiązania pierwszego siły demokratyczne zmuszone były pójść na sojusz z byłą komunistyczną nomenklaturą, z tą, która wtedy również uważała, że Ukraina powinna być niepodległa. Drugiego problemu wtedy rozwiązać się nie udało. Prokomunistyczne siły zachowały się i zaczęły odzyskiwać utracone pozycje. Doskonale rozumiemy, że Partia Regionów jest faktycznie pochodną komunistycznej. Ta siła uformowała się przeważnie w tych regionach, które na początku lat 90. tworzyły „czerwony pas” — (obwody doniecki, ługański, dniepropetrowski) — tam są najsilniejsze pozycje komunistów. Nie sprzeciwiali się oni stworzeniu oligarchicznego reżimu, dlatego, że sami go tworzyli, zrodzili oligarchię. To z ideologicznego punktu widzenia pokrewne siły. Dzisiaj przed ukraińską wspólnotą stoi problem lustracji. Nie można go rozwiązać w sposób polityczny — wyborami, zmianą frakcji w Radzie Najwyższej itp., ponieważ i wśród władzy, i wśród opozycji, niestety, są siły polityczne, które zadowala obecny system władzy. Zdobywszy zwycięstwo, będą robić to samo, co obecni przywódcy. Dlatego bardzo ważne jest stworzenie szerokiej społeczno-politycznej pozaparlamentarnej opozycji. Ta nie polityczna, a właśnie społeczna składowa powinna wyjść na pierwszy plan. Podobnie było na początku lat 90., ale trzeba uwzględnić konkretną obecną sytuację. Zdjęcie Mykoły Cymbaluka Ten okrągły stół to pierwsze kroki ludzi nieobojętnych, którzy wiedzą, czym jest Ukraińskie państwo narodowe, jak ciężko było je zdobyć i dlaczego trzeba je zachować dla przyszłych pokoleń. Naszym celem jest rozpoczęcie formowania wielkiej, potężnej siły społeczno-politycznej, która będzie poza opozycją rządową. Wielu z tych, którzy znajdują się w opozycji parlamentarnej, nie zawsze otwarcie wyraża to, co może powiedzieć opozycja pozaparlamentarna. Z pomocą takiej siły przeprowadzimy lustrację, odsunięcie od władzy wszystkich sił antyukraińskich i antypaństwowych. Bez tego Ukraina nigdy nie będzie mogła ruszyć naprzód drogą cywilizowanego rozwoju, dynamicznie rozwijać się jako konkurencyjne państwo. Będzie dreptać w miejscu, robić krok do przodu, dziesięć do tyłu. Mam nadzieję, że idee tego okrągłego stołu znajdą odzew w bardzo szerokich warstwach społeczeństwa, ludzie zaczną przyłączać się do tego wielkiego ukraińskiego ruchu. Musimy aktywnie formować swoją siłę polityczną, prowadzić pracę wyjaśniającą, agitacyjną i wtedy władzy będzie bardzo trudno robić antyukraińskie rzeczy, które narzucają jej zewnętrzne siły polityczne. Za nami prawda, za nami historia Iwan ZAJEC, deputowany ludowy Ukrainy: — Musimy dać jasną ocenę ogólnej sytuacji z językiem ukraińskim, ukraińską istotą naszego państwa i prognozować, co będzie działo się w 2013, 2014 i 2015 roku. Wtedy będziemy mogli opracować środki przeciwdziałania tym procesom dezintegracyjnym, które zachodzą. Nie trzeba bać się powiedzieć prawdy samym sobie. Nabiera tempa proces deukrainizacji. Dzieje się to nie tylko w sferach informacyjnej, edukacyjnej, ten proces zaczyna przenikać już także do życia codziennego. W ten sposób zapoczątkowuje się proces dyferencjacji Ukrainy na podstawie kulturowej, językowej. Zaczynają formować się swoiste enklawy bez języka ukraińskiego na wschodzie i południu Ukrainy, jeszcze niedawno tego nie było. Ten proces został uruchomiony właśnie przez ustawę o językach regionalnych. Sytuacja jest bardzo skomplikowana i niebezpieczna. Nie trzeba myśleć, że to wynik jakichś minionych działań czy sił żywiołowych — to wynik celowej polityki obecnej władzy, piątej kolumny i tych moskiewskich sił, które działają na naszej ziemi. W przyszłym roku ta polityka, przynajmniej próby logicznego zakończenia procesu ponownego założenia państwa Ukraińskiego, będzie trwać. Pierwszą oznaką tego jest ustawa o językach regionalnych. Prezydent nic nie zrobił, aby wnieść do niej zmiany. To jego świadoma polityka. Niedawno w prasie czytaliśmy wywiad z głową Kościoła Greckokatolickiego o tym, że działacze kościelni zwracali się do Janukowycza z tym, aby nie wnoszono zmian do ustawy o organizacjach religijnych. Prezydent im obiecał, że takich zmian nie będzie, bo to bardzo niebezpieczne. Ale zamiast tego zmiany uchwalono. To samo z ustawą językową. Przedstawiciele ukraińskiej inteligencji jeździli do prezydenta, usłyszeli jego obietnicę przeglądu ustawy, a także to, że opracują program wsparcia języka ukraińskiego, na to przeznaczą środki. Nic nie wykonano. Świadczy to o tym, że prezydent gra, że nie będzie przestrzegał Konstytucji, nie będzie tworzył ukraińskiej Ukrainy. Uważnie śledząc pracę Zgromadzenia Konstytucyjnego, widzimy, że tam odbywa się przyspieszone opracowywanie nowej Konstytucji. Leonid Krawczuk w jednym z wywiadów niedawno powiedział, że obecna Konstytucja jest nielegalna, bo Sąd Konstytucyjny anulował decyzję z 2004 roku i wróciliśmy do poprzedniego wariantu Konstytucji. W rzeczywistości to nie Konstytucja jest nielegalna, a kroki Sądu Konstytucyjnego i ta ustawa z 2004 roku, którymi wnoszono zmiany do Ustawy Zasadniczej. Ale formuje się opinia o nielegalności Konstytucji, że nie odpowiada ona dzisiejszym potrzebom, dlatego trzeba ją zastąpić. Właśnie przez Zgromadzenie Konstytucyjne zostanie podjęta próba ponownego założenia państwa na rosyjskiej tradycji politycznej, na rosyjskim gruncie etnicznym, odejścia od narodowego typu państwa Ukraińskiego, od ukraińskiej tradycji, ukraińskiego zwyczaju. Takie jest główne zadanie obecnej władzy. Obserwujemy też tajne przygotowania do spisu ludności. Prowadzono jakieś etapy przygotowawcze, eksperymenty. O tym nic nie wiedzą ani politycy, ani społeczeństwo. Nawet jaka była

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

liczbę pytań, jaki charakter mają te pytania. Wcześniej było 13 pytań, teraz, zdaje się, 24 lub 26. Wszystko jest ukierunkowane na to, aby stworzyć taką bazę statystyczną, która zaświadczyłaby, że nie mamy państwa ukraińskiego typu narodowego, a trzeba rozwijać się na podstawie kosmopolitycznej, na obcej tradycji politycznej i kulturowej. Dlatego bądźmy świadomi, że toczy się walka o istnienie narodu ukraińskiego, ukraińskiej państwowości. W zeszłym roku władza znalazła się w bardzo trudnej sytuacji. Nie porozumiała się z władzami rosyjskimi, w zasadzie nie mogła znaleźć wspólnego języka z Unią Europejską i z USA z powodu rozkradania mienia, tendencji autorytarnych, lekceważenia praw człowieka i tym podobnych. Do pewnego stopnia przestraszyła się tej sytuacji, którą stworzyła na Ukrainie. Kwestia konsolidacji narodu pojawi się w porządku dziennym i będzie artykułowana nawet przez przedstawicieli tej władzy. Ale sedno tkwi w tym, na jakiej podstawie będzie odbywać się konsolidacja. Czy na zasadach narodowych, zapisanych w obecnej Konstytucji, czy na bazie tej polityki, którą obecnie wyznaje prezydent Janukowycz i Partia Regionów, czyli na zasadach tak zwanego rosyjskojęzycznego konceptu kosmopolitycznego. Obecna władza jest mentalnie zanurzona w radzieckiej praktyce, komunistycznej ideologii. PR i komuniści to dwa skrzydła jednego ptaka, bo wywodzili się z jednego źródła. Dlatego bliżej im do tworzenia państwa na bazie kosmopolityzmu, obcej tradycji kulturowej. Do tego trzeba zniszczyć rdzenną ukraińską podstawę, która jest zawarta w naszej Konstytucji, w procesie państwowotwórczym. Dlatego musimy być świadomi, że ogłoszono wojnę wszystkiemu, co ukraińskie, ukraińskiej istocie. Trwa szalony atak informacyjny na media. Kierunkiem tego ataku jest zmuszenie Ukraińców do bycia tolerancyjnymi wobec wrogów, wobec tych, którzy zamachnęli się na państwo ukraińskie. Widzimy to wszędzie. W 2013 roku czekają nas bardzo ciężkie czasy, dlatego trzeba się zmobilizować. Gwarancją zwycięstwa jest wielka praca oświatowa wśród obywateli. W narodzie podstawa jest zdrowa, żywa, wszyscy rozumieją, że stabilne państwo można zbudować tylko na gruncie narodowym. Świadczy o tym praktyka światowa i europejska. Ale mamy problem z segmentem politycznym, nie tylko z rządzącym, ale i z opozycyjnym. W XX wieku kosmopolityzm wpływał na tendencje światowe poprzez partie lewicowe, liberalne. XXI wiek to wiek etnicznego nacjonalizmu w wymiarze patriotycznym. Widzimy, jak dzisiaj kosmopolityzm zwraca się w stronę opanowania partii prawicowych, narodowo-demokratycznych. Dlatego że partie konserwatywne są silne duchem. Trzeba podważyć ducha, bo jest on najsilniejszy, najpotężniejszy. Widzimy, jak ostro kosmopolityzm zaczyna natarcie na partie prawicowe. Obserwujemy niezbyt wyrazistą politykę opozycji, bo jest tam wielu ludzi, którzy nie przestrzegają zasad konserwatyzmu, zajmują utylitarną pozycję w swoich celach. Zatem w przededniu Dnia Jedności musimy jasno zadeklarować, że perspektywę państwo ukraińskie ma tylko jako państwo typu narodowego, że jest to najbardziej stabilne społeczeństwo, co potwierdza doświadczenie europejskie i światowe. Musimy rozbudowywać segment obywatelski, ogólnoukraiński ruch na rzecz obrony naszych praw, naszego państwa. Tylko tak możemy uratować sytuację. Nie powinniśmy bać się bronić przekonań, bo za nami jest prawda, za nami jest historia. Zdjęcie Mykoły Cymbaluka Pracować na rzecz jedności Wasyl KUIBIDA, przewodniczący Ludowego Ruchu Ukrainy: — Premier Wielkiej Brytanii David Cameron niedawno, podobnie jak Angela Merkel, oświadczył, że wielokulturowość poniosła klęskę, i wezwał do silniejszego utwierdzenia brytyjskich wartości oraz tożsamości. Chcę przypomnieć, że 94 lata temu wprowadzono święto niepodległości i Jedności Ukrainy. Kierownictwo Ukraińskiej Republiki Ludowej rozumiało, że bez jedności nie zdobyć niepodległości. I ówcześni liderzy mówili o koniecznej potrzebie stworzenia sobornego państwa ukraińskiego. W 1905 roku M. Hruszewski ostrzegał, że na jednej podstawie etnicznej mogą powstać dwa państwa. I wzywał inteligencję do wytrwałej pracy na rzecz konsolidacji narodu ukraińskiego, utworzenia jednolitego narodu, który miałby odnowić ukraińską państwowość. W końcu widzieliśmy, że przez wieki te twory państwowe, w skład których wchodziły poszczególne części Ukrainy, dzieliły nas, narzucały swoje wartości, odmawiały nam odrębnej tożsamości, niszczyły naszą kulturę i jej sedno — język. Kiedy były próby odnowienia państwowości — przegrywaliśmy z powodu braku konsolidacji. W 1991 roku ukraińską państwowość odnowiono, opierając się na prawie narodu do samostanowienia, zapisanym w Karcie Narodów Zjednoczonych. W deklaracji o niepodległości zapisaliśmy, że Ukraina to państwo narodowe. To samo jest zapisane w Konstytucji z 1996 roku. Dzisiaj między tym, co narodowe, a tym, co państwowe, powstała przepaść. Ci ludzie, którzy obecnie przejęli władzę, wykorzystują jej dźwignie do niszczenia ukraińskości. Po 2010 roku nie możemy mówić o Ukrainie jako o państwie narodowym. Dlatego powinniśmy nie współpracować z obecną władzą, a robić wszystko, co możliwe, dla jej obalenia. Naszym celem jest lustracja, przez którą należy odciąć wszystkich, którzy niszczyli nasze państwo, odnowione w 1991 roku. Trzeba uchwalić nową ustawę o obywatelstwie, wszak na początku niepodległości nadaliśmy obywatelstwo wszystkim, którzy byli w tym czasie na Ukrainie, a tego nie należało robić, gdyż obywatelstwo otrzymali także ci, którzy walczyli przeciwko ukraińskiej państwowości, nie akceptowali jej i nie akceptują. Teraz, skonsolidowawszy się, doprowadzili do władzy swoich przedstawicieli i dalej nas niszczą. Muszą odpowiadać za działania antykonstytucyjne, za niszczenie państwowości. Dlatego wzywam do aktywnego oporu we wszystkich segmentach społeczeństwa. Na rzecz jedności muszą pracować wszyscy — i organizacje społeczne, i ci, którzy zajmują się polityką. Albo zdobędziemy władzę i stworzymy perspektywę dla narodu ukraińskiego, albo będziemy reagować na działania władzy gadaniem. I wtedy nie mamy zbyt wielu szans na wygraną. Denacjonalizacja zaszła daleko Jurij HNATKEWYCZ, deputowany ludowy Ukrainy I, V i VI kadencji: — W 1991 roku, kiedy proklamowano niepodległość Ukrainy, nawet w najgorszym śnie nie można było sobie wyobrazić, że po 21 latach niepodległości ministrów będzie nam wyznaczać Moskwa według własnej kwoty. Tym bardziej, że wtedy nawet komuniści głosowali „za”, bo czuli się Ukraińcami. A teraz minister oświaty, który o mało nie został wicepremierem do spraw humanitarnych, nie wiadomo z jakim wywiadem jest powiązany; ministrowie siłowi — wcześniej składali przysięgi na wierność innemu państwu; narodową telewizją kieruje jakiś Benckendorff, który zniszczył Pierwszy kanał narodowy i przekazał go Moskwie. Mamy sytuację, w której zjednoczyły się trzy siły: oficjalna moskiewska, która chce powrotu na łono imperium (moskiewska cerkiew z ideą „ruskiego miru”), ukraińska siła, która sprzyja tej idei (regionalni i komuniści) oraz trzecia — agenci, którym zlecono konkretne działania. Stopień denacjonalizacji, „rozukrainienia” zaszedł daleko. Część Ukraińców już weszła na drogę degeneracji — przekształcenia w inny typ etniczny. Jeszcze nie wiem, jak go nazwać, ale jeśli zwrócicie uwagę na to, kto najbardziej walczy z językiem ukraińskim, to zobaczycie, że to nie Rosjanie, a ludzie z nazwiskami na -enko oraz -juk. Dzisiaj denacjonalizacja odbywa się już na szczeblu państwowym. Tak, we wspomnianym przez kolegę Wasylenkę spisie powszechnym będą pytania skierowane na wyodrębnienie „rosyjskojęzycznych Ukraińców” z liczby rdzennego etnosu. Dzisiaj musimy połączyć zasoby kadrowe i finansowe. Jeśli ludzie zjednoczeni ideą nie będą mieli pieniędzy, to nic w warunkach dzikiego kapitalizmu nie wyjdzie. I odwrotnie — pieniądze bez idei nie są nic warte. Jak rozwiązać ten problem? Powiem słowami Jewhena Czykałenki: „Łatwo kochać Ukrainę do głębi swojej duszy, a trzeba pokochać ją i do głębi swojej kieszeni”. Uważam, że praca oświatowa jest potrzebna i ona musi się kapitalizować. Dzisiaj nadszedł czas na ogólnoukraiński program, który ma rozdzielić obowiązki między „Proświtę”, opozycję w parlamencie, poza parlamentem, mały i średni biznes, na którym musimy się opierać. Każdy musi mieć polecenia, które może wykonać. Niestety, Kuczma nie zatrzymał tworzenia zdenacjonalizowanej antyukraińskiej burżuazji. Gdyby Achmetow, Firtasz byli Ukraińcami, myślę, że byłaby nieco inna sytuacja w naszym kraju… Dzisiaj chcę wrócić do pracy w Kijowskiej „Proświcie”, zająć się jednoczeniem ukraińskiej inteligencji i wnoszeniem naszej ideologii w świadomość kijowian. Myślę, że wynik nie każe na siebie długo czekać. Zdjęcie Mykoły Cymbaliuka Potrzebne są realne struktury Ołeksij KLASZTORNYJ, przewodniczący centralnego komitetu koordynacyjnego Ogólnoukraińskiego Związku Zawodowego „Solidarność Narodowa”: — Zjednoczenie „Sprawa Ukraińska”, wspólnie z innymi współorganizatorami, będzie inicjować rozmowę na temat stosunku do współczesnego państwa ukraińskiego i już korzystam z okazji, aby was, szanowni uczestnicy okrągłego stołu, na to spotkanie zaprosić. A dzisiaj chcę porozmawiać o czymś innym. Przypominam sobie podobny okrągły stół, na który zbieraliśmy się w tym samym pomieszczeniu w listopadzie z okazji Dnia języka ukraińskiego i piśmiennictwa. Minęły już dwa miesiące, a pod względem organizacyjnym i technicznym wciąż stoimy w tym samym punkcie, co wtedy. Moim zdaniem największym problemem jest bardzo słaba część wynikowa wszystkich naszych rozmów z ostatniego czasu. Przecież wymiana myśli ma miejsce, a w format wynikowy z jakiegoś powodu się nie przekształca. Co mamy dzisiaj? Najbardziej liberalny projekt zjednoczenia wszystkich zainteresowanych sił parlamentarnych, pozaparlamentarnych, zbiorowych, indywidualnych, który został zaproponowany w imieniu „Sprawy Ukraińskiej”. Nie nalegam na ten tekst, ale jakiś regulamin powinien być. Mamy także plan działań, zaproponowany na jednym z etapów pracy Forum na rzecz ochrony języka ukraińskiego. On też nie jest idealny, ale w całości mógłby zostać wzięty za podstawę. Na ostatnim spotkaniu zainteresowanych ochroną języka ukraińskiego, które odbyło się 10 stycznia, mówiliśmy o konkretnych działaniach o charakterze kampanijnym, które możemy podejmować dzisiaj dla ochrony języka ukraińskiego. Przecież język to fundament naszej państwowości i soborności. Dlatego dzisiaj potrzebujemy realnych struktur, które będą zdolne do konkretnych działań zarówno w wielkich, jak i małych sprawach. Nastawieni na konkretne sprawy Oksana LEWKOWA, przewodnicząca Ogólnoukraińskiej Organizacji Społecznej „Nie bądź obojętny”: — Młodzież, z którą pracujemy, jest nastawiona na konkretną pracę. Już trzy lata monitorujemy kawiarnie, bary, restauracje. Sprawdzamy, czy ich szyldy, menu, paragony fiskalne itp. są w języku ukraińskim. Co roku wręczamy najbardziej ukrainofobicznej kawiarni antynagrodę „Zgniły kabak” — to zgniłe warzywo, grając na dwuznaczności słowa „kabak” (karczma/robak). Każdego lata szukamy środków na funkcjonowanie obozu imienia Czykałenki, wybitnego mecenasa początku XX wieku, który powiedział genialną frazę: „Ukrainę trzeba kochać nie do głębi duszy, a do głębi własnej kieszeni”. Zbieramy grupy dzieci z tak zwanych rosyjskojęzycznych obwodów i z tak zwanych ukraińskojęzycznych. W obozie rozmawiają, wymieniają się myślami, mają ukraińsko zorientowane szkolenie. Pod koniec lipca tego roku będzie rocznica cyrkularza wałujewskiego. O tym dokumencie członkowie naszej organizacji kreatywnie opowiadają w terenie. Przygotowujemy się do obchodów 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki. Konserwatywny patriotyczny dyskurs — to praca ducha. Jest młodzież, która to wszystko rozumie, która czyta, jest patriotycznie nastawiona i robi konkretne, niechby i niewielkie sprawy. Materiały okrągłego stołu opracowali Jewhen BUKET, Nadija KYRIAN, Mykoła CYMBALIUK Od redakcji. Publikując materiały proświciarskiego okrągłego stołu „Język ukraiński jako określający czynnik soborności Ukrainy”, zwracamy się do organizacji proświciarskich wszystkich szczebli, formacji społecznych i partii politycznych z apelem o włączenie się do wypracowania wspólnych środków i działań. Nadesłane listy i materiały zostaną opublikowane w „Słowie Proświty”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

W Dzień Soborności i Wolności...

W stołecznym Domu Nauczyciela odbył się wieczór literacko-artystyczny poświęcony Dniu Soborności Ukrainy. W imieniu Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» wszystkich powitał ze świętem odpowiedzialny sekretarz «Proświty» Mykoła Nesterczuk: „Od 20 lat organizujemy wydarzenia upamiętniające tę znakomitą datę. Słowo i pieśń ukraińska to ta duchowa siła, która zawsze łączyła Ukraińców. To ta potężna energia, która łączy nas także dziś, w tak trudnych czasach. Razem pokonamy wszystkie trudności”. Mykoła Trochymowycz wręczył uczestnikom uroczystości „Kobzarzy” oraz objaśniające „Słowniki języka ukraińskiego”. Tego wieczoru nie było granic między uczestnikami święta a widzami. Ukraińskie pieśni ludowe, scenki teatralne i kompozycje choreograficzne zjednoczyły wszystkich świadomych i nieobojętnych. Po projekcji dokumentu „Dzień Soborności” chór ludowy «Proświta» (kierownik Raisa Marczenko) wykonał „Hymn prosvitian”. Wystąpili wzorcowy zespół wokalno-choreograficzny „Zerniatko” (kierownik Raisa Zaklećka), zespół tańca „Obołoń” (kierownik Raisa Majstrenko), duet Iryny Jakubowskiej i Hanny Jarmoluk, trio wokalne „Złote przepasanie”, zasłużona artystka Ukrainy i prowadząca wieczór Tetiana Niehrij, narodowy artysta Ukrainy Wasyl Niczepa oraz inni. Na zakończenie święta zabrzmiało „Zgromadźmy wszystkich w naszych szeregach” w wykonaniu etnograficznego chóru ludowego „Homin” pod kierunkiem Leopolda Jaszczenki. Inf. wł.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Iryna Farion o języku jako formie władzy, czyli o ustawie językowej od opozycji

Przewodnicząca podkomisji ds. szkolnictwa wyższego Komisji Rady Najwyższej Ukrainy ds. nauki i oświaty Iryna Farion przyczyniła się do powstania projektu ustawy „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego oraz trybie stosowania innych języków na Ukrainie”. Publikujemy jej komentarz do tej inicjatywy ustawodawczej posłów opozycji. Czy Ukraińcom potrzebna jest „ustawa językowa”? Tacyt mawiał, że im więcej praw, tym słabsze państwo. U nas ich jest ponad 5 tysięcy. Czy mogą to ogarnąć nawet prawnicy? Podejrzewam, że „fabryka tworzenia prawa”, czyli Rada Najwyższa, jest raczej powołana do imitowania prawotwórstwa, niż do tworzenia prawa w działaniu. Najgorsze, że ta legislacyjna nędza zwykle podcina najważniejsze Prawo — Konstytucję. W Konstytucji jasno zapisany jest państwowy status języka ukraińskiego. Dla szczególnie „uzdolnionych” ten status wyjaśniał Trybunał Konstytucyjny w 1999 roku. Choć, moim zdaniem, to wszystko jedno, co wyjaśniać naturę liścia na drzewie, a do tego długo dowodzić, że ten liść ma prawo kołysać się na swoim pniu. Taki absurdalny system legislacyjny „praw bez mocy” jest skutkiem kryzysu budowania państwa i braku państwowego myślenia tzw. „elit zarządczych”. A także skutkiem plebejskiego myślenia części skolonizowanego ukraińskiego społeczeństwa. Obecnie to zaklęte koło. Mam nadzieję, że wkrótce je rozerwiemy, zważywszy na silne tendencje zmiany świadomości społecznej od przedmiotowości do podmiotowości, od sowieckości do niepodległości, od pseudodemokratyczności do samoświadomości narodowej. Jak oceniać na tym tle absurdu legislacyjnego projekt ustawy Ukrainy „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego i trybie stosowania innych języków na Ukrainie”, autorstwa znanego prawnika Serhija Hołowatego i Oksany Syrojid oraz podmiotów inicjatywy ustawodawczej posłów ludowych Ukrainy z opozycji: W. D. Bondarenki, A. J. Iłjenka, M. W. Matios, W. O. Nalywajczenki, I. D. Farion, W. O. Jaworiwskiego? Jako narodziny nowej, w pewnej mierze dekolonizowanej świadomości językowo-prawnej, a tym samym jasnego zabytku kultury prawno-językowej i budowania państwa. Najpierw zwrócę uwagę na kontrowersyjne kwestie. Jako zwolenniczka radykalnego, czyli europejskiego sposobu rozwiązania kwestii językowej, podkreślam potrzebę używania rodzimych terminów zamiast obcojęzycznych i narzuconych nam „język regionalny (mniejszościowy)”. Poprawnie — język lokalny i mało rozpowszechniony („Europejska karta języków regionalnych lub mniejszościowych”). To od razu usuwa szerokie pole dla politykierskich manipulacji, które można nazwać „nędzną kolesnikowszczyzną”. Aby coś skutecznie zrobić, trzeba najpierw właściwie to nazwać. Tak mówił Konfucjusz. Niezwykle ważne dla naszej sytuacji jest pojęcie „mniejszość narodowa”. Jeśli ktoś ma kompleks wobec jego używania, to niech sobie z Bogiem jedzie tam, gdzie on (ona) jest „większością narodową”. Dość ciągle oglądać się na kogoś. Trzeba nieustannie reanimować własną tożsamość. A język jest główną tabletką reanimacyjną na drodze do uzdrowienia. Logiczne, że osią tego projektu ustawy jest artykuł 2 „Języki mniejszości narodowych i regionalne (mniejszościowe) języki” (należałoby napisać „lokalne mało rozpowszechnione (mniejszościowe) języki”) z częścią 5, która określa nie mniej niż 30% liczby ludności terytorialnej gminy, by zainicjować, poprzez uchwalenie przez Radę Najwyższą, wsparcie ustawodawcze dla tych języków. I nie więcej. Ponieważ ich ochrona w żaden sposób nie powinna przeczyć utwierdzeniu języka ukraińskiego jako państwowego. Oczywiście takie środki wsparcia wynikają z ratyfikowanej „Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych” z 15.05.2003 roku, uchwalonej pod dyktando promoskiewskich sił w parlamencie, z wyjątkową ochroną zupełnie „nie lokalnego i nie mało rozpowszechnionego”, lecz rosyjskiego jako języka zniewolenia naszego kraju. W tym prawdopodobnie leży najwyższa cena kompromisu tego projektu ustawy, który można przyjąć jako sytuacyjną i wspólnie opozycyjną potrzebę. Dalej ten punkt faktycznie staje się zabezpieczeniem przed dalszym agresywnym szaleństwem właśnie języka rosyjskiego, bo, naprawdę, inne mało rozpowszechnione języki trzeba chronić, jak na przykład gagauski, romski, karaimski… W przeciwnym razie trzeba chronić tylko to, co nie stanowi zagrożenia dla języka ukraińskiego. Resztę należy zneutralizować — i ten projekt ustawy to systemowo proponuje. Oczywiście kategorycznie nie akceptuję tego, że w prywatnych zakładach edukacyjnych — od edukacji przedszkolnej po wyższą i pozaszkolną — język określa założyciel zakładu edukacyjnego (rozdział IV). W używaniu języka w sferze edukacyjnej i państwowej nie może być alternatywy. Bo to od razu alternatywa innego państwa wewnątrz Ukrainy. Szczególną nowością tego systemowo-uniwersalnego projektu ustawy jako czynnika naszego bezpieczeństwa narodowego jest rozdział X „Standardy języka państwowego”, gdzie przewidziano utworzenie Narodowej komisji ds. standardów języka państwowego (art. 45) oraz Centrum Języka Ukraińskiego (art. 52). W ten sposób po raz pierwszy w praktyce prawniczej zaproponowano ustanowienie instytucji, które będą regulować nie tylko używanie języka, ale także wypracowywać jego wewnętrzne standardy i ich bronić. Do zewnętrznej ochrony języka państwowego, języków mniejszości narodowych i języków regionalnych (mniejszościowych) zaproponowano instytucję Pełnomocnika (art. 55) oraz Służbę inspektorów językowych Pełnomocnika (art. 58), które działałyby poprzez opisane mechanizmy ekspertyzy językowej i inspekcji językowej (art. 63). Jednak najważniejsze jest co innego: w formach kary za naruszenie ustawy, opisanych w rozdziale XIII, gdzie przewidziano wprowadzenie zmian do Kodeksu Ukrainy o wykroczeniach administracyjnych, w szczególności art. 188 (43), 188 (44), poprzez nakładanie grzywien od trzystu do czterystu nieopodatkowanych minimów dochodów obywateli i innych, zależnie od wykroczenia. O aksjomatycznych artykułach funkcjonowania języka państwowego w organach władzy państwowej, w sądownictwie, w Siłach Zbrojnych Ukrainy, w łączności pocztowej, w telekomunikacji, w oświacie i nauce, w informatyzacji, w opiece medycznej, w środkach masowego przekazu i wydawnictwach książkowych, w zakładach kultury, w reklamie i toponomastyce — nawet nie ma mowy. To może być przedmiotem dyskusji tylko w bardzo chorym społeczeństwie. Zdrowe społeczeństwo przyjmuje to jako bezalternatywną oczywistość. W związku z tym walka polityczna o tę ustawę jest walką o uzdrowienie świadomości językowej Ukraińców. Czy istnieje cięższa walka niż o duszę człowieka? Błyskotliwie zauważył Stepan Bandera: „…rewolucyjne dążenie to walka narodowa w płaszczyźnie duchowości i kultury”. Język — to materializacja duchowości i kultury. Zatem walka będzie zacięta i nieustępliwa. Nie ma wielkich zwycięstw bez wielkiego wysiłku (Voltaire). Prasowa służba Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Svoboda”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Oświadczenie sekretariatu NSPU i zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” w sprawie rozkazu ministra edukacji i nauki, młodzieży i sportu D. Tabachnyka o Ogólnoukraińskim uczniowskim konkursie z języka rosyjskiego „Łukomorie”

17 stycznia oficjalna strona internetowa Ministerstwa Edukacji, którym kieruje osławiony Dmytro Tabachnyk, poinformowała Ukraińców o Ogólnoukraińskim uczniowskim konkursie języka rosyjskiego „Łukomorie”. Podano, że konkurs zainicjowano z inicjatywy Donbaskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego. Podobno konkursy uczniowskie obejmują wszystkie kierunki nauczania, tylko „konkursów z przedmiotów dotyczących języków regionalnych nie przeprowadzano”, dlatego też pojawiła się potrzeba ich organizacji. Przede wszystkim dziwi argumentacja inicjatywy donbaskich pedagogów, opublikowana na informacyjnej stronie Ministerstwa Edukacji: do kategorii „języków regionalnych” zaliczono z jakiegoś powodu tylko jeden język. Ponadto budzi wątpliwości potrzeba przeprowadzania tego konkursu, skoro istnieją ogólnoukraińskie uczniowskie olimpiady przedmiotowe, w tym także z języka rosyjskiego, które pozwalają rozwijać wszechstronne zdolności młodzieży szkolnej. W 2012 roku, po zamknięciu ukraińskich szkół na Donbasie, właśnie tam zorganizowano udział 35000 uczniów z 1400 szkół ogólnokształcących niemal ze wszystkich obwodów Ukrainy, rzekomo chętnych do „realizacji twórczych zdolności w zakresie filologii rosyjskiej, podnoszenia poziomu kultury językowej uczniów”. Szkoda mówić o „realizacji twórczych zdolności i poziomie kultury językowej” w zakresie ukraińskiego języka państwowego i ukraińskiej filologii w tym regionie. Podobnie – o realizacji zadań Międzynarodowego konkursu literacko-językowego dla młodzieży szkolnej i studentów im. Tarasa Szewczenki, ignorowaniu Międzynarodowego konkursu z języka ukraińskiego im. P. Jacyka i tym podobnych. „Gorliwie” dbając o języki regionalne, wybitnie wykształcony minister-historyk nie zauważył ani uczniów szkół krymskotatarskich, ani szkół narodowych, w których uczą się Węgrzy, Rumuni, Mołdawianie, Polacy… Troszczy się o regionalny język rosyjski, podążając wypróbowaną drogą sowieckiego imperium, które dopłacało za nauczanie języka rosyjskiego, pozwalało rezygnować z nauki ukraińskiego, zamykało ukraińskie szkoły. Co więcej: z prasy wiadomo nam, że prezydent sąsiedniego państwa wezwał do organizowania konkursów z języka rosyjskiego wśród jego użytkowników w innych, niegdyś podsowieckich państwach, wysyłania im rosyjskich podręczników, zapraszania utalentowanych uczniów na naukę do Rosji… Zatem Dmytro Tabachnyk otwiera „ruch przeciwny”, dbając o „obrusienie” ukraińskich dzieci. Że tak właśnie jest, świadczy także rozkaz ministra edukacji nr 1297, zgodnie z którym zewnętrzne niezależne ocenianie może być przeprowadzane w języku rosyjskim, podobnie jak zadania testowe – z języka rosyjskiego (o tym, że jest to język regionalny, w rozkazie nie wspomniano). Podobnie jednoznaczne są inicjatywy, które wysuwa Dmytro Tabachnyk w zakresie wychowania wojskowo-patriotycznego, czy „W sprawie wychowania współczesnego obywatela w środowisku polikulturowym”. Jednocześnie inicjatywy ministra, zmierzające do realizacji przedwcześnie dojrzałej reformy oświaty, w wyniku których tylko w ciągu ostatnich półtora roku na Ukrainie zamknięto 640 szkół, wywołują oburzenie nie tylko pedagogów, rodziców uczniów i samych uczniów, lecz także negatywnie wpływają na sytuację społeczną w kraju. Sekretariat NSPU oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” wzywają ukraińską opinię publiczną do protestu przeciwko stałym naruszeniom przez Dmytra Tabachnyka praw ukraińskich uczniów i studentów, opartych na Deklaracji o suwerenności państwowej Ukrainy, językowych artykułach Ustawy zasadniczej, ustawach „O obywatelstwie”, „O oświacie”, „O językach”, normatywno-prawnych dokumentach dotyczących oświaty na Ukrainie, i wyraża mu wotum nieufności. Domagamy się powołania komisji państwowej z udziałem przedstawicieli społeczeństwa do zbadania działalności ministra D. Tabachnyka, który kieruje procesem wychowawczo-edukacyjnym ku regionalizacji, rozwarstwieniu społeczeństwa obywatelskiego na Ukrainie, odrywaniu uczniów od zrozumienia wagi nauki państwowego języka ukraińskiego, co bynajmniej nie ogranicza praw językowych przedstawicieli różnych narodowości, lecz utwierdza ich na pozycjach patriotów i obywateli Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ku pamięci Bohaterów Krut

W miejscu legendarnej bitwy ukraińskiej młodzieży w obronie UNR, która miała miejsce 29 stycznia 1918 roku pod stacją Krути na Czernihowszczyźnie, w 95. rocznicę tego wydarzenia odbędzie się uczczenie pamięci Bohaterów Krut. Program wydarzeń organizowanych przez Czernihowską Obwodową Administrację Państwową: Miting-requiem: składanie kwiatów, lytija za poległych w bitwie, widowisko teatralne — 29 stycznia, godz. 11.00, teren Memorialnego Kompleksu „Pamięci Bohaterów Krut”, wieś Pamiatne w rejonie borzniańskim obwodu czernihowskiego. Tradycyjnie uroczystość odbywa się z udziałem patriotów ze wszystkich zakątków Ukrainy. Również tego dnia odbędą się następujące wydarzenia: Koncert „Oni zginęli, aby żyć” (z udziałem zespołów artystycznych Obwodowego Centrum Filharmonii, Festiwali i Programów Koncertowych) — godz. 13.00, wieś Krути w rejonie nieżyńskim, Dom Kultury. Wieczór „Bohaterowie Krut w ludzkiej pamięci” z udziałem zespołów artystycznych Niżyna — godz. 16.00, Niżyn, Miejski Dom Kultury. *** W Kijowie 29 stycznia Towarzystwo „Proświta” wraz z innymi organizacjami patriotycznymi również organizuje uczczenie pamięci bohaterów Krut. Zbiórka przy stacji metra „Arsenalna”. Początek żałobnego marszu o godz. 12.00 — od stacji do Mogiły Askolda, gdzie odbędzie się miting-requiem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

O największej świętości

Mykoła CYMBALUK Zdjęcia autora To doprawdy unikatowe wydanie. Nie tylko ze względu na treść, ale także na okoliczności poszukiwania tekstów i przygotowania ich do druku. Historia tej książki w wielu aspektach powtarza losy jej autora. — Była aresztowana przez całe 100 lat — opowiadał Mykoła Stepanowycz podczas prezentacji. — Ohijenko nigdy i nigdzie o niej nie wspominał, nie pisał ani w swoich wspomnieniach, ani w jakichkolwiek notatkach. Uważał ją zapewne za bezpowrotnie straconą. Pracując przez długi czas w archiwach nad tematyką ohijenkowską, profesor Tymoszyk odnalazł autorski oryginał w dawnych funduszach specjalnych Biblioteki Naukowej Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. Była to swego rodzaju własnoręcznie wykonana książeczka. Na grubym, pożółkłym od czasu papierze naklejone były wycinki z gazety powiatowej „Radomyszlanin”, gdzie w ciągu 1913 r. Iwan Ohijenko drukował swoje rosyjskojęzyczne szkice (dokładniej — opracowania historyczne) o Brusiłowie i okolicznych wsiach. Z boku na każdej stronie — czyste pole, gdzie autor nanosił liczne poprawki, wstawki, uzupełnienia. Świadczy to o tym, że miał zamiar przygotować, uzupełnić i wydać teksty jako osobną książeczkę. Mając nadzieję, że uda się odnaleźć resztę publikacji, Tymoszyk rozpoczął poszukiwania „Radomyszlanina” w zbiorach gazetowych kijowskich archiwów, a następnie w Żytomierskim Obwodowym. Niestety, roczników przedrewolucyjnych nie udało mu się odnaleźć. Zwrócił się do redakcji gazety rejonowej w Radomyślu. Tam opowiedziano mu wręcz dziką historię. Stary rocznik gazety rzeczywiście u nich był. Ale pewnej zimy — było to w latach 70. ubiegłego wieku — sprzątaczka postanowiła wykorzystać ten bezcenny rarytas naszej historii do rozpalenia w piecu. Pracując nad wydaniem, redaktor nie ograniczył się tylko do tekstów gazetowych. Jak się okazało, Ohijenko nie przerywał pracy nad badaniem historii rodzinnego kraju. W tym samym roku opublikował w Jekaterynosławiu, w „Letopisi Jekaterynosławskoj Uczonoj Archiwnoj Komissii”, szereg gruntownych i niezwykle ciekawych opracowań historycznych o Brusiłowskim bractwie cerkiewnym, tamtejszych szkołach, szpitalu brackim. A w następnym roku w „Kijewskich jeparchialnych wiedomostiach” pojawił się szkic o cerkwi zamkowej pod wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego. Wiktor TRYHUB, redaktor czasopisma „Muzea Ukrainy”, m. Czernihów 9 lutego Wschodnioeuropejski Dom Antykwaryczny planuje sprzedać bezcenną kolekcję srebrników i hrywien z czasów Rusi Kijowskiej! Do naszych czasów dotrwało bardzo mało podobnych rarytasów! W ukraińskich muzeach przechowuje się zaledwie kilka egzemplarzy podobnej klasy! Wywieziono, rozgrabiono, przekazano za „najwyższym zarządzeniem”… Pojawia się bardzo wiele pytań: Gdzie to wszystko znaleziono? Gdzie było przechowywane? Kto jest obecnym właścicielem kolekcji? Czy nie ma tu śladu przestępstwa? Możliwe, że coś wcześniej przechowywano w muzeach państwowych… Choć w obecnej sytuacji nie jest to aż tak ważne. Zainteresowały nas oceny eksperckie, udzielone przez pewne „Towarzystwo przyjaciół Państwowego- Wspomniane prace krajoznawcze Ohijenki nie są pierwszymi. Kilka lat wcześniej, w 1904 roku, skreślony z listy studentów uniwersytetu św. Włodzimierza za nieopłacenie czesnego, szukał jakiegokolwiek zarobku. Pomocy nie było skąd oczekiwać. Samotna matka, której spłonęła w Brusiłowie chata, sama potrzebowała pomocy. W tym czasie upadł zakaz dotyczący ukraińskiego słowa drukowanego i w Kijowie zaczyna wychodzić pierwsza codzienna ogólnoukraińska gazeta „Hromadska dumka”. Od pierwszych numerów student Ohijenko staje się aktywnym korespondentem. Pod pseudonimem Iwan Rulka zamieszcza pierwsze notatki pod tytułem „Miasteczko Brusiłów”. Mowa w nich o problemach wsi: braku ziemi u chłopów, braku należytego leczenia chorych, ucisku lokalnych rzemieślników — krawców i szewców. Już wtedy budzi się w nim zainteresowanie życiem politycznym. Tak pojawiają się jego materiały „Kronika ruchu strajkowego”, „Trzecia Duma a nasze chłopstwo”, „Ukraińska świadomość naszych chłopów” itd. Te i inne wystąpienia w gazecie „Hromadska dumka”, a potem „Rada”, świadczyły nie tylko o obeznaniu młodego dziennikarza z życiem prostego ludu, przyzwoitym opanowaniu tematu, ale także o jego postawie społeczno-politycznej. To, a także udział w pracy kijowskiej „Proświty”, nie umknie uwadze wyczulonych na przejawy ukraińskiego życia rosyjskich szowinistów-czarnosecińców. Kiedy w 1907 roku wreszcie z wyróżnieniem kończy studia, profesor Peretc stara się, aby pozostał pracować na uniwersytecie. Odmawiają mu, twierdząc, że Ohijenko ma „nastroje separatystyczne” i wykazuje zbyt „wielką miłość do Ukrainy”. W. Staszuk, dyrektor Brusiłowskiego Muzeum I. Ohijenki, który wiele robi dla popularyzacji imienia wielkiego rodaka, wspomniał piękną myśl R. Tagore: „Im wyższa wieża, tym szersza podstawa, na której stoi”. Nasza wieża — to silna, niezależna i soborna Ukraina, u podstaw której leży nie tylko pełne poświęcenia życie luminarzy kultury narodowej, takich jak Szewczenko, Franko, Łesia Ukrainka, Ohijenko, ale także praca milionów znanych i bezimiennych naszych rodaków. Niestety, musimy przyznać, że Ukraińska wieża, na której powiewa żółto-niebieski sztandar, nie podoba się ani naszym sąsiadom, ani wewnętrznym zmanchurtowanym, patologicznie chciwym na garść srebrników „kozaczkom”. S. Wasylczuk, przewodniczący Żytomierskiej Obwodowej Organizacji „Proświta”, zeszłoroczny laureat nagrody im. I. Ohijenki, podsumowując swoje wystąpienie, powiedział, że musimy nauczyć się szanować przede wszystkim samych siebie. Do tego nie trzeba nie wiadomo czego: myśleć, mówić, działać po ukraińsku. Zademonstrował to znany sportowiec, prezes Narodowego Komitetu Olimpijskiego Ukrainy Serhij Bubka. Właśnie dzięki jego wsparciu finansowemu możliwe stało się dla Fundacji im. metropolity Iłariona (Ohijenki) wydanie „Miasteczka Brusiłów i jego okolic”. Kilkaset egzemplarzy książki przekazano bezpłatnie mieszkańcom Brusiłowa i do Żytomierza. Sądzę, że nie ostatnią rolę odegrał tu fakt, że jest on prawnukiem bratanka Ohijenki. Ale są ludzie, którzy mają nie mniejsze, a może i większe możliwości, by dołożyć swoją cegiełkę do budowy narodowo-państwowej wieży. Bez wątpienia proświcianie, obecni kontynuatorzy dzieła Ohijenki, nadal będą robić swoje. Robić sprawę państwową bez państwa można i musimy. Do tego nie potrzeba głośnych słów. Tak, na przykład, jak robią to profesor M. Tymoszyk, S. Bubka, przewodniczący Rady Rejonowej w Brusiłowie W. Habeneć, nauczyciele miejscowej szkoły (nawiasem mówiąc, która do tej pory nie może doprosić się nadania jej imienia Ohijenki). Do tego trzeba niewiele — po prostu kochać rodzinną ziemię i każdego dnia pracować dla jej przyszłości. Bo, jak pisał w jednej ze swoich prac I. Ohijenko, „nie ma człowiek nic droższego nad swoją Ojczyznę, nad swoją rodzinną ziemię! Gdzie kto się urodził, gdzie spędził swoje beztroskie dziecięce lata, do tej ziemi przywiązuje się on całą duszą na całe życie. A kto zmuszony bywa oderwać się od swojej rodzinnej ziemi, ten marzy zawsze o niej, jak o świętości największej”. Nadszedł czas i marzenie jego się spełnia — powraca do nas swoim świetlanym wizerunkiem, bezgraniczną miłością do odwiecznej ziemi, przykładem pełnego poświęcenia życia w imię swojej, naszej Ojczyzny… Stało się już dobrą tradycją, że co roku czci się pełne poświęcenia życie Iwana Ohijenki (metropolity Iłariona), znanego działacza państwowego i kościelnego, naukowca i pedagoga, wydawcy i pisarza, szeregiem wydarzeń kulturalno-społecznych. Niedawno Oddział Religioznawstwa Instytutu Filozofii im. H. Skoworody Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”, Uniwersytet w Kamieńcu Podolskim im. I. Ohijenki oraz Centrum Ohijenkoznawstwa przeprowadziły kolejną konferencję naukową. A profesor, doktor nauk filologicznych Mykoła Tymoszyk, który od prawie 20 lat bada i zgłębia życie oraz twórczość Ohijenki, opracował i wydał jego 15. książkę — „Miasteczko Brusiłów i jego okolice”. Uroczyste zebranie i prezentacja świeżo wydrukowanego dzieła wybitnego krajana odbyły się 17 stycznia w Brusiłowie na Żytomierszczyźnie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Odszedł w wieczność Michał Zelenczuk

Michał Jurijowycz Zelenczuk (pseud. „Derkacz”; ur. 27 września 1924 r., wieś Zelena, obecnie rejon nadwórniański, obwód iwanofrankiwski – zm. 19 stycznia 2013 r., Iwano-Frankowsk) – uczestnik ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego. Członek OUN, żołnierz UPA. Więzień polityczny radzieckich więzień i obozów koncentracyjnych (1955–1971). Członek Głównego Zarządu KUN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Bractwa OUN–UPA (1991–2012). Kierownik I Wielkiego Zboru Żołnierzy UPA (1991). Autor badań z zakresu językoznawstwa i kulturoznawstwa. Odznaczony srebrnym Medalem Zjednoczenia Byłych Żołnierzy Ukraińskich w Wielkiej Brytanii, medalem „Za szczególne zasługi”, Orderem „Za zasługi” III stopnia (Ukraina). Od 1944 r. wstąpił do OUN i brał udział w walce wyzwoleńczej OUN–UPA. Rojowy, czotowy UPA w sotni „Kruka”, kurenia „Dowbusza”, buncznużny kurenia „Beskid” WO-4 „Howerla” (1946–1947), rejonowy referent SB Nadwórnianszczyzny. W latach 1948–1955 w podziemnej strukturze OUN. Chorążowy UPA. Trybunał Wojskowy Okręgu Prykarpackiego 16 lutego 1956 r. ogłosił Michałowi Zelenczukowi wyrok śmierci na podstawie artykułów 54-1, 54-II Kodeksu Karnego USRR. 30 maja 1956 r. Michałowi Zelenczukowi („Derkaczowi”), Jarosławowi Obrubańskiemu („Jarkowemu”) i Dmitrowi Wiercholiakowi („Dub”) najwyższy wymiar kary zamieniono na 25 lat obozu pracy (WTT). Michał Zelenczuk odbył w obozach Mordowii 16 lat i 7 miesięcy. Brał udział w akcjach protestacyjnych więźniów politycznych w obronie swoich praw. Zwolniony w listopadzie 1971 r. W 1990 r. stał się organizatorem powstania Ogólnoukraińskiego Bractwa OUN–UPA Kraju Karpackiego. Pod koniec kwietnia 1991 r. we Lwowie był kierownikiem I Wielkiego Zboru Żołnierzy OUN–UPA, na którym wybrano go przewodniczącym Ogólnoukraińskiego Bractwa OUN–UPA. Był członkiem UHS, NRU i „Memoriału”. Michał Zelenczuk jest autorem książki „Więzień na literę „Z” (wspomnienia uczestnika walki podziemnej UPA), a także zapisów etnograficznych o obyczajach i życiu Hucułów. Proświtianie Ukrainy głęboko smucą się po Michale Zelenczuku. Dzielimy ból nieodwracalnej straty i prosimy rodzinę, przyjaciół i towarzyszy broni o przyjęcie naszych kondolencji.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Skarb niżyński sprzedają w Moskwie!

„Odnalazły się” unikalne skarby Rusi Kijowskiej! Zadziałał system ostrzegania o pojawieniu się ukraińskich antykwarycznych lotów, ustanowiony kilka lat temu przez czasopismo „Muzeji Ukrainy” i naszych zagranicznych partnerów. Tym razem Moskwa. Dokładniej, znowu. Ten przypadek jest wart uwagi patriotycznej opinii publicznej i najwyższych kierownictw państwa! ...Państwowego Muzeum Historycznego”. Skarb niżyński, skarb kijowski… Oczywiście, można pokazać te zdjęcia szowinistycznym moskiewskim historykom, którzy szczerze wierzą, że historia Rusi Kijowskiej to nie ukraińska, a rosyjska historia, pokazać tryzub, ale szkoda czasu… Najważniejsze jest co innego: jak dotrzeć do Prezydenta Ukrainy, Rządu, a choćby do patriotycznych partii parlamentarnych, aby wykupić tę kolekcję? Trzeba blisko półtora miliona rubli! Koszt jakiegoś dżipa… Kanałami dyplomatycznymi przewieźć do Kijowa i uroczyście przekazać jakiemuś państwowemu muzeum z warunkiem publicznego dostępu! Od dawna trzeba stworzyć Fundusz Poszukiwania Dóbr Kultury, który byłby w stanie godnie zareagować na takie wyzwanie… Trochę za dużo słów. Znowu rozmowa z pustką. Najpewniej loty wykupi jakiś iberyjski oligarcha i ozdobi nimi swoją elitarną daczę. Jedyne, co nam zostanie, to fotografie. To też wynik… INFORMACJA. Skarb niżyński (magerski) znalazł pod koniec maja 1852 roku syn miejscowego chłopa Serhija Borysa, który orał ojcowskie pole między przedmieściami Niżyna — Mahierką a chutorem Bobryk. W glinianym garnku było około 200 małych, poczerniałych od czasu krążków. Monety przepadłyby, gdyby nie zwrócił na nie uwagi profesor Liceum Niżyńskiego M. Tułow. Zebrawszy kilka monet, wysłał je do Kijowa. Do Niżyna natychmiast wyjechał profesor historii i kustosz mini-gabinetu Uniwersytetu Kijowskiego Jakiw Wołoszyński. Zbadawszy znalezisko, doszedł do wniosku, że monety to książęce srebrniki, wybite w Kijowie za panowania Włodzimierza Wielkiego (X wiek) i w Nowogrodzie Wielkim za panowania Jarosława Mądrego (czyli do 1015 roku). Warto przypomnieć, że ponad połowa z dziś znanych 300 najstarszych ruskich monet z czasów kijowskiej Rusi pochodzi właśnie ze skarbu niżyńskiego (magierskiego). Głównym „zbieraczem” rozproszonego skarbu został pomocnik kuratora Kijowskiego Okręgu Naukowego M. Juzefowicz, który zebrał do 140 monet. Część z nich rozesłał do różnych instytucji naukowych Imperium Rosyjskiego lub podarował znanym w owym czasie kolekcjonerom i dostojnikom, w tym również członkom domu panującego Romanowów. Trafiwszy do Ermitażu, właśnie te monety zapoczątkowały największą dziś na świecie kolekcję srebrników czasów kijowskiej Rusi (obecnie znajduje się tam około 130 takich monet, z których większość pochodzi ze skarbu niżyńskiego (magierskiego)).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Wielbi go cały świat!

Lilija ANTONIUK-SLIDZYNSKA, przewodnicząca Krzemienieckiego rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W czerwcu 1907 roku do Bereżec (wówczas w powiecie krzemienieckim guberni wołyńskiej) zawitała Łesia Ukrainka wraz z Kłymentem Kwitką; spędzali oni lato u przyjaciółki Łesi, Marii Bykowskiej – nauczycielki szkoły cerkiewno-parafialnej. Ołeksandr Neprycki-Hranowski miał wtedy 20 lat. Ukończył szkołę początkową w Bereżcach, rolniczą w Białokrynicy i odbył praktykę w Korszowie na Wołyniu (w pobliżu Łucka). Młodzieniec pisał wiersze, ale trzymał to w tajemnicy przed otoczeniem. Po znajomości z Łesią Ukrainką opublikował poezję „Pusta siedziba” w kijowskim czasopiśmie „Ridnyj kraj”, którego redaktorem była Ołena Pcziłka. Pod koniec lata O. Neprycki-Hranowski wstępuje do Kijowskiego Instytutu Handlowego. W Kijowie zanurza się w życie kulturalno-oświatowe. „To były nieporównywalne czasy dla młodego chłopaka, kiedy życie ukraińskie dopiero się przebijało” – wspominał już w Ameryce w jednym ze swoich zapisów dziennikowych. W tamtym czasie w Kijowie wychodziło kilka czasopism, w szczególności „Ridnyj kraj”, „Mołoda Ukrajina”, „Ukrajinśka Chata”, „Rada”, działały Stara Hromada, Klub Ukraiński „Rodyna”. Przy ulicy Saksahanskiego na jednym podwórku do dziś stoją trzy dwupiętrowe domy. W pierwszym mieszkali Kosaczowie (rodzice Łesi Ukrainki), w drugim – Łysenki (rodzina wybitnego kompozytora), w trzecim – Staryccy (rodzina sławnego dramaturga). W domu Kosaczów odbywały się posiedzenia „Rodyny”. Miałam szczęście odwiedzić ten dom, gdzie obecnie znajduje się Muzeum Łesi Ukrainki, wraz z młodymi prośwityjanami z ziemi krzemienieckiej. Od 19 marca 1908 roku, od czasu założenia Klubu Ukraińskiego, O. Neprycki-Hranowski stał się jego aktywnym członkiem. W kwietniu wybrano Radę Starszych i komisję gospodarczą klubu. Przy ulicy Wołodymyrskiej odnaleziono miejsce dla Klubu. Pomieszczono się w półpiwnicznym lokalu w sześciu pokojach, a resztę powierzchni przystosowano na salę koncertową i salę posiedzeń na 200 miejsc. Pokoje ozdobiono portretami Tarasa Szewczenki, Iwana Kotlarewskiego, Mychajła Drahomanowa, Mychajła Staryckiego, pejzażami wnuka Tarasa Szewczenki – Krasyckiego, ludowymi haftami, instrumentami muzycznymi itp. Tam odbywały się posiedzenia, wieczory literackie, spotkania, koncerty, wyjazdy do Kaniowa… Według niepisanych praw w Klubie wolno było mówić tylko w języku ukraińskim. Nakładano nawet kary za używanie słów obcojęzycznych nie w porę. W działalności Klubu Ukraińskiego brali udział M. Kociubynski, Łesia Ukrainka, Panas Myrny, I. Neczuj-Łewycki, S. Wasylczenko, Dniprova Czajka, B. Hrinczenko, H. Chotkewycz, M. Zańkowećka, M. Sadowski, O. Saksahanski, M. Hruszewski, Ołena Pcziłka, L. Staryćka, Ołeksandr Ołeś, M. Woronyj. Na jego rozwój dawali datki fabrykanci i przedsiębiorcy – Symyrenkowie, Tereszczenkowie i inni. W muzeum O. Nepryckiego-Hranowskiego w Bereżcach przechowuje się unikalną fotografię, na której przedstawiono grupę członków Klubu, wśród których są M. Łysenko, Ołena Pcziłka i O. Neprycki-Hranowski. Carskie samowładztwo prześladowało działalność Klubu Ukraińskiego. Żandarmi nie raz urządzali rewizje w mieszkaniu O. Nepryckiego-Hranowskiego oraz w domu jego rodziców w Bereżcach. Czując zagrożenie aresztowaniem, przez trzy miesiące ukrywał się u swojego przyjaciela M. Szapowała na Połtawszczyźnie, a w marcu 1913 roku nielegalnie wyemigrował do USA. W tym czasie w Kijowie działało także Towarzystwo „Proświta”, jego przewodniczącym był Borys Hrinczenko. W jednym z zapisów dziennikowych O. Neprycki-Hranowski podaje nazwiska najaktywniejszych członków „Proświty”: małżeństwo Weselowskich i Szerstjuków, Natalija Turjanśka, Wira Naumenko, Borys Hrinczenko, Jewhen Czykałenko, Mykoła Woronyj, Kłyment Kwitka, Ludmyła Staryćka-Czerniachiwśka, Dmytro Doroszenko, Sofija Rusowa. O. Neprycki-Hranowski w latach 1907–1913 w Kijowie był szanowany w ukraińskim środowisku kulturalnym. Świadczy o tym, w szczególności, list-prośba redakcji czasopisma „Ukrajinśka Chata” z 14 stycznia 1913 roku do braci-Ukraińców za oceanem. Czcigodni Rodacy! Niniejszym polecamy Waszej łaskawej uwadze naszego towarzysza i współpracownika O. Nepryckiego-Hranowskiego… Nowemu człowiekowi niełatwo będzie się obracać i dobić do wielu rzeczy, dlatego łaskawie prosimy Was, drodzy rodacy, o pomoc dla niego w jego wysokim celu. On, O. N.-H., przez dłuższy czas pełnił u nas różne obowiązki i jest człowiekiem w pełni zaznajomionym z redakcyjnymi i administracyjnymi sprawami naszej redakcji. Pracował pod własnym nazwiskiem i anonimami (Awratynśkyj, N.-kyj, Hr.-Nepr. i in.), i teraz pozostaje naszym bliskim współpracownikiem. Nasza redakcja powierzyła mu i niniejszym upoważnia go do zebrania tam, na miejscu, dokładnych wiadomości o stanie życia kulturalnego naszych braci za oceanem. A przez to prosimy redakcje, instytucje i poszczególne osoby o pomaganie mu na różne sposoby jako naszej redakcji. Ma on upoważnienie do występowania na zebraniach, wiecach ukraińskich społeczności, jako nasz przedstawiciel, zbierania pieniędzy na wydawanie czasopisma, na prenumeratę jego. Ogólnie rzecz biorąc, jest to człowiek, który zastępuje samą naszą redakcję i prosimy mu wierzyć i kochać go… Z prawdziwym szacunkiem i niezachwianą wiarą w dobre serce Wasze. Wasi zwolennicy Redaktor-wydawca Bohacki Sekretarz redakcji Budaj Kijów, Ukraińska Chata, 14.I.1913 r. W Chicago, gdzie O. Neprycki-Granowski przebywał od kwietnia 1913 do 1914 roku, wstępuje on do miejscowej komórki Towarzystwa „Proświta”, gdzie z czasem wybrano go sekretarzem, staje się aktywnym współpracownikiem drukowanego czasopisma „Proświta”, jako artysta pomaga ilustrować te wydania. W literacko-pamięciowym muzeum O. Nepryckiego-Granowskiego w Bereżcach eksponowany jest zbiór „Proświta” za 1914 rok, nr 3, wydany na 100-lecie od dnia urodzin Tarasa Szewczenki z ilustracjami O. Granowskiego. Jednocześnie O. Neprycki-Granowski kontynuuje publikowanie swoich utworów w kijowskich czasopismach, utrzymuje ścisły kontakt z redaktorem „Ukraińskiej Chaty” Pawłem Bohackim. W Bereżcach O. Neprycki-Granowski pozostawił swoją niemałą bibliotekę. Przebywając za granicą, interesował się pracą krzemienieckiej i bereżeckiej „Proświty”. Oto fragment listu z 28.11.1922 roku od brata Serhija: „…Sasza, Tobie wiadomo, że w Krzemieńcu jest „Proświta” i księgarnia, to prawda, ale wiedz, że i w Bereżcach jest filia „Proświty”. Nasza młodzież założyła tę filię i kółko amatorskie, mamy bibliotekę, choć niewielką. Ale nawet i Lidia (młodsza siostra) tam jako bibliotekarka pracuje. Wynajęliśmy salę, urządziliśmy bardzo ładną scenę i dajemy przedstawienia… Oto i na Boże Narodzenie przygotowujemy sztukę „Oj nie chody, Hryciu, ta j na weczornyci”. U nas tę pracę już prowadzą drugi rok. Ja i Lida gramy odpowiednie role. Nam potrzebna wielka biblioteka, ale nie ma skąd jej zdobyć. Dochód z przedstawień bardzo mały. A Twoja biblioteka, którą porzuciłeś, zginęła, nie było możliwości jej zabrać…” Z listu Serhija Nepryckiego do Ołeksandra (marzec 1923 roku). „Ciebie interesuje, z kogo składa się kółko amatorskie. Ja i Lida (siostra), Fedir Możarowski, dwaj Semeniukowie (Mychajło i Afanasij) i ich siostra (Anna Semeniuk-Jakymczuk), Fedir Tryhuba, Roman Tryhuba (ojciec Wołodymyra Tryhuby, który był kierownikiem rejonowego wydziału oświaty i odszedł z życia przedwcześnie, oraz dziadek dzisiejszego księdza we wsi Hrada), Stepan Moroziuk i ostatnie osoby z młodzieży, których Ty nie znasz. I chór był bardzo ładny, zgrupował ten chór ukraiński działacz Iwan Stepanowycz Romanczenko… Organizator kółka amatorskiego — Wasyl Haraszczuk, z zawodu lekarz, służył w wojsku Ukraińskiej Republiki Ludowej. W Bereżcach leczył mieszkańców miasteczka, a także z okolicznych wsi, pieniędzy za udzielenie pomocy medycznej nie brał. Jako ukraińskiego patriotę, Polacy wsadzili go do więzienia, potem przekazali na zbruczańskiej granicy enkawudzistom. I. S. Romanczenko, członek katerynosławskiej „Proświty”, działacz państwowy URL, po wypadku z Haraszczukiem opuścił Bereżce…” Taras Szewczenko. Artysta O. Jakymczuk. Bereżecka „Proświta”. Lata 30. XX w. O bereżeckiej „Proświcie” od dziecięcych lat nasłuchałam się z opowieści mojej matki Wiry Antoniuk-Biłoborodowej, ona razem z Anną Hurnyk-Łukasewycz wydawała książki w bibliotece i grała w kółku dramatycznym. A jak tańczyli na scenie bereżeccy proświcianie! Im równych we wszystkich okolicznych wsiach nie było. Wtedy w Poczajowie mieszkał artysta O. Jakymczuk, emigrant ze Wschodniej Ukrainy, walczył w armii URL o wolność i niepodległość rodzinnego kraju, po klęsce wyemigrował w wolniejszy świat, do Polski, i osiedlił się w Poczajowie. Za zarobione pieniądze podczas układania drogi szosowej od Krzemieńca do Poczajowa proświcianie przez Mychajła Semeniuka zamówili u artysty O. Jakymczuka portret Tarasa Szewczenki. Kiedy władza polska zabroniła działalności „Proświty”, to książki biblioteki przewieźli na Wirlę do Fedira Woroczuka i zakopali tam, aby je zachować. O tym opowiadała mi moja pierwsza nauczycielka — Tetiana Fedoriwna Woroczuk. Kiedy wróciła z zesłania, znaleźć zakopanych książek nie zdołała, a portret Tarasa Szewczenki był schowany na strychu starej szkoły w Bereżcach, potem przeniósł go potajemnie do swojej chaty księgowy i kierownik gospodarczy szkoły Rosołowski Leontij. O tym dowiedziałam się z ust Marii Stepaniwny Rosołowskiej. Ona też przekazała ten portret muzeum krzemienieckiej „Proświty”. Jesteśmy jej bezgranicznie wdzięczni i ochraniamy ten bezcenny dar jako najdroższy skarb. O. Neprycki-Granowski, wyjeżdżając w 1913 roku za granicę, marzył, że wróci na ojczystą ziemię, tu będzie żył i pracował. Ale nie spełniło się. Tam, na obczyźnie, on wszystkie siły i wiedzę oddawał narodowemu odrodzeniu Ukrainy. W 1972 roku, w dniu 85-letniego jubileuszu O. Nepryckiego-Granowskiego serdecznie witała ukraińska społeczność Minneapolis i Saint Paul. Na tym święcie byli obecni przyjaciele krzemienieckiej „Proświty” — Pyłyp Szajda i Anton Semeniuk. P. Szajda — fundator naszej biblioteki, niestety już nieżyjący, ale pamięć o nim święcie przechowujemy. Antonowi Semeniukowi minął 105. rok. On koresponduje z nami i szczerze przeżywa to, co dzieje się dzisiaj na Ukrainie. Na jubileuszowych uroczystościach O. Neprycki-Granowski powiedział: „Ja żyłem i pracowałem pośród was i z wami. To wam należy się ten szacunek i uznanie, bo bez was, bez ludzi, żaden przywódca sam nie zdoła zrobić wiele. I ja wam z głębi duszy szczerze dziękuję za wszystko: za wsparcie, współpracę i szacunek. Ja szczerze kochałem swój naród i swoją Ojczyznę. Jak mogłem, starałem się pracować i bronić honoru ukraińskiego narodu i sławy Ukrainy… Czas zbyt krótki, życie niezwykle ciekawe, żeby je marnować jedynie narzekaniami akurat wtedy, kiedy potrzebna wielka praca dla zdobycia wolności swojemu narodowi oraz narodowej suwerenności Ukrainy”. W listopadzie 2012 roku w pomieszczeniu szkoły we wsi Wielkie Bereżce przeprowadzono konferencję naukowo-praktyczną, poświęconą 125-leciu od dnia urodzin naszego rodaka. Zorganizował uroczystości niestrudzony krajoznawca, dyrektor muzeum O. Nepryckiego-Granowskiego Petro Iwanowycz Hontaruk. W konferencji naukowej brali udział także krzemienieccy proświcianie, a występ zespołu wokalnego „Horłycia” ze wsi Wielkie Bereżce był barwnym wianuszkiem w morzu kwiatów szacunku dla sławnego Ukraińca, naszego krajana. Tylko bardzo szkoda, że w żadnym z jubileuszowych zbiorów za 2012 rok imię Ołeksandra Nepryckiego-Granowskiego nie jest wspominane, a przecież zna go i sławi cały świat! Minęło 125 lat od dnia urodzin O. Nepryckiego-Granowskiego — jednego z najwybitniejszych działaczy Ukrainy oraz ukraińskiej diaspory USA, Kanady, Europy Zachodniej, naukowca, poety i prozaika, profesora Uniwersytetu Minnesoty, inicjatora i fundatora archiwum studiów etnicznych na tym samym uniwersytecie, założyciela i przewodniczącego, a później honorowego przewodniczącego Organizacji Państwowego Odrodzenia Ukrainy, członka rzeczywistego Towarzystwa Naukowego imienia Szewczenki i Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk, założyciela Ukraińskiego Komitetu Kongresowego Ameryki. Za pełną poświęcenia pracę w UKKA został nagrodzony najwyższą nagrodą — Szewczenkowską Gramotą Wolności. Tą nagrodą O. Neprycki-Granowski, Syn Ukrainy, który kochał ją bez pamięci i całe swoje życie jej służył, szczycił się najbardziej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tymi, którzy w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku reprezentowali „ojczyznę tchórzy i morderców”. Zarówno na uroczystym wiecu pod pomnikiem Wasyla Stusa w jego rodzinnej wsi, jak i na wieczorze literacko-artystycznym w wiejskim klubie w Rachniwce, zastępczyni przewodniczącego Winnickiej Obwodowej Administracji Państwowej Lubow Spiridonowa, prezes fundacji charytatywnej „Ukraina Inkognita”, deputowany ludowy Ukrainy pięciu kadencji Anatolij Matwijenko, wielbicielka twórczości Wasyla Stusa z obwodu lwowskiego Oksana Oniskowycz oraz działacze oświaty i kultury mówili o tym, co należy zrobić, aby niewielka wieś Stusa stała się kulturalnym centrum turystycznym, do którego przyjeżdżaliby ludzie z różnych zakątków Ukrainy i z zagranicy, by napić się wody ze studni Stusa i posłuchać nieśmiertelnych pieśni ludowych, które karmiły serce poety siłą i pragnieniem. Nawiasem mówiąc, to właśnie fundacja charytatywna „Ukraina Inkognita”, z inicjatywy i przy wsparciu finansowym A. Matwijenki, wydała w dużym nakładzie książkę W. Stusa „Listy do syna”, która jest nieoceniona w wychowaniu kolejnych pokoleń świadomych Ukraińców. Stus był uczciwym człowiekiem. I chciałby dzisiaj widzieć uczciwe oczy swoich rodaków i współobywateli. Czy robimy wszystko, aby na Ukrainie pełnym głosem brzmiał język ukraiński, aby człowiek pracy nie był poniżony, zamęczony niedostatkiem i brakiem wiary w lepszą przyszłość?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Fenomen Stusa

Nina HNATIUK, zastępczyni przewodniczącego Międzynarodowego Stowarzyszenia Winniczan w Kijowie. Zdjęcie: Kyryło BULKIN. Styczeń dla mnie, dla wielu z nas, to nie tylko noworoczne życzenia, czas podniosłych i radosnych Świąt Bożego Narodzenia, ale także dni Stusa, upamiętnienie wielkiego Poety i wielkiego Człowieka ukraińskiej ziemi. Kiedy jechaliśmy na Winniczyznę, do wsi Rachniwka w rejonie hajsyńskim, gdzie 6 stycznia 1938 roku w rodzinie Semena Demianowycza i Ilyny Jakiwni Stusów urodziło się czwarte dziecko — syn Wasyl, myślałam o tym, że właśnie pośród tak malowniczej przyrody, na najżyźniejszych w Europie czarnoziemach, pośród dobrych, pracowitych ludzi mogło zrodzić się w duszy małego Wasylka tyle słońca, dobroci, afirmacji życia, godności, prostolinijności. Później pisał o swoim dzieciństwie: „Pierwsze lekcje poezji — od mamy. Znała wiele pieśni i potrafiła bardzo intymnie je śpiewać. A pieśni tych było tyle, co u baby Zuihy, naszej krajanki. I takich samych. Największy ślad na duszy — od mamy kołysanki „Oj, luli-luli, moja dziecino…”. Szewczenko nad kołyską — tego się nie zapomina”. W niewielkim eseju biograficznym „Dwa słowa do czytelnika” Wasyl Stus zaznacza swoje życiowe credo, swój program moralny: „Poeta powinien być człowiekiem. Takim, który pełen miłości, przezwycięża naturalne uczucie nienawiści, uwalnia się od niego, jak od brudu. Poeta — to człowiek… A człowiek — to przede wszystkim dobroczyńca. Gdyby żyło się lepiej, nie pisałbym wierszy, a pracowałbym na roli. Jeszcze gardzę politykami. Jeszcze — cenię zdolność do uczciwej śmierci”. Wasylowi Stusowi, który tak kochał pracować na roli, którego Bóg obdarzył nie tylko talentem poety, ale i nie lada darem filozofa, językoznawcy, krytyka literackiego, przyszło przez całe swoje świadome życie walczyć o cześć i godność człowieka, przez wiele lat cierpieć za murami więzień, ciężko pracować w obwodzie magadańskim w kopalni, doświadczać upokorzeń, pobić i protestacyjnych głodówek. Ale on, duchowy potomek Iwana Bohuna, najwyżej cenił honor i nigdy nie zginał dumnej kozackiej głowy przed zniewoleniem. Święto przy szkole w Rachniwce. Kwiaty wdzięczności dla krajana. Jakże uczynić Ukrainę prawdziwie niepodległym, wolnym, bogatym państwem europejskim? Odpowiedź na to niełatwe pytanie znajduje się właśnie w listach do syna. 14 lutego 1978 roku Wasyl Stus pisał do Dmytra: „Rośnij na dobrego kozaka, uczciwego i prawdziwego, nie pobłażaj złu i wiedz, że twój ojciec oddał całe swoje życie, aby ludziom żyło się lepiej — wszystkim ludziom. Na całej ziemi. I rośnij na uczciwego Ukraińca, a nie na jałowego chachła”. To testament nie tylko dla rodzonego syna, ale i dla nas wszystkich. Wieczory pamięci Wasyla Stusa odbyły się w tych dniach w wielu szkołach, bibliotekach, klubach, domach kultury obwodu i całej Ukrainy. A w Winnickiej Obwodowej Bibliotece Naukowej im. K. Timiriazewa odczyty stusowskie odbywają się już od 25 lat. Po uroczystym wiecu przy pomniku Wasyla Stusa, w którym uczestniczyło kierownictwo obwodu na czele z przewodniczącym obwodowej administracji państwowej Iwanem Mowczanem, uroczystości przeniosły się do eleganckiej sali biblioteki obwodowej. Studentów, uczniów, wielbicieli twórczości W. Stusa różnych pokoleń przywitali kolędami i szczedriwkami amatorzy sceny jeszcze przy wejściu do biblioteki. Tradycyjną świecę pamięci przy portrecie W. Stusa, wyhaftowanym przez utalentowaną twórczynię ludową Lubow Szałamaj, zapalili dyrektor biblioteki Natalija Morozowa i gość z Kijowa — zasłużony działacz sztuki, aktor i pisarz Wasyl Dowżyk, który miał szczęście spotykać się z Wasylem Stusem, bywać u niego w domu. Zarówno przy pomniku, jak i w bibliotece wybrzmiały pełne pasji, bólu, przepełnione miłością do Poety-krajana i jego wysokiej życiowej misji słowa z ust winnickich pisarzy Tetiany Jakowenko, Wałentyny Storożuk, Wasyla Kobcia, barda i aktora z Kijowa, laureata nagrody im. W. Stusa Kyryła Bulkina i innych artystów. Ozdobą wieczoru stały się poezje w wykonaniu laureatów i zwycięzców konkursu „Czytam Stusa”, przeprowadzonego przez bibliotekę przy wsparciu obwodowego wydziału kultury. Zwycięzcom konkursu z obwodów winnickiego, czerkaskiego, mikołajowskiego, zaporoskiego wręczono dyplomy i książki „I w śmierci z ojczystym krajem się zbratam: Wasyl Stus i Winniczyzna”. Narodowemu muzeum W. Stusa w Rachniwce, miejscowej szkole, Hajsyńskiej rejonowej i Winnickiej obwodowej bibliotekom przekazano piękne dary od wydawnictwa „Smołoskyp”: „Wybrane utwory” Wasyla Stusa, encyklopedyczny informator o ruchu oporu na Ukrainie oraz inne cenne wydania. A muzeum Wasyla Stusa w Rachniwce otrzymało od fundacji charytatywnej „Ukraina Inkognita” komputer. Anatolij Matwijenko — prezes fundacji charytatywnej „Ukraina Inkognita”. Narodowe muzeum Wasyla Stusa w Rachniwce rozszerza się: obecnie dyrektor muzeum Dmytro Omelianczuk zbiera eksponaty do jeszcze jednego pomieszczenia. Dlatego wielka prośba do obrońców praw człowieka, więźniów politycznych, wszystkich, którzy znali Wasyla Stusa: zaproponujcie swoje wspomnienia, książki, listy, artykuły dla tego unikalnego muzeum. Można je przekazać do biblioteki Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy w Kijowie (ul. Bankowa 2) lub do biura Międzynarodowego Stowarzyszenia Winniczan (ul. B. Chmielnickiego 26). Fundacja charytatywna „Ukraina Inkognita”, aktyw naszego Stowarzyszenia, Związek Pisarzy zbierają obecnie książki dla muzeum i szkoły w Rachniwce. I wraz z literaturą wkrótce zostaną przekazane także wspomnienia, prezenty od obrońców praw człowieka, więźniów politycznych. Wśród tych dostojników z kręgu Stusa, których nazwiska często padały w tych dniach, chcę wspomnieć szczególnie drogą dla nas, Podolan, Mychajłynę Kociubynską. Była ona duchowo ramię w ramię z Wasylem w najtrudniejszych czasach jego tułaczki, napisała o poetyckim darze Stusa niejedną ciekawą pracę. Oto wersy z jej artykułu „Fenomen Stusa”: „W historii każdej kultury narodowej byli swoi orędownicy. Jeśli chodzi o kulturę ukraińską, to dawała ona szczególnie wdzięczny grunt dla orędownictwa (czy Kyryło Bulkin, Nina Hnatiuk, Lubow Szałamaj, Natalija Morozowa, Wasyl Dowżyk na wieczorze autorskim.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Nazwano laureatów nagrody imienia Wasyla Stusa

14 stycznia odbyło się uhonorowanie znaczących osobistości ukraińskiej przestrzeni społecznej i kulturalnej nagrodą imienia Wasyla Stusa, która przyznawana jest twórcom mającym wybitne osiągnięcia w swojej dziedzinie, zajmującym wyrazistą postawę obywatelską i aktywnie obecnym w ukraińskiej przestrzeni kulturalnej. Nagroda została ustanowiona w 1989 roku przez Ukraińskie Stowarzyszenie Niezależnej Twórczej Inteligencji (UANTI). Po raz pierwszy wręczono ją we Lwowie, a w 1990 roku zyskała status stołeczny. Tegorocznymi laureatami zostali: lekarz, członek Klubu Twórczej Młodzieży (w latach 60.), były więzień polityczny, ofiara psychiatrii represyjnej czasów radzieckich, przewodniczący organizacji społecznej „Muzeum Szistdesiatnyctwa” w Kijowie Mykoła Płachotniuk; artystka malarka Lubow Minenko z Kaniowa, która pracuje z tematami etnograficznymi; ukraiński pisarz, krajoznawca, etnograf, historyk, publicysta, honorowy obywatel Lebedyna, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Borys Tkaczenko; piosenkarka, działaczka społeczna, wykładowczyni, politolożka, przewodnicząca Światowej Federacji Ukraińskich Związków Łemkowskich Sofija Fedyna. „Dla mnie to wyróżnienie jest zarówno wielką przyjemnością, jak i wielką odpowiedzialnością — powiedziała Sofija Fedyna. — Takie nagrody są szczególne, ponieważ godna ukraińska społeczność sama wyznacza, kto dalej ma jeszcze aktywniej pracować i tworzyć dla swojego narodu i swojego państwa. Każda taka nagroda to początek szerokiej drogi, którą trzeba podążać codziennie”. Wł. inf. czy to nasza duma, czy bieda?..), inaczej ona po prostu nie mogłaby przetrwać w tych okrutnych i niepełnowartościowych warunkach, które wyznaczyła jej historia. Duch Szewczenki unosi się nad nią, nieubłaganie szukając wciąż nowych wcieleń, a jednym z nich stał się Wasyl Stus. Dzisiejsza popularność Stusa powstała, bez wątpienia, na fali pewnej politycznej fali, uwarunkowana napływem poznania tego, co było przemilczane, ukrywane przed narodem, duszone, a w rzeczywistości jest dumą narodu. Szeroki ogół zna przede wszystkim samo imię Stusa: karmione surogatem dusze wabi obraz sprawiedliwego, nieco oddzielony od konkretnej materii jego poezji, do niedawna dostępnej tylko nielicznym. I im bardziej jego poezja zbliża się do ludzi, tym głębsze warstwy znaczeniowe otwierają się w niej. Czas już wreszcie kształtować gusta nie tanimi erzacami poezji, a takimi czystymi i prawdziwymi wzorcami, jak słowo Stusa”. Cóż cię przeklinać, moja niedolo? Nie przeklinam. Nie przekląłem. Nie przeklnę. Niech życie — jedno ściernisko, ale przejść — nie ominę. Dociągnę do końca. Choćby rękami, Choćby na łokciach, pełzając — mniejsza, duszę choć zedrę o kamień – i tak milszej nie ma od tej utraconej i leniwej, od obojętnej, wstrętnej, od ziemi tej, którą tylko znaczę i którą barwi się łza.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Historia Żołnierza, który sam stał się Królem

Jak już informowano, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wysunęło do zdobycia Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki film Mychajła Illenki „Ten, który przeszedł przez ogień”, który przyciągnął niecodzienną uwagę widzów, krytyki i filmowców. Dziś proponujemy uwadze czytelników przemyślenia Mychajła Herasymowycza, napisane przez niego jako podsumowanie swoistej internetowej konferencji z widzami. Ta historia nie mogła wydarzyć się nigdy, z nikim, w żadnych okolicznościach, ale wydarzyła się i ma potwierdzenia dokumentalne. Mieliśmy szczęście. Możliwe, że coś jeszcze, oprócz problemów z finansowaniem, spowalniało pracę nad filmem, kilkakrotnie ją zatrzymywało. Jakby proponowało pauzę dla uświadomienia sobie tego, co zrobiono, i porównania z tym, co pozostaje do zrobienia, a co najważniejsze — dla porównania z losem Iwana Dacenki, którego nie zatrzymywały ani próby, ani wyroki. Dawno wyjaśniono: los filmu zależy od jego tytułu. Ten, który przeszedł przez ogień. Od samego początku pracy nad filmem coś podpowiadało: masz szczęście — podziel się. Każdemu dostała się jego część, każdemu ponad miarę — aktorom, grupie producenckiej, operatorowi, artyście, „świetlikom”… Wszystkim. W dalekiej perspektywie czekał jeszcze jeden partner — Widz. W kontakcie z nim odbywa się ostatni akt — narodziny filmu. Po tym, jak film wszedł do dystrybucji, dokonuję wyboru na korzyść Widza — chcę przekazać głos jemu, kontynuować dialog z nim poza granicami ekranu. Jestem wdzięczny za ciepłe słowa pod adresem filmu „Ten, który przeszedł przez ogień” w Internecie, w periodykach, a także za wzajemność widowni. Dla mnie, jak i dla każdego, kto pracował nad filmem przez pięć lat, wyniki dystrybucji, ranking filmu i popyt na niego to najwyższa nagroda i ocena. Chcę podzielić się swoimi myślami i wrażeniami z tego, co powiedziano o filmie i o mnie, aby nastąpiło logiczne zakończenie rozmowy. Cytując moich zwolenników i oponentów, nie uciekałem się do tłumaczenia — niech zachowuje się i leksyka, i intonacje, i podteksty. Przykro, że podmienianie moich wypowiedzi wypacza mój stosunek do problemów kina narodowego. W gazecie „KP” z 30.01.2012 roku przeczytałem wypowiedź, która podawana jest jako moja bezpośrednia mowa: „Wszystko, co kręcono w ciągu ostatnich 20 lat, nie jest interesujące dla widza”. Nigdy nie pozwalałem i nie pozwolę sobie tak oceniać filmów moich kolegów. W ciągu 20 lat nam wszystkim nie było łatwo. Wbrew okolicznościom ukraińska kinematografia każdego roku proponuje widzowi filmy, o których niedopuszczalnie jest powiedzieć „nie jest interesujące dla widza”. To policzek dla tych, którzy pracowali nad filmami „Głód 33”, „Głód tlenowy”, „Ostatni bunkier”, „Zabawka”, „Jezioro łabędzie. Strefa”, „Diabełek”, „Sztolnia”, „Ostatni list”, „Majtki”, „Hamlet z happy endem”, „Mamaj”, „Śpiąca królewna”, „Sztuka dla dwojga aktorów”, „Ave, Maria”, „Jechał tramwaj nr 9”, „Pod słońce”, „Strzelnica”, „Cross”, „Świetliki”, „Modlitwa za hetmana Mazepę”, „Portret rodzinny”, „Bajka o Dowbuszu”, „Rzeźnia”, „Jak tata i mama rozstali się w trzech rundach”, „Czeszki”, „Pole Mykoły”, „O Biegu”, „Dzieciństwo” (nie wstydzę się dodać też swoich filmów „Fuzhou” i „Siódmy marszrut”). Jestem pewien, że większość filmów, które wymieniłem, jest nieznana widzowi, krytykom i prasie, tak samo jak nazwiska profesjonalistów i debiutantów, którzy je kręcili. Tylko przez festiwal „Otwarta noc” przeszło ze dwa tysiące filmów, pięćset z których zostało zaprezentowanych na nocnym ekranie. Jakie mam podstawy, by piętnaście lat z rzędu zbierać te filmy, poza tym, że są dla mnie interesujące i oceniam je bardzo wysoko? Chce się prosić szanownych dziennikarzy, by nie przenosili akcentów i nie zmieniali kontekstu moich wypowiedzi. W tym pomogą mi oponenci i zwolennicy filmu, za co im jeszcze raz szczerze dziękuję. Zatem, kilka komentarzy — akcentów do rozmów o filmie i wokół filmu. Ich ukierunkowanie oznaczam nazwami podtytułów w swoich rozważaniach. Przesądy. Cytat: „Widzowie razem ze mną zobaczyli rzeczywiście liniowo zbudowany dramat z wartką akcją. Gdzie nie ma właściwego Ukraińcom patosu, kultu wsi, biedy i porażki. Gdzie „ukraińskiemu kinu poetyckiemu” robią ukłon, ale — krótki, uprzejmy i, mam nadzieję, pożegnalny”. „Jeśli szczerze, to śmieszy mnie takie pojęcie: ukraińska kinematografia, to to samo, co polski rap”. Mychajło Illenko: Przesądy — nie najlepszy doradca. Właściwie uprzedzenie odgrywa swoją rolę także w rozpowszechnianiu filmu. Dystrybutorzy pogubili się, kina poczuły się zakłopotane: jak pokazywać ukraińskie kino po wielu latach jego szczucia? Przecież wszystkim wiadomo: „Ukraińskiego kina nie ma. Do tego jest ono bardzo złe”. W tym samym czasie — na „Ten, który przeszedł przez ogień” idą, gotowi płacić pieniądze… Ale do tego dyrektorzy muszą zwalniać czas na seanse, które, zgodnie z umowami i dzięki uprzedzeniom, należą do kina amerykańskiego… Co do „pożegnalnego ukłonu w stronę kina poetyckiego”: wszystko zależy od tego, czy dadzą mi jeszcze kręcić. Jeśli dadzą, to ukłonów nie będę robił — pokłonię się kinu poetyckiemu jeszcze raz. Cała historia kinematografii to rywalizacja między kinem protokolarnym, które można opowiedzieć (jak opowiadają plotki), a poetyckim, którego opowiedzieć nie sposób, jak nie sposób opowiedzieć „własnymi słowami” „Serenady nocnej” Mozarta, „Marusi Czuraj” Liny Kostenko, „Nocy nad Dnieprem” Kuindżiego… Ostatnie jasne zwycięstwo kina poetyckiego nad protokolarnym jest związane z Ukrainą, dlatego i nazwa utrwaliła się za nami. Wyrzekanie się tego osiągnięcia byłoby niewdzięcznym marnotrawstwem. Bohater. Cytat: „Mityzując życie Dacenki, który w filmie nazywa się Iwanem Dodoką, scenarzyści obrazu zabrali z filmu wszystko, co mogłoby przywiązać bohatera do konkretnego miejsca czy wydarzenia. Dodoka stał się zbiorowym obrazem Ukraińca, który w swoim życiu przeżył wszystko: Hołodomor, wojnę, niemiecką niewolę, stalinowski obóz, a później i ucieczkę do Kanady”. Mychajło Illenko: Nie cała biografia Dacenki jest znana. Trzeba było dopisywać nieznane strony. Film nasz nie jest dokumentalny, a artystyczny. Jak mówią: rekonstrukcja. Albo wersja. Nie można wersji przypisywać imienia realnego człowieka. Dlatego w filmie on jest Dodoką. Nazwisko, jak dla mnie, ładne. Wziąłem je z książki „Ukraina. Państwo kozackie” (wydawnictwo „EMMA”, Kijów, 2004). Otworzyłem na listach rejestrowych kozaków i przeczytałem imię, na które przypadkowo wskazał palec: „Chorąży pułku łubieńskiego Herasym Illenko”. Strona 586. Pełna zbieżność z imieniem mojego ojca. Choć nie ja wybierałem, a przypadek, ale nie zrozumiano by mnie — dlaczego to ja osobiste wyczyny Iwana Dacenki przekazałem własnemu ojcu… Trzeba było jeszcze raz otworzyć książkę przypadkowo na innej stronie. Wypadło: „Dodoka”. W ogóle nie jestem mistykiem, ale mistyczne cechy charakteru Dodoki przez pięć lat pracy odbijały się zbieżnościami, podpowiedziami, ostrzeżeniami. Co do samolotu: status Bohatera wymaga czynów, czasami niekompatybilnych z codzienną logiką. On powinien wykorzystać wszystkie możliwości dla osiągnięcia swojego celu, a jeśli realnych możliwości nie ma, zobowiązany jest zwrócić się do takich, które uważa się za niemożliwe. Dodoka nie miał realnych szans na pokonanie „żelaznej kurtyny” tamtych czasów i powrót do domu. Wśród nierealnych możliwości pozostawało ulepienie samoróbnego samolotu z odpadków na lotniczym złomowisku i przelecenie nim na Czukotkę. Zresztą Indianie w filmie podchodzą do tego z naturalnym zrozumieniem. Jest on dla nich Hejoka. Hejoka to jeszcze jedna strona mistyki, która obdarza Dodokę nadprzyrodzonymi właściwościami, jak przystało na Bohatera. Indiańska legenda, wymyślona podczas pracy nad scenariuszem, o ludziach, którzy ocaleli po uderzeniu pioruna, znalazła (jeszcze jeden mistyczny zbieg okoliczności) swoje potwierdzenie w indiańskim folklorze. Hejoka to indiańska nazwa nosicieli nadludzkich zdolności. Po naszemu Charakternik. Folklor dba o potrzebę istnienia Bohatera. Podążaliśmy za tą wskazówką. Tym bardziej, że bohaterów w ukraińskim kinie jest mało. Heroiczny szereg naszego ekranu, niestety, jest rzadki. Przede wszystkim to spuścizna Imperium, które deleguje wszystko, co heroiczne, do centrum, do metropolii, a prowincji pozostawia anegdoty o Mołdawianach, Czukczach, Chochłach. Trudno przypomnieć sobie kazachski (estoński, azerski…) film, w którym byłby swój, narodowy Bohater.Język Cytat: „Niektórzy plują, że nie wszędzie brzmiał język ukraiński. Ale to nie byłoby uzasadnione, biorąc pod uwagę epokę”.„Już nie pierwszy raz czytałem negatywne opinie o „języku” w filmie. Jednak tutaj wszystko jest w porządku: Ukraińcy rozmawiają po ukraińsku, Rosjanie po rosyjsku, Indianie po angielsku i indiańsku”.„Panowie, wybór języka, a dokładniej języków w tym przypadku, to nie kwestia wygody widzów, a nawet nie kwestia realizmu. To zabieg artystyczny, który podkreśla ukraińskość ducha filmu bardziej, niż gdyby był on jednojęzyczny. Kiedy syn rosyjskojęzycznej Tatarki Luby mówi do niej po ukraińsku, kiedy w najważniejszych momentach bohater przechodzi na ukraiński (jak w rozmowie po angielsku o próbach odebrania ziemi: „Niech, cholera, spróbują!”), czy kiedy w rosyjskim tekście padają programowe, że tak powiem, deklaracje („Towarzyszu Indianinie, jesteś miejscowy?” — „Tutejszy”) — otóż wszystko to czyni ukraiński symbolem, charakterystycznym dla kina poetyckiego — jak bociany, które Dodoka odprowadzał za linię frontu i które przewijają się przez całą historię, jak wilki i charakternictwo, jabłka i nazwisko antagonisty bohatera — Stepana Szuliki. Możemy sobie pozwolić — przynajmniej w tym przypadku — nie nadawać językowi znaczenia politycznego, a po prostu cieszyć się, kąpać się w nim, jak robią to autorzy filmu. To ten przypadek, kiedy można nie robić z ukraińskiego obowiązku, a czerpać przyjemność”. Mychajło Illenko: To już było: Spartakus, który rozmawia „amerykańskim” językiem, II wojna światowa, w której radzieccy i niemieccy żołnierze rozmawiają po rosyjsku, chyba że Niemcy — karykaturalnym językiem i strasznymi głosami. Ale rzecz nawet nie w tym, żeby nie powtarzać tych schematów. Chciało się pokazać człowieka, któremu okoliczności i serce podpowiedziały drogę, zamkniętą dla wielu naszych rodaków, kiedy mówią: „Ja nigdy nie będę mówić w tym języku”. A Dodoka mówił w „tych językach”. I przeszedł przez wszystkie próby, wkuwając w pamięć obce słowa, jak wkuwa się hasła, przekraczając linię frontu. I wymienił się z ukochaną nieznajomymi słowami, niczym dzieci zabawkami w tym momencie, kiedy słowa wydawały się zbędne, ale — nie były one zbędne, by obnażyć, jedno przed drugim, swoje dusze. I imię indiańskie otrzymał… Czy Iwan Dacenko stałby się swój, czy stałby się Wodzem, gdyby nie mógł zwrócić się do Indian w indiańskim języku? Nazywam to „Ukraińską barierą dźwiękową”. W jednym kierunku ta bariera została pokonana: większość Ukraińców włada językiem rosyjskim. W drugim kierunku „bariera dźwiękowa” na razie nie pada. To jak rekordowe przejazdy na słonym jeziorze: rekord zalicza się według średniej wartości w dwóch przeciwnych kierunkach — pod wiatr i z wiatrem. Bez tej zwierciadłowości w relacjach nie będzie normalnego społeczeństwa. I odwrotnie — gdy tylko uda się pokonać tę „barierę dźwiękową” w dwóch kierunkach, Ukraina wykona jakościowy, strategiczny skok naprzód. Niestety, nie bardzo często wspominam o Bogu. Krzątanina. Ale coś mi podpowiada, że zwracając się do drugiego człowieka, zwracamy się właśnie do Boga. Nasze słowa (wyznania miłości, przekleństwa) są transmitowane do Boga przez tego, do kogo się zwracamy. Tak samo i my występujemy w roli retranslatorów, kiedy ktoś zwraca się do nas. Słowa wsparcia lub przekleństwa są rozpatrywane wyżej. Tam są one oceniane. Stamtąd są przekazywane z powrotem przez retranslatorów do rozmówców. W jakiej redakcji te oceny docierają do punktu końcowego przeznaczenia — to pytanie nie do Boga, a do retranslatorów. W filmie „TenKtóryPrzeszedłPrzezOgień” Tatarka Luba zwraca się do ikony Matki Bożej. Rodzice, dziadkowie i pradziadkowie jej męża zawsze zwracali się do tej ikony w języku ukraińskim. Uświadamiając to sobie, Luba również szuka i znajduje ukraińskie słowa. Kiedy tych słów brakuje, przechodzi na język rosyjski, który zna lepiej. Kiedy brakuje rosyjskich słów, przechodzi na ojczysty tatarski. Matka Boża rozumie i tatarski. Czy zrozumie ona człowieka, jeśli usłyszy: „Ja nigdy nie zacznę mówić w waszym języku”? Jestem pewien, że to jedyna fraza, którą trzeba wykreślić z frazeologizmów, ze wszystkich słowników. Można wyznać miłość do Ukrainy w języku ukraińskim. Film wyznaje ją kilkoma — by to wyznanie było zrozumiałe nie tylko dla Ukraińców.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...takie. Reżyserze, przeżyłeś życie i nie nakręciłeś niczego wartościowego, mam nadzieję, że to ostatni film w twojej karierze”. „Żyjcie w domu, a dom nie runie…” — powiedział Andrij Tarkowski słowami swojego ojca. „A czy Bóg istnieje? — U nas w chacie jest…” — odpowiedział mu Myhajło Illienko”. „Oleś Hončar zapowiedział strzec soborów dusz swoich. Te przykazania są zapominane. Myhajle Herasymowyczu, wy przypominajcie… Przypominajcie częściej. Można krzyczeć, że kina ukraińskiego nie ma. Można mówić, że „ToiChtoProjszowKriezsVohoń” to pojedyncza iskra, a można tę iskrę rozdmuchiwać do palącego ogniska. Można krzyczeć, że sztuki ukraińskojęzycznej jest mało. Można żyć w domu i dom nie upadnie… Żyjcie w domu, Myhajło Herasymowyczu, a my go dobudujemy”. Włada Molodid, 22 lata, Kijów Myhajło Illienko: Jeszcze raz chcę podziękować wszystkim, którzy odpowiedzieli na film. Udało mi się zacytować zaledwie niewielką część tej żywej polemiki, ale osobno (bez skrótów) istnieje jeszcze jeden list z tych, które dają siły na przyszłość każdemu z uczestników pracy nad filmem „ToiChtoProjszowKriezsVohoń”. To odpowiedź Oksany Zabużko. Jej należy się szczególne podziękowanie. Muszę odpowiedzieć na tradycyjne pytanie, które słyszałem na wszystkich spotkaniach z widzami. Te spotkania to kolejny majdan, obok prasy i Internetu, na którym po każdym seansie filmu odbywa się zwrotne sprzężenie z widzem. Mogę życzyć wszystkim, niezależnie od tego, czy film wam się spodobał, czy nie, aby i wy mieli z widzem tak bliskie i dobre relacje, a ostatnim pytaniem, w oczekiwaniu na wasz kolejny film, brzmiało: — Wasze plany? W ciągu historii ukraińskiego kina zekranizowano pięćdziesiąt sześć utworów Tarasa Szewczenki. Wszystkie ekranizacje, z wyjątkiem jednej, którą mało kto widział („Kapitansza”, 1987 — reżyseria B. Kwaszniow), zakończyły się w latach sześćdziesiątych ubiegłego stulecia. Żadna ekranizacja utworów Tarasa Szewczenki nie została zauważona na szerokim ekranie Ukrainy w czasach niepodległości. Dziś jeszcze nie jest za późno, by rozpocząć pracę nad filmem, aby zdążyć na dwustulecie urodzin Tarasa Szewczenki w 2014 roku…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

((ТТооййХХттооП Пррооййш шооввККррііззььВВооггоонньь)))

Identyfikacja Cytat: „Wygląda na to, że sami producenci i dystrybutorzy filmu Ilłenki nie do końca rozumieją, jak przedstawiać go widzowi. W materiałach reklamowych filmu z jakiegoś powodu piszą, że to „ukraiński blockbuster” i „ukraiński Rambo”, co jest dziwne, bo film ma niewiele wspólnego ani z jednym, ani z drugim”. „Wiecie, jak u nas mówią: „No, dzięki Bogu, że mamy chociaż taki film”. I dzięki Bogu, że ludzie na niego poszli, ale problem w tym, że poszli ludzie, którzy zazwyczaj filmów nie oglądają. I, zainspirowane podobnym sukcesem widowni — podobnemu kinu, wybacz Panie, państwo będzie w przyszłości dawać pieniądze”. Mychajło Ilłenko: Nie mogę zgodzić się z tą logiką: na film poszli ludzie, którym nie miejsce przed ekranem? Najwyraźniej — widzowie drugiej kategorii? Którzy nie umieją oglądać kina? A jeśli to po prostu ofiary intoksykacji — przedawkowania modną depresją i amerykańskim szmelcem? Adresat się niepokoi: nie można dopuścić, żeby podobny sukces widowni zamienił się w państwowe finansowanie podobnych filmów! Wstydzi się niepokoić Pana Boga, ale rozumie, że choroba może się rozprzestrzenić, więc — trzeba donieść. A byłoby nieźle, gdyby się rozprzestrzeniła! Bo bez widza nie damy rady. Oczywiście, najlepiej, gdy przed ekranem zbiera się i pierwsza, i druga klasa, a jeszcze z wagonu „Dla palących”, zgasiwszy niedopałki, zawitają… Ta właściwość iluzjonu, by jednoczyć — dzisiaj u nas — stoi pod wielkim znakiem zapytania i podejrzeniem. Dawno zapomniana formuła „My — dla nas — o sobie” jest bezgraniczna. Nasza unikalna rzeczywistość czeka na swoje ekranowe wcielenie. Nie mówię już o ogromnym zasobie twórczym i technicznym, który dawno dojrzał do realizacji tego strategicznego celu. Cytat: „ТойХтоПройшовКрізьВогонь” („Ten, który przeszedł przez ogień”) dla mojego realistycznego, a nawet krytycznego spojrzenia stał się niespodzianką. Od razu odrzuciłem wszelkie preferencje dla „rodzimego”, „swojego”, „ukraińskiego”, Ilłenki… To wszystko zapominamy i obserwujemy samo zjawisko artystyczne. „Nie jestem miłośnikiem melodramatów, ale to dobry melodramat. I główny bohater jest przystojny i charyzmatyczny, jak ten Johnny Depp. I główna bohaterka jest piękna i miła. I drugoplanowe postacie są wyraziste, zwłaszcza „długonosy” Andrijenko w roli dowódcy pułku. To dobre kino”. „Moim głębokim przekonaniem jest, że Mychajło Ilłenko preferuje kino autorskie. Które przeznaczone jest dla wąskiej publiczności festiwalowej. Tam zdobywa nagrody i zupełnie nie odpowiada pojęciu „blockbuster”. Mychajło Ilłenko: Ani razu nie użyłem słowa „blockbuster”. Nie wiem, dlaczego przypisuje mi się dążenie do jego stworzenia. Być może w celu przymusowego włączenia mnie do modnego wyścigu o miano „Pierwszego ukraińskiego” (filmu muzycznego, horroru, komedii, akcji, blockbustera). To niepoprawny wyścig z tymi, którzy już robili to wszystko przed nami w ciągu długiej historii ukraińskiego kina. Mój film „Fu-czou”, wspomniany w związku z brakiem „szerokiej dystrybucji”, rzeczywiście szerokiej dystrybucji nie miał. Tak samo, jak filmy moich kolegów, które wychodziły, poczynając od lat dziewięćdziesiątych. W każdym razie, sądząc po telewizyjnym popycie na „Fu-czou” — z licznymi powtórkami na różnych kanałach telewizyjnych Ukrainy i Rosji w ciągu kilku lat — bez przesady można go zaliczyć do filmów, które odniosły przekonujący sukces u widowni. Zawsze ciążyłem ku kinematografii, którą nazywają „masową”. I nigdy nie odżegnywałem się od kinematografii, którą przyjęło się nazywać „poetycką”. Połączyć jedno z drugim — to pasjonujące zadanie z ogromnym potencjałem. Szczęśliwy jestem, że przeczytałem w Internecie replikę z definicją gatunku: „ТойХтоПройшовКрізьВогонь” — to „poetycki akcyjniak””. Aktorzy Opinie: „Nędzne, toporne dialogi i taka sama gra aktorów. Aktorzy — to osobna rozmowa. Plejada okazała się kabaretem”. „Zespół jest ciekawy i nieco nieoczekiwany. Tak, w „ТойХтоПройшовКрізьВогонь” widzimy i braci Kapranowych (epizod z chruszczowowską kukurydzą w Kanadzie), i „długonosego” Wiktora Andrijenkę w surowej męskiej roli drugoplanowej, i córkę reżysera Iwannę Ilłenko. Główny ciężar filmu niosą Dmytro Linartowycz (Dodoka), Witalij Linecki (jego przeciwnik, enkawudzista Stepan), Olha Hryszyna (dziewczyna-marzenie Lubow Karimowa)”. Mychajło Ilłenko: Przed spektaklem aktorzy pytają: „Czym będziemy zadziwiać?”. Większość naszych filmów uparcie kontynuuje oferowanie depresji, monotonnej konstatacji beznadziei, surowego i obojętnego postmodernistycznego współczucia, hermetycznej czarnuchy, pogardliwej art-hausowej obcości. Nie występuję przeciwko temu, ale — balans? Czy to nie on wymraża naszego widza z kin? I wtedy odmrożeni widzowie zgadzają się oglądać wszystko, byle tylko ich oszukiwano. Mają prawo. Osobiście lubię, kiedy mnie oszukują, mistyfikują, wiodą za nos, zmuszając do śmiechu i płaczu w ciemności sali kinowej, ale dzisiaj w naszym kinie tego zabrakło. Kadr Cytat: „Pierwsze kadry wywarły kontrowersyjne wrażenie. Krajobraz Południowych Andów, na tle których idzie wychudzony główny bohater — w imię tego, żeby sfilmować to, czyli nakręcić Amerykę Południową nie na Krymie, a w Ameryce Południowej, reżyser stracił półtora roku, zatrzymując proces produkcyjny”. „Dlaczego ja, jako podatnik, mam finansować kosztem swoich podatków wasze twórcze poszukiwania, pływanie na jachcie za granicę, żeby jeden kadr z waszych zdjęć za granicą (tak przeczytałem w Internecie) trafił do obrazu?” “…gdzie są te rozreklamowane sceny, nakręcone na granicy Chile i Argentyny, i co właściwie Chile z Argentyną mają wspólnego z Kanadą…” Mychajło Illenko: Scen rzeczywiście nie ma. Udało się sfilmować tylko jeden kadr (pierwszy w filmie — powtarza się dwukrotnie). Argentyński krajobraz nie ma żadnego związku z północnoamerykańskimi Indianami. Ale w kinie tak bywa: Włochy kręci się na Krymie, a Kanadę — w centrum Kamieńca Podolskiego pod wodospadem. Cały problem w pieniądzach. Mogę uspokoić podatników: kiedy film się zatrzymuje, oznacza to: “Wszyscy wolni”. Finansowanie zostaje wstrzymane na nieokreślony termin. Pieniędzy nikomu nie płacą. Ponieważ kolejna przerwa była związana z wyborami Prezydenta, wszyscy rozumieli: wszyscy wolni minimum na rok. Wolny bezrobotny, otrzymałem zaproszenie od swoich przyjaciół (kapitan Jurij Bondar, nawigator Andrij Zubenko, sternik Wałerij Dejmontowycz), z którymi od wielu lat zajmuję się żeglarstwem w Kijowskim klubie jachtowym. Zaproponowano mi udział w prywatnej podróży dookoła świata na jachcie “Kupawa”, tak by rzec, jako sternikowi. Trasa przewidywała odwiedzenie Ukraińskiej Stacji Antarktycznej, która jest otwarta dla jachtów przez 2—3 miesiące w roku. Pomyślałem, że będę mógł sfilmować tam Alaskę. W tym celu trzeba było wziąć kostium głównego bohatera i odpowiednią aparaturę. Umówiliśmy się, że na początku przyszłego lata będę wracał do domu, bo trzeba wznowić zdjęcia letnich epizodów, które pozostały niedokręcone. W grudniu 2009 roku wypłynęliśmy z Oczakowa na Morze Czarne. Dalej było Morze Śródziemne i Atlantyk. Po drodze pokazywałem przyjaciołom fragmenty niedokończonego filmu o Iwanie Dacence, opowiadałem o nim. Oprócz tego regularnie oglądaliśmy filmy z kolekcji festiwalu filmowego “Otwarta Noc”. Kiedy film ogląda się pośrodku Atlantyku, prowokuje to nostalgiczną uwagę i wywołuje bardzo wiele pytań: dlaczego tych filmów nie widzimy na antenie lub w kinach Ukrainy? Jak są kręcone? Kto je finansuje, jeśli nie zwracają pieniędzy z dystrybucji? Za co otrzymują nagrody na międzynarodowych festiwalach? Za co są prześladowane w Ojczyźnie? Były pytania także o niedokończony film: ile razy się zatrzymywał? Dlaczego nie możemy kręcić Kanady w Kanadzie, Alaski na Alasce? Kiedy zostanie wznowione finansowanie? Moje opowieści mimo woli zamieniły się w fakultet długości 8500 mil morskich na temat: “Sposoby niszczenia kina narodowego w Ukrainie”. Załoga przyjęła te wykłady tak blisko, że kiedy stało się jasne, iż do Antarktydy spóźniliśmy się, kapitan postawił mi ultimatum: “Będziemy kręcić twój film razem z tobą — trzeba tylko znaleźć na zdjęcia inne miejsce!” W Buenos Aires wynajęliśmy samochód, złożyliśmy do bagażnika szynel głównego bohatera, aparaturę, swoje rzeczy i ruszyliśmy w Kordyliery na granicę z Chile (1200 km), zgodnie ze wskazówkami Ukraińców z diaspory i pracowników naszej ambasady. Bilety lotnicze do Kijowa, które kupiliśmy wcześniej, zostawiały nam na zdjęcia cztery doby. Właściwie całą podróż od Kijowa do Argentyny opisuję w książce, którą mam nadzieję wydać razem z filmem dokumentalnym, który kręciłem na pokładzie “Kupawy”. Dlatego przerwę swoją opowieść na tym, że na zdjęcia wielkiego epizodu w Andach nie zostało nam czasu. Udało się sfilmować jeden kadr. Podczas zdjęć tylko na jedno ujęcie wyszło słońce i oświetliło szczyty. Jestem wdzięczny załodze jachtu “Kupawa” za zdjęcia tego kadru. Podróż przez trzy morza czasami pomaga lepiej zrozumieć siebie nawzajem, aniżeli wspólne mieszkanie z obywatelami na powierzchni mieszkalnej jednego państwa. Znałem i dzisiaj znam wielu ludzi: kolegów, studentów, debiutantów, których nie zadowala kręcenie kina ograniczonego formułą: “Pieniądze—towar—pieniądze”. Tak kręci się większość seriali. Mnie do duszy przypada kino jako twierdząca odpowiedź na pytanie: “Czy jesteś gotowy osobiście za darmo (za friko — dobre słowo w naszym kontekście) na własną pielgrzymkę w imię kadru, epizodu, idei? Żeby się nie zatrzymało!” Pożądanie Ama | 25.03.2012 19:55:06: “Nie no jak można takie coś kręcić? To przecież brednia!!!!!!!! Jaki gatunek filmu? Komedia? Nie. Dramat? Nie. Przygody? Nie. Art house? Też nie. Gatunek tego filmu — BREDNIA. Tutaj jest wszystko i nic. Niech w Ukrainie w ogóle niczego nie kręcą, niż kręcą”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nalnym humorem. Jako scenograf pracował przy filmach „Bumbarasz”, „Królowie i kapusta”, „Karmeluk”, „Mirhorod i jego mieszkańcy”, „Ten, który przeszedł przez ogień” i innych. — Romanie Serhijowyczu, jaka jest rola scenografa w tworzeniu filmu? — Scenograf to człowiek, który tworzy warstwę wizualną. Czyli to, co widzicie na ekranie, najpierw powstało w wyobraźni scenografa. Można powiedzieć, że to właśnie on kieruje obrazem. Oczywiście wszystko omawiamy kolegialnie, decydujemy całą grupą twórczą, ale za warstwę plastyczną odpowiada jedna osoba. To, co scenograf ustawia w kadrze, filmuje operator. Artysta rysuje szkice, na podstawie których potem tworzy się dekoracje. Do jego obowiązków należy wybór plenerów do zdjęć. Czasami trzeba szukać miejsc, które najpierw powstały w twojej wyobraźni — z wcześniejszego doświadczenia, życiowych wrażeń. Plener może być umowny, podobny do tego, co widziało się wcześniej. Scenograf pracuje także nad montażem filmu. — Jak pracowało się Panu w grupie twórczej Mychajła Illenki? — Z Mychajłem Herasymowyczem znamy się ponad 40 lat — jeszcze ze studenckich czasów. I to nie jest pierwszy film, który robimy razem. Chyba jest nam pisane pracować razem. Ale choćby nie wiadomo jakimi przyjaciółmi byli ludzie w życiu, w pracy czasem zdarzają się rozbieżności. Jednak nam zawsze było łatwo znaleźć wspólny język. W pracy zawsze pomagało nam to, że Mychajło trochę rysuje. I wszystko, czego nie może powiedzieć słowami, może narysować, a ja dopasowuję to do ogólnego obrazu. Więc praca nad filmem „Ten, który przeszedł przez ogień” w grupie Mychajła Illenki była komfortowa. — Co dla Pana oznacza nominacja do Nagrody im. Szewczenki? — Miło, że naszą pracę doceniają. To bez wątpienia uznanie naszej pracy. Ale nie to jest najważniejsze. Najważniejsze, że film wyszedł dobry. Przy tych możliwościach, które mieliśmy — ogromne przerwy w zdjęciach z powodu chronicznego niedofinansowania, błędy producenckie — to najlepsze, co mogliśmy zrobić. — W następnym filmie Mychajła Illenki też będzie Pan pracował? — Już dwukrotnie go zaczynaliśmy: robiliśmy storyboardy, jeździliśmy na plenery. Ale minęło dużo czasu, coś się zmieniło, trochę przerobiliśmy scenariusz. Więc trzeba będzie zaczynać od nowa. Obraz, który Mychajło Illenko będzie kręcił na podstawie utworu Tarasa Szewczenki, jest trudny dla scenografa, trzeba wiele wymyślić. I wymyślić tak, żeby widzowi nie było nudno oglądać. Na razie trwa staranne przygotowanie do pracy. Wymieniamy się rysunkami, szkicami, omawiamy wszystko w najdrobniejszych szczegółach. Muszę powiedzieć, że proces pracy nad każdym filmem różni się od poprzedniego. Zrobiłem ponad 30 filmów i za każdym razem wymyślam koło na nowo. Mam nadzieję, że koło „Tołoki” będzie udane i widzowie nie pożałują, że nam uwierzyli. Rozmawiała Ołena SZULHA kwiaty. Jego kwiaty to spowiedź romantycznej duszy, zakochanej w swojej ziemi, w tych kwiatach, które często nie są skonkretyzowane i namalowane nie w ściętych bukietach. Nie można ich nazywać martwymi naturami, bo to nie martwa, a żywa przyroda. Gama kolorystyczna akwareli od bladoróżowego, fioletowego do żółtopomarańczowego łączy się z wykwintną tonalnością. Jeśli chodzi o tematykę szewczenkowską. U Stratiłata nie znajdziesz bezpośrednich ilustracji, chociaż mógłby je robić. Jego seria „Kobzarska studnia” to filozoficzne przemyślenie postaci genialnego ukraińskiego poety i jego twórczości. Całkiem niedawno artysta stworzył rycinę „Święty Tarasjusz”. Jego Tarasjusz rzeczywiście jest podobny do Szewczenki. Bo ten święty stanął na czele soboru, na którym potępiono herezję ikonoklazmu, i tym samym dano prawo artyście do tworzenia obrazu. Nieprzypadkowo Taras Szewczenko urodził się w przeddzień czczenia Świętego Tarasjusza. Twórczość Mykoły Stratiłata logicznie prowadzi do wniosku, że artysta i sztuka to nerw narodu, a artysta spełnia się pod warunkiem, że znajduje się w epicentrum wszystkiego tego, czym żyje jego naród. Dotyczy to prawdziwych artystów. Takim był Taras Szewczenko. Takim jest artysta Mykoła Stratiłat.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Po drugiej stronie ekranu

Operator-scenograf filmu „Ten, który przeszedł przez ogień” Ołeksandr Krysztalowycz: — Panie Ołeksandrze, gdzie kręciliście film? — Epizod, który stał się w obrazie pierwszym, — na granicy Argentyny i Chile. Historia tego epizodu jest bardzo ciekawa. Mychajło Illenko płynął na jachcie „Kupawa” na biegun południowy. To była podróż dookoła świata i mnie tam nie zapraszano, wszak załoga „Kupawy” to doświadczeni żeglarze, mieli odpowiedni sprzęt, doświadczenie. Ci, którzy wyruszają w podróż dookoła świata, to niezwykli ludzie, ja do nich, niestety, nie należę, odpowiedniego doświadczenia i umiejętności nie mam. Film kręcono głównie niedaleko Kijowa. Epizody o wydarzeniach przedwojennych — w Kamieńcu Podolskim. Mam takie wrażenie, że tam wszystko zachowało się z tamtych czasów w pierwotnej postaci: Podolanie chronią swoje dziedzictwo. Na Dnieprze koło Rzyszczowa kręcili epizod, gdzie ścigają i doganiają samolot, a postać chowa się w cerkwi. Ta cerkiew stoi na wpół zatopiona na Zbiorniku Kaniowskim. Osada indiańska, epizod, kiedy metodą „tołoki” budowali chatę, — również koło Rzyszczowa. Tam są bardzo malownicze miejsca. Alaskę (epizod, kiedy Iwan kradnie samolot) kręcili na lotnisku w Białej Cerkwi — okazało się, że taniej jest przewieźć grupę, niż przelatywać samolotem: zużywa on bardzo dużo paliwa. Niektóre epizody kręcili w Kijowie, w mojej alma mater — uniwersytecie imienia I. Karpenki-Karego, na przykład komisję rekrutacyjną. Dużo kręcili w Kijowskim Muzeum Lotnictwa, budując tam dekoracje: wysypisko samolotów, mieszkanie Iwana. Swoją drogą, kadłub samolotu jest prawdziwy, nie wiem, jak myśmy się tam zmieścili, bo jest bardzo ciasny, za to wszystko jest bardzo realistyczne. — A gdzie było pole kukurydzy? — Długo go szukali. Obraz, który widzi widz, to prawdziwa amerykańska kukurydza o wysokości trzech metrów, u nas, okazuje się, takie coś rzadko się zdarza. Pole w filmie było koło Białej Cerkwi. Więc nasza Ameryka była na Ukrainie: wszystko blisko. — „Ten, który przeszedł przez ogień” — to Pana pierwsza duża praca? — Tak, to był chrzest bojowy — film o takiej skali. To mój fach, a jeszcze — niezwykle ciekawa praca. Na ile się udała — oceniać widzom. Lubię oglądać kino, dlatego też pracuję, żeby ludziom po drugiej stronie ekranu było ciekawie. Mój zawód jest taki, że mogę wprowadzać poprawki, żeby kino stało się jeszcze ciekawsze. Czyli lubię oglądać kino nawet w pracy. Jak kręcić kino? Wyobrażam sobie to, co chciałbym zobaczyć na ekranie, i kręcę. Niestety, setki ludzi, którzy pracują nad filmem, często nie rozumieją, co robią. Zapomnieli, jak kręcić kino (nie film telewizyjny, nie wideoklip, a film kinowy do oglądania na dużym ekranie). W tym upatruję główną przyczynę tego, że nie mamy nawet nominacji do „Oscara”. Niestety, nie mamy przemysłu filmowego. Jak tylko pojawi się ilość, specjaliści będą pracować profesjonalnie, znacznie wzrośnie ich poziom. — Kiedyś Pan powiedział, że w kinie wszyscy równają do „Oscara”. — To jedna z głównych nagród w dziedzinie sztuki filmowej. „Oscar” — to oznaczenie widowiskowości, ciekawości dla widza. Tę nagrodę przyznają za kino przede wszystkim dla Amerykanów. Ale jest też nominacja „film obcojęzyczny”. Ukraiński Komitet Oscarowy zgłosił „Ten, który przeszedł przez ogień” do „Oscara” w tej nominacji. Film przeszedł pierwszą rundę selekcji, kiedy ze wszystkich przyjętych zgłoszeń odrzucono połowę, czyli trafił na „długą listę”. Na „krótką listę”, czyli do następnej rundy, nie weszliśmy. Ale uważam za osiągnięcie już to, że nasze kino obejrzeli amerykańscy akademicy filmowi, wszak żeby wyciągnąć wnioski, musieli go jednak obejrzeć. Upatruję w tym rozszerzenie kręgu widzów, bo autorzy pragną, żeby ich dzieło zobaczyło jak najwięcej ludzi. — Jak w tym kontekście rozpatruje Pan nominację do Nagrody Szewczenkowskiej? — Narodowa Nagroda imienia Tarasa Szewczenki — bez wątpienia, główna nagroda w naszym kraju. Więc nominowanie się do niej jest prestiżowe i zaszczytne dla twórców filmu. — Nad czym Pan pracuje teraz? — Razem z Mychajłem Illenkiem przygotowujemy się do kręcenia „Tołoki”. Będzie to ekranizacja niewielkiej, ale bardzo nasyconej wydarzeniami ballady Tarasa Szewczenki „U tiyoji Kateryny...”. Na szczęście środki na to są. Więc mam zaszczyt pracować z dwoma Illenkami: Mychajłem i Pyłypem, pierwszy — reżyser filmu, drugi — producent. Mychajło Herasymowycz — to bardzo kreatywny człowiek, zamierzył ten film jako dialog przeszłości i teraźniejszości. Film powinien wyjść na 200-lecie od dnia urodzin Wielkiego Kobziarza. Oczywiście, liczymy na ciekawą pracę, na uwagę widza i… sukces. Sztuka filmowa — to twórczość zbiorowa. Nad filmem pracują setki ludzi, a to, co widzimy na ekranie, — to owoc wyobraźni reżysera, scenarzysty, operatora, scenografa, kompozytora, wykonawców ról. Bez każdego z nich niemożliwe jest wyobrażenie sobie obrazu filmowego. Długotrwała w czasie praca, która wymaga wielkiego wysiłku, wprowadza nas w zdumiewający świat, który nazywamy krótkim i pojemnym słowem: kino. Zajrzeć w ten świat, uchylić zasłonę tajemniczości twórczości możemy, rozmawiając z twórcami filmów. O tym, jak przebiegała praca twórcza nad filmem „Ten, który przeszedł przez ogień”, wypytujemy scenografa filmu Romana Adamowycza i operatora-scenografa Ołeksandra Krysztalowycza. Oni razem z reżyserem-scenografem Mychajłem Illenkiem — to tegoroczni nominowani do zdobycia Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Świecie cichy, kraju miły, moja Ukraino…

…mii imienia Tarasa Szewczenki. Wydaje mi się, że ten tytuł powinien był on zdobyć już dawno. Każdemu miłośnikowi i zwykłemu czytelnikowi poezji imię Stratilata jest dobrze znane. Dziesiątki wydań poetyckich z jego ilustracjami i w jego opracowaniu ukazały się w ukraińskich wydawnictwach. Z jego twórczością związany jest szereg nazwisk poetyckich, które weszły na karty naszej historii: Taras Szewczenko, Jakiw Szczoholiw, Maksym Ryłski, Wołodymyr Sosiura, Borys Olijnyk, Wasyl Symonenko… Grafika Stratilata zaprezentowana jest w jego albumie „Poezja w obrazach”, który ukazał się już w 2004 roku. Już wtedy powinien był zostać laureatem jako artysta, który kontynuuje najlepsze tradycje ukraińskiej grafiki, jednym z przedstawicieli której był również Taras Szewczenko, jeden z pierwszych akademików grafiki Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych. W 1911 roku w Chmielnickim ukazał się album „Taras Szewczenko — akademik grafiki”, którego redaktorem był Mykoła Stratilat; on też przygotował gruntowną, naukową, a zarazem żywo i pięknie napisaną monografię, dołączoną do wydania jako osobna książeczka. Kto, jeśli nie artysta-grafik, który dobrze zna znaczenie czarno-białej grafiki i to, jaką pracą ona się osiąga, może opowiedzieć o 27 odbitkach z akwafort Tarasa Szewczenki, o tych narzędziach grafika, które zachowały się w jego pracowni i obecnie są eksponowane w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki. Z książki na książkę, z grafiki na grafikę doskonaliła się sztuka i technika artysty. Jest znany jako mistrz miniaturowej grafiki, który stworzył setki ex libris znanych ludzi Ukrainy. Ale to osobna rozmowa, bo w tej dziedzinie Mykoła Stratilat osiągnął takie szczyty, że można go nazwać akademikiem. Wszyscy, którzy latem odwiedzili wystawę, zobaczyli także innego Stratilata, jego akwarele. Robią wrażenie kolorową obrazowością, poczuciem piękna rodzinnej Ukrainy — od Czernihowszczyzny, ojczyzny artysty, po Karpaty i Morze Czarne. Pejzaż jest ulubionym gatunkiem twórcy. Artysta nie narzuca tematów, nie stara się epatować jakąś egzotyką. Wiosenne gaje, wieś w mgiełce porannej mgły, fioletowa chmura niosąca burzę, księżycowa ścieżka na morzu, deszcz nad stepem nie przestają zadziwiać, przemawiając o mądrości stworzenia. A ponadto lubi także malować

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

«Czystość śpiewu — czystość życia»

„Uwielbiam czytać «Słowo Proświty», ponieważ jest to prawdziwa ukraińska gazeta. Swego czasu gazeta ta wsparła moją inicjatywę nagrania z chórem Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy utworów chóralnych do słów T. H. Szewczenki, a także publikowała moje rady metodyczne dotyczące śpiewu chóralnego. Dzięki społecznemu rezonansowi moich publikacji przygotowuję obecnie do nagrania utwory «Pieśniarskiego Kobzarza», zbiór nutowy «Pieśniarski Kobzar» oraz moją książkę «Czystość śpiewu — czystość życia»”. Pawło Murawski. Notatki, 8.01.2009. Pod koniec 2012 roku Centrum Wydawnicze «Proświta» (m. Kijów) wydało unikalną książkę wspomnieniowo-metodologiczną o prowadzeniu chóru — Pawło Murawski. Czystość śpiewu — czystość życia (objętość 832 str.). W publikacji tej przedstawiono rzadkie doświadczenie niemal 100-letniego życia i 80-letniej działalności artystyczno-pedagogicznej Pawła Iwanowicza Murawskiego (1914) — żywej legendy ukraińskiego śpiewu chóralnego XX—XXI wieku, wybitnego dyrygenta chóralnego i pedagoga współczesności, profesora Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego, ludowego artysty Ukrainy, honorowego akademika Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, laureata Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki (1979), Bohatera Ukrainy. Pawło Murawski jako pierwszy w ukraińskiej literaturze muzycznej, poprzez ujawnienie swojej metody twórczej, wyłożył metodykę śpiewu chóralnego a cappella w stroju naturalnym, co stanowi istotę szkoły chóralnej Murawskiego. Oto jak ocenia swoją pracę sam maestro Murawski: „Na Ukrainie dotychczas pisano o tym, jak dyrygować — są to podręczniki K. K. Pigrowa «Kierowanie chórem» oraz M. F. Kołessy «Podstawy techniki dyrygowania». A ja po raz pierwszy przedstawiam metodykę, jak czysto śpiewać”. W książce wyczekanej w sercu, gdzie połączono wspomnienia i metodologię, patriarcha ukraińskiej kultury muzycznej ukazuje niemal nieznaną dotąd jasną stronę swojego szczodrego talentu — filozofię śpiewu chóralnego. W dodatku zamieszczono osiągnięcia zawodowe i przemyślenia dotyczące fenomenu Pawła Murawskiego, wspomnienia i opinie o maestro znanych artystów Ukrainy i świata, jego kolegów i uczniów, korespondencję oraz fotografie. Wydanie jest społecznie znaczące ze względu na swoją wysoką orientację duchową i mądrą przenikliwość w samą istotę życia i sztuki, skłania do poznawania i pielęgnowania oryginalnej ukraińskiej tradycji śpiewaczej oraz czystości moralnej jako źródłowej podstawy samorozwoju jednostki ludzkiej i zbiorowej osobowości narodu, kultury narodowej oraz ładu społecznego. Książkę wydano na zamówienie Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy w ramach programu «Ukraińska książka» w serii «Biblioteka Komitetu Szewczenkowskiego». Jak zaznacza we wstępie redaktor-opracowujący tego wydania kulturozof Ołeksander Szokało: „Przedstawiać Pawła Murawskiego nie ma szczególnej potrzeby. Wybitnego dyrygenta chóralnego i pedagoga współczesności, który wychował kilka pokoleń chórmistrzów i śpiewaków, znają na Ukrainie i na świecie… Nie w tytułach i rangach tkwi wielkość tego mądrego i pełnego woli Ukraińca. Jest skromny i niewymagający w życiu codziennym, lecz w kwestii utwierdzania w życiu ukraińskiego społeczeństwa ideałów sztuki narodowej i kultury w ogóle, maestro Pawło Murawski wykazuje rzadką dziś odwagę i wymagania. Jak potwierdzają liczni uczniowie wybitnego pedagoga i prawdziwi koneserzy sztuki chóralnej: po Ołeksandrze Koszyciu tylko Pawło Murawski osiągnął szczytową czystość brzmienia ukraińskiego śpiewu chóralnego w naturalnej intonacji stroju. Swojego mądrego nauczyciela, Dziadka, uczniowie nazywają «ukraińskim muzycznym Konfucjuszem». Rzeczywiście, Pawło Iwanowicz jako mędrzec dyryguje czystym sercem, wrażliwą duszą, jasnymi oczami i ledwie rękami, mówi nabytymi przez lata filozofemami. Oto jak obrazowo sformułował Pawło Murawski podstawowy wymóg światopoglądowy wobec śpiewu chóralnego i życia: «Czystość śpiewu — czystość życia». Stąd wziął się tytuł książki, w której maestro zebrał wiedzę swojego serca. Niezwykle porusza to, jak przez trudny osobisty los Pawła Murawskiego otwiera się wielce trudny los narodu. Żywą głęboką jedność wszystkiego, co przeżył w swoim życiu, maestro określił tak: «Moje życie — moja sztuka». I ta formuła stała się tytułem głównego rozdziału książki. Pawło Iwanowicz latami niespiesznie, miarowo pisał tę książkę o swoim niepodzielnym życiu-sztuce kaligraficznym pismem, bardzo podobnym do kozackiego kursywy. W tym pięknym splocie zachwyca każda wyraźnie wyprowadzona litera, tak jak w prowadzeniu chóru przez maestro zachwyca każdy czysto wyśpiewany dźwięk. A za tą fakturą kryje się wyrafinowane poczucie ładu i jasność myślenia, które pulsują światłem ducha w jego żywych wspomnieniach, w głębokich rozważaniach o losie narodu i rodzimej kultury, w przenikliwym odkrywaniu tajemnic śpiewu chóralnego, w mądrych wskazówkach dla swoich uczniów i wszystkich, którzy pielęgnują w sobie poczucie czystości, piękna, ładu”. Oto jak poucza Maestro: „Czystość, piękno — to nasze credo, to oznaka czystej duszy. A z czystą duszą trzeba czysto śpiewać. Czysty śpiew skłania ludzi do czystego, wysokokulturalnego życia. Czystość w intonowaniu powinna stać się pragnieniem czystości życia w ogóle. Potrzeba, abyśmy wszyscy do tego dążyli”. Mykoła Siadrystyj zajmuje się poezją przez całe życie. Jego mikrominiatury są nieodłączne od poezji, a filozoficzność jego poezji jest nie do pomyślenia bez wyrafinowanego, wszechogarniającego światopoglądu. Twórczo-psychologiczna podstawa artysty-myśliciela Mykoły Siadrystego tkwi w głębinach jego dzieciństwa, bo „my, bez dzieciństwa, znikamy sami”: „Najmądrzejsi ludzie w społeczeństwie to dzieci, bo żyją bez masek”. A jeszcze światopoglądowym punktem odniesienia M. Siadrystego jest szczyt mądrości jego rodzimego ludu chłopskiego, który ratuje się pracą „w samotności i niedoli”. Jak uważa chłopski mędrzec Siadrystyj, „ludzie z wielkimi tajemnicami nie mogą umrzeć”, dlatego dzieli się swoją wiedzą z ludźmi: „Cała polityka sprowadza się do tego, jak z ludzi zrobić tłum i jak zawładnąć tłumem. Dlatego nie wierzcie nikomu, a poznawajcie prawdę, i prawda uczyni was wolnymi”… Stronę przygotował Ołeksander SZOKAŁO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Tajemnica Mykoły Siadrystego. Przed rocznicą Ukraińskiej Soborności i rocznicami Terroru

Mykoła Szudria nazwał Siadrystego człowiekiem o mikroskopijnym spojrzeniu na rzeczy i kosmicznym spojrzeniu na świat. Można też określić fenomen Siadrystego jako mikroskopijne przenikanie w świat i kosmiczne widzenie rzeczy. Bo on, niezrównany mistrz mikrominiatury i głęboki myśliciel, widzi w wielkim jego najmniejszy składnik, a w małym widzi wielkie. W matematyce tę samopodobną mnogość w całości Świata Wszechjedności nazwano fraktalem. Ten przenikliwy promień wewnętrznego wzroku Mykoły Siadrystego przechodzi przez sumienie, czyli stan duszy, w którym człowiek łączy się z ludźmi i ze światem oraz sądzi i karze zło świata. Przez 45 lat Mykoła Serhijowicz Siadrystyj zajmuje się badaniem historycznych źródeł ludzkonienawistnicznych totalitarnych doktryn politycznych (faszyzmu, nazizmu, komunizmu) oraz komunistyczno-faszystowskiego terroru. Jego samodzielne, niepodległe politycznym dogmatom spojrzenie na proces historyczny zapewnia mu status niezależnego historyka. Jako historiozof ujawnia tendencje całego procesu historycznego ludzkości. Kilka lat temu uczony przygotował na podstawie dokumentów archiwalnych obszerną demaskatorską ekspozycję o komunistycznym terrorze na Ukrainie w XX wieku, która była szeroko prezentowana w naszym kraju i za granicą. 21 stycznia 2013 roku M. Siadrystyj otworzył w swoim Muzeum Mikrominiatur w Kijowsko-Peczerskim Zapowiedniku „Ławra” wystawę „Historyczno-polityczne źródła komunistyczno-faszystowskiego terroru w XX wieku — zwłaszcza na Ukrainie”, jakiej dotąd nie widziano. M. Siadrystyj jako niezależny historyk przedstawia nowe spojrzenie na historię Ukrainy — prawdziwe spojrzenie, które zaprzecza oficjalnym wyjaśnieniom przyczyn komunistycznego terroru i hołodomorów na Ukrainie. Uczony niezbicie dowodzi na dokumentalnej podstawie pierwotnych źródeł, że Lenin był zleceniodawcą „ostatecznego rozwiązania kwestii chłopskiej” poprzez ludobójstwo głodowe ukraińskich chłopów, którzy nie poddawali się proletaryzacji. Stalin zaś był jego wykonawcą. Terror i ludobójstwo głodowe przeprowadzała bolszewicka kryminalna szajka, zrodzona ze zrośnięcia ideologii komunistycznej i przestępczości. Mykoła Siadrystyj samodzielnie opracował niewiarygodną ilość dokumentalnych świadectw komunistyczno-faszystowskich zbrodni: „Przesiałem cały piasek z politycznej plaży i pokazałem, co zostało po tych nikczemnikach… A komunistyczno-faszystowscy zbrodniarze zniszczyli w XX wieku 170 mln ludzi…”. A co na to mówią oficjalni historycy? „Oficjalna historia to przeważnie zwodnicze mity, które tworzą przekupni historycy, politolodzy, socjolodzy na zamówienie zwycięzców, by przekształcić naród czy całe państwo w uległy tłum”. Mykoła Serhijowicz twierdzi, że im bardziej zagłębia się w zbrodniczą istotę pseudoteorii i zwodniczego wodzostwa, tym większą ratunkową moc ma dla niego poezja (światowa i własna), która chroni rozum przed otumanieniem: „Poezja — antidotum na szatańską literaturę”; „Poezja — diamentowy klucz do ludzkiej duszy”. Mykoła Siadrystyj jest wyrafinowanym poetą-filozofem. Filozoficzna poezja Siadrystego to pojmowanie istoty Wszechjednego Życia w jego mikro- i makrowymiarach, uwalnianie ducha ludzkiego od ucisku wszystkiego, co przemijające, spojrzenie „na Życie przez Sumienie”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

baletmistrzowi Ludowego Zespołu Tanecznego „Horycwit” przy Lwowskim Uniwersytecie Medycznym im. D. Halickiego Zenonowi Kołobyczowi za wieloletnią pracę na rzecz zachowania i rozwoju ukraińskich folklorystycznych tradycji tanecznych oraz zdobycie nagrody „Światowego Oskara Folkloru”; — studentce wydziału dziennikarstwa, komendantce Języka Majdanu od lipca do października 2012 roku przy Ukraińskim Domu Alinie Bodnar za oddanie i konsekwencję w sprawie ukraińskiej. Ceremonia odbyła się w dużej sali sesyjnej Lwowskiej Rady Miejskiej. Rozbrzmiewały znakomite przemówienia nominowanych, śpiew znanego tria kobzarek „Lwowianki”. Studenci LNU im. I. Franki Adrian Kurylec i Serhij Homeniuk prowadzili tę ceremonię profesjonalnie i godnie. Wszystkich obecnych i gościa powitała zastępczyni przewodniczącego Koneptopskiej „Proświty” Zoja Szalewska. Na ceremonii obecni byli znani działacze, pisarze, naukowcy nie tylko z Lwowa, ale także z Dniepru — pisarka Lesia Stepowiczka. Ale cóż to za Malanka bez zabawy, bez kozy, lekarza i strzelców? Po ceremonii nagrodzeni bawili się w przyjacielskim gronie: rozbrzmiewały szczedriwki, kolędy, na zabawę przybyły także dwie Malanki — jedna z Bojarki pod Kijowem (kierowniczka Tetiana Wołodaj), a druga ze Lwowa — teatr dziecięcy „Meta” (kierowniczka Zoriana Hordijczuk). Hojny wieczór udał się rzeczywiście hojny także na przysmaki, i na szczedriwki, i na przyjacielskie uczucia, wiarę w to, że pokonamy wszystkie trudności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Na Malanki, gdy otwiera się niebo…

Oksana SEMENIUK, Lwów Tradycyjnie w dzień Malanki Galicki Okręgowy Związek Lwowskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki podsumowuje życie społeczne minionego roku i nagradza odznaczeniami tych, których działalność miała pozytywny wpływ na społeczeństwo ukraińskie. Tegoroczne wyróżnienia różniły się od poprzednich tym, że nominowani zostali ludzie, którzy przez całe życie pracowali dla społeczeństwa ukraińskiego, kultury i wspólnoty. Nominacje 2012 roku otrzymali: — doktor honoris causa Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Franki, poeta, ukraiński działacz społeczny Ihor Kalynec za wielki wpływ na społeczeństwo ukraińskie swoją twórczością, działalnością społeczną i życiem osobistym; — profesor, ukrainista, działacz społeczny Jurij Bacza z okazji 80-lecia za oddaną pracę dla sprawy ukraińskiej przez całe swoje życie; — pisarze, wydawcy, działacze społeczni Witalij i Dmytro Kapranowie za pozytywny wpływ na społeczeństwo ukraińskie swoją działalnością zawodową i społeczną; — doktor nauk historycznych, pisarz, publicysta Petro Szkrabiuk za konsekwentną pracę nad oświetleniem historii i życia duchowego Ukraińców, ich wkładu w kulturę światową; — narodowy artysta Ukrainy, kierownik artystyczny i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciało płonie na ognisku duszy

Mykoła ZAREMBA, przewodniczący miejskiej Proświty w Pawłohradzie, obwód dniepropetrowski. W Będynku Kultury im. Gagarina w Pawłohradzie odbyła się prezentacja książki „Згоряє плоть на вогнищі душі” poety, działacza społecznego, wieloletniego przewodniczącego miejskiej „Prosvity” Mykoły Ponomarenka. Mykoła Fedorowycz urodził się 14 grudnia 1937 roku we wsi Pietropawliwka w obwodzie dniepropetrowskim w rodzinie chłopskiej. Rodzice przez całe życie pracowali w kołchozie. Już w pierwszych dniach wojny ojciec Mykoły Fedorowycza zginął na froncie i cały ciężar wychowania dzieci spadł na barki matki. Ze szkolnych lat Mykoła Ponomarenko pasjonował się poezją. W swoich pierwszych utworach opiewał piękno rodzinnego kraju, subtelnie odczuwając harmonię barw przyrody. W latach 1956—1959 służył w szeregach Armii Radzieckiej. Następnie wstąpił na wydział fizyczno-techniczny Dniepropetrowskiego Uniwersytetu Państwowego. Po ukończeniu uczelni został skierowany do pracy w Pawłohradzkim Zakładzie Mechanicznym, gdzie w biurze konstrukcyjnym przeszedł drogę od inżyniera-konstruktora do kierownika sektora. Przełomowym w życiu Mykoły Fedorowycza stało się poznanie pawłohradzkiej poetki Hanny Switłycznej, inwalidy od dzieciństwa, której niezłomność i siła ducha wywarły na niego wielki wpływ. Wraz z jednomyślnymi towarzyszami założył studio literackie im. Mykoły Szutia. Wraz z początkiem pierestrojki Mykoła Fedorowycz aktywnie włącza się w życie społeczne Pawłohradu, zostaje członkiem RUCH-u i Towarzystwa Języka Ukraińskiego. Przez dłuższy czas kierował miejską organizacją WUT „Prosvita” im. T. Szewczenki, która za jego kierownictwa była dość wpływowa. Stale organizowano imprezy z okazji świąt państwowych i ważnych dat. Przy miejskiej „Prosvicie” owocnie działała sekcja oświatowa, dzięki której w Pawłohradzie zaczęły powstawać ukraińskie klasy i szkoły. Z inicjatywy prosvitian przy miejskim muzeum krajoznawczym powstał klub historyczny „Czerwona kalina”. Mykoła Fedorowycz jest inicjatorem utworzenia teatru amatorskiego „Horycwit”. Niestety, ten patriotyczny człowiek kilka lat temu odszedł z tego świata, nie dożywszy swoich 75. urodzin. Ale prosvitianie i jednomyślni przyjaciele o nim nie zapomnieli. Z okazji 75. rocznicy urodzin Mykoły Ponomarenka, dzięki staraniom jego przyjaciela Walentyna Kopiakowa, Dom Pisarzy „Dywosvit” wydał książkę jego wierszy oraz wspomnień o nim. Prezentacja odbyła się w atmosferze ciepłych wspomnień i szczerości. Wspominali Mykołę Fedorowycza jego przyjaciele Ninа Ławrientjewa, Lidia Ларікова, Wołodymyr Nikolajenko, Mykoła Zaremba, redaktor naczelny Domu Pisarzy „Dywosvit” Heorhij Lulko, przewodniczący obwodowej „Prosvity” Serhij Dowhal. Piosenki do wierszy Mykoły Ponomarenka wykonali Żanna Arisziak i Serhij Ursulak, wiersze recytowali Tetiana Werba, Alla i Wołodymyr Stepanenkowie. Na zakończenie córka Mykoły Fedorowycza, Natalia Mykołajiwna, podziękowała organizatorom wydarzenia — Domowi Pisarzy „Dywosvit” — i podarowała książki swojego ojca obecnym oraz bibliotekom miejskim i szkolnym.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Poszerzajmy krąg zwolenników!

Dzień dobry, szanowna redakcjo! Przede wszystkim chcę wyrazić Państwu podziękowanie za Waszą natchnioną pracę w szlachetnej sprawie rozwoju, wzbogacania i ochrony największej świętości ukraińskiego narodu — jego języka. Redagowana przez Was gazeta jest wysoce profesjonalna, ideowo bogata, a różnorodne gatunkowo materiały czynią ją interesującą w czytaniu. Tak być właśnie powinno, ponieważ jesteście w czołówce tych sił, które są zmuszone walczyć z własną władzą o prawo jej obywateli do posługiwania się ojczystym językiem, rozwijania swojej kultury, poznawania i pamiętania swojej historii. Oczywiste jest, że im szersze grono ludzi, zapalonych wspólną ideą, tym lepszego rezultatu można dokonać. Byłoby bardzo dobrze, gdyby dla zwiększenia nakładu gazety „Słowo Proświty” jej prenumeratę zamówiły (choćby składkowo) kolektywy pedagogiczne wszystkich placówek oświatowych Ukrainy: szkół, technikum, gimnazjów, kolegiów, uczelni wyższych. W tym celu oczywiście trzeba prowadzić szeroką pracę agitacyjno-propagandową, bo należy zadbać o to, aby gazetę uważnie czytano. Aby zwiększyć liczbę swoich zwolenników, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” jako najbardziej masowa organizacja społeczna może spróbować wywalczyć u władz przydział czasu antenowego na 1. programie Ukraińskiego Radia. O telewizji nawet nie ma co mówić. Możliwość pojawienia się na ekranie dałaby „Proświcie” nowy impuls do jej umocnienia i rozwoju. Myślę, że można spróbować przebić się na UT-1, ponieważ on już tak się zamerykanizował, że z ukraińskiego zostanie tam wkrótce tylko nazwa. Byłoby jeszcze lepiej stworzyć oddzielny kanał proświtiański jako swoisty prototyp telewizji publicznej, który mógłby zostać zorganizowany na wzór brytyjskiego BBC albo pójść jakąś legalno-władczą drogą, łącząc się ze wszystkimi patriotycznymi i charytatywnymi organizacjami. Frakcje parlamentarne „Swoboda” i „Udar” myślę, że też by to poparły. A utworzenie takiego kanału przed jubileuszem Wielkiego Kobzarza spowodowałoby wielki wzrost ducha ukraińskiego i umocnienie wszystkich narodowo-patriotycznych sił Ukrainy. Jeżeli moje propozycje uznacie za fantastyczno-nierealne, proszę traktować je jako swoiste życzenia. Na zakończenie życzę wszystkim członkom Waszego kolektywu stanowczości ducha, zapału i natchnienia w Waszej działalności. Niech nowy rok przyniesie spełnienie wszystkich marzeń, zgodę i dostatek w Waszych rodzinach, a oczywiście szczęście, powodzenie i mocne zdrowie! M. KANCER, m. Chmielnicki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

„Gomin” płynie rodzinnym krajem

Iwan DEMCZENKO, dziennikarz, miasto Werchniodniprowsk, obwód dniepropetrowski Przez ponad 30 lat zespołem pieśni i muzyki „Diabrowa” kierował Wołodymyr Pryszczepa — człowiek, który od dzieciństwa był zakochany w pieśni. Ten kolektyw był znany daleko poza granicami rejonu wierchniodniprowskiego. Głównym źródłem repertuaru stały się ludowe żartobliwe i kozackie pieśni, ponieważ Wierchniodniprowszczyzna jest ściśle związana z kozactwem zaporoskim, jego chwalebną historią i czynami. Kierownik nie żałował ani czasu, ani wysiłku, pielęgnował jak drzewko każdy głos, w każdym widział osobowość. Zespół był laureatem rejonowych i obwodowych festiwali twórczości ludowej, otrzymał tytuł „ludowy”, zapraszano go z występami. Dowództwo Marynarki Wojennej Ukrainy zaprosiło „Diabrowę” na obchody 510-lecia ukraińskiego kozactwa do Sewastopola. Występy, rozmowy, nowe wrażenia… A kiedy wspólnie ze śpiewakami zespołu Marynarki Wojennej Ukrainy wykonali „Za zieloną łąką”, wydawało się, że cały Sewastopol zamarł. Gorąco witano dibrowczan w Truskawcu. „Ej, skąd wschodniacy znają tyle ukraińskich pieśni?” — to pierwsze, co usłyszeli artyści po koncercie. „Żyjemy na ziemiach Wojska Zaporoskiego, przecież jesteśmy potomkami tych chwalebnych kozaczków. Od naszych dziadów i pradziadów otrzymaliśmy w spadku ukraińską pieśń”, — odpowiedział im kierownik „Diabrowy”. Dwukrotnie dibrowczanie brali udział w twórczych sprawozdaniach Dniepropetrowszczyzny w stołecznym Pałacu „Ukraina”. Zmiany w społeczeństwie dotknęły też kolektyw, który przestał być zespołem jednomyślnych… Mijał czas, i na bazie rejonowej „Proświty” wiceprzewodniczący Wołodymyr Pryszczepa stworzył nowy zespół „Homin”, niewielki, ale zgrany i zdeterminowany. Dwa lata temu zaproszono ich na obchody Dnia Pracownika Medycznego do jednej z placówek w Jałcie. Przed koncertem martwili się, jak rosyjskojęzyczni słuchacze przyjmą ukraińskie pieśni. Po pierwszej piosence zaczęli nucić razem z nimi, a potem także tańczyć. Pewnego dnia po koncercie na otwartym placu zadzwoniła pielęgniarka i zaprosiła „Homin” do siebie w gości. Jej mama, pochodząca z Galicji, usłyszawszy ukraińską pieśń, bardzo się wzruszyła. Na koncert przyjść nie mogła, bo bolały ją nogi. Tak poznali Wierę Hładką, która od czterdziestu lat na krymskiej ziemi jest oderwana od ojczystego języka. Słuchała rodzinnych pieśni i nie kryła łez wdzięczności. Latem 2012 roku „Homin” na zaproszenie Towarzystwa „Memoriał” im. Wasyla Stusa z Drohobycza odbył podróż twórczą po Galicji. Kozacka pieśń znad brzegów Dniepru rozbrzmiewała nad Karpatami, na Lwowszczyźnie. Autorowi tych wierszy udało się być na koncercie zespołu „Homin” w sanatorium „Sławutycz”, położonym na Wierchniodniprowszczyźnie. Jest to swoiste połączenie pieśni i słowa poetyckiego. Odrobina humoru i elementy zabawy nadają wydarzeniu ekspresji. Byłem zdumiony czystymi, niezniekształconymi podkładem muzycznym głosami, umiejętnością podtrzymywania wzruszającego dialogu ze słuchaczami i szczerością, z jaką wykonywano każdą pieśń. Słuchacze, którzy przyjechali do sanatorium z różnych zakątków Ukrainy, wyrażali zachwyt. Michaił Szkromeda z Iwano-Frankiwszczyzny: „Proszę mi wierzyć, po raz pierwszy doznałem takiej przyjemności”. Michaił Sachnik z Wołynia: „Usłyszałem prawdziwą ukraińską pieśń. Nie zniekształconą, lecz czystą, jak matczyna łza”. Walentyna Zinczenko z Krzywego Rogu: „Bardzo dziękuję „Homonowi” za to, że z taką miłością i czułością strzegą naszej pieśni. Za to, że budzą naszą świadomość, odradzają duchowość. Po takich koncertach dusza się oczyszcza”. Wasyl Biewz z Umania: „Dziękuję każdemu członkowi zespołu, zwłaszcza Tetianie Marczenko, za wspaniały śpiew. Duch kozaczyzny wciąż unosi się nad naszymi stepami…” Tak więc mieszkają obok siebie — „Dibrowa” szumi swoim złotem, a „Homin” huczy, i sława o nim rozchodzi się po całej Ukrainie. Daj Boże, by jeszcze długo świeciła im jasna gwiazda.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ради wydał trzy tomy pieśni o tematyce patriotycznej. Następnie zorganizował i przeprowadził w tej samej sali koncert chóru. Nowy koncert wywarł wielkie wrażenie na wszystkich obecnych, dodał optymizmu i uniesienia. Chór „Gomin” wykonał hymn ukraińskich nacjonalistów „Zrodziliśmy się w wielkiej godzinie”, „W Karpatach grzmiała burza”, „Czy słyszysz, mój druhu, junaku”, „Powstańcza pożegnalna”, „Ukraińscy powstańcy”, „Tam pod lasem, ciemnym borem”, „Już wieczór zapada” („Taśma za taśmą”), „Ach, jak kocham te nasze góry”, marsz kurenia „Bojki” „Świeci księżyc”. Solistami byli znani lwowianom młodzi i perspektywiczni M. Malafij i I. Koniuszak. Następnie z natchnieniem deklamowali patriotyczne wiersze M. Mamczur i M. Mandzak, śpiewały żeński zespół wokalny „Elegia” radechowskiej rejonowej szkoły sztuki (kierownik — L. Suchar), żeński zespół wokalny „Kantylena” nauczycieli szkoły muzycznej wsi Obroszyno oraz ludowa kapela chóralna „Halicjanie” (dyrygent — L. Kowalczuk) domu ludowego tej samej wsi, a także trio wokalne studentek LNMA im. M. Łysenki. Stary powstaniec Petro Halas (pseudonim „Stalowy”), którego obecni witali na stojąco, odczytał wiersz O. Chomickiego „Duma, chwała Ukrainy”. Dwie pieśni w wykonaniu chóru „Gomin” warto szczególnie odnotować, gdyż naprawdę zostały przywrócone zapomnieniu — to „Dwaj powstańcy” w zapisie I. Szpylczaka oraz „Niepohamowanym potokiem”, zapisana przez H. Diem’jana. Zapadły w pamięć słowa, które wybrzmiały jako refren: „Kto umie żyć, ten umie i umierać”. Nasi powstańcy nie chcieli żyć w niewoli, dlatego nie poddawali się w walkach. I wierzyli w nadchodzącą niepodległość i wolność. Dla nich nie było drogi powrotnej, bo „droga powrotna to niewola”. Zrozumiejmy to i my, weźmy sobie to do serca, że cofanie się — to zguba ukraińskiej narodu i każdego z nas z osobna. Jedna z nich otrzymała nazwę ulicy Bohaterów Hurb (Hurby — osada w rejonie zdołbunowskim, w pobliżu której wiosną 1944 roku odbyła się najkrwawsza i największa w historii UPA bitwa). Inną nazwano ulicą „Proświty” — na cześć ruchu proświatowskiego, który na tutejszych terenach działa już od ponad stu lat. ...niedawno urzeczywistniła się w życiu. Muzeum „Proświty” odwiedza wiele osób, stało się ono potężnym ośrodkiem ruchu prosvitiańskiego. Umiłowane marzenie najaktywniejszej prosvitianki miasta — jednoczenie wszystkich sił patriotycznych, wszystkich Ukraińców wokół naszego soborowego państwa. I choć dziś wszystko jest tak niełatwe, Kateryna Iwaniwna wierzy zarówno w Ukraińców, jak i w Ukrainę. Wysoki profesjonalizm, znaczący osobisty wkład w rozwój edukacji narodowej, kształcenie wykwalifikowanych specjalistów oraz wieloletnia owocna działalność pedagogiczna zostały docenione także na szczeblu państwowym. 27 listopada 2012 roku Kateryna Iwaniwna otrzymała państwowe odznaczenie „Zasłużony Pracownik Oświaty”. Kateryna Iwaniwna — szczęśliwa żona i matka. Prawdziwą radość przynoszą jej sukcesy syna Jurija i córki Iryny. Lecz największą pociechą naszej bohaterki jest mała Marijka, która z niecierpliwością czeka na babcię z pracy. Właśnie wnuczka przypomina jej, że istnieje ktoś, dla kogo warto żyć i pracować.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Mała kropelka Ojczyzny

Swiatosław WASYLCHUK, przewodniczący Żytomierskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty” Niedawno byłem w sprawach proświtańskich w Irszańsku, osadzie robotniczej w rejonie wołodarsko-wołyńskim. Osada rozłożyła się wśród malowniczego sosnowego boru na prawo od drogi Żytomierz—Korosteń, na brzegu poleskiej rzeki Irszy. Powstała w 1954 roku jako osiedle przy nowym kombinacie górniczo-wzbogacającym zajmującym się przeróbką rudy tytanu. Rudę wydobywa się tutaj, na ziemiach rejonu wołodarsko-wołyńskiego i korosteńskiego, metodą odkrywkową, przy użyciu gigantycznych koparek kroczących. Po nich zostają na ziemi ogromne jeziora. W osadzie zbudowano dziesiątki pięciopiętrowych budynków, piękny dom kultury, dwie szkoły, dwa przedszkola z infrastrukturą socjalno-bytową. Przedszkola i szkoły zaczęły działać, oczywiście, w „języku” metropolii, kalecząc psychikę i dusze dzieci Ukraińców, których było tu większość. Lecz nadszedł wiekopomny sierpień 1991 roku i na żądanie członków Ruchu (a w osadzie działała potężna komórka Ludowego Ruchu, której przewodził maszynista lokomotywy Wiktor Dowhań) nauczanie w przedszkolach i szkołach przeniesiono na język ukraiński. Wraz z uchwaleniem w 1996 roku Konstytucji Ukrainy status języka ukraińskiego jeszcze bardziej się wzmocnił. I teraz uczniowie uważają, że tak było od wieków: wszak język narodu tytularnego w państwach narodowych zawsze jest językiem państwowym. Zespół wychowawczo-edukacyjny „Gimnazjum — przedszkole” posiada dwa budynki oraz dwa przedszkola. Główny budynek gimnazjum jest ceglany, trzypiętrowy, z licznymi salami lekcyjnymi, gabinetami, laboratoriami, przestronnymi salami. Dyrektor placówki Walentyna Hryhoriwna Zabrodśka opowiada: — W gimnazjum uczy się 805 uczniów. Zespół pedagogiczny to prawie osiemdziesięciu nauczycieli. Wśród nich są doświadczeni pedagodzy, zakochani w rodzimym słowie, pięknej literaturze: H. W. Demczenko, W. A. Kułykowycz, L. S. Szułatyćka, W. W. Sobina, A. W. Seweryn, którzy pracują w gimnazjum nie jeden dziesiątek lat. Co roku ich uczniowie biorą udział w Międzynarodowym konkursie znawców języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka, zajmując miejsca na podium. W ubiegłym roku na etapie rejonowym tego konkursu dyplomami wyróżniono uczennicę 6 klasy Wiktorię Wyhowśką oraz uczennicę 11 klasy Wioletę Feszczenko. Celem mojej podróży jest wręczenie proświtańskich wyróżnień zwycięzcom obwodowego etapu tegorocznego konkursu „Jestem dumny z tego, że jestem Ukraińcem od urodzenia” — wychowankom Gimnazjum w Irszańsku. Uczestnicy spotkania wiele dowiedzieli się o działalności Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, jego wieloletniej historii. Skutecznym składnikiem towarzystwa stała się żytomierska „Proświta”, stworzona w 1907 roku przez postępowych ludzi tamtych czasów, uczonych, nauczycieli, poetów, działaczy społecznych pod kierownictwem profesora Wasyla Hryhorowycza Krawczenki i jego żony Olimpiady Mychajliwny. I choć antyukraińska władza carska, a później radziecka, dwukrotnie ją zamykały, to odrodziwszy się po raz trzeci w 1989 roku, działa aktywnie i skutecznie. Obecnie w jej składzie są wykładowcy uczelni wyższych, naukowcy, nauczyciele, inżynierowie, lekarze, artyści, pisarze. „Proświta” bierze aktywny udział w życiu społecznym Żytomierza i obwodu. kiedy nie skarżyła się młoda nauczycielka, że jest ciężko, bo codziennie przygotowywała się do spotkania ze swoimi uczniami, jak za pierwszym razem. Pragnęła, aby było im przytulnie i ciekawie w szkole. Losem było jej pisane uczyć nie tylko dzieci, ale i przekazywać doświadczenie innym, zapalać swoim wewnętrznym ogniem nauczycieli. I życiowa ścieżka wyprowadziła mądrą i Pierwszą nagrodą jury konkursu „Jestem dumny z tego, że jestem Ukraińcem od urodzenia” wyróżniło uczennicę 9 klasy gimnazjum Irynę Koczyk (przygotowywała nauczycielka H. Demczenko). Wręczono jej dyplom „Proświty” I stopnia z podpisem naczelnika obwodowego wydziału edukacji i nauki O. W. Pastowenśkiego oraz przewodniczącego obwodowej „Proświty” i prezent — „Kobziarza” Szewczenki. Dyplomem II stopnia wyróżniono ucznia 11-w klasy Ołeha Fedoruka. Nagrody zachęcające wręczono dziewiątoklasistce Julii Szałyło i siedmioklasistce Switłanie Demczenko. Uczestnicy otrzymali gazety proświtańskie „Słowo Proświty”, „Krymska switłycia”, „Narodnyj likar Ukrajiny”. Gimnazjum — „Wielki słownik wyjaśniający języka ukraińskiego”. W obwodowym etapie konkursu wzięło udział 117 uczniów z dziesięciu rejonów. Najwięcej nagród zdobyli uczniowie z rejonu berdyczowskiego, czerwonoarmijskiego oraz wołodarsko-wołyńskiego. Po kilka nagród zdobyli uczniowie poszczególnych szkół: Gimnazjum w Irszańsku, Zespołu wychowawczo-edukacyjnego w Wołodarsku-Wołyńskim, Szkoły ogólnokształcącej I—III stopnia w Pawliwce rejonu czerwonoarmijskiego, Szkoły ogólnokształcącej I—III stopnia w Rejce rejonu berdyczowskiego. Nauczyciele postanowili stworzyć w gimnazjum komórkę „Proświty”. Na przewodniczącą wybrano Ludmyłę Serhijiwnę Szułatyćką.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Droga wstecz to niewola

Wasyl Szczehluk, poeta, literat, Lwów Niedawno udało mi się być na koncercie męskiego chóru „Homin” pod batutą Ołeha Cyhyłyka. Tego Ołeha, którego pamiętam z 1964 roku, kiedy był jednym z młodych organizatorów i dyrygentów międzyuczelnianego studenckiego chóru „Homin”. Ja też wtedy śpiewałem… Nie dawali nam żyć i śpiewać w ojczystym języku radzieccy partyjni bossowie i KGB – zakazali chóru, rozpędzili go, a uczestników prześladowali. „Homin” w nowym składzie, z nowymi zadaniami, dzięki entuzjazmowi Ołeha Iwanowycza, odrodził się na fali potężnego narodowego wzlotu 1988 roku. Huczał i grzmiał wtedy po całej Ukrainie, agitując patriotycznymi pieśniami za naszą niepodległość, wspierając Ruch Ludowy Ukrainy i pierestrojkę, a potem – budowę demokratycznego ładu w odrodzonym państwie. Huczy i dziś razem ze swoimi niezmiennymi kierownikami – zasłużonymi działaczami sztuki Ukrainy, profesorami Lwowskiej Narodowej Akademii Muzycznej dyrygentem Ołehem Cyhyłykiem i koncertmistrzynią Nadiją Babynec – za co chwała i cześć im. Z okazji 70-lecia powstania UPA w przepełnionej sali Domu Muzyki Organowej i Kameralnej odbył się koncert pieśni powstańczych. Na długo przedtem kierownik chóru zbierał, opracowywał, publikował i wykonywał ze swoim chórem strzeleckie, powstańcze i inne patriotyczne pieśni, które, niestety, nie często rozbrzmiewają. Ojciec Ołeha był okręgowym przewodnikiem OUN i bohatersko zginął w 1945 roku… Syn jakby otrzymał od niego rozkaz-wskazanie: kontynuować sprawę OUN–UPA dostępnymi mu środkami. W latach 2009–2010 uporządkował i przy wsparciu Lwowskiej Obwodowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Jej serca wystarczy dla wszystkich

Ludmyła HREKUL, przewodnicząca organizacji społecznej „Mołoda Proświta” Cichy grudniowy poranek… Mała Katiusza śpieszy do szkoły. Na jej dziecięco szczęśliwą buzię figlarnie opadają kłujące płatki śniegu. Jeszcze jeden dzień — i święto! Lekko strzepuje rękawiczką te płatki z rzęs — i przed jej oczami rozkłada swoje strony książka z bajkami Wasyla Suchomłynskiego, duża, jaskrawa, z pięknymi i dobrymi rysunkami. Katiusza już dawno o takiej marzy, bo bardzo lubi czytać. Książek dziewczynka zebrała niemało, a o tę, wymarzoną, poprosiła tatę. Obiecał małej Katii kupić książkę na urodziny. A więc jutro otrzyma wymarzony prezent! Katiusza szybko otrzepuje buciki przed szkolnym progiem, dźwięcznie krzyczy „dzień dobry” sprzątaczce i lekko otwiera ciężkie szkolne drzwi. Szybciej do ławki! …I oto ona już nie Katiusza, a Kateryna Iwaniwna. I patrzą na nią dociekliwe dziecięce oczy. Nie-energiczną nauczycielkę na nowe starty. Ale gdziekolwiek Kateryna Iwaniwna pracowała — jako nauczycielka w wiejskiej czy miejskiej szkole, kierowniczka miejskiego gabinetu metodycznego w wydziale oświaty — obok niej zawsze było lekko i spokojnie jej kolegom, tym, którzy wierzyli w nią i szanowali ją. Przecież jej wyważenie, profesjonalizm, prostota w komunikacji, szczerość i prawdziwy patriotyzm — to jest to, co przyciąga i inspiruje. …Ona się nie zmieniła. Nie zmieniły jej ani lata, ani przeszkody, których było niemało na drodze. Dzisiaj Kateryna Iwaniwna Syczyk jest zastępcą naczelnika wydziału oświaty komitetu wykonawczego Rady Miejskiej w Równem. Ona, tak jak wcześniej, ma wiele dobrych pomysłów i ludzi o podobnych poglądach, z którymi te pomysły wciela w życie. A co najważniejsze, nigdy nie żałuje, kiedy jej zamysły realizują inni. A więc komuś jest to potrzebne! Żyje problemami nauczycieli, problemami rodzinnego miasta, rodzinnej ziemi. Oto dlaczego już ponad 9 lat kieruje Rówieńską Miejską Organizacją Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki. Właśnie Kateryna Iwaniwna pomaga wcielać w życie ciekawe proświtańskie projekty i akcje w Równem. Jest to coroczny maraton poetycki „Idę na spowiedź do Tarasa”, przyуроczony do dnia urodzin Wielkiego Kobziarza, „Dzień Proświty” w parku „Proświty”, gdzie mieszkańcy mikrorejonu zapoznają się z ukraińskimi tańcami i śpiewają ludowe pieśni. Pomysł przeglądu pieśni patriotycznej i musztry „Czerwona kalina” przerodził się w ogólnomiejski coroczny konkurs, a marzenie stworzenia muzeum-biblioteki „Proświta Rówieńszczyzny im. T. H. Szewczenki” nie-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Szczedruj i wywyższaj się, Ukraino! Talizmany ukraińskiej tradycji — kolędy i szczedriwki

Mykoła DMYTRENKO, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik działu folklorystyki Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Zdjęcia Ołeksandra ŁYTWYNENKI. Zakończenie. Pocz. w nr 2, 3 za 2013 r. Naród z wielką miłością opisuje „dobrą żonę gospodarza”, nie szczędząc środków artystycznych: metafor, epitetów, porównań, hiperbol. Ma ona na sobie „piękne buty”, „jedwabną suknię”, „mądry bezrękawnik”, „srebrną zgardę”, „jedwabną chustkę”, „złote kolczyki”, „srebrny pierścień”: Ona sobie chodzi, jak kukułeczka, Jak kukułeczka, jak kukułeczka. To nie po prostu żona gospodarza, a małżonka idealnego gospodarza, więc jaka ona powinna być? Niezwykła, zauważalna, którą szanuje nie tylko gospodarz, ale i społeczeństwo. Takie pełne szacunku podejście męża i społeczeństwa do kobiety, demokratyzm relacji poświadczają w ukraińskiej mentalności dawną moralno-etyczną cnotę partnerstwa płci, wysoką rolę społeczną kobiety, co znalazło odzwierciedlenie także w innych gatunkach folkloru (np. w przysłowiu: „Żona mężowi towarzyszką, a nie służącą”). Taka „dobra żona” dana jest mężowi przez samego Pana Boga, jak zaznaczono w refrenie kolędy. A w przysłowiu mamy również konstatację: „Pierwsza żona — od Boga, druga — od ludzi, a trzecia — od diabła”, czym również podkreśla się wierność i miłość małżonków. Oto ten błyskotliwy, idealny obraz, który pobudza wyobraźnię: U naszego gospodarza dobra żona. Refren: Oj Bóg mu dał dobrą żonę w jego domu. Wcześnie wstaje, po podwórzu przechadza się, Po podwórzu chodzi, jak zorza wschodzi. Po drwa poszła — złoto wniosła. Po wodę poszła — miód-wino wniosła. Do świetlicy weszła — wszyscy panowie wstali, Wszyscy panowie wstali, czapeczki zdjęli. Jeden mówi: Caryca weszła, Drugi mówi: Królewna weszła, Trzeci mówi: To nie caryca i nie królewna, To przecież żona pana gospodarza. Dokija Humenna, trzymając się teorii autochtonicznego pochodzenia narodu ukraińskiego, szczególne znaczenie nadawała roli i miejscu kobiety — zwłaszcza kobiety-matki od pradawnego ustroju społecznego, kultu matki, który zachował się, w szczególności, w takiej formule: „Błogosław, matko!”: „Cóż jest w naszym narodzie takiego, co nie pozwoliło rozpuścić się wśród innych, zginąć w katastrofach, wiatrołomach i srogich zamieciach, które los hojnie rozsypał na drodze stawania się? Kult matki… To właśnie formuje ukraińską osobowość i odporność w zamieciach, deformacjach i katastrofach. On jest niezmienny, choć wszystko wokół się zmienia. I on strzeże duchowej substancji”. 3. Kolędy i szczedriwki dla kawalera. Idealny kawaler. Poetyzacja obrazu chłopca/kawalera przyciąga uwagę kilkoma kluczowymi motywami: myśliwskim, rolniczym, bohatersko-wojskowym, miłosnym. Wywyższanie kawalerskiej urody odbywa się, z reguły, poza domem. On to w polu, to w lesie, to w drodze. Najwyraźniej motyw „młodemu kozakowi podróż pachnie”, który spotyka się w kolędach i szczedriwkach, pierwotnie był związany z obrzędem chłopięco-młodzieńczej inicjacji, poświęceniem, dorastaniem. Ponieważ poświęcenie młodzieży przypadało na wiosnę („Rośnij, rośnij, dziewczyno, / Na drugą wiosnę”), to młodzieżowej (przede wszystkim — kawalerskiej) wspólnocie proponowano popracować w polu. Inicjant musiał przejść próbę siły fizycznej, wytrzymałości ducha i pracowitości (kształtowanie umiejętności zawodowych) i zdobywał prawo przejścia do nowej, wyższej grupy społecznej, gotowość do kawalerowania i zalotów. Portret kawalera wyłania się lakonicznie, jednak obrazowo, plastycznie. Między panami paniczyk Iwanonko: Na nim koszulinka, jak dzień, bielutka, Na nim paseczek złotem obity, Na nim buciki — srebrne podkówki, Na nim kożuszek, jak mak, drobniutki. Inny opis wyglądu podano w kolędzie „Stoi jaworek cienki, wysoki”: Na nim sukienki karmazynowe, Na nim buciki safianowe, Na tych bucikach srebrne podkówki. Na nim czapeczka magierowa, A za plecami tęgi łuczek, Tęgi łuczek, drobne strzałeczki. Młodzieńca często przedstawia się z koniem, wszak wyjeżdża on z domu w podróż na koniu. Symbolizuje to nie tylko odwagę i dzielność młodzieńca, ale także pewien odpowiedzialny i ważny cel: albo myśliwski (polowanie na zwierzynę czy ptactwo), albo wojskowy, albo rolniczy, albo zalotny — swatarski. Jak bajkowy inicjant, młodzieniec siodła konia i wyrusza w podróż. Jednak przed bohaterem kolędy, w odróżnieniu od bohatera bajkowego, pytanie o wybór jednej drogi z trzech nie stoi: on wyrusza we wszystkie trzy drogi. W wyniku wypraw ma wybór w zależności od powodzenia przejścia inicjacji: do czego bardziej jest zdolny: Jedna droga do Litwy, Druga droga na Ukrainę, Trzecia droga do Wołoszczyzny. Z Litwy wraca, konika prowadzi. Z Ukrainy wraca, zbroję niesie. Z Wołoszczyzny wraca, wołki pędzi. Oj konikami — w wojsku służyć, A jasnym mieczem — wroga rąbać, A wołkami — na chleb robić. Nie lada rycerską odwagę młodzieniec okazuje przy oblężeniu miasta, bitwie z wrogim wojskiem. Przyjmują go jako wyidealizowanego typowego bohatera-bohatera: to za królewicza, to za księcia — dopóki matka nie rozpozna syna po koszuli-wyszywance. Ponadto ta odwaga, siła, bystrość, zdecydowanie, wytrwałość, posiadanie celu są właściwe młodzieńcowi także podczas myślistwa — polowania na jelenie, dziki, tury itp. Motywy rolnicze czasami łączą się z miłosnymi, jak, powiedzmy, w tych wariantach, które są związane z koszeniem, żniwami: Kosił Iwanejko wczesną gryczkę. Refren: Brzęczała, brzęczała kosa bardzo rano z pokosu. Przyszedł tam do niego tatusiek jego: — Czas już, synku, na obiadek. — Zaraz, tatusiu, pójdę, tylko pokos dokoszę. Pokos dokosił, do domu nie poszedł. Zrozumiałe, potem przyszli mama, brat, siostra, ale on poszedł do domu dopiero wtedy, gdy przyszła miła. Zapisaliśmy wariant tej szczedriwki we wsi Jachniwce w rejonie wołoczyskim obwodu chmielnickiego od Nadiji Maksymiwny Serdecznej, urodzonej w 1934 roku. W wiersz pieśni wstawiła imię swojego wnuka („Poszedł nasz Ołeś grykę kosić”). Borys Hrynczenko w trzecim tomie „Materiałów etnograficznych z guberni czernihowskiej i sąsiednich” podaje bardzo znamienny przykład przejścia młodzieńca do małżeństwa. Ale ten zdecydowany krok poprzedza szereg niezbędnych działań związanych z zapewnieniem dostatku dla przyszłej rodziny. Idealny charakter poetyzacji działań i czynów Mychajła (w kolędzie jest on Mychał) uderza obrazowością, logiczną konsekwencją rozwoju wykładu: Sławny, sławny gród Czernihów! Święty wieczór! A sławny tego Mychał u ojca: Niewiele pożył, a sławy nabył: Białym żelazem dwór ogrodził, Postawił bramy ze szczerego złota, Pomościł mosty wszystkie żeliwne, Postawił słupy wszystkie złote, Położył żerdzie wszystkie srebrne, Powiesił dywany wszystkie jedwabne, Sam pojechał na dumną wojnę, Na dumną wojnę po królewnę. I wrócił on z dumnej wojny, Z dumnej wojny z królewną, — Zastukały mosty wszystkie żeliwne, Zajaśniały słupy wszystkie złote, Zabrzęczały żerdzie wszystkie srebrne, Zamachały dywany wszystkie jedwabne. Co ludzie mówią: „Królewicz jedzie, Królewicz jedzie, królewnę wiezie”. Mamusia mówi: „Mój synek jedzie, Mój synek jedzie, synową wiezie”. Zaznaczając bogactwo i różnorodność motywów, Ołeksij Dej podkreślił: „Ukochaną młodzieńca zawsze występuje najlepsza dziewczyna — królewna lub carówna (u Rumunów i Bułgarów — siostra słońca). To — też artystyczny zabieg wielbienia młodzieńca, który w kolędach zawsze jest ucieleśnieniem piękna i odwagi. Obrazowanie jego postaci i działań w kolędach hojnie przelewa się przez brzegi rzeczywistości w sferę ideału”. 4. Kolędy i szczedriwki dla dziewczyny. Idealna dziewczyna Piękno i uroda dziewczyny w folklorze nie jest codzienna. Jednak w kolędach i szczedriwkach zwrócono uwagę także na bystry rozum dziewczyny, jej pracowitość, mistrzostwo w prowadzeniu prac domowych, ogólnie gospodarstwa domowego. Dziewczyna porównywana jest do słońca, gwiazdy, nie na darmo przecież ona — najlepsza z najlepszych, carówna, królewna. Opis jej wyglądu podawany jest jako pochodny od wyglądu „żony gospodarza” i może oznaczać gotowość dziewczyny do zamążpójścia: Oj piękna, obfita w ługu kalina, A jeszcze piękniejsza dziewczyna Ulianoczka. Refren: Święty wieczór! Po dworze chodzi, jak słońce wschodzi, W sień weszła, jak gwiazda zeszła. W izdebkę weszła, izdebka jaśnieje, Izdebka jaśnieje — panowie wstają, Panowie wstają, czapki zdejmują. To oni mówią: — Królewna weszła, Królewna weszła, królowa córka, Królowa córka, dziewczyna Ulianoczka! Znana badaczka zimowej poezji kalendarzowej Słowian zachodnich i wschodnich Ludmyła Wynohradowa wyraziła słuszną, naszym zdaniem, tezę o tym, że „młodzieżowy” cykl kolęd faktycznie wcale nie jest związany z ideą agrarnego i gospodarczego zaklinania dobrobytu i prawie nie zawiera żadnej innej tematyki, oprócz małżeńskiej. Oto, na przykład, symbolika obrazów szczedriwki przekonująco zaświadcza o gotowości do małżeństwa i cnocie dziewczyny: U naszej Marusi są trzy ogródki. Jeden ogródek — czerwona kalina, Drugi ogródek — zielona rucinka, Trzeci ogródek — zielony barwinek. Czerwona kalina — to jej liczko. Zielona rucinka — to jej warkoczyk. Zielony barwinek — to jej wieniec. Dziewczyna jest upoetyzowana w działaniu: ona szycie szyje, myje czasze, woły zaprzęga, pszeniczkę pieli, żnie, snopy wiąże, plecie wianek, łamie kalinę, strzeże winogron, sadzi i podlewa sad, różę, srebro wieje, sieje rozum i piękno, zbiera maliny, bieli, zbiera złotą korę, przewozi ludzi, rozrywa się — tańczy, śpiewa. W jednym z utworów spotykamy wymowny wiersz: „Nie chodzi ona w niczym lichym”, co podkreśla świąteczność, niecodzienność wydarzenia, a także zaświadcza o pracowitości, schludności dziewczyny, która „W dzień powszedni chodzi w aksamicie, / A w święto chodzi w srebrze-złocie”. W tym samym stylu wybiera dziewczyna oblubieńca, pyta sokoła, który młodzieniec jest jej. Sokół odpowiada: ten, co pasie świnie. Dziewczyna nie zgadza się: to nie mój! Zatrzymuje się na trzecim. Wybiera bogatego. Idealny wariant, jak na dzisiaj. O moralnych jakościach i innych zaletach młodzieńca nie ma mowy. W końcu, nam już wiadomo: ten młodzieniec nieuchronnie jest idealny. Zatem kolędy i szczedriwki — dość reprezentatywny materiał idealnego symbolicznego obrazowania człowieka, zbliżenia go do marzenia. Głównym ich celem — rozweselić dom, czyli pokazać mikrokosmos (człowieka) i makrokosmos (świat, wszechświat) jako idealną harmonijną substancję. Więc szczedruj i wielbij się, Ukraino!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

oglądał pod mikroskopem swoją twarz. A kiedy odrywał wzrok od lupy, dopytywał się, jaka supernowoczesna elektronika została tu wykorzystana. Choć jedynym narzędziem w rękach mistrza był mikrorylec, a pędzelkiem — ludzki włos, rozszczepiony na 100 części. W każdym razie sekretów techniki wykonywania prac Wołodymyr Kazarian nie zdradza nikomu. Nie ma on też uczniów-naśladowców, choć zajmuje się miniaturystyką od trzech dziesięcioleci. Mówi, że tego rzemiosła nie da się nauczyć, każdy, kto jest utalentowany, musi zgłębić je samodzielnie. Najbardziej pomniejszonym dziełem mistrza jest Statua Wolności, mniejsza od oryginału 17 miliardów razy. Pod 300-krotnym mikroskopem, którego używa Kazarian, stworzył najmniejszą na świecie Biblię. Portret Jezusa Chrystusa wielkości kopiejkowej monety miniaturzysta złożył z 10 tysięcy mikrokamyczków, co również jest światowym osiągnięciem. — Moją misją jest popularyzowanie miniatury jako sztuki, która zniewala duszę, dotyka jej strun — zaznaczył podczas otwarcia wystawy w Równem Wołodymyr Kazarian, — a także podarowanie ludziom radości. Na następną wystawę chcę przywieźć coś doskonalszego i bardziej oryginalnego, być może ruchome miniatury. Mam zamiar stworzyć na ludzkim włosie telewizor z działającym ekranem albo walkę dwóch podkutych pcheł… W każdym razie nawet to nie jest granicą doskonałości w miniaturystyce…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Podkuta pchła — drobnostka dla mistrza

Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. Wołodymyr Kazarian w uchu igielnym mieści karawanę wielbłądów, w ziarenku cukru — konia, w zwykłym włosie — gigantyczną Dnieprzańską Elektrownię Wodną. Słowem, ręce mistrza tworzą unikatowe rzeczy. Można się o tym przekonać, odwiedzając wystawę mikrominiatur „Ósmy cud świata”, która została otwarta w Równem. Wśród zaprezentowanych eksponatów znajduje się obraz Jezusa Chrystusa, stworzony w ziarnie ryżu, najmniejsza na świecie kopia statui Wenus z Milo, która mieści się w igle, oraz wiele innych niezwykłych rzeczy, które weszły do Księgi rekordów Guinnessa jako niepowtarzalne i niedoścignione na świecie dzieła. O zajmowaniu się mikrominiaturami marzy wielu mistrzów. Ale tylko jednostki opanowują to skomplikowane rzemiosło. Wśród nich jest Wołodymyr Kazarian z miasta Orichiw, w obwodzie zaporoskim. Jego ojciec — mistrz miniatur, stworzył wiele unikatowych rzeczy, wśród nich skrzypce o długości zaledwie 7 mm, które wydają takie same dźwięki, jak zwykły instrument. To właśnie Eduard Ter-Kazarian, znany artysta, muzyk, mistrz skrzypcowy, był pierwszym inspiratorem dla syna. I to właśnie on odradzał synowi zajmowanie się miniaturystyką, bo jest to niezwykle trudne. Ile wtedy prac zepsuł Wołodymyr — nie sposób zliczyć. Przy czym lwią część — na końcowym etapie. Uliana WOLIŃSKA Zdjęcie autora. — Rzeźba parkowa — to cały światopogląd. Kiedy tworzysz monumentalne obiekty, które są ustawione w miejscach publicznych, czujesz także kierunek swojego przyszłego rozwoju. W Kijowie ludzie są zdeterminowani, uważają, że nic nie powinno ich odwracać od celu. Moje rzeźby ich zatrzymują, po spotkaniu z nimi ludzie inaczej patrzą na swoje problemy i w ogóle na otaczający świat — tak uważa autor obiektów rzeźbiarskich Kostiantyn Skrytućkyj. Przechodząc obok Małego Księcia, kotów-stonóg, zakochanych zebr, kota z Cheshire do nowego parku dziecięcego, przychodzi na myśl: a dlaczego by rzeźbiarz nie miał stworzyć mozaikowych wizerunków z ukraińskich bajek ludowych lub bajek ukraińskich pisarzy. Przecież komponentu narodowego często brakuje we współczesnej sztuce. A za pomocą mozaiki można odtworzyć ukraińską ornamentykę, łącząc tradycyjność ze współczesnymi tendencjami… Na co Kostiantyn Wałerijowycz odpowiedział: — Wszystkie te obiekty tworzyłem i prezentowałem dzięki zamawiającym, którym nie mogę narzucać swojej wo- Ale młodzieniec się nie poddawał i mimo wszystko zmieścił w uchu igielnym Guliwera. Ten baśniowy bohater stał się pierwszym udanym dziełem przyszłego mistrza ze światowym imieniem i dowodem dla ojca, że syn jest w stanie opanować to zdumiewające rzemiosło. — W odróżnieniu od surowego ojca i pryncypialnego krytyka, moja mama, ukraińska aktorka dramatyczna Olha Wełyczko, która pracowała w jednym z zaporoskich teatrów — opowiada Wołodymyr Kazarian, — wszystko, co tworzyły moje ręce, witała niezmiennym słowem „genialnie”. Do genialności było tam jeszcze daleko, ale wysoka ocena moich początków odegrała ważną rolę w zdobyciu pewności siebie i doświadczenia. Zawsze pragnąłem ogarnąć coś więcej, zrobić coś nowego, doskonalszego, niezgłębionego i nieosiągalnego. Właśnie tak powstawały miniatury. Pierwszym, który od Kazariana otrzymał w prezencie swój mikroportret, był gensek ZSRR Leonid Breżniew. — Reakcji Breżniewa na przekazany prezent nie znam — przyznaje mistrz, — a oto Clinton nijak nie mógł uwierzyć, że to — dzieło ludzkich rąk. Pracę wykonałem w 1994 roku na ziarenku ryżu, i prezydent przez pół godziny

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Gazecie „Żurawłyk” stuknęło 20 lat

Anatolij KINDRATENKO, redaktor naczelny gazety „Żurawłyk”, profesor Charkowskiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Karazina. W styczniu 1993 roku ujrzał światło dzienne pierwszy numer gazety dla dzieci i dorosłych o poetyckim tytule „Żurawłyk”. I oto z małego pisklęcia przemieniła się ona w silnego ptaka, który lata nad Ukrainą, niosąc na swoich skrzydłach niewyczerpaną miłość do Ojczyzny, kładąc w sercach maluchów i dorosłych fundamenty duchowości. Wśród prenumeratorów wydania są uczniowie i nauczyciele, rodzice, pisarze, pedagodzy szkół wyższych oraz studenci. Z całej Ukrainy do redakcji napływają listy i prace twórcze. Literaturoznawczyni Switłana Jarema z Wyżnicy, Olha Drahaniuk ze wsi Orełeć w obwodzie iwanofrankiwskim, Wasyl Wojtko — przyszły historyk ze Żmerynki, nauczyciele i uczniowie z miasta Brianka w obwodzie ługańskim, Anton Slusar — uczeń szkoły nr 280 w Kijowie, Julia Pysarenko z Doniecczyzny, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej Tetiana Wakulenko z Charkowa, Wasyl Swydło z tarnopolskiego. To oni oraz tysiące naszych sympatyków propagują gazetę wśród ludności, przesyłają ciekawe materiały. „Żurawłyk” oferuje czytelnikom stronę dla nauczycieli „Switłycia”, gdzie edukatorzy dzielą się doświadczeniem swojej pracy, oraz „Mój rodzinny kraj, moja ziemia”. Na tej stronie autorzy listów zachwycają się swoją małą ojczyzną, w której się urodzili i dorastali. Gazeta otrzymuje wiele listów z podziękowaniami za swoje rubryki „Poradnycia”, „Trawoznaj”, „Synowie twoi, Rusi-Ukraino” i inne. Jesteśmy dumni, że autorzy piszący do wydania zostają zwycięzcami konkursów im. P. Jacyka, H. Skoworody, otrzymują stypendia fundacji charytatywnej „Smołoskyp”. Są to Wiktorija Kilpiakowa oraz Ludmyła Andrijszyna z Charkowa, Ołena Swydło z ługańskiego, Tetiana Kałetyna ze lwowskiego i wielu innych utalentowanych studentów oraz uczniów szkół. Kolegium redakcyjne martwi fakt, że ukraińskojęzyczne gazety nie są wspierane przez kierownictwo państwa. Musimy przetrwać o własnych siłach, opierając się na niezawodnym ramieniu prenumeratorów. Mamy więc nadzieję, że dzięki popularnej i treściwej gazecie „Słowo Proświty” dowie się o nas więcej obywateli i zasubskrybuje „Żurawłyk”. Wchodzimy w dorosłość z nadzieją i oczekiwaniem na powiększenie się naszej zżytej rodziny żurawi. Indeks prenumeraty gazety w Ogólnoukraińskim katalogu to 30592, a kosztuje ona jedynie 80 kopiejek miesięcznie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Dwa światy na Alei Pejzażnej

Kultura parkowa w Ukrainie to silny system społeczno-artystyczny. A jakie miejsce zajmuje w nim rzeźba parkowa? Bynajmniej nie ostatnie. Inną kwestią jest to, że współczesne dzieła parkowe potrafią zadziwiać, uderzać, ale nie zawsze mają treść. Niektórzy uważają: im dziwniejszy obraz, tym oryginalniejsza metoda artystycznego przedstawienia. Ale czy tak rzeczywiście jest?.. Spacerując Aleją Pejzażną, jestem w wirze myśli. Tu otwarto dziecięcy art-park „Pejzażka: dwa światy”. …Rzeźbiarz, podobnie jak architekt, musi stale balansować. Jeśli powie, że będzie tworzył wyłącznie obiekty narodowe, zostanie bez zamówień. Wtedy trzeba szukać proukraińskiego zleceniodawcy, aby w swoich pracach urzeczywistniać ideę narodową. Nie sprzeciwiam się temu. I być może kiedyś zrobię rzeźbę Kotyhoroszka… A oto i nowy dziecięcy art-park. To dwa biegunowo różne światy, które według zamysłu autorów mają przybliżać dzieciom istotę ustroju państwowego (ciekawe, czy dziecko podczas spaceru zastanowi się nad takimi „globalnymi” pytaniami). Z jednej strony — dwunastometrowy smok, pająk-rekiet, krokodyl-łapownik, skorpion-przemytnik, a z drugiej — stylizowana fabryka, kran dobrobytu i tym podobne. „To projekt dla świadomych dzieci, aby za pomocą bajkowych postaci wyjaśnić młodemu pokoleniu istotę cienistej gospodarki (okrutny świat zamieszkany przez dziwaczne istoty), a z drugiej strony — przestrzeń, gdzie wszyscy zwracają się do prawa, gdzie panuje dobro i zgoda. Autorem tej idei jest mój dyrektor artystyczny Fedir Bałandin” — zaznaczył rzeźbiarz. Przy okazji, te dwa światy łączy iluzoryczny mostek „Prawo”. A czy ono w naszym państwie w ogóle istnieje?.. Cóż, poczekamy na reakcję „świadomych dzieci”… Europy, wśród których są tak znani twórcy, jak F. Obradors, J. Ximénez, J. Nin, D. Scarlatti, G. Rossini, P. Viardot… Majestatyczny obraz radosnych Hiszpanek na scenie Sali Kolumnowej, zasłużonej artystki Ukrainy, tworzył przy fortepianie laureat międzynarodowych konkursów Mykoła Czykarenko. Obraz muzycznej Hiszpanii, stworzony przez śpiewaczkę, dopełnił zasłużony artysta Ukrainy, gitarzysta Andrij Ostapenko, który wirtuozersko wykonał nieśmiertelne utwory na gitarę I. Albéniza „Asturia” oraz H. Rodriga

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Słowik na scenie

Heorhij ŁUKJANCZUK. Niedawno na scenie Sali Kolumnowej imienia M. W. Łysenki widzowie mieli wspaniałą okazję delektować się niezwykłej urody głosem nowej gwiazdy Filharmonii Narodowej — Jelizawety Lipitiuk. Mały słowiczek — tak nazywają kruchą Lizoczkę wszyscy, którzy choć raz mieli okazję usłyszeć jej niezwykły głos. I za każdym razem nieprzeciętna śpiewaczka błyszczy przed widzami nową stroną swojego talentu, prezentując zdumionej publiczności nieoczekiwany program. A naturalny artyzm i czar dopełniają koncertowy wizerunek małego słowiczka ukraińskiej sceny. Tym razem Liza zaprezentowała hiszpańskojęzyczną kompozycję “De Espana vengo” (“Pochodzę z Hiszpanii”), która składała się z klasycznych utworów hiszpańskich, latynoamerykańskich kompozytorów oraz pochodzących z Hiszpanii twórców, którzy tworzyli w sąsiadujących z nią krajach “Aranjuez”. Stworzyła to wspaniałe przedstawienie koncertowe reżyser-inscenizator Iryna Nesterenko. Kompozycję “De Espana vengo” (“Pochodzę z Hiszpanii”) można nagrać na płytę kompaktową, aby mogło się z nią zapoznać jak najwięcej koneserów sztuki muzycznej w Ukrainie i za granicą. Wzruszająco witała słynną rodaczkę delegacja Ziemiaństwa Ługańskiego w Kijowie. A czytelników zapraszam na nowe spotkania z jasnym i oryginalnym talentem Ukrainy — śpiewaczką Jelizawetą Lipitiuk.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Szewczenkiana tradycji narodowych

Oleksandr BAKUMENKO, Kijów Zdjęcia Walentyny JEFREMOWEJ 18 stycznia 2013 roku w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki otwarto wystawę ceramiki artystycznej ludowego artysty Ukrainy, laureata literacko-artystycznej nagrody im. I. S. Neczuja-Łewyckiego oraz nagrody artystycznej im. Kateryny Biłokur, profesora Kijowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Dekoracyjno-Użytkowej i Projektowania im. M. Bojczuka, Petra Petrowycza Peczornego. W tym roku seria dekoracyjnych talerzy według motywów utworów Tarasa Szewczenki w wykonaniu Petra Peczornego została przedstawiona przez Ukraiński Fundusz Kultury do zdobycia Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki. O sztuce ceramiki artystycznej, o głębokich związkach tej sztuki z korzeniami narodowymi i rodowymi, o pieśniarsko-lirycznym nastroju poezji „Kobziarza” w ceramice artysty, o połączeniu fachowego kunsztu z filozoficzno-poetyckim pojmowaniem życia w wieczności Wszechświata, podczas otwarcia wystawy wielkoformatowych ceramicznych talerzy-ilustracji Petra Peczornego do poezji Tarasa Szewczenki przed literacko-artystyczną społecznością wystąpili: zastępca przewodniczącego Narodowego Związku Artystów Ukrainy Mykoła Iszczuk; ludowy artysta Ukrainy, akademik Wołodymyr Priadka; zasłużony działacz sztuki Ukrainy, artysta Mykoła Szelest; znany poeta, badacz twórczości artysty, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Mychajło Szewczenko; zasłużony działacz sztuki Ukrainy, poeta i śpiewak Wiktor Żenczenko; dziekan wydziału projektowania Instytutu Sztuki Dekoracyjno-Użytkowej Petro Dobrowolśkyj; kandydat nauk o sztuce Julia Połtawśka; historyk sztuki Walentyna Jefremowa; historyk sztuki Hanna Kozaczenko; historyk sztuki Ludmyła Dawydowśka; zastępca dyrektora muzeum Tarasa Szewczenki Tetiana Czuiko. Imię artysty Petra Peczornego w dziedzinie sztuki dekoracyjno-użytkowej cieszy się światową sławą twórcy unikalnych obrazów ceramicznych. Począwszy od 1967 roku, jego dzieła z wielkim sukcesem wystawiano w Kanadzie, USA, Anglii, Czechosłowacji, Polsce, Niemczech, Jugosławii, Belgii, Japonii, Mongolii, na Cyprze, w Austrii, Rosji. Ogółem za granicą odbyło się ponad 30 wystaw indywidualnych artysty. Filozofia głębokiej obrazowości ukraińskiej sztuki ludowej zyskała niezwykły rozwój w twórczości dekoracyjno-użytkowej Petra Peczornego. W osobie Peczornego harmonijnie połączyły się wyraziste oblicza utalentowanego ceramika, grafika, malarza i rzeźbiarza. Jeszcze w 2001 roku do wykonania wielkoformatowych talerzy-ilustracji do poezji Tarasa Szewczenki wykonał około czterdziestu prac ołówkiem, tak zwanej „grafiki ceramicznej”, z których 30 udało mu się wcielić w życie w postaci wielkich obrazów artystycznych. Doskonale obeznany z arcydziełami ukraińskiej sztuki ludowej, artysta stworzył niemało ciekawych postaci folklorystycznych, które stopniowo doprowadziły go do bohaterów literackich. Ukraiński charakter artysty w jego utalentowanych pracach bezbłędnie ujawniają zarówno forma, jak i kolor oraz rysunek w tradycjach ludowych. Czerwony, niebieski, zielony, żółty kolory dzieł artysty — to naturalne, ziemskie, najczęściej używane barwy Ukraińców. Każdy jego talerz z fragmentami utworów literackich Wielkiego Kobziarza, wzmocniony epigrafami ukraińskiego Proroka, brzmi hymnem dla ukraińskiej duszy. Należy zaznaczyć, że w swoich obrazach-talerzach artysta świadomie myśli obrazami i formami, które od dawna istnieją w przyrodzie i sztuce ludowej. Ale artysta potrafi je tak przedstawić, że wydają się nowatorskimi płaskorzeźbami, do których artysta konstruktywnie zapożycza profesjonalną prostotę i znaczenie artystyczne, monumentalność jako szczególną reprezentatywność i napełnienie literacką treścią Szewczenki. Pod względem płynności linii sylwetki, opływowości formy i objętości, harmonii proporcji, wyrazistości obrazu talerze-ilustracje Peczornego są doskonałe. W stylistyce ludowego artysty Ukrainy Petra Peczornego wyraźnie prześledzić można ukraińskie folklorystyczne neobarokowe uogólnienie, uproszczenie i monumentalizację formy. Artysta zbliża się do czystości stylu klasycznego w jego nowatorskim przejawie. Ogółem sztukę Petra Peczornego tworzą trzy składowe: nie tylko przyroda, którą uważa za niewyczerpane źródło dla każdego artysty, ale także tradycja klasyczna sztuki wysokiej oraz tradycja sztuki ludowej. „Tradycja dla mnie to duch, a formy szukam w przyrodzie” — stale twierdzi artysta. Szewczenkiana Petra Peczornego, którą artysta stworzył na podstawie wykorzystania narodowych tradycji sztuki dekoracyjno-użytkowej z wyrazistym arsenałem ukraińskiej twórczości plastycznej, przesiąknięta jest wysokimi uczuciami patriotycznymi ukraińskiej idei narodowej. Mistrz wysokiej tradycji, Peczornyj, znalazł w tematyce Szewczenkowskiej niepowtarzalne elementy współczesnego wyrazu formy. W tym właśnie zawiera się główna wartość dzieł utalentowanego ukraińskiego ceramika, profesora Kijowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Dekoracyjno-Użytkowej i Projektowania im. M. Bojczuka, Petra Peczornego, przedstawionych do zdobycia Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki. Przez sześćdziesiąt lat swojej działalności twórczej Petro Petrowycz Peczornyj nie męczy się podkreślać: „Jeśli artysta nie dba o tradycyjność, jest pozbawiony oparcia na ojczystej ziemi...”. Wystawa prac Petra Peczornego potrwa w muzeum Tarasa Szewczenki do 4 lutego 2013 roku. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270-55-57. Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47. Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69. Korespondent Ulana WOLYKOWSKA. Redaktor dyżurny Ulana WOLYKOWSKA. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład w styczniu — 27 500. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki szczerze gratuluje jubilatowi! Anatolijowi Jurijowyczowi Mokrence, sławnemu śpiewakowi, wieloletniemu kierownikowi artystycznemu i dyrektorowi Opery Narodowej Ukrainy, laureatowi nagrody Szewczenkowskiej, jednemu z fundatorów i aktywnych członków Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. H. Szewczenki, stuknęło 80 lat. Życzymy życiodajnych sił na długie lata, mamy nadzieję, że Pana praca na niwie kultury ukraińskiej i ochrony języka ojczystego będzie owocna i hojna! Proświcianie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępczyni redaktora naczelnego do spraw produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks)

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn