Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №04 за 2019 рік

16 s. · 27 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Most, który łączy nas z Ojczyzną

Paweł MOWCZAN Jakakolwiek wzmianka o Patriarsze Filarecie wywołuje u mnie utrwalone wyobrażenie o nim jako o części mojego własnego życia. Jakby zawsze mi towarzyszył, choć w rzeczywistości władyka Filaret zapadł mi w pamięć w 1991 roku, kiedy 22 maja my, z niewielką garstką kapłanów, odprawiliśmy przy pomniku Szewczenki panichidę i wielotysięczny wiec. Od tamtej pory Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” wspólnie z władyką zorganizowało setki wspólnych wydarzeń, jeszcze długo przed utworzeniem Patriarchatu Kijowskiego… Oczywiście pamięć wybiórczo zachowała pewne jaskrawe epizody wspólnej współpracy „Proświty” i Ukraińskiego Kościoła na czele z władyką Filaretem. Na przykład poświęcenie oczyszczonych źródeł wokół Kijowa, kiedy po katastrofie czarnobylskiej realizowaliśmy wspólnie program „Do czystych źródeł”, którego istota polegała na tym, że miejscowi prosvityanie oczyszczali z mułu i śmieci źródła małych rzek i studni… W moim albumie fotograficznym zachowały się zdjęcia poświęcenia oczyszczonych źródeł przez władykę Filareta. Tak samo, jak zachowały się na zdjęciach odrodzenie święta Chrztu Ukrainy-Rusi przez Pierwszoapostolskiego księcia Włodzimierza, które później stało się tradycją ogólnonarodową… Różnica jednak polegała na tym, że na początku odrodzonego obrzędu całe duchowieństwo Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego na czele z Patriarchą Filaretem i wiernymi-prosvityanami szło kolumną od soboru Włodzimierskiego, mijając Narodową Filharmonię, i schodziło Siedemdziesiąt lat temu w Londynie ukazał się pierwszy numer «Kalendarzyka Ukraińca w Wielkiej Brytanii». Od tamtej pory światło dzienne ujrzało 60 rocznikowych wydań tego niepowtarzalnego wydawnictwa. A co my o nim wiemy? Od czasów prastarych nasi mądrzy przodkowie żyli według rocznego kalendarza obrzędowego. I choć każda epoka wnosiła do niego coś nowego, to w swej istocie dawnoukraiński kalendarz miał dwa składniki treściowe – narodowy i rolniczy. Całkowicie ideologicznym, z wyjałowieniem właśnie narodowej istoty, uczyniła go władza radziecka. I ta główna wada współczesnego kalendarzotwórstwa nie została przezwyciężona do dziś. Przekonuje się o tym każdy, kto na początku roku zapoznaje się, powiedzmy, z różnorodnością ściennych kalendarzy, które oferują wydawcy zarówno ukraińscy, jak i obcy, w większości z terenów północnych. Lecznicze, wróżbiarskie, magiczne, miłosne, kuchenne, myśliwskie, pogodowe – to pod względem tematyki. O treściowej istocie takiego czytadła mówić nie ma sensu. Nie ma tu już dawno tego pierwotnego, dla czego zainicjowano ten specyficzny rodzaj produkcji wydawniczej. Smutne, że nie widać prób odnowienia tej pamięci, skłonienia naszych wydawców i autorów-redaktorów do wyjścia z cienia radzieckości, przywrócenia tego, co genetycznie nasze, korzennie odrębne, bardzo znaczące. Zakończenie na str. 6-7 SŁABOSZPYCKI O ANATOLIJU ŁUPYNOSIE

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Stała obecność w moim życiu. Z okazji 90. rocznicy urodzin Jego Świątobliwości Patriarchy Filareta

do znanego pomnika Magdeburskiego Prawa w Kijowie, gdzie – według świadectwa historyków i kronikarzy – znajdowała się ta kąpiel, w której właśnie dokonano chrztu naszych praojców przez księcia Włodzimierza… Wspólnie z Naukowo-popularnym Studiem Filmowym Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” wówczas zapoczątkowano realizację wieloodcinkowego historyczno-dokumentalnego filmu według znanego dzieła historycznego M. Hruszewskiego. Właśnie w ten lipcowy dzień, po uzgodnieniu z kierownikiem „Ukrrichfłotu” M. Sławowem, po zakończeniu nabożeństwa celebrowanego przez Jego Świątobliwość Filareta, na wodach Słowutycza odbyła się uroczysta regata, w której uczestniczyły setki jachtów, motorówek i łodzi… Najwyraźniej jednak utkwiła mi w pamięci procesja z Soboru Włodzimierskiego w dniu pogrzebu pierwszego Patriarchy Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego Włodzimierza (Romaniuka), kiedy wspólnota starała się pochować Patriarchę na najświętszym terenie Soboru Sofijskiego, do którego władza Kuczmy-Marczuka pozamykała wszystkie bramy, zapełniając teren tysiącami milicjantów pod dowództwem pułkownika Sawczenki. Do dziś zachowuję w pamięci grymas jego zębów, który nie krzyczał, lecz syczał: „Uchodźcie, uchodźcie!”. Później awansował do stopnia generała. W związku z tym, że wspólnie z Mykoła Porowski i Ihor Juchnowski zostali delegowani na posiedzenie Gabinetu Ministrów, poświęcone właśnie problemowi pochówku Patriarchy, i otrzymali negatywną odpowiedź nie tylko od Romana Szpeka, Iwana Kurasa, lecz także od rządu Jewhena Marczuka. Mimo to nie zmieniliśmy swojego stanowczego zamiaru, by pochować Patriarchę nie na Cmentarzu Bajkowym, gdzie już wykopano dół pod grób, lecz za wszelką cenę domagać się tego, co jest logicznie uzasadnione: grób pierwszego Patriarchy Ukrainy Patriarchatu Kijowskiego mógł znajdować się tylko przy największej świątyni Ukrainy. Pamiętam: twarz władyki Filareta była spokojna, choć w oczach było widać niepokój. Od czasu do czasu spoglądał na czyste niebo, bez chmur, które obficie spłakały się przez całą drogę od Soboru Włodzimierskiego do Sofii, patrząc, jak szybko zachodzi słońce, jakby pytał: „Co więc robić dalej, jeśli władza jest nieustępliwa?” Lecz zaraz też mówił, dodając nam otuchy: „Pan nas nie opuści…” Historia jest znana… Znaleźli się w odpowiednich okolicznościach i kilofy, i łopaty, i łomy. Za błogosławieństwem locum tenens Patriarchy Filareta rozpoczęła się ta praca, która utwierdziła mnie w przekonaniu, że Pan nas nigdy nie opuszcza… Ciąg dalszy na str. 2 ZAPOROSKI DUCH WRACA DESANT LOTNICZY WYLĄDOWAŁ NA ŁUHAŃSZCZYŹNIE

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

energiczny w każdym ruchu, w każdym słowie, w każdym geście. I dochodzę (po raz kolejny!) do wniosku: jemu, Świątobliwemu, służą anioły. I przypomina się jeszcze jedno, jak w murach Narodowego Banku Ukrainy ówczesny prezes NBU Wadym Hetman prowadził akcję zbiórki funduszy na odbudowę Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach. Na pierwszym piętrze banku w wielkiej sali wznosiło się podium, na którym zgromadził się cały komitet organizacyjny na czele z Olesiem Honczarem… Na tym podium stali już przedstawiciele władz i przedstawiciele różnych wyznań, a Filaret, z pewnych przyczyn, z jakiegoś powodu się spóźniał. Byli tam i Ł. Krawczuk, i I. Pluszcz, i pierwsi już oligarchowie, których imion nawet nie chce mi się wspominać. My razem z Wadymem Hetmanem, Mykołą Żułynskim czekaliśmy na pojawienie się Filareta. I oto wreszcie przyszedł Świątobliwy. I W. Hetman wskazywał mu miejsce na podium, chociaż, właściwie, nie było już tam miejsca, na tyle było już wypełnione. Jednak Świątobliwy Filaret wszedł po drewnianych schodkach i stanął na samym skraju tej platformy, opierając się tylko na jednej nodze. Pamiętam, jak z niepokojem obserwowaliśmy władykę, żeby ktoś go nie potrącił przez nieuwagę. I ta godzina napiętego śledzenia Świątobliwego była nadzwyczaj długa, jak i wielkanocne przejście od pierwszej godziny w nocy do drugiej. I kiedy już zakończyła się procedura zbiórki funduszy, zapytaliśmy Świątobliwego, który już stał obok nas, jak zdołał wytrwać jak Słupnik na jednej nodze na podium. I Patriarcha ze zdziwieniem odpowiedział, że stał na obu nogach. Teraz mogę z pewnością stwierdzić, że całe jego życie znajduje się pod opieką niebiańskich sił. I nieustannie wspierają go anioły. Niech i dalej chroni go Najwyższy! Pawło MOWCZAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Stała obecność w moim życiu. Z okazji 90. rocznicy urodzin Jego Świątobliwości Patriarchy Filareta», s. 1

Stała obecność w moim życiu. Z okazji 90. rocznicy urodzin Świątobliwego Patriarchy Filareta

Zakończenie. Początek na str. 1. Nadarzyła mi się szczęśliwa okazja, by jako jeden z pierwszych, za błogosławieństwem Świątobliwego Filareta, szukać drogi do Feneru w Konstantynopolu, czyli do Patriarchatu Ekumenicznego Bartłomieja, do którego Świątobliwy Filaret wysłał mnie, sekretarza ruchowskiego zrzeszenia frakcyjnego „Za jedyną Cerkiew Lokalną” Bohdana Ternopilskiego oraz spoczywającego w Bogu władykę Daniela, w tamtym czasie rektora Akademii Duchownej. Przypominam sobie, że ta podróż do Stambułu odbyła się w drugi dzień Wielkanocy z listem w rękach od Premiera Ukrainy Wiktora Juszczenki w 2000 roku. Pamiętam do dzisiaj wskazówki Patriarchy Filareta: „Przypomnijcie Jego Wszechświętobliwości Bartłomiejowi, w jaki sposób zostały odebrane przez Moskwę nasze prawa cerkiewne”… I w przeddzień wylotu do Stambułu gorączkowo szukałem bazy dokumentalnej tej krzyczącej moskiewskiej awantury. I znalazłem ją w pracy Iwana Ohijenki, którą dziesięć lat wcześniej podarowało mi małżeństwo Hunczaków w New Jersey… Nie będę opowiadać o tej atmosferze, która panowała w przeddzień Soboru, który odbył się w Kijowie, gdzie Patriarcha Filaret został wybrany na święty tron. Można jedynie wspomnieć o tym, jaka atmosfera panowała nawet w naszej frakcji Ludowego Ruchu Ukrainy, gdzie grupa deputowanych szczególnie kategorycznie sprzeciwiała się wsparciu Świątobliwego Filareta. Bóg im sędzią. W swoich kolejnych wspomnieniach wspomnę nie tylko Serhija Hołowatego, ale także niektórych innych oponentów Filareta. Co mnie osobiście inspiruje? Jakie cechy, jakie przymioty Patriarchy Filareta? Rzecz jasna, wiara! Wiara w Najwyższego, w Jego nie tylko ogólnoludzki plan, ale i plan dla Ukrainy, w niezmienne zasady Wszechświata, zbudowanego przez Najwyższego. Przecież jak się przekonaliśmy, dobro niechybnie zwycięża zło, zatem sprawiedliwość prędzej czy później się zrealizuje. I o tym nieustannie przypomina nam Świątobliwy Filaret, powołując się na formułę apostoła Pawła: „Bóg nie jest w sile, lecz w prawdzie”, co właściwie jest kamieniem węgielnym ładu świata, tak jak i to, że słoneczna miłość Jezusa Chrystusa niechybnie pokona ciemność, że wszyscy jesteśmy powołani do czynienia dobra, że najwyższym uczuciem jest uczucie miłości… Nie wzywam Najwyższego do zatrzymania czasu, a proszę nas wszystkich, przemijających, byśmy wpatrywali się w czyste, uduchowione, rozjaśnione oblicze Patriarchy Filareta. I zrozumiemy, że obok nas jest ten, kogo Najwyższy obdarzył czystym sercem i obarczył go naszymi niewiarygodnie ciężkimi obowiązkami. I że Bóg jest z nami nieustannie. Na zakończenie mojego skąpego portretu dodam tylko jeden epizod z tysięcy innych, które również głęboko tkwią w mojej pamięci. Za każdym razem, gdy bywam na całonocnym czuwaniu razem ze swoją rodziną we Włodzimierskim Soborze, słucham kazania Świątobliwego Patriarchy Filareta, myślę o jego duchowej sile, o jego niezmiennym głosie, o wreszcie ludzkiej wytrzymałości… Przecież po pierwszej godzinie w nocy u mnie samego uginają się nogi, jakby czas stawał się włóknisto-długi, przeciągły, jak i głosy na chórach, a Świątobliwy wciąż jest tak samo przekonujący. 5–6 stycznia tego roku w starożytnym Konstantynopolu wydarzyło się epokowe wydarzenie – Jego Wszechświętobliwość, Patriarcha Ekumeniczny Bartłomiej I podpisał i wręczył Tomos o autokefalii Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej. W świątyni świętego Jerzego Zwycięzcy zwierzchnik Patriarchatu Ekumenicznego w obecności Głowy Państwa Ukraińskiego uroczyście odprawił Boską Liturgię z nowo wybranym zwierzchnikiem Prawosławnej Cerkwi Ukrainy metropolitą kijowskim i całej Ukrainy Epifaniuszem. Od tego momentu powstała kanonicznie uznana nowa niezależna autokefaliczna Cerkiew naszego narodu – równa siostra innych Cerkwi prawosławnych. To, za co przez stulecia cierpieli i oddawali życie tysiące najlepszych synów naszej ziemi, dokonało się. Na Ukrainie już nigdy nie będzie „cerkwi-grobowca”, służebnicy okupanta. Otrzymanie Tomosu o autokefalii położyło kres trzystuletniemu panowaniu Moskwy nad duszami Ukraińców. W końcu ostatecznie zerwaliśmy kremlowskie kajdany, wyszliśmy na drogę prawdziwej wolności. To wydarzenie stało się świętem zwycięstwa prawdy nad kłamliwym rosyjskim śmiercionośnym mrokiem. Nasza państwowość.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Drodzy Ukraińcy, szanowni współobywatele!

otrzymała pełne zwieńczenie: w niepodległym Państwie Ukraińskim powstał niepodległy Prawosławny Kościół Ukrainy. Sprawiedliwość historyczna zwyciężyła. Imperialne siły Putina, mimo szalonej aktywności i zasobów naftowo-gazowych, nie zdołały przeszkodzić w otrzymaniu tomosu. Moskiewska piąta kolumna kościelna w naszym kraju straciła legitymizację i prawa. Teraz nikt nie będzie dzielił Ukraińców na kanonicznych i niekanonicznych, błogosławionych i niebłogosławionych, nie będzie zmuszał do modlenia się za obcego dla nas moskiewskiego patriarchę, który jest wiernym sługą międzynarodowego zbrodniarza i agresora — Władimira Putina. Rola Prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki w procesie zdobycia uznanej autokefalicznej Cerkwi była kluczowa, trudno ją przecenić. Prawie wszyscy poprzednicy Petra Poroszenki na stanowisku prezydenta w taki czy inny sposób podchodzili do kwestii lokalnego Kościoła, lecz tylko jemu, dzięki jego energii, wytrwałości i mądrości, udało się to zrealizować. Jeżeli Jego Świątobliwość Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret na poziomie kościelnym położył mocny fundament ukraińskiej autokefalii, to Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko jako głowa państwa osiągnął jej uznanie przez Stolicę Wszechświatową — Cerkiew-Matkę. To osobisty dorobek Petra Ołeksijowycza, wkład w duchowe ukształtowanie naszego narodu. To wielkie zwycięstwo Poroszenki. Cały cywilizowany świat odnotował nasz niezwykły sukces i pogratulował uznania autokefalii. Witamy naród ukraiński, hierarchów i duchowieństwo, a zwłaszcza Prezydenta Ukrainy Petra Poroszenkę, z wielkim wydarzeniem — otrzymaniem tomosu o autokefalii Prawosławnego Kościoła Ukrainy. Życzymy wszystkim nam dalej umacniać swoją duchową niezależność, a Ukrainie — niezmiennie kroczyć państwowym szlakiem europejskiego rozwoju, umacniać jedność i suwerenność. Stoimy na progu wstąpienia do Unii Europejskiej i NATO. Jest to zasługa polityki Prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki, której główne zasady ogłosił w dniu swojej inauguracji. Dmytro PAWLYCZKO, Jurij SZCZERBAK, Bohdan HORYŃ, Mykoła ŻULYNSKYJ, Nadija ŁUK'JANENKO, Wołodymyr SERHIJCZUK, Pawło MOWCZAN, Ljubow HOŁOTA, Myhajło SŁABOSZPYCKYJ, Jurij BURIAK, Myhajło WASJKIW, Wasyl PEREWALSKYJ, Serhij BIŁOKIŃ, Petro PEREBYJNIS, Dmytro STEPOWYK, Jurij DOROSZENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

li i skazali. Rozmyślałem, że mogę nie uniknąć tego gorzkiego losu. Związany z rodziną, będę nieswobodny. Dlatego postanowiłem wybrać życie zakonne. I tylko gdy tak zdecydowałem, przychodzi mnich z ławry i proponuje mi, abym został na wakacje w klasztorze Ławry Troicko-Siergijewskiej… Tak zrozumiałem, że to wola Boża. Pan jakby mi oznajmił: wybrałeś właściwą drogę! Już siedemdziesiąty rok jestem mnichem, ale nigdy nie żałowałem swojego wyboru. — Wybaczcie, że powtarzam informacje prorosyjskich botów, jakoby metropolita Epifaniusz był synem Filareta. — To wszystko wymysły (Patriarcha się uśmiecha), nie jesteśmy żadnymi krewnymi. Poznałem go, kiedy został studentem naszej Akademii. On urodził się na Bukowinie, ja — na Donbasie. — Kiedyś, przeglądając rocznik gazety „Rada” z 1992 roku, natrafiłem na informację, że kiedy przyjechał Ksiądz w sprawach duszpasterskich do Czerniowiec, rzucili się na Księdza i pobili samochód rozwścieczeni tamtejsi mnisi, którymi kierował Onufry, obecny „nadzorca” Cyryla Gundiajewa w Ukrainie... — Był taki fakt. Kiedy zjednoczyliśmy się z cerkwią autokefaliczną w czerwcu 1992 roku i utworzyliśmy Patriarchat Kijowski, ja z metropolitą Antonim (Masendyczem) jeździliśmy po eparchiach. Postanowiłem pojechać na Bukowinę, do Czerniowiec. W tamtym czasie Moskwa już nastawiła przeciwko mnie duchowieństwo i episkopat w całej Ukrainie. Rozwścieczeni mnisi chcieli, kiedy wjadę na most, zrzucić mnie do Dniestru. Wśród napastników był i obecny biskup Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego, wtedy jeszcze archimandryta. On to wszystko organizował. Nas zawczasu ostrzeżono i zawróciliśmy, pojechaliśmy inną drogą. Gonili nas, ale wtrąciła się milicja i ich rozgoniła. Tym razem w Czerniowcach jednak odprawiłem boską liturgię. — W swoim życiu, kiedy został Ksiądz Patriarchą Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego, zapewne niejednokrotnie doświadczał Ksiądz ataków ze strony promoskiewskich popów czy mnichów? — Było jeszcze gorzej. Kiedy odwiedzałem eparchię doniecką, w szczególności Mariupol. W Doniecku zorganizowano wielu ludzi, którzy nie wpuszczali mnie do świątyni. Trzy godziny przesiedziałem w samochodzie przed świątynią, nie wypuszczali mnie, wykrzykując haniebne słowa. Tego dnia liturgii tak i nie udało mi się odprawić. Ale następnego dnia w tej świątyni jednak odprawiłem. Po tym pojechałem do Mariupola — musiałem poświęcić krzyż w miejscu budowy nowej świątyni. Kiedy poświęciłem krzyż, zbiegli się księża na czele z dziekanem Patriarchatu Moskiewskiego z kijami, metalowymi prętami i zaczęli nas bić. Uderzono mnie metalowym prętem w głowę, ale miałem na sobie kłobuk i uderzenie trafiło

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Łaska życia i wiary

Nasze życie to szereg symboli i znaków. Myślałem o tym, rozmawiając ze świątobliwym Patriarchą Kijowskim i całej Rusi-Ukrainy Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego Filaretem na dzień przed jego 90. urodzinami. A pierwszym w tym szeregu jest nazwa jego kolebki — wsi w obwodzie donieckim. — My wszyscy, Ukraińcy, pochodzimy ze wsi, z jej kultury. I stamtąd bierzemy to, co najcenniejsze, co niesiemy przez całe życie aż do tej granicy, kiedy przechodzimy na tamten świat. Co Pan wziął, kto Panu to dał? — Życie dają nam rodzice, zaszczepiają miłość do tego, co ojczyste. Błahodatne — moja mała ojczyzna, dziś jest okupowane. Wcześniej, póki była możliwość, od czasu do czasu je odwiedzałem. A teraz, oczywiście, nie mogę pojechać do rodzinnej wsi, ale modlę się za nią, za ludzi. W Błahodatnym przeżyłem do 16 lat, a potem wstąpiłem do Odeskiego Seminarium Duchownego. Szkoła dała mi pewną wiedzę i wychowanie. Ale wychowała mnie w duchu ateizmu. Wiary nie miałem dopóty, dopóki ojciec nie zginął na froncie. Wtedy zacząłem się zastanawiać: istnieje on czy nie istnieje? Jeśli nie istnieje, jak uczyła mnie szkoła (bo ze śmiercią rzekomo kończy się byt człowieka), to kogo ja kocham? Czy można kochać puste miejsce? A jeśli nie można, to on musi istnieć, bo ja kocham. Jeśli zaś istnieje, zatem jest życie wieczne. A jeśli jest życie wieczne, to jest Bóg. Jeśli on jest, to trzeba przede wszystkim służyć jemu, a nie ziemskiej władzy. Po tym zacząłem dużo czytać literatury duchowej, która była u nas w domu. Matka moja była pobożna, ukończyła szkołę parafialną, dlatego lubiła czytać. Często uczęszczałem na nabożeństwa. — Czy w Błahodatnym była cerkiew? — U nas były dwie. Bo wieś duża, w tamtym czasie mieszkało tam pięć tysięcy wieśniaków. Chodziłem do św. Mikołaja, bo drugą cerkiew zburzyli. Potem z tej cegły zbudowali szkołę. Ale ja, będąc już patriarchą, obok niej zbudowałem nową ceglaną cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego. — Wasza Świątobliwości, przy postrzyżynach na mnicha przyjął Pan imię Filaret. Dlaczego? — Nie wybierałem, dał mi je patriarcha Aleksy Simanski, a ja byłem posłusznikiem Ławry Troicko-Siergijewskiej. Tam znajduje się Moskiewska Akademia Duchowna. I kiedy wstąpiłem do klasztoru, przeżyłem tam pół roku, wtedy złożyłem prośbę, żeby mnie postrzyżono na mnicha. Tę kwestię rozstrzygał patriarcha jako święty archimandryta Ławry Troicko-Siergijewskiej. Domyśliłem się, że da mi imię Filaret, bo tego dnia przyjechał na święto sprawiedliwego Filareta Miłościwego do ławry. Bardzo szanował tego świętego. Kiedy mnie postrzygano 1 stycznia 1950 roku, to dali właśnie to imię. — Nie wahał się Pan, wybierając niełatwą drogę życia mniszego? — Wahałem się i nie wiedziałem, jaką drogę wybrać: czy być księdzem rodzinnym, czy księdzem-mnichem. Myślałem długo i postanowiłem jednak zostać mnichem. To były stalinowskie czasy, 1949 rok. Niektórych naszych profesorów i studentów aresztowano po nim. Gdyby go nie było, rozkroiliby mi głowę na pół. Pobito też obecnego donieckiego arcybiskupa Sergiusza Gorodcowa, obecnego metropolitę lwowskiego Dymitra i jeszcze kilku hierarchów i księży. Takie rzeczy przeżyliśmy w Mariupolu. Podobnie było w Dnieprze, Odessie, Charkowie. Czyli w całej Ukrainie. Dokądkolwiek jechałem, występowali przeciwko mnie moskiewscy księża, którzy podburzali wiernych. Jednak, pomimo prowokacji, przeciwdziałań, obłudnych kłamstw i insynuacji, po prostu nieludzkiego, nie Bożego stosunku, Patriarchat Kijowski nie złamał się. Urósł, stał się z ziarnka gorczycy wielkim drzewem, które pokryło całą Ukrainę. I teraz mamy Tomos o autokefalii, który nadał nam Patriarcha Ekumeniczny Bartłomiej. To wola Boża, żeby Ukraina była niepodległym państwem, a w tym państwie niepodległa Cerkiew. To świadectwo tego, że z nami Bóg. Wierzymy i jesteśmy przekonani, że również w wojnie na wschodzie zwycięstwo będzie po naszej stronie. — Ukraińcy wyraźnie uświadamiają sobie, że gdyby nie Pana wiara w siłę Pańską, konsekwencja, mądrość i po prostu odwaga, to nawet za niepodległej Ukrainy jeszcze nieprędko pojawiłaby się u nas niepodległa Cerkiew. — Bóg wybrał i wskazał mi drogę. Kiedy Ukraina stała się niepodległym państwem, a w Moskwie rozpoczęło się przeciwko mnie szczucie, zaczęli mnie gonić, pozbawiać godności, poddali anatemie, chcieli odsunąć mnie od służby Cerkwi i Bogu, byłem na granicy rozpaczy. Nie wiedziałem, co mam robić. W przeddzień charkowskiego soboru za uporczywą rekomendacją niektórych działaczy z Moskwy położono mnie w Teofanii, chociaż byłem zdrowy. Pytałem: po co, przecież nie jestem chory. Mówili: będą wzywać do Moskwy, a Pan powie, że nie może przyjechać, bo przebywa w szpitalu. I będzie Pan miał usprawiedliwienie, dlaczego nie jedzie Pan do Moskwy. A w rzeczywistości przygotowywał się tak zwany „charkowski sobór”, który podzielił ukraińskie prawosławie na pół. I charkowski sobór odbył się beze mnie. Bo gdybym tam był, to żadnego podziału i wyboru nowego zwierzchnika, namiestnika Moskwy, nie byłoby. Tak podzielili Ukraińską Cerkiew. Tak więc, kiedy leżałem, rozmyślałem, co mam robić. I doszedłem do wniosku, że trzeba jednoczyć się z UA Cerkwią. Stworzyła ją władza radziecka. Ta władza, która dwukrotnie niszczyła UA Cerkiew. A potem sama postanowiła odrodzić tę Cerkiew. Nie będę mówił, po co była wtedy stworzona. I jak kiedyś, kiedy postanowiłem iść do klasztoru, przyszło znamię — telefon od Bohdana Tarnopolskiego: czy można się z Panem spotkać? Był wtedy szefem służby polityki wewnętrznej. Czyli odpowiadał za tę sprawę. A jeszcze Mykoła Porowski. Jednym słowem, kwestia stała o zjednoczeniu z autokefaliczną Cerkwią. Zaledwie postanowiłem, że będę jednoczył się z UA Cerkwią, zrozumiałem, że to zesłana taka sama odpowiedź od Boga. Ponieważ to wola Boża, byłem pewien, że zwycięstwo będzie po naszej stronie. Zwyciężyliśmy? Zwyciężyliśmy! — Wasza Świątobliwości, każdy człowiek, nawet duchownego stanu, ma jakieś ambicje, prawo do godnego szacunku i oceny swojego doświadczenia, pracy. W 1993 roku w wyniku zjednoczenia i utworzenia UKP KP został Pan zastępcą patriarchy Włodzimierza. Dlaczego? — Wybrano mnie na soborze, ale wyniki zostały sfałszowane. Dlatego drugim patriarchą został inny. Mówię to bez potępienia. Pogodziłem się z tym. Dopiero po pewnym czasie jeden z hierarchów przyznał mi się, że to on sfałszował wyniki głosowania na soborze. Ale wyznanie nastąpiło już po tym, jak zmarł Włodzimierz Romaniuk. Patriarchą zostałem w 1995 roku, oto wtedy wszystko wyszło na światło Boże. — Kiedy Pan zrozumiał — ucząc się w Odeskim Seminarium Duchownym czy Moskiewskiej Akademii Duchownej, że wobec Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego naruszono kanoniczność podczas przyłączenia do Moskwy? — Kiedy uczyłem się w Moskiewskiej Akademii i później, zajmowałem wysokie stanowiska kościelne. Wybrano mnie na locum tenens moskiewskiego tronu patriarszego. Już wtedy niektórzy hierarchowie i poważni księża popychali mnie do myśli, że Ukraina musi mieć autokefaliczny Kościół. To było za czasów radzieckich. Byłem wtedy egzarchą Ukrainy. — Popychały Pana osoby duchowne — działacze kościelni czy świeccy? Ukraińcy czy nie-Ukraińcy? Którzy byli na Ukrainie czy w Moskwie? — Ukraińcy. Wiedziałem, że podobne nastroje panują wśród ukraińskiego duchowieństwa: mieć na Ukrainie autokefaliczny Kościół. Nie ukraiński egzarchat, a autokefaliczny. I wywierano na mnie nacisk. Powiedziałem: nie, poczekajcie, nie nadszedł czas. Zapytacie dlaczego? A dlatego, że był Związek Radziecki — silne, jednolite państwo, które dwukrotnie niszczyło autokefaliczny Kościół, w 1930 i 1943 roku. I dlatego wiedziałem, że autokefaliczny Kościół w warunkach władzy radzieckiej istnieć nie może. Kiedy zaś Ukraina ogłosiła swoją niepodległość, wtedy powiedziałem hierarchom: oto teraz nadszedł czas, kiedy musimy stać się autokefalicznym Kościołem. A ci, którzy popychali mnie do ogłoszenia autokefalii za czasów radzieckich, wystąpili przeciwko! — A czy nie dopuszcza Pan myśli, że za czasów radzieckich była to inspiracja, aby sprawdzić Pana lojalność i prawomyślność wobec Moskwy? Słynęła ona zawsze ze swojej azjatyckiej podstępności i przebiegłości… — Możliwe, ale tutaj przede wszystkim widać tę zwykłą dwulicowość. Odbyłem z nimi niejedną rozmowę. — Ale to przecież fakt, że za czasów radzieckich wielu spośród duchownych i osób posługujących w Kościele, od kościelnego po hierarchę, było zwerbowanych przez Czeka-MGB-KGB i pracowało jako tajni współpracownicy? — Wszystko to prawda, ale kiedy Ukraina stała się państwem, rosyjskie KGB, które kontrolowało każdy krok swoich obywateli, nie miało już tego totalnego wpływu na Ukrainę. Jeśli jest wola, by się przeciwstawić, to można wytrwać. Ja się przeciwstawiałem, i oni mogli. Ale nie poszli tą drogą. Dlatego grzech na nich, i nie trzeba zwalać na KGB, ani na nikogo. Mnie w młodości też zmuszano do otwierania spowiedzi i donoszenia im. Kategorycznie odmówiłem. Grożono mi: „Możemy cię rozstrzelać!”. I położył pistolet na stole. Mówię: „Możecie mnie rozstrzelać, ale ja się was nie boję. Bo dla mnie nie ma różnicy, kiedy umrę, teraz czy na starości”. Nie zdołali mnie złamać, a ci co, nie mogli odmówić? — W zeszłym roku wiosną odwiedzili Pana weterani, „cyborgi”, obrońcy donieckiego lotniska i wręczyli Panu order „Obrońcy ukraińskiej ziemi”. W tym również przegląda się wymowny i bezsprzeczny wielki symbol Pana życia. Towarzystwo „Proświta”, i nie tylko my, uważamy: swoim pełnym poświęcenia życiem udowodnił Pan, że jest najbardziej oddanym obrońcą naszej wiary, ukraińskiej ziemi i narodu. — Swoje życie poświęciłem Kościołowi, Bogu i Ukrainie. Dla mnie, aby obronić Kościół, trzeba obronić państwo, jego naród. I kiedy rosyjski „gwarant” zajął Krym, rozpoczął wojnę w Donbasie, wszyscy, nawet zwykli obywatele, widzieli, że nasza armia była słaba. W obronie kraju wystąpiły tysiące ochotników, żołnierze Sił Zbrojnych. Dlatego ja na Wszechukraińskiej Radzie Kościołów zwróciłem się z prośbą o zbieranie środków na armię. I wtedy metropolita Onufry, obecny zwierzchnik UKP Patriarchatu Moskiewskiego, mówi: „My tego robić nie możemy”! Dlaczego, pytam. „A dlatego — odpowiada — że my tym pokażemy, na ile nasza armia jest słaba”. Kiedy w 1942 roku podczas II wojny światowej Kościół Rosyjski zwrócił się do narodu i wezwał do zbierania środków na fundusz obrony, nie bał się, że podkreśli słabość armii radzieckiej. A Patriarchat Moskiewski, widzisz, boi się? To było świadome wykonywanie przez hierarchów wytycznych z Moskwy, by pracować przeciwko Ukrainie, przeciwko naszemu narodowi. Wtedy Patriarchat Kijowski rozwinął pomoc dla ochotniczych batalionów i Ukraińskiej Armii. My nie tylko środki zbieraliśmy, produkty żywnościowe, odzież, medykamenty, kamizelki kuloodporne. Nie mieliśmy kamizelek kuloodpornych, jeździliśmy do Europy, kupowaliśmy, a przy przekraczaniu granicy mieliśmy wiele problemów z ich przewozem. Do tego przygotowywano całe grupy wolontariuszy. Teraz nasza armia stała się nieporównywalnie bardziej zdolna do walki. Uznała to i Europa, i Ameryka. Nasz Kościół odegrał ważną rolę we wzmocnieniu zdolności obronnych kraju. Bo jeśli nie będzie państwa — nie będzie i Kościoła. Jesteśmy wzajemnie powiązani. Dobrze zrozumiał to Prezydent Poroszenko, który tyle wysiłku włożył w nadanie Tomosu naszemu Kościołowi. Bo zrozumiał, że nie uda się obronić niepodległości państwa bez niezależnego, autokefalicznego ukraińskiego Kościoła. — Co chciałby Pan powiedzieć ukraińskiemu narodowi w tym dniu ze szczytu swojego 90-lecia? — Chcę, żeby Ukraińcy jednoczyli się. Bo w jedności nasza siła. Dlatego my i śpiewamy: „Boże, nam jedność daj”! Będziemy mieć wtedy silne i naprawdę niezależne państwo, jeśli będziemy mieć jedność. I w Kościele, i w sobornym państwie, i wśród narodu. Rozmawiał Mykoła CYMBALIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Gotowy do dyskusji, panie ministrze

Myrosław ŁEWYCKYJ Choć już dawno biernie śledzę wiadomości z resortu spraw zagranicznych Ukrainy, jednak są momenty, których nawet dziś nie mogę pozostawić bez reakcji. Należy do nich oświadczenie ministra spraw zagranicznych Pawła Klimkina w sprawie podwójnego obywatelstwa Ukraińców, powtórzone przez niego (zaczął o tym mówić w październiku ubiegłego roku) na jego konferencji prasowej w Kijowie 18 stycznia 2019 roku. Wiele ukraińskich mediów podało to oświadczenie pod sensacyjnym nagłówkiem: „Szef MSZ opowiada się za wprowadzeniem na Ukrainie podwójnego obywatelstwa”… A jest to obecnie zabronione przez czwarty artykuł Konstytucji Ukrainy. I jest sprzeczne z deklaracjami Prezydenta o odpowiedzialności jednostki za podwójne obywatelstwo. W Konstytucji jednoznacznie zapisano: „Na Ukrainie istnieje jedyne obywatelstwo”. Jednak wszystko wskazuje na to, że redakcja tego artykułu z czasem będzie się zmieniać. I wcale nie dlatego, że z każdym rokiem rośnie liczba Ukraińców, którzy otrzymują, często nieprawnie, obywatelstwo innych krajów. Obecnie zarówno urzędujący Prezydent Ukrainy, jak i Julia Tymoszenko, która z pewnym opóźnieniem czasowym w swoim programie wyborczym powiela wszystkie inicjatywy Prezydenta, głoszą przystąpienie Ukrainy do Unii Europejskiej. Traktat z Maastricht z 7 lutego 1992 roku o zasadach istnienia UE wprowadził instytucję obywatelstwa UE, którego idea była dyskutowana jeszcze w 1947 roku. Po podpisaniu 13 grudnia 2007 roku w Lizbonie traktatu (wszedł on w życie 1 grudnia 2009 r.) o nowych zasadach istnienia UE, jego obywatelstwo stało się wiążącą normą Unii. Różni się ono radykalnie od obywatelstwa byłego ZSRR, które w światowym postrzeganiu czyniło wszystkich obywateli ZSRR Rosjanami. Tutaj mimowolnie przypominają się pełne pasji spory z lektorami języka angielskiego w Warszawie (była to połowa lat 80. XX wieku), kiedy na każdą ich czy to głupotę, czy „kalkę”: „You are from Russia”, tłumaczyłem im, że jestem Ukraińcem, który przyjechał z „sowiet junion”, a nie z „rasza”. Odpowiadano mi, że dla Europejczyka to jedno i to samo… Obywatelstwo UE nie daje człowiekowi jednego paszportu UE, ale pozwala tym, którzy legalnie pracują w innych krajach UE, korzystać ze wszystkich praw socjalnych, jakie mają rdzenni mieszkańcy tych krajów, daje prawo brać udział w wyborach lokalnych w kraju zamieszkania, niezależnie od posiadania paszportu innego kraju UE. Ale też nakłada na człowieka niemało obowiązków, które europejscy biurokraci potrafią doprowadzić do skrajnego nonsensu. Niedawno w Polsce głośnym echem odbił się przypadek, w którym polscy biurokraci nie wprowadzili do europejskich baz danych informacji o sprzedanym na rynku wtórnym samochodzie. Nowy właściciel popełnił na terytorium Holandii wykroczenie. Holandia, na podstawie danych z europejskich baz, wymaga od Polski pociągnięcia do odpowiedzialności osoby, która nie popełniła żadnego wykroczenia. Czynię tę małą dygresję od tematu obywatelstwa, aby pokazać, że nie tylko ukraiński biurokrata jest bezduszną i bezmyślną „maszyną”, jak to się wielu Ukraińcom wydaje. Wszędzie, włącznie z UE, możemy spotkać ludzi-maszyny. Nie oznacza to, że Ukraińcy powinni obawiać się wstąpienia do UE. Dlatego już teraz trzeba prowadzić dyskusję o różnych aspektach przyszłej integracji. W szczególności tych związanych z obywatelstwem. A kiedy obecnie słyszymy z ust Julii Tymoszenko deklaracje o potrzebie nowej Konstytucji, którą mieliby przyjąć w referendum, to jest to albo prawna krótkowzroczność, albo cyniczna podstępność, zakamuflowane przeciwdziałanie zamiarom realnego wstąpienia do UE i NATO. Bo nawet przy „najbardziej ogólnonarodowej” dyskusji nad Ustawą Zasadniczą nie uda się uwzględnić wszystkich konstytucyjnych niuansów, które mogą pojawić się przy wstąpieniu Ukrainy do tych struktur. Dlatego do czasu zakończenia integracji europejskiej, czyli do wyprowadzenia na nieodwracalną trajektorię kursu „Precz od Rosji”, nieodpowiedzialnym krokiem są wezwania do zmiany zasad modernizacji Ustawy Zasadniczej. I to u odpowiedzialnych ludzi nie powinno wywoływać dyskusji. Natomiast kwestia podwójnego obywatelstwa, którą podniósł minister Klimkin, nie tylko powinna, ale musi wywołać najpierw wyważoną dyskusję, a potem — tak samo wyważone decyzje na szczeblu ustawodawczym, aby pod przykrywką troski o prawa człowieka nie podważyć podstaw bezpieczeństwa narodowego. Z jednej strony niezmienny jest 4. artykuł Konstytucji Ukrainy, niby jest też świadomość, jakie zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego i unitarności państwa niesie podwójne obywatelstwo, a z drugiej strony — często cyniczna rzeczywistość. Obecnie już nie jednostki, a dziesiątki tysięcy (a może i setki tysięcy) obywateli Ukrainy, wbrew ukraińskiemu ustawodawstwu, posiada paszporty innych krajów. Ktoś podjął ten krok z przymusu. Jednak większość zrobiła to świadomie i dobrowolnie — z pobudek korzyści. A to jest zarówno przestępstwo kryminalne, jak i moralne wobec Ukrainy. Wiele osób, które otrzymały obywatelstwo innych krajów, uważa nie siebie za moralnych przestępców, a państwo, które nie zapewnia odpowiedniego poziomu życia… Choć trudno zgodzić się, że państwo nie zapewniło odpowiedniego poziomu, powiedzmy, Kołomojskiemu, który oprócz ukraińskiego, według jego własnych słów, posiada jeszcze izraelskie i cypryjskie obywatelstwo. Czy najsłynniejszemu na Ukrainie „Panamczykowi” Pawle Łazarence, z gniazda którego swego czasu wyfrunęła Julia Tymoszenko. Ten figurant oficjalnej, rozpowszechnionej na początku lat 2000. listy ONZ 20 największych skorumpowanych osób świata, w 1994 roku otrzymał panamski paszport. Według panamskich praw, aby go otrzymać, trzeba było przez 5 lat trzymać w Panamie depozyt w wysokości 100 tysięcy dolarów. Czy wielokrotność tej sumy zmniejsza czas oczekiwania na paszport? Informacji o tym nie zdołałem znaleźć. A takich jak Łazarenko jest na Ukrainie cały legion. Jaskrawy przykład — Andrij Artemenko, deputowany ludowy z Partii Radykalnej Ołeha Laszki, który „zasłynął” skandalem z kanadyjskim obywatelstwem, za co w 2017 roku został pozbawiony obywatelstwa Ukrainy. Tylko w Radzie Najwyższej jest około setki bipatrydów. A ilu ich jest w całym systemie władzy? Myślę, że na Ukrainie niewielu jest ludzi, którzy potrafią dokładnie odpowiedzieć na to pytanie. Wiele krajów, w szczególności Węgry, nie podaje danych, ilu osobom z innych krajów przyznały swoje obywatelstwo. Z danych, które publikuje Polska, nie sposób zrozumieć, ilu spośród Ukraińców, którzy stali się nowymi obywatelami Polski, to VIP-y, a ilu to zwykli bipatrydzi zarobkowi. Według dostępnych w Polsce danych, w okresie od 2008 do 2017 roku 14 tysięcy 902 obywateli Ukrainy przyjęło obywatelstwo Polski. Ilu Ukraińców w 2018 roku zostało obywatelami Polski — nie natrafiłem na dane. Znalazłem jedynie adnotację, że liczba polskich paszportów wydawanych Ukraińcom z każdym rokiem rośnie. Według oficjalnych polskich danych, w 2018 roku w Polsce do organów władzy z wnioskami o nadanie statusu osoby przebywającej pod ochroną międzynarodową zwróciło się aż 7555 obywateli Ukrainy. Większość z nich to potencjalni kandydaci na zmianę obywatelstwa. Mój przyjaciel — nauczyciel i dziennikarz, ukraiński autochton z Polski Bohdan, bardzo krytycznie patrzy na takich ludzi. Według jego słów, „to hołota, którą nic innego, oprócz zer na pieniądzach, nie interesuje”. Oczywiście, trudno oceniać z Kijowa, na ile te słowa są obiektywne. Możliwe, że na taką ocenę miał wpływ również ten szokujący przypadek, kiedy uchodźcy z Donbasu, których w pierwszych miesiącach rosyjskiej agresji przyjęła Polska, bardzo negatywnie odnieśli się do tego, że ich dzieci skierowano do ukraińskiej szkoły z internatem na północy Polski. Według słów nauczycieli, rodzice-uchodźcy deklarowali: „My nie po to jechaliśmy do Polski, żeby nasze dzieci tutaj robiono Ukraińcami”… Krytyczna ocena Bohdana to niezaprzeczalny fakt, że zarobkowanie z Ukrainy już zaczyna męczyć nawet rdzennych Ukraińców z Polski, dla większości z których Ukraina była wielką wartością, nie mówiąc już o krzyku, głównie prawicowych polskich środowisk, że Ukraińcy zabierają im miejsca pracy. Choć nie odpowiada to rzeczywistości, bo Ukraińcy wypełniają niszę, którą na rynku pracy zostawili Polacy, wyjeżdżając do Niemiec czy Wielkiej Brytanii za lepiej płatną pracą. Otwarte pytanie: czy wszyscy Ukraińcy, którzy obecnie, przebywając za granicą, otrzymali paszporty innych państw, zrzekli się obywatelstwa Ukrainy? Choć niektóre media swego czasu podały „sensacyjną” informację, że w latach 2015–2017, według oficjalnych danych Państwowej Służby Migracyjnej, prawie 24 tysiące osób zrzekło się obywatelstwa Ukrainy, są tu pewne niuanse. Źródła rosyjskie, do danych których należy podchodzić z bardzo dużą ostrożnością, twierdzą, że tylko w 2016 roku ponad 100 tysięcy obywateli Ukrainy otrzymało rosyjskie paszporty. Z tego wniosek, że znaczna część z wymienionych obecnie przez zwolnioną zastępczynię PSM Tetianę Nikitiną 24 tysięcy Ukraińców, którzy zrzekli się obywatelstwa Ukrainy, przypada na kierunek wschodni. Ukraińcy obecnie otrzymują nie tylko polskie i węgierskie paszporty. Natrafiłem na ciekawe i nieco szokujące dane. We wszystkich krajach UE w 2018 roku przyznano nowe obywatelstwo ponad milionowi osób. Oczywiście, wliczają się w to tysiące Ukraińców, którzy otrzymali polskie i węgierskie paszporty. W kwestii wydawania obywatelom Ukrainy węgierskich paszportów u nas uważa się, że jest to przejaw bardzo rozdmuchanego w czasach władzy Orbána rewizjonizmu. Okazuje się, że ma tu miejsce także inne, dość „ciekawe” zjawisko. Pracując nad tematem podwójnego obywatelstwa, w polskim tygodniku „Polityka” z 27 listopada 2018 roku natrafiłem na ciekawy artykuł „Kup pan paszport”. Wymienia on kraje europejskie, w których całkiem legalnie można kupić obywatelstwo. Na tej liście jest także Węgry. I to jeszcze należące do skorumpowanych pod tym względem państw. I ten mały szczegół daje duże podstawy przypuszczać, że „ktoś” dobrze płaci, aby poprzez rozdawanie węgierskich paszportów destabilizować sytuację na Zakarpaciu… Ilu spośród miliona nowych obywateli UE jest obywatelami Ukrainy, nie wiadomo. A tym bardziej nie wiadomo, ilu z nich kupiło sobie drugie obywatelstwo. Faktem jest, że Ukraińców wśród liderów tutaj nie ma. Pierwsze miejsca zajmują Rosjanie, Turcy i… Polacy. Jak to Polacy? – zapytacie. Polska przecież jest w UE! Jednak obecnie w stabilnej, jak przyjęło się u nas uważać, Polsce, istnieje tendencja do zmiany obywatelstwa. Tylko w ciągu ostatniego roku więcej Polaków stało się „nowymi Niemcami” i „nowymi Brytyjczykami”, niż przez 11 lat Ukraińców stało się „nowymi Polakami”. To materiał do przemyśleń dla tych, którzy biadolą, że my, Ukraińcy, jesteśmy do niczego niezdolnym, sprzedajnym narodem. Nie to, co, powiedzmy, Polacy. Ale, jak widzimy, prawda poznaje się w porównaniu… Nawet jeśli przyjmiemy, że tylko 20 tysięcy obywateli Ukrainy posiada paszporty innych państw (jestem przekonany, że jest to znacznie większa liczba), to jest to na tyle wielki legion, że nie można udawać, iż nie ma tu problemu. Zgadzam się z ministrem spraw zagranicznych Ukrainy, że o tych sprawach trzeba dyskutować. I trzeba odpowiedzieć na pytanie: czy wobec tych osób, które zdecydowały się na dobrowolne nabycie obywatelstwa innego państwa, należy surowo zastosować 19. artykuł ustawy o obywatelstwie Ukrainy i pozbawić je obywatelstwa Ukrainy? I choć taki czyn jest klasyczną zdradą, to pozbawienie ich obywatelstwa uczyni z nich strasznych ukrainofobów. Mądry człowiek, jak i mądre państwo, nigdy nie będzie tworzyć sobie wrogów. Co robić w takich przypadkach? Dla mnie to pytanie jest szczególnie bliskie. Pod koniec lat 80., kiedy historyczna Ukraińska Grupa Helsińska podnosiła falę ludzkiego dążenia do niepodległości, wielu patrzyło na nas jak na irracjonalistów-samobójców, mówiąc: o jakiej niepodległości można mówić przy strasznej potędze systemu karnego ZSRR. W tamtych czasach na Lwowszczyźnie, niedaleko miasta Komarno, żyła osoba, która miała, jak to się dziś mówi, dar uzdrawiania. Jeden z moich rówieśników zapytał ją, czy coś będzie z tego, że wzywają naród do niepodległości? Odpowiedź do dziś wydaje się zdumiewająca: „Ukraina nie tylko będzie niepodległym państwem, ale po latach wstrząsów, jeszcze za waszego życia, wzniesie się na taką wysokość, że wielu będzie chciało w niej żyć, ale nie wszystkich chętnych będzie mogła przyjąć…”. Do tego, oczywiście, można podchodzić różnie, jednak moim zdaniem nie należy kategorycznie odrzucać prawdziwości tych słów. Może być tak, że to tylko marzenia patrioty. A może być w tym coś niepojętego dla nas. I te słowa o wysokości, na którą wzniesie się Ukraina, podpowiadają, że w kwestii traktowania tych, którzy mają obce paszporty, nie powinno być surowo kategorycznych decyzji. Jako przykład minister Klimkin przytoczył sytuację z Tatarami krymskimi, którzy po aneksji Krymu przez Rosję mieszkają w Turcji i otrzymali tam tureckie obywatelstwo. Czy mają prawo posiadać także ukraińskie obywatelstwo? Jeśli tak, to według jakich kryteriów? Na nieoficjalnym poziomie dyskusję o podwójnym obywatelstwie prowadzą już zarówno politycy, jak i dziennikarze. Nie zawsze jest ona głęboka i konstruktywna. Niedawno mer Lwowa, a przy okazji kandydat na prezydenta Ukrainy z ramienia zjednoczenia „Samopomoc” Andrij Sadowy proponował, aby obywatelom innych krajów, którzy mają ukraińskie korzenie, można było nadawać drugie, ukraińskie obywatelstwo, mówiąc: niech płacą podatki tutaj, niech mają ukraiński paszport, bo wszyscy Ukraińcy na świecie powinni być jak jedna całość… A w tym, że Ukraińcy ze świata nie śpieszą się jechać na Ukrainę płacić tutaj podatki, według przekonania A. Sadowego, winna jest obecna władza… I to jest klasyczny przykład prymitywnego populizmu. Wszystko to, o czym mówi A. Sadowy, nadaje status Ukraińca zagranicznego. Jednak przez 12 lat, odkąd istnieje ten status, dokumenty o przynależności do ukraińskiej diaspory otrzymało nieco ponad 10 tysięcy osób. A nie 20 milionów (tak obecnie politycy na Ukrainie oceniają liczebność Ukraińców poza granicami Ukrainy). I nawet ci najbardziej oddani Ukrainie 10 tysięcy nie śpieszą się jechać z podatkami na Ukrainę. A przyczyna jest banalna. Nie mogą przyzwyczaić się do tego, że na Ukrainie różnymi procesami gospodarczymi, tak jak w czasach ZSRR, kierują ludzie, a nie prawa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Każde jego dzieło to wydarzenie w życiu kulturalnym Ukrainy

Swiatosław MARKIW, dziennikarz Szeroki rezonans w środowiskach literackich i artystycznych, jak również wśród czytelników, wywołały książki Bohdana Horynia, w których opisano życie i pełną poświęcenia pracę urodzonych na ukraińskiej ziemi ludzi, którzy z niezależnych od nich przyczyn, w szczególności z powodu kataklizmów politycznych sprowadzonych na ukraińską ziemię przez moskiewskich okupantów, znaleźli się na obczyźnie. Charakterystyczny pod tym względem jest romans-esej Bohdana Horynia „Tęsknota Wiktora Cymbała” (Pulsary, 2005 r.) — o wybitnym ukraińskim malarzu, grafiku, działaczu społecznym i politycznym XX wieku, jego wiernej służbie Ukrainie poza granicami ojczystej ziemi. Autor opisuje skomplikowaną drogę urodzonego we wsi Stupyczne na Czerkaszyźnie człowieka, którego los po klęsce ukraińskich zmagań wyzwoleńczych rzucił do obozu internowanych w Łańcucie w Polsce, a dalej — na studia w Pradze, życie i twórczość w Argentynie, a później w USA. I gdziekolwiek przebywał Wiktor Cymbał, rozsławiał Ukrainę swoim talentem. Wielki zasób materiału o wielkim patriocie Ukrainy Lwie Gecu, jego wiernej służbie narodowi ukraińskiemu, jego duchowych mękach na obczyźnie został ujawniony w dwutomie „Miłość i twórczość Sofii Karaffy-Korbut”. Książki te łączy nie tylko unikalność postaci, o których mowa, nie tylko wyrafinowany kunszt, z jakim ukazano wewnętrzny świat bohaterów, lekkość podania materiału, ale także to, że dzieła te swego czasu zostały wysunięte do zdobycia Nagrody im. Szewczenki. Roman Łubkiwski, ówczesny przewodniczący Komitetu Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, występując we wrześniu 2010 roku podczas prezentacji we Lwowie trzytomu Bohdana Horynia „Nie tylko o sobie”, oświadczył, że ta trzykniżka odpowiada wszystkim kryteriom zdobycia najwyższej nagrody literackiej państwa ukraińskiego. Niestety, wydanie nie zostało przedstawione do otrzymania wysokiego wyróżnienia. Obecnie do zdobycia Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki wysunięto dylogię Bohdana Horynia „Swiatosław Hordynski na tle epoki”. Oba tomy miały udane prezentacje w Kijowie i Lwowie. Prozaik, literaturoznawca, dyrektor wydawnictwa „Jarosławiw Wał”, w którym ukazała się ta dylogia (2017, 2018 r.) Mychajło Słaboszpycki nazwał kijowskie prezentacje tych książek (czerwiec 2017 r. i maj 2018 r.) triumfalnymi. Dla ludzi, którzy interesują się procesem literackim, każda nowa praca autora to znakomite zjawisko ukraińskiej kultury. Takie słowa były wiodącym epitetem także podczas lwowskich prezentacji dwukniżki. Na prezentację drugiej książki (odbyła się ona 16 listopada 2018 roku w jednej z sal ekspozycyjnych historycznego gmachu Muzeum Narodowego im. A. Szeptyckiego we Lwowie) przybył przewodniczący Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Ołeh Synutka. Według jego słów, przyszedł, aby posłuchać o legendarnej postaci ukraińskiej kultury i podziękować Bohdanowi Horyniowi za to, że włożył cząstkę swojego życia i zdrowia, by przywrócić Ukrainie wybitną osobowość, jaką był Swiatosław Hordynski. A także by podziękować za wszystko, co robił w dalekich latach sześćdziesiątych i osiemdziesiątych jako założyciel w 1988 roku (wraz z Wiaczesławem Czornowołem i bratem Mychajłem) Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, za działalność polityczną i badawczą na rzecz ustanowienia Ukrainy jako państwa europejskiego. Zarówno w Kijowie, jak i we Lwowie podczas prezentacji książek Bohdana Horynia o Swiatosławie Hordynskim mówcy (a wśród nich wybitni literaturoznawcy, historycy sztuki i historycy) podkreślali, że cechą charakterystyczną autora jest pełne oddanie sprawie, której się podjął. Dlatego wszystkie jego prace są absolutnie unikalne. „Wydaje mi się — powiedział lwowski historyk sztuki, profesor Orest Hołubec — że na Ukrainie nikt więcej nie ma takich wydań. Jego książki to absolutnie niezwykły, nowy format dla naszej historiografii, dla naszej kultury”. Uczony dodał, że twórczość Bohdana Horynia trzeba postrzegać w przekroju historycznym: „Jest ona związana z tym, co działo się w XX wieku, i z tym, co w części Ukrainy dzieje się do dziś. Dlatego tak ważna jest pełna poświęcenia praca, którą prowadzi Bohdan Horyń. Na przykładzie jego życia, na przykładzie jego działalności oraz towarzyszy z UGH, obecnie formuje się młoda ukraińska generacja — niezwykle silna i potężna”. Podczas dyskusji nad dwukniżką Bohdana Horynia „Swiatosław Hordynski na tle epoki” często padało stwierdzenie, że bez jego książek o artystach nie może obejść się żaden odpowiedzialny badacz ukraińskiej sztuki XX wieku. A bez jego trylogii „Nie tylko o sobie” nie może obejść się żaden odpowiedzialny badacz ukraińskiej historii XX wieku. Dylogia o Swiatosławie Hordynskim również nie powinna pozostawać poza uwagą historyków, bo to nie jest po prostu książka o ukraińskim artyście, a o jego miejscu w ówczesnych procesach polityczno-społecznych i kulturowych, o jego wierze w Ukrainę, o jego ofiarnej służbie Ukrainie. To bardzo ważny moment. Rzecz w tym, że w czasach ZSRR bolszewicko-rosyjska ideologia formowała karykaturalnie lekceważące postrzeganie Ukraińców poza granicami ZSRR. Echa tego „prania” mózgów jeszcze dziś spotykamy w Kijowie. W drugiej książce eseju-kolażu „Swiatosław Hordynski na tle epoki”, w dokumentalnym romansie-eseju „Tęsknota Wiktora Cymbała” Bohdan Horyń pokazuje zupełnie inny obraz ukraińskich wspólnot w wolnym świecie. Wybitny ukraiński poeta, lwowianin Ihor Kałyneć uważa, że najnowsza dylogia Bohdana Horynia to książka o narodowo świadomych Ukraińcach, a nie tylko o jednym artyście Hordynskim. Ukazano w niej niesamowity pęd Ukraińców do niepodległości, do życia narodowego, do twórczości. To książka, w której z wyrafinowaną lekkością pokazano, do czego zdolni są prawdziwi patrioci, prawdziwi przedstawiciele narodu ukraińskiego w ciężkich warunkach obozów dla osób przemieszczonych (DP), kiedy są owładnięci ideą wolności. Znamienne, że nawet sowieccy łowcy ludzi z NKWD, którzy początkowo agitacją próbowali wywabić ludzi „do ojczyzny”, a później domagali się od sojuszników z koalicji antyhitlerowskiej ich przymusowego wydania, nie zdołali złamać ich ducha wolności. Bohdan Horyń opowiadał autorowi tych słów, że podczas opracowywania ogromnego zasobu materiału archiwalnego o obozach DP nigdzie nie natrafił na upadek ducha obozowiczów, na narzekania na ciężki los. Ta niezgaszona siła ducha i dążenie Ukraińców do wolności to pouczający przykład także dla naszych dni. Optymistyczny stan ducha można albo wzmacniać, albo łamać siłą obcego wpływu informacyjnego. Wysoko ocenił książki Bohdana Horynia starszy pracownik naukowy wydziału historii najnowszej Instytutu Ukrainoznawstwa im. I. Krypiakewycza Jurij Zajcew. Według jego słów, talentem napisane, z wielkim szacunkiem do czytelnika książki Bohdana Horynia, zwłaszcza jego dylogia o Swiatosławie Hordynskim — to niewyczerpane źródło informacji, faktów nie tylko o bohaterze książki, ale także o czasie, o epoce. „Tego, jak podchodzi do sprawy pisania książek Bohdan Horyń, powinni uczyć się także najsłynniejsi historycy — twierdzi J. Zajcew. — Zwłaszcza ci, którzy wykładają suche fakty bez ich szczególnej analizy”. Według słów J. Zajcewa, u Bohdana Horynia także komentarze, oprócz samych faktów, są niezwykle interesujące. Sekret sukcesu dylogii o S. Hordynskim tkwi nie tylko w Bożym darze, chociaż odgrywa on znaczącą rolę w procesie twórczym pisarza, jednak lwią jego część stanowi konsekwentna, codzienna praca z myślą o Ukrainie, która jest głównym życiowym credo Bohdana Horynia. Jest on jednym z niewielu obecnych ukraińskich pisarzy, którzy zrozumieli tajemnicę psychologii twórczości. I to czyni jego książki unikalnymi, ponadczasowymi. Taka była opinia uczestników wszystkich czterech prezentacji książek Bohdana Horynia „Swiatosław Hordynski na tle epoki”. „Dla mnie książki Bohdana Horynia to swoista encyklopedia, jeśli chodzi o ukazany w nich materiał, a jednocześnie przyjemna lektura, jeśli chodzi o sposób przedstawienia tego materiału — mówi wieloletni redaktor (a obecnie dyrektor) wydawnictwa „Kameniar” we Lwowie Dmytro Sapiha. — Kiedy kilka lat temu czytałem rękopis książek Bohdana Horynia o Sofii Karaffie-Korbut, było to dla mnie święto. Takim świętem było dla mnie także czytanie dwukniżki o Swiatosławie Hordynskim. Zwłaszcza drugi tom był dla mnie wielkim odkryciem. To unikalna dla naszej kultury książka”. Te słowa Dmytra Sapyhy są w pełni współbrzmiące z oceną, którą wystawił książce Bohdana Horynia „Swiatosław Hordynski na tle epoki” poeta Dmytro Pawłyczko: „Powiem wam, że to książka, którą będą czytać wiele razy. I wiele pokoleń, dlatego że takich książek u nas jeszcze nie było, kiedy za jedną osobą stoi cała historia naszego najcięższego okresu, kiedy się budziliśmy…”. W dylogii Bohdana Horynia niemal nieznany współczesnemu Ukraińcowi Swiatosław Hordynski ukazany jest jako genialna postać ukraińskiej kultury i bytu narodowego. Jego wiersze o tematyce biblijnej, pod względem siły obrazu i duchowej mocy oddziaływania na czytelnika, autor książki stawia w jednym rzędzie z poezją o tematyce biblijnej Tarasa Szewczenki. Bohdan Horyń na spotkaniach często cytuje fragment wiersza „Rozmowa”, w którym ukazana jest wyobrażona rozmowa poety z Panem. W tym wierszu ze zbioru „Ogniem i wichrem” Pan odsłania poecie tajemnicę swojego planu wobec narodu ukraińskiego. Obecnie te słowa są nie mniej aktualne niż w dalekim 1943 roku. Tak, ja władca wasz, zepchnąłem was na samo dno: Będę was miął, będę was tłukł, raził ogniem i wichrem. Sam nie wiem, co wyjdzie z was: czy spróchniałe próchno, Czy — jeszcze nieznany metal, z metali najtwardszy. Mychajło Słaboszpycki, moderator kijowskich prezentacji książek Bohdana Horynia „Swiatosław Hordynski na tle epoki”, powiedział: „Przeczytałem wszystko, co zostało wydane pod nazwiskiem Hordynskiego. Miałem poczucie, że wszystko to znam. Lecz kiedy otrzymaliśmy pierwszy tom książki Bohdana Horynia „Swiatosław Hordynski na tle epoki”, zrozumiałem, że znam znikomo mało Hordynskiego. Ta książka, wydaje mi się, jest wielkim wydarzeniem w naszej literaturze i etapowym momentem w naszej bieżącej literaturoznawczości i historii sztuki. Tak opisać epokę Hordynskiego, wpisać go w tę epokę, tak opisać środowisko Hordynskiego, ukraińskie środowisko kulturalne poza Ukrainą mógł tylko Bohdan Mykołajowycz”. Według słów literaturoznawcy Danyła Ilnyckiego, ta dylogia odgrywa ogromną rolę w poznawaniu przez Ukrainę wielkości postaci Swiatosława Hordynskiego. Zwracając się do Bohdana Horynia na lwowskiej prezentacji drugiego tomu, Ihor Kałyneć powiedział: „Pojawienie się tej książki, bez przesady, z twojej strony to wielki wyczyn. W Kijowie akademicy i nie tylko akademicy uważają, że ten dwutomowiec zasługuje na Nagrodę im. Szewczenki. My, obecni na naszym dzisiejszym zebraniu, znawcy ukraińskiej sztuki, ukraińscy patrioci, musimy poprzeć tę propozycję. Jeszcze raz dziękuję ci, Bohdanie, za tę książkę i za bardzo subtelne polityczne rozumienie wielu momentów”. Burzliwe oklaski po tych słowach były świadectwem: wysunięcie dylogii Bohdana Horynia „Swiatosław Hordynski na tle epoki” do zdobycia Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki gorąco popiera lwowskie i kijowskie środowisko literackie, artystyczne oraz naukowe. Obecnie już rarytasowa, wydana jeszcze w dalekim 1995 roku przez Instytut Ukrainoznawstwa NAN Ukrainy powieść-esej Bohdana Horynia „W poszukiwaniu brzegu” o zdumiewająco skomplikowanej drodze życiowej i twórczej rzeźbiarza Iwana Sewery, według świadectwa doktora historii sztuki Oresta Hołubcia, była wydarzeniem w życiu literackim i artystycznym Ukrainy. Analogiczne oceny oryginalnych pod względem formy i głębokich w treści utworów Bohdana Horynia znajdujemy w artykułach takich znaczących na Ukrainie postaci, jak Dmytro Pawłyczko, Wołodymyr Bazylewski, Wołodymyr Panczenko, Mychajło Słaboszpycki, Wałerij Szewczuk, Ołeksandr Fedoruk oraz wielu innych osób na ich poziomie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

«Mostek, który łączy nas z Ojczyzną»

Zakończenie. Początek na str. 1. Z historii ukraińskich kalendarzy. Kalendarz po łacinie oznacza pierwszy dzień miesiąca. Stąd wzięło się funkcjonowanie słów miesiącelik, miesiącesłow. Tak w środowisku oświeceniowców każdego narodu kształtowała się informacja o kolejności dni i dat roku, o pogodzie w różnych porach, przemieszczaniu się ciał niebieskich. Później dodawano tu imiona świętych, zasłużonych przywódców narodu. Jeszcze później — obszerniejsze teksty na różną tematykę, mającą związek z tą czy inną datą. Cerkiew tworzyła swoją informację kalendarzową, przeważnie w postaci świętych, czytań-minejów, apokryfów, martyrologiów. Na początkach cywilizacji każda wspólnota rodowa, plemienna, a później narodowa, wykorzystywała każdy dostępny sposób publicznego rozpowszechniania danych kalendarza: Chińczycy — na bambusowych deseczkach, Egipcjanie — na papirusie, Palestyńczycy — na skórach młodych zdrowych zwierząt. Ciekawe, że wiadomości o kalendarzach są rejestrowane jeszcze przed okresem wprowadzenia przez każdy naród własnych alfabetów. Chodzi o tak zwane pismo piktograficzne (pisanie obrazkami, znakami). Jesteśmy dumni, że w tej ważnej sprawie szerzenia wiedzy wśród ogółu współplemieńców praukraińcy nie pozostawali w tyle. Miesiącesłow naszych przodków w postaci rozmieszczonych w określonej kolejności figur geometrycznych możemy „odczytać” na ich glinianych naczyniach z okresu kultury trypolskiej, która istniała przed naszą erą. Te symbole graficzne wskazywały albo na pory roku (zima, wiosna, lato, jesień), albo na pogańskich bogów. Ważna informacja kalendarzowa była stale rejestrowana także w najdawniejszych ukraińskich księgach rękopiśmiennych, które dotrwały do naszych dni: Ewangeliarzu Ostromira z 1057 roku i Izborniku Światosława z 1076 roku. Chodzi tu o dni tygodnia, według których rejestrowano dni czczenia świętych, a także udzielano porad, co można, a czego nie pożądano robić w dni świąteczne. Co więcej, jeden z pierwszych wydrukowanych w Europie kalendarzy należy do pióra Ukraińca. Jest to znana na całym świecie „Prognoza na bieżący 1483 rok” Jurija Kotermaka (Drohobycza) — wybitnego uczonego światowej sławy, rodem z Galicji, który później został rektorem Uniwersytetu Bolońskiego. Książka ta ujrzała światło dzienne w języku łacińskim w tym samym roku w Rzymie. Wraz z rozpowszechnieniem drukarstwa na ukraińskich ziemiach stałe drukowanie kalendarzy jako osobnego rodzaju wydawnictw rejestrujemy także w głównych ośrodkach tworzenia książek: w drukarni ostrogskiej (w 1581 roku wychodzi tu drukiem „Chronologia” Andrija Rymszy) oraz w drukarni ławry kijowsko-pieczerskiej (1700 rok — „Kalendarz, albo Miesiącesłow”). Po zakazie rosyjskiego cara Piotra I z 1720 roku drukowania w imperium książek w języku ukraińskim, „niezgodnych z moskiewskimi drukami”, wydawanie kalendarzy przenosi się na ziemie zachodnioukraińskie, które znajdowały się pod protektoratem innych państw. Od tego czasu akcent treściowy przeważającej większości ukraińskich kalendarzy przesuwa się z tematyki cerkiewno-przyrodniczej na narodowo-patriotyczną. Taki wniosek nasuwa się po analizie kalendarzy-almanachów, powiedzmy, lwowskiego towarzystwa „Proświta”, czerniowieckiego „Miesiącesłowu bukowińsko-ruskiego”, przemyskiego „Przemyślanina”, które wychodziły od drugiej połowy XIX wieku. Ten sam akcent treściowy szczególnie wzmocnił się na stronach kalendarzy w Galicji w latach 20.—30. XX wieku, które wydawały tam liczne towarzystwa kulturalno-oświatowe, spółdzielcze, kobiece, młodzieżowe. Z biegiem lat takie kalendarze stawały się coraz popularniejsze wśród ludu. To skłoniło wydawców do urozmaicenia form tego rodzaju produktów drukowanych. I jako rezultat już od początku XX wieku rejestrujemy: zrywane, przekładane, ścienne, stołowe, tabelaryczne, kalendarze typu książkowego. Specyfika kalendarzy diasporycznych. Ten rodzaj wydawnictw właśnie w diasporze nabrał własnych specyficznych form i wyznaczył osobny kierunek tamtejszego drukarstwa. Przez wiele lat popyt na nie był stabilnie wysoki. Dlatego niemal każdy wydawca na emigracji dążył do produkowania takich kalendarzy we własnej „oprawie”. Na emigracji utrwaliła się książkowa forma kalendarzy: materiały na stronach, rozmieszczonych w postaci książki, dobierano odpowiednio do określonej daty. Na tej podstawie później kształtowały się oznaki przyszłej chrestomatyjności kalendarzy: ustalona (nazywana jeszcze oficjalną) i dowolna (tematycznie różnorodna) części. Pierwsza część we wszystkich bez wyjątku emigracyjnych kalendarzach pozostawała niezmienna: czytelnikowi proponowano strony według dni kalendarza każdego z 12 miesięcy roku. Początkowo — cerkiewnego, potem — świeckiego. W części, powiedzmy, kalendarza cerkiewnego dni tygodnia rozmieszczano według starego (juliańskiego) i nowego (gregoriańskiego) stylu. Imiona świętych, wielkich męczenników, wielkie święta cerkiewne wyróżniano kolorem lub wielkimi literami. Po cerkiewnym dość często umieszczano na cały rok tak zwany kalendarz narodowy: zaznaczano według dni tygodnia znane i mało znane daty, wydarzenia, fakty z ukraińskiej historii — zaczynając zazwyczaj od epoki książęcej i kończąc na epoce przegranych zmagań wyzwoleńczych narodu ukraińskiego w latach 1917—1921. Istotną uwagę do treści części cerkiewnej ukraińskich kalendarzy w diasporze zgłosił znany badacz-ukrainoznawca Iwan Ohijenko. Przygotowując do druku w 1927 roku w lwowskim czasopiśmie prawosławnym „Duchowny Sijacz” swój artykuł o metodologii tłumaczenia Pisma Świętego i ksiąg liturgicznych na język ukraiński, zwrócił uwagę na taką okoliczność: w ówczesnych ukraińskich kalendarzach, które uważnie przeglądał, jakby celowo, nigdzie nie znajdował imion ukraińskich świętych. Inne cerkwie, na przykład bułgarska i serbska, w swoich miesiącesłowach podawały także wszystkich swoich świętych. Badacz jakby zwraca się do każdego, kto będzie miał udział w tworzeniu kalendarzy na emigracji, z taką rekomendacją: „W kalendarzach, gdzie nie podajemy pod jakimś dniem wszystkich świętych, trzeba podawać, oprócz dawnych świętych wschodnich, głównie swoich, ukraińskich, tak jak to robią inne narody chrześcijańskie”. Znamienne: głos autorytatywnego badacza został wysłuchany. Rejestrujemy to w szeregu kalendarzy, które wydawano po zakończeniu II wojny światowej dla ukraińskich emigrantów w europejskich obozach DP, kontrolowanych przez amerykańską i brytyjską administrację wojskową. Tak, wydawca „Kalendarzyka na 1948 rok” Mykoła Denysiuk (miejsce publikacji — Innsbruck- Salzburg, 1947) w celu uwydatnienia świąt kościelnych w ramach dni tygodnia dla każdego miesiąca wprowadza dwie kolumny: pierwszą — święta ukraińskie, drugą — łacińskie. Co ciekawe, w tak zwanej części łacińskiej (zazwyczaj przeznaczonej dla ukraińskich grekokatolików) dni świętych zapisywano w ukraińskiej, a nie zrusyfikowanej cerkiewnosłowiańskiej transkrypcji. A zatem święci Mykoła, Mychajło, Stepan, Iwan, Metodij, Tomy, Symen, Jakiw (a nie zrosyjszczone z cerkiewnosłowiańskiego Mykołaj, Mychajił, Stefan, Ioann, Mefodij, Foma, Simeon, Ioakow itd.). Druga część była bardziej demokratyczna i tematycznie różnorodna. Tutaj ogromne znaczenie miało doświadczenie, erudycja i profesjonalizm wydawcy. Zazwyczaj zamieszczano różnorodne tematycznie materiały, które miały bezpośredni związek z pamiętnymi i znaczącymi datami historii Ukrainy. Znaczną część takich publikacji stanowiła klasyka ukraińskiego piśmiennictwa — utwory poetyckie, prozatorskie i dramatyczne klasyków oraz pisarzy diaspory (w całości lub w formie skróconej). W warunkach, gdy zorganizowani ukraińscy emigranci w krajach nowego osiedlenia musieli samodzielnie dbać o edukację swoich dzieci, ten dział kalendarzy stawał się wśród ogółu czytelników coraz bardziej poszukiwany. Z mozaiki ukraińskich kalendarzy na obczyźnie warto wyróżnić te, które pod względem zawartości merytorycznej, wartości informacji i opracowania graficznego we wszystkich czasach były swoistym wzorcem dla nowych pokoleń wydawców. Zazwyczaj są to coroczne kalendarze typu książkowego. Wydawały je redakcje popularnych w diasporze gazet (lub ich organizacje założycielskie), a także organizacje religijne, oświatowe i kobiece. Są to w szczególności kalendarze „Ukraińskiego Związku Narodowego” (od 1897), „Prowidinnia” (od 1918) — USA; „Ukraińskiego Głosu” (od 1915), „Kanadyjskiego Farmera” (od 1920 roku) — Kanada; „Pracia” (od 1921) — Brazylia; „Widrodżennia” (od 1959) — Argentyna. Pismo żołnierzy dywizji „Galicja”. Udowodnionym faktem jest, że na charakter i tematykę ukraińskojęzycznych druków, które ukazywały się w krajach Europy Zachodniej od końca lat 40. i początku 50. ubiegłego wieku, znaczący wpływ mieli byli dywizjonierzy z Ukraińskiej Armii Narodowej, których po dwuletniej niewoli w włoskim obozie „Rimini” decyzją rządu brytyjskiego przewieziono na początku jesieni 1947 roku na stałe zamieszkanie do tego kraju. Wielu tak zwanych riminiwców, którzy przed wojną zdążyli ukończyć gimnazja, zapoczątkowało jeszcze podczas pobytu we Włoszech potężny ruch prasowy i wydawniczy. W obozie „Rimini” istniały dwa ukraińskie wydawnictwa — „Batkiwszczyna” i „Widrodżennia”. Dlatego warto choć pokrótce przejrzeć strukturę i treść tych rzadkich dziś wydań, których egzemplarze autorowi tych słów podarowali w Londynie podczas niedawnego stażu naukowego byli dywizjonierzy. Na początku o słowie kluczowym w tytule — kalendarzyk. W warunkach obozowej rzeczywistości, kiedy brakowało zarówno papieru, jak i środków technicznych do powielania wydrukowanych na maszynie oryginałów, a istniało silne pragnienie dania duchowego pokarmu moralnie zwątpionym i fizycznie wyczerpanym towarzyszom walki, twórcy nie mogli marzyć o pełnowartościowym kalendarzu-roczniku. Mogli za pomocą małej poligrafii zapewnić wydanie kieszonkowego formatu (7x10 cm) małych książeczek o objętości 30—40 stron, gdzie w zmniejszonym kilkukrotnie metodą fototypii maszynopisowym wariancie stron można było czytać w rozpalonym słońcem lub przemoczonym od długotrwałych deszczy namiocie to, co grzało duszę, dawało pociechę, wlewało nadzieję. Wczytajcie się i wy, szanowny czytelniku, w te strony, wmyślcie się w ich treść, wyobraźcie sobie przed sobą twórców tych tekstów. „Kalendarzyk” na 1946 rok otwierał hymn narodowy Ukraińców „Szcze ne wmerła Ukrajina”. Po nim nostalgiczny wiersz M. Irlanśkiego „Nowyj rik”. Na kolejnych rozkładówkach stron wąskimi kolumnami podawano daty miesięczne i codzienne. Lewa strona rozkładówki — ukraińskie i łacińskie święta religijne z tabelą: data nowego stylu, data starego stylu, nazwa święta ukraińskiego, nazwa święta łacińskiego. Prawa strona: ukraiński kalendarz narodowy na każdy miesiąc (od 1 do 31 dnia). Powiedzmy, daty pierwszego miesiąca roku — stycznia, na które zwraca uwagę czytelnika ten kalendarzyk: 6 stycznia 1846. Założenie Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego w Kijowie. 18 stycznia 1654. Ugoda perejasławska Ukrainy z Moskiewszczyzną. 22 stycznia 1918. Uniwersał Centralnej Rady w Kijowie. Ogłoszenie niepodległości Ukrainy. 22 stycznia 1919. Ogłoszono zjednoczenie wszystkich ziem ukraińskich. 30 stycznia 1918. Bitwa ukraińskiej młodzieży z bolszewikami pod Krutami. Nasuwa się porównanie z całkowicie fałszywymi, przesiąkniętymi nienawistną komunistyczną ideologią kalendarzami zrywanymi, które w ogromnych nakładach, wraz z masą innych wydawnictw ideologicznych, wypuszczano przez dziesięciolecia na radzieckiej Ukrainie. Skutki takiego ideologicznego zombowania milionów Ukraińców, z których chciano zrobić jedną sztuczną jedność — naród radziecki, odczuwalne są do dziś. Tutaj zaś — informacje o pisarzach, działaczach kultury, nauki, o mało znanych wydarzeniach historii Ukrainy, dekretach hetmańskich, wyprawach, zwycięstwach Ukraińców w zmaganiach wyzwoleńczych, tradycjach, obrzędach i zwyczajach Ukraińców, perłach twórczości ludowej, którymi są pieśni, przysłowia i powiedzenia, pisanki, wyszywanki. To wszystko to, co kształtuje nie tylko duchowy, ale i ideologiczny kręgosłup Ukraińca, czyni go patriotą, osobowością. Na ostatnich stronach kalendarzyka — nazwy i adresy ukraińskich organizacji, redakcji, instytucji w krajach największego przebywania uciekinierów z Ukrainy — w języku angielskim i ukraińskim. Część tekstową kończy odezwa „Od redakcji” do czytelnika: „Wydając ten skromny kalendarzyk, mieliśmy na uwadze miliony naszych braci na emigracji, którzy rozproszyli się po świecie. Naszym pragnieniem jest, aby ten kalendarzyk pomógł Ukraińcom porozumieć się między sobą, a tym samym zjednoczyć się i spełnić marzenie wieków — zanieść sztandar samodzielności i niepodległości na naszą Ojczyznę”. Drugie wydanie riminiwskiego „Kalendarzyka” (na 1947 rok) również zawiera odezwę do czytelnika. Umieszczona jest ona na początku i ujmuje nie tylko szczerością oraz zaufaniem. Jest ona pouczająca dla wielu twórców dzisiejszych drukowanych wydawnictw periodycznych, które nie zawsze wyróżniają się wysoką kulturą swoich wydań i należytą tolerancją wobec czytelnika. Zważywszy na rzadkość tego dokumentu historycznego, uważam za stosowne przytoczyć go w całości: „To drugie wydanie w warunkach niewoli. Specyfika tych okoliczności nie pozwalała nam wypełnić stron nowego wszystkimi wiadomościami, które są niezbędne dla każdego Ukraińca na obczyźnie. W szczególności nie mieliśmy możliwości podania pełnych danych kalendarza historycznego, a zatem z braku źródeł — w datach mogą zdarzyć się nieścisłości i niektóre daty podane są według starego, a niektóre — według nowego stylu. Jednak wierzymy, że Kalendarzyk wykona swoje zadanie nawet w takiej formie. Będzie on mostem, który łączył będzie nas z Ojczyzną...”. Ten numer otwiera tekst (z nutami) nieoficjalnego hymnu OUN-UPA „Pid szum lisiw”. Fragment hymnu warto przytoczyć:

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Pod szum lasów, pod szept traw W promieniach jasnego słońca, Pod skrzydłami wyzwoleńczych dum — Niesie się pieśń z piersi stalowych. Idziemy! Idziemy! — Drżyjcie, kaci! Aby podnieść matkę z krwi. Ogień, który pali nasz kraj, W waszej krwi zgasi! Organizacja wydawnicza na terenie Wielkiej Brytanii Po przybyciu do kraju nowej osady byli żołnierze Pierwszej Dywizji Ukraińskiej — jeńcy wojenni armii brytyjskiej — aktywnie zasilili niezbyt liczne szeregi tutejszych ukraińskich redaktorów, wydawców i dziennikarzy. Przywieźli ze sobą nie tylko zdobyte doświadczenie redaktorskie i drukarskie, ale także spory bagaż książek i gazet, wydanych własnymi siłami pod palącym słońcem Włoch. Tak oto pierwszy „Kalendarzyk Ukraińca w Wielkiej Brytanii” na rok 1948 ujrzał światło dzienne nakładem „Ukraińskiej Księgarni i Wydawnictwa” pod szyldem dwóch organizacji — SUB (Związku Ukraińców Brytanii) oraz Centralnego Ukraińskiego Biura Pomocy w Londynie. Pod względem formy i treści Kalendarzyk niczym nie różnił się od swojego włoskiego poprzednika. Dodano jedynie to, co dotyczyło nowej siedziby redakcji: materiały informacyjne o SUB, Ukraińskim Biurze Pomocy oraz o szczegółach brytyjskiego prawodawstwa dotyczącego emigrantów. Przez 70 lat istnienia londyński kalendarzyk trzykrotnie zmieniał swój format i oprawę graficzną. Wiązało się to z poszukiwaniem własnego oblicza oraz pojawianiem się nowych redaktorów artystycznych. Warto krótko zaznaczyć główne techniczne cechy londyńskiego kalendarzyka. Są one specyficzne i właśnie dlatego wyróżniają go spośród innych wydawnictw tego typu. Formaty W odróżnieniu od kalendarzy o charakterze książkowym, kanadyjskich i amerykańskich Ukraińców, które od początku drukowano jako książki standardowych rozmiarów, tutaj kontynuowano tradycję zapoczątkowaną w obozach DP: skromne rozmiary (stąd kalendarzyk, a nie kalendarz) i niewielka objętość stron. W pierwszych latach kalendarzyk miał 7 centymetrów szerokości i 10 — wysokości. Dzięki temu mógł zmieścić się w najmniejszej kieszeni czytelnika. Od początku lat 60. format nieznacznie się powiększa. Od początku lat 90. wzrasta jeszcze nieco, osiągając czwartą część arkusza formatu A-4. Objętość Liczba stron każdego wydania nie była stała. W pierwszych dwóch latach istnienia zawartość obu części mieściła się na 32 stronach. Od początku lat 50. objętość publikacji podwoiła się i do połowy lat 60. waha się od 64 do 96 stron. Wydanie na 1965 rok przekroczyło granicę 116 stron. „Najgrubszy” był w 1989 roku — 192 strony. Potem roczniki cienieją. W latach 1990—2000 wychodziły one przeciętnie na 128–152 stronach. Oprawa artystyczna Przez pierwsze trzydzieści lat londyński kalendarzyk ilustrował znany w diasporze grafik i malarz Robert Lisowski. Pochodził z Zaporoża, zawodowe wykształcenie zdobył u wybitnych ukraińskich artystów znanej na cały świat kijowskiej szkoły malarskiej o wyraźnie zarysowanym narodowym stylu — Ołeksandra Muraszki i Jurija Narbuta. To właśnie ten styl oprawy, który już od lat 20. nazywano książkowym stylem Narbuta, charakteryzował każde z wydań, które ubierał Lisowski. Tej tradycji nie porzucił także kolejny artysta kalendarzyka, Rostysław Hłuwko, który od 1978 roku współpracował z redakcją, wnosząc do kolejnych okładek pewne elementy własnego malarskiego rękopisu. Od początku lat 90. roczniki trafiają do czytelników w zupełnie innej artystycznej manierze oprawy. Pojawili się nowi twórcy okładek — Oleh Ostrowski, Jarema Dubycki, Ljubomyr Mazur. Osobliwości poligraficznego odtwarzania. Pierwotnie składane arkusze każdego egzemplarza trzymał pośrodku metalowy zszywacz. Wraz ze wzrostem objętości strony oprawione w okładkę sklejano. Tak trwało do początku lat 80. XX wieku. Od 1981 roku cały nakład zszywa się przy grzbiecie. W ostatnich dwóch dziesięcioleciach kalendarze drukuje się na dobrym papierze, lecz zawartość roczników staje się uboższa. Począwszy od 1951 roku w kalendarzach pojawiają się pierwsze fotoilustracje na temat ukraiński. Stały się nimi zdjęcia Domów Ukraińskich, które wówczas powszechnie budowano lub wykupywano przez Ukraińców w imieniu Związku Ukraińców w Wielkiej Brytanii. Opracowanie redakcyjne W pierwszych wydaniach skład redakcji nie był podawany. Od 1980 roku redaktorem wydawnictwa był ojciec-krylosznik M. Ratuszyński. Od 1987 roku – ojciec Iwan Muzyczka. Redagował on kalendarz kościelny aż do ostatniego wydania – na rok 2004. Ogólną redakcją materiałów obu części kierował Swiatosław Fostun. Ceny detaliczne. Każdy numer kalendarza, oprócz prenumeraty, można było nabyć w oddziałach SUB na terenie całej Wielkiej Brytanii. W pierwszej połowie lat 50. jeden egzemplarz kosztował 2 szylingi, od drugiej połowy – 2 szylingi i 6 pensów. W latach 60.–70. – 3–4 szylingi. Od początku lat 80. kalendarze sprzedawano po cenie 1 funta. Nakłady Pierwsze wydanie kalendarza na rok 1948 ukazało się w nakładzie dziesięciu tysięcy egzemplarzy. Informowano o tym na kartach wydawniczych. W kolejnych latach nakład nie malał. Redakcja periodycznie informowała czytelników, że zysk ze sprzedaży przeznaczany jest na zakup Domu Ukraińskiego w Londynie. Największy zysk czasopismo przyniosło w latach 50.–60., w okresie szczególnego rozkwitu życia społecznego brytyjskich Ukraińców. Stratnym stało się w ostatnim okresie istnienia wydawnictwa – w latach 90. i na początku lat 2000. – z powodu gwałtownego spadku nakładów. Warto tu wskazać jedną z przyczyn stale wysokich nakładów tego wydawnictwa przez dziesięciolecia. Od 1959 roku w wydaniach roczników wprowadzono (na odwrocie karty tytułowej) tzw. stronę imienną. Na niej właściciel egzemplarza mógł wypełnić na specjalnie wydrukowanym formularzu dane o sobie (nazwisko i imię; miejsce zamieszkania, pracy; numer telefonu, dokumentu podróżnego, polisy itp.). Jeśli wziąć pod uwagę, że na wielu stronach pozostawiono puste miejsca na notatki i adnotacje, to taki imienny kalendarz zaczynał pełnić funkcję swoistego pamiętnika, niezastąpionego notesu w podróży i codziennym życiu. Szczególne cechy treści Wraz ze zmianą statusu jeńców wojennych na wolnonajemnych robotników, co trwało rok po przeniesieniu z Rimini, tysiące byłych żołnierzy UPA aktywnie włączyło się w życie społeczne. Pojawiło się wiele pilnych wspólnych spraw, które wymagały zjednoczenia ukraińskiej społeczności. Dlatego w każdym kolejnym numerze „Kalendarza” czytelnicy spragnieni rodzimego słowa drukowanego znajdowali coraz więcej interesujących dla siebie treści. Tak więc w wydaniu na 1949 rok pojawiają się proste, zrozumiałe, ale głębokie w treści slogany-wezwania do Ukraińców, na które nie sposób było nie reagować. Zbudowane były w następujący sposób: w pierwszym zdaniu znajdowało się skrzydlate powiedzenie, znany cytat pisarza lub ludowe przysłowie, a w drugim — zachęta do naśladowania tego. Oto przykłady takich trafnych sloganów, które od razu zapadały w pamięć: „Kto z Bogiem, Bóg z nim”: Wspierajcie cerkiew waszych ojców i waszą! „Dobro narodu — najwyższe dobro”: Dbajcie o sławę imienia Ukraińca! „Obejmijcie najmniejszego brata”: Każdy Ukrainiec — wasz brat. „Praca jedyna wyrwie nas z niewoli”: czy bierzecie udział w społeczno-obywatelskim życiu waszego gniazda? „Z pokoju po nitce — biednemu koszula”: pamiętajcie o losie chorych i inwalidów. „We własnym domu — własna prawda”: Połóżcie swoją cegiełkę w budowę Ukraińskiego Domu! „Kto zapomina o swoich — nie ma serca”: Czytajcie ukraińską książkę, ukraińską prasę! W pierwszych numerach tego wydania obficie publikowano przedruki z wcześniejszych broszur, w których mowa była o tym, jak i gdzie szukać pracy, jak pisać życiorys, w jaki sposób przedstawić pracodawcy swoje pozytywne cechy, jak nasi pionierzy za oceanem organizowali swoje życie społeczne. Redaktorzy kalendarza dążyli do tego, by przybyłym niedawno rodakom ułatwić szybsze zaadaptowanie się na nowym miejscu osiedlenia oraz zorganizować ich rozwój kulturalny. Znaczna część wydania na rok 1950 poświęcona jest zapoznaniu z stolicą Wielkiej Brytanii. W szczegółowej publikacji „Obejrzyjcie Londyn” opowiadano o zabytkowych miejscach stolicy z krótkim zarysem historii, podano schemat metra oraz mówiono o szczególnościach korzystania z naziemnego transportu publicznego. Temat uzupełniały popularnie napisane szkice o głównych muzeach Londynu (adresy, godziny otwarcia, ceny biletów oraz dni, w których wstęp do muzeów jest bezpłatny). W rubryce „Spacery po Londynie” mówiono o ciekawych trasach wycieczkowych po stolicy — dziennych, tygodniowych, na weekendy. Od tego roku tematyka wyraźnie się urozmaica. Pojawiają się publikacje o historii ukraińskiej państwowości (krótkie omówienie według epok: starożytna Ruś Kijowska, Halicko-Wołyńska, państwa Litewsko-Ruskie, początki Moskwy, Państwo Kozackie). Podawano informacje o Ukrainie kontynentalnej. Zupełnie oczywiste jest, że redaktorzy w tej tematyce korzystali z materiałów opublikowanych w prasie zagranicznej. Przyjrzyjmy się bliżej problematyce merytorycznej wydawnictwa. W tym celu wyodrębnimy następujące kierunki: — jubileusze historycznych dat ukraińskiego kalendarza; — szkice o ukraińskich luminarzach literatury, sztuki, ruchów społeczno-obywatelskich; — ukrainoznawstwo. Jubileusze historycznych dat. Forma kalendarza właśnie najbardziej służy temu, by z okazji ważnych okrągłych dat ukraińskiej historii orientować czytelnika w najważniejszym, wyodrębniać te fakty, nazwiska, wydarzenia, które radzieccy ideolodzy według wskazówek Kremla przez dziesięciolecia albo przemilczali, albo przedstawiali wypaczająco, sfałszowanie, zgodnie z wymogami imperialno-bolszewickiej ideologii. Powiedzmy, w 1959 roku przypadało 300-lecie moskiewskiej klęski pod Konotopem (8 lipca 1659). Ze stron londyńskiego kalendarza do wolnego świata zaczęła docierać informacja o wydarzeniu, które wyprowadzało ukraińską myśl z więzów zaściankowości, drugorzędności, upadkowości. Przedstawiony w sposób przemyślany nowy fakt otwierał dziesiątki, setki tematów, o których za czasów rosyjskiej okupacji ukraińskich ziem nie wypadało mówić. Inne przykłady. W wydaniu na 1983 rok z kart tego wydawnictwa na cały głos zabrzmiał temat Hołodomoru narodu ukraińskiego — z okazji pięćdziesięciolecia tego wydarzenia, skrywanego z szczególnym uporem przez władze w ZSRR. Podane w zestawie publikacji liczby, fakty, komentarze dla wielu czytelników były pierwszym przybliżeniem do poznania i przemyślenia tego temat wstrząsającego świadomość. W tym czasie obchodzono 40-lecie powstania Ukraińskiej Dywizji „Galicja”. A świadectwa bezpośrednich uczestników bitwy Ukraińców na dwa fronty o zdobycie przez Ukrainę niepodległości stały się nie tylko dodatkowym faktograficznym tłem w poznawaniu tego słabo opisanego tematu, ale też niezaprzeczalnym dokumentem epoki, na który z pewnością będą się powoływać kolejne pokolenia badaczy. Przemyślenie w materiale analitycznym 40-lecia śmierci metropolity Andrzeja Szeptyckiego (liczba na 1984 rok) prowadzi czytelnika do prawdziwego zrozumienia nie tylko lekcji historii Cerkwi ukraińskiej, ale też wysokiego życiowego czynu przywódców narodu. Ta głęboko uargumentowana publikacja nienachalnie prowadzi czytelnika do wniosku: Ukraińcom nie brakowało bohaterów narodowych, ale brakowało prawdziwej informacji o nich. Moskiewscy ideolodzy przez wieki na różne sposoby dyskredytowali takie osobistości za pomocą umiejętnie przemyślanych akcji propagandowych. To samo można powiedzieć o publikacjach poświęconych innym jubileuszowym datom kalendarza narodowego, które w tamtym czasie szeroko obchodzili nasi rodacy na emigracji: 1000-lecie Chrztu Rusi, dwieście lat zniszczenia Zaporoskiej Sicz przez rosyjską caryc, dwieście lat zniesienia poddaństwa chłopów, dwieście lat koliszczyzny, sto lat Towarzystwa Naukowego im. Tarasa Szewczenki, pięćdziesiąt lat początku rewolucji ukraińskiej, pięćdziesiąt lat działalności OUN i tym podobne. Cenne informacje zebrano w publikacjach rubryk „Historyczni władcy Ukrainy”, „Moskiewscy tyrani nad Ukrainą” (koronowani z dynastii Romanowów i niekoronowani), „Moskiewscy kaprale na Ukrainie w czasach ZSRR (1921—1957)”, „Ukraińskie rządy czasów walk o wyzwolenie”, „Komunistyczni przywódcy na Ukrainie”. Szkice o ukraińskich luminarzach literatury i sztuki. Wtedy, gdy w radzieckich szkołach i uczelniach wyższych temat literatury, a zwłaszcza kultury w ogóle, przedstawiano wyłącznie z zasad partyjności i socrealizmu, które zasadniczo były antynaukowe, nasi rodacy za granicą mieli możliwość poznawania dzieł, czytania biografii mistrzów pięknego piśmiennictwa i sztuki bez ideologicznego połysku i cenzuralnych wykluczeń. Przed nimi stawała wielka chwała prawdziwych Tarasa Szewczenki i Lesi Ukrainki, Iwana Franki i Serhija Jefremowa, Ołeksandra Oleśia i Symona Petlury, pisarzy epoki Rozstrzelanego Odrodzenia i nieugiętego szestdziesiątnictwa. Ukrainoznawstwo. Ten temat omawiano przede wszystkim w dwóch kierunkach: artefakty ukraińskiej kultury materialnej i duchowej, które w podsowieckiej Ukrainie uważano już za archaiczne pozostałości przeszłości, oraz rzeczywisty stan ukraińskiej nauki humanistycznej, szkolnictwa wyższego i szkolnictwa ogólnego. Ten ostatni temat brzmiał szczególnie niepokojąco na tle częstych doniesień zachodniej prasy o nasilaniu się rusyfikacji Ukrainy od końca lat 60. ubiegłego wieku oraz aresztowań ukraińskiej inteligencji, która na fali pierwszych oznak chruszczowskiej odwilży uwierzyła w możliwość realnej demokracji w warunkach komuno-bolszewickiego systemu. Czy nie takimi z treści i istoty powinny być kalendarze współczesnych ukraińskich wydawców? Jeśli pamiętać o tym, że taki rodzaj druku nie tylko bawi, ale staje się czynnikiem narodowego odrodzenia. Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz Kijów—Londyn—Kijów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

W ciągu pięciu-sześciu lat stała się beznadziejnie marginalną organizacją. Smutny zanik, który prześladował niemal wszystkie formacje narodowe, nie ominął także głośno ogłoszonego z trybuny licznego Forum (w pałacu „Ukraina”) UKWR. Wydaje się, że UKWR i dziś jeszcze wegetuje gdzieś w głębokim podziemiu i albo boi się, albo wstydzi choć trochę przypominać o sobie. Łupynis dopytywał mnie wtedy, jakie plany ma UKWR wobec oficerów armii radzieckiej, wśród których było wielu Ukraińców. Wszystko zaczęło się od konfliktu kryminalistów z politycznymi. Kryminalistów na dysydentów napuściło kierownictwo obozu. Polityczni, jak to się mówi, postawili kryminalnych do pionu i ogłosili strajk. Jednym z jego przywódców był dwudziestoletni Łupynis. Strajk przerodził się w powstanie, w którym wzięło udział ponad dwa tysiące ludzi. Do jego stłumienia na siódmy obóz Dubrowłagu rzucono regularne wojska. Trzeba mieć nie lada autorytet wśród więźniów, żeby uznali właśnie jego przywództwo i żeby to właśnie on stał na czele sił oporu za drutem kolczastym. A przecież nie był wtedy jeszcze poważnym „Wujkiem Tolą” (tak intymnie i z szacunkiem nazywali go młodzi chłopcy, których gromadził w UNSO). Dla nich był jednocześnie żywą legendą, autorytetem duchowym i kimś w rodzaju ojca chrzestnego. Wtedy wszystko było zrozumiałe. Naocznie przekonywałem się o szczególnym statusie Łupynisa na początku lat dziewięćdziesiątych i jego unikalnej roli pośród wszystkich polityków. Tam jego życiowa legenda i jego magiczny autorytet, połączony z wyjątkową życzliwością, pracowały na niego. Dlatego tak bez zastrzeżeń szli młodzi i romantyczni za tym niespiesznym rakiem (takie było jego oznaczenie według horoskopu), który nie hałasował, mówił niemal szeptem, a z jego słów płynęła ta szczególna energia, która wpływała na ludzi, dyktowała im przekonanie, że właśnie ten człowiek wyprowadzi ich z długiego i ponurego tunelu wątpliwości. To rzadki talent – przekonywać innych, nie zużywając na to wielu słów. Dlatego właśnie tacy ludzie jak on stają się duchowymi przewodnikami bez żadnych prób uzurpowania sobie tej roli. Wydaje się, że sama opatrzność bezbłędnie odgaduje ich w tłumie i wydobywszy z ludzkiej gęstwiny, stawia na postumencie, przed oczami wszystkich, którzy płoną pragnieniem poznania prawdy. Tutaj wszystko jest zrozumiałe. Łupynis w tym czasie stał się już Łupynisem. Jego imię bezbłędnie pracowało na niego. Z podziwem zauważałem, jak bywało, że ni stąd, ni zowąd peszyli się lub wręcz czuli zakłopotanie pretendenci do roli narodowych wodzów w obecności Łupynisa, choć on im nie wyrzucał, nie spierał się z nimi – on po prostu uwierał ich swoją obecnością, podcinał im skrzydła, a oni pospiesznie dystansowali się od niego. Wtedy pomyślałem: jeśli niektórzy ludzie rodzą się do jakiejś unikalnej roli czy nawet misyjności, to Łupynis jest właśnie tym przypadkiem. Ale przecież w bezwąsych i naiwnych dwudziestu latach jeszcze sam siebie nie spotkał i, jak pisał poeta, dopiero szedł samemu sobie naprzeciw. Lecz zapewne już wtedy żyła w nim niezgłębiona zdolność łagodnego rozkazywania innym, bez dokładania do tego szczególnych wysiłków. Oczywiście właśnie dlatego Anatolija łatwo wyniosło na sam szczyt tych dramatycznych wydarzeń. Jego szczególną rolę uznali nie tylko uczestnicy powstania – w niej ani trochę nie zwątpiło kierownictwo systemu obozów koncentracyjnych wraz z kapłanami radzieckiej Temidy. Oni od razu bezbłędnie wyodrębnili młodzieńca z grupy wszystkich oskarżonych. Oto takie uznanie jego talentów i zasług. Przywódcę powstania Anatolija Łupynisa, który wcześniej był skazany na sześć lat, sąd „nagrodził” jeszcze jednym wyrokiem – dziesięć lat. Miał tam dużo czasu nie tylko na samokształcenie (w obozie była, jak mówił, stosunkowo niezła biblioteka), chciwie poznawał „żywe książki” – więźniów, którzy mieli wysokie wykształcenie i intelekt. Oczywiście już wtedy określił dla siebie priorytety, które dyktowały mu kierunek zainteresowań intelektualnych. Kiedy się poznaliśmy i zaczęliśmy rozmawiać, Anatolij zadziwiał mnie swoją wiedzą z zakresu historii, filozofii, psychologii społecznej. Wszystko u niego było zbudowane w przejrzysty hierarchiczny system, na wszystko miał swój oryginalny, po części bardzo kontrowersyjny komentarz. Tym rzeczywiście korzystnie wyróżniał się pośród barwnego tłumu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Człowiek, który miał diagnoz na osiem śmierci, — Anatolij Łupynis

Zobaczyłem go latem 1992 roku na jakimś wiecu. Szczególnie wyróżniał się z tłumu. Ostrooki, smolista grzywa, już przyprószona siwizną, brodaty krępy mężczyzna, miał dziwny chód, bo utykał na obie nogi. Okazało się, że to właśnie ten Anatolij Łupynis, o którym tyle słyszałem. Nie człowiek, a krzemień. Łupynis, który jest niemal legendą. Wieczny rewolucjonista. Niezłomny dysydent, który przeszedł przez piekło szpitali psychiatrycznych. Jak opowiadał wtedy Łupynis, częściej przebywał w Czeczenii niż na Ukrainie — stał się jednym z bliskich doradców generała Dżochara Dudajewa, którym bezgranicznie się zachwycał. I nie tylko on. Maleńka Czeczenia pod wodzą swojego charyzmatycznego lidera Dudajewa, walcząc o niepodległość, rzuciła wyzwanie skrajnie zmilitaryzowanemu potworowi Rosji. Znaliśmy nazwiska Asłana Maschadowa, Szamila Basajewa, Jandarbijewa, Mowladiego Udugowa nie mniej niż naszych polityków. Nasi członkowie UNSO walczyli po stronie Czeczenii. Z czasem usłyszałem, że Saszko Biłyj nawet dowodził osobistą ochroną Dudajewa. Demokratyczne media Ukrainy nie ukrywały szczerej sympatii do Czeczenii. Namiętną książkę poetyckiej publicystyki „Za nas” napisał Dmytro Pawłyczko. Jestem dumny z tego, że zostałem jej wydawcą. Pamiętam, że niejednokrotnie słyszałem w wystąpieniach Pawłyczki tę tezę: jeśli Rosja zadusi Czeczenię, weźmie się za nas. To samo — choć może nieco innymi słowami — raz po raz powtarzał Łupynis. Ale były to jednak odosobnione głosy ostrzegawcze. Przeważająca większość inteligencji — nie mówiąc już o innych warstwach („piąta kolumna” to osobny temat) — trwała w słodkiej iluzji „myżebratja”. Szczególnie bezkrytycznie wierzyli ukraińscy demokraci demokratom rosyjskim, będąc święcie przekonanymi o tym, że tak samo jak nas, bolą ich ukraińskie krzywdy i że w ich osobach mamy rzetelnych sojuszników. Potrzeba było czasu, aby nasi inteligenci ostatecznie się przekonali: rzeczywiście rosyjska demokracja kończy się na chutorze Mychajliwskim. Ostateczną kropkę nad tymi iluzjami postawił „Krymnasz”. Nie mam żadnych wątpliwości co do tego, gdzie byłby Anatolij Łupynis w czasie Rewolucji Godności i podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej. Tacy ludzie (a jest ich garstka) są po prostu skazani na to, by zawsze być przed wszystkimi, by dodawać skrzydeł innym swoim radykalizmem i bezgranicznym oddaniem wysokiej idei. Oczywiście są oni bardzo niewygodni dla każdego reżimu, bo nie potrafią godzić się na żadne polityczne kompromisy i nie są zwolennikami żadnych korzystnych koalicji. Tacy bezkompromisowi osobnicy są bardzo korzystni do ozdabiania „herbów” niektórych partii, ale bardzo niepożądani w środowiskach partyjnych jako nieprzejednani opozycjoniści polityczni. A zwłaszcza w partiach „wodzowskich” (a jest ich u nas przeważająca większość), gdzie tak wiele zależy od potencjału woluntaryzmu ich lidera. Niestety, wydaje się to u nas normą, bo przecież niemal wszystkie nasze partie i organizacje społeczne są właśnie takie. Najwyraźniej to prawidłowość społeczeństw posttotalitarnych i postkolonialnych i potrzeba trochę czasu, aby w swoim rozwoju pozbyły się takiego atawizmu. Byłem wtedy przewodniczącym sekretariatu Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej, utworzonej przez Światowe Forum Ukraińców. Rada była bardzo ambitnym projektem — miała konsolidować całą światową społeczność ukraińską dla budowy naszego państwa i tworzenia potężnego ukraińskiego lobby. Rada głośno o sobie przypomniała. W jej składzie były tak wyraziste osobowości jak Askold Łozynskyj i Wołodymyr Baranećkyj z USA, Oksana Sokolyk i Wasyl Weryha z Kanady, Omelan Kowal z Belgii, Jurij Rejt z Polski, Pawło Popowycz (słynny kosmonauta) z Rosji, Wiaczesław Czornowił, Mychajło Horyń oraz Pawło Mowczan z Ukrainy. Na przewodniczącego UŚRK wybrano Iwana Dracza, który lubił udzielać wywiadów, artykułując napoleońskie projekty rady. trzeba agitować do powrotu na Ukrainę, aby wzmocnić naszą armię. On, jak się okazało, miał nie tylko idee, ale i konkretne działania — jeździł z tą misją po całym terenie byłego ZSRR, spotykał się z wojskowymi i założył Związek Oficerów Ukraińskiej Diaspory, który koordynował proces agitacji wojskowych i powrotu ich na Ukrainę (już po śmierci Łupynisa o tym wszystkim szczegółowo pisała znana dziennikarka Natalia Czanguli, która niejednokrotnie jeździła z nim do ogarniętej wojną Czeczenii). Nie mogłem pochwalić się Anatolijowi niczym konkretnym z planów UŚRK w zakresie budowy armii — o tym ani razu nie było mowy na jej zebraniach, gdzie przeważały projekty humanitarne. Teraz dobrze zrozumiałem, że wtedy brakowało tam głosu wojskowych albo tych, którzy tak wyraźnie jak Łupynis widzieli zagrożenie rosyjską interwencją. Anatolij pojawiał się na korytarzu Towarzystwa „Ukraina” i wszyscy tam już z daleka słyszeli jego kroki, bo poruszał się z długim szuraniem nóg. W moim gabinecie od razu zapalał papierosa i zaczynał dzwonić Bóg wie gdzie. Przypominam, że telefonów komórkowych wtedy nie było. Potem przychodziły rachunki za rozmowy do Azerbejdżanu, Gruzji, Mołdawii, Czeczenii. Uprawiwszy się z tym wszystkim, prosił o kawę. Kiedy sekretarka przynosiła nam filiżanki z pachnącym trunkiem, od razu prosił ją o zaparzenie jeszcze jednej, a potem kolejnej — był niesamowitym kawoszem i nałogowym palaczem. Przeżółknięte od dymu zęby dawno mu poczerniały, a palce były aż brązowe od nikotyny. Kiedy długo go nie było, wiedziałem: znów desantował się w któryś z „gorących punktów”. Wtedy w Kijowie niemal codziennie odbywały się jakieś wiece, konferencje, „okrągłe stoły”. I na to wszystko Łupynis patrzył z pobłażliwą ironią, jak dorosły na dziecięce zabawy. Uważał, że są rzeczy o wiele ważniejsze, które naprawdę wpływają na sytuację polityczną. I od czasu do czasu przejrzyście na to napomykał. Ale nigdy nie podkreślał swojej ważnej w tym roli. To, o czym mówił, wydawało się nie do końca prawdopodobne i częściowo nie mogłem mu uwierzyć. Na przykład wspomniał, że właśnie spotykał się z prezydentami Gruzji Zwiadem Gamsachurdią i Azerbejdżanu Elczibejem. Patrzyłem na jego przybrudzone ubranie, na dawno niemyte długie włosy, wdychałem zapach taniej śmierdzącej „Primy”, wyobrażałem sobie jaskrawe dywanowe ścieżki, po których przechodzą goście prezydentów, akcentowany polityczny glamour wszystkich tych scenariuszy i było mi nie- Mychajło Słaboszpyćkyj, wydawszy książki prozy wspomnieniowej „Przecieranie lustra” oraz „Cienie w lustrze”, pracuje nad zamykającą trylogię wspomnieniową książką „Z pamięci lustra”, która, podobnie jak obie poprzednie, ujrzy światło dzienne w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”. Proponujemy fragment z niej. W całości wspomnienie drukowane jest w czasopiśmie „Bereził”. możliwość uwierzenia w opowieści Łupynosa. A już później ja, niemal oszołomiony, dowiedziałem się: to jednak prawda. Dysydent Łupynos siedział razem z dysydentami Gamsachurdią i Abulfazem Elczibejem, a oni chętnie spotykali się z nim, nawet zasiadłszy na prezydenckich tronach. I ten fakt wymownie charakteryzuje nie tylko ich, ale i jego również — z kimkolwiek innym oni, przytłoczeni państwowymi kłopotami, nie marnowaliby czasu. Tutaj przemawia nie ich pamięć czasu, więzienny sentyment, a ich rozumienie szczególnego kalibru ukraińskiego mężczyzny z jego jakby wyzywającym „dres-kodem”. Nijak nie mogło mi się to pomieścić w wyobraźni. A jeszcze kiedy Łupynos opowiedział o swoich dyskusjach z Hejdarem Alijewem i Eduardem Szewardnadze, ja (kajam się) pomyślałem: syndrom barona Münchhausena. Ależ — co najciekawsze! — że wszystko to naprawdę było. Niemal fantastyka, jednak — mimo wszystko rzeczywistość. Kiedy on był w „odsiedkach”, to z nim — nie tylko naprawdę wybitną, a jeszcze i skrajnie demonizowaną osobowością — spotykali się ówcześni generałowie służb specjalnych Alijew i Szewardnadze. Jak przeczytałem już znacznie później w rosyjskich źródłach, gdzie Łupynosa przyrównują do Stepana Bandery i Romana Szuchewycza, on wszędzie — i w łagrze też — był bezsprzecznym liderem i ideologiem. I liczyli się z nim nawet „worzy w zakonie” i wszelacy „autorytety”, nie mówiąc już o tych więźniach, którzy później stali się liderami ruchów narodowowyzwoleńczych w niedawnych republikach Związku. O tym jednoznacznie pisał nieżyjący już Rusłan Zajczenko — towarzysz broni Łupynosa z UNSO. Wyobraźmy sobie rok 1957. Mordowski obóz koncentracyjny nr 7. Zamieszki w nim, które

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nowo nawernionych do polityki, gdzie nie brakowało ludzi ciemnych jak afrykańska noc. Oprócz patriotycznie nastawionych intelektualistów i dysydentów, do polityki „po szczęście i stopnie” rzuciło się wielu różnych awanturników i społecznych przegrywów. Wyczuli, że zbliża się polityczne trzęsienie ziemi, które zmiecie wszystkie społeczne piramidy, i pojawi się zapotrzebowanie na nowych ludzi we władzy. Różnorodne scenariusze wydarzeń mogły dać szansę wedrzeć się do niej i frontowym, i tylnym wejściem. Tak też, właściwie, się stało, kiedy niby w kalejdoskopie zamigotały tam coraz to nowe twarze, które pojawiły się na Olimpie władzy albo na czele organizacji patriotycznych, jakby znikąd. Niekiedy powstawało wrażenie, że nie jeden z nich nie zna wszystkich liter i nic robić nie potrafi, ma tylko zdolności do patriotycznej demagogii i do intryg. Obserwowałem niejedno środowisko partyjne i skład niejednej organizacji społecznej, które sprawiały przygnębiające wrażenie serpentariów. Wszędzie były przewroty, rozłamy, zdrady, a krótkotrwałe sojusze demonstrowały brak umiejętności i chęci konsolidacji dla poważnego celu. Łupinis stale ironizował na temat partyjnych kolumn, uważając, że partyjni neofici nie są gotowi do swoich ról — powinni przejść specjalny kurs podstaw. Ogólnie jego diagnozy były lakonicznie trafne, a charakterystyki groteskowo wyostrzone. Pewnego razu, siedząc z Łupinosem w pizzerii „Vesuvio”, delikatnie zapytałem, skąd się właściwie wziął taki, jaki jest, i co przede wszystkim na niego wpłynęło. Wówczas nie było ani Wikipedii, ani Facebooka, i wiedzieliśmy o sobie tysiąc razy mniej. Dlatego miałem tylko ogólne wyobrażenie o jego dramatycznej epopei. Dobrze, że Łupinis wtedy, co zdarzało się z nim bardzo rzadko, nigdzie się nie spieszył. Zamawialiśmy kawę za kawą, chciwie paliliśmy (w tym czasie w takich lokalach było to dozwolone), a on opowiadał o sobie. Bałem się, że zapomnę jakieś szczegóły jego opowieści — było tam mnóstwo jaskrawych szczegółów — i wieczorem zanotowałem ją w dzienniku. (Już wtedy czułem, że Łupinis — bezsprzecznie człowiek historyczny). Potem wielokrotnie rozmyślałem o jego życiu. Jak w każdym, i tu są liczne zagadki, które Anatolij zabrał ze sobą na tamten świat. Prawie każdy człowiek odchodzi ze swoją niewyjaśnioną tajemnicą, mniej lub bardziej wielką. Ale im bardziej znaczący swoim kalibrem jest jednostka, tym więcej w niej nieujawnionych idei, irracjonalnych lęków, kompleksów, grandiozalnych planów i nadziei. A wszystko to przestaje istnieć wraz z człowiekiem. Pozostaje tylko to, co było na powierzchni. To, co zapisano w biografii (jeśli była szczegółowo zreferowana). Albo to, co on sam o sobie opowiadał, wyodrębniając pewne momenty jako szczególnie ważne i akcentując pewne wydarzenia, które wyraźnie odbiły się echem w jego życiu, albo ludzi, którzy mieli na niego decydujący wpływ. Zatem przerywana linia życia Łupinosa, którą sam nakreślił w niespiesznej rozmowie w pogodne letnie popołudnie w przytulnej pizzerii na ulicy Rejtarskiej w Kijowie. Wydaje mi się, że nikt z tych, którzy znali uczniaka-celującego Łupinosa we wsi Satanów w rejonie monastyryskim na Czerkaszczyźnie, nie przewidywał niezwykłych perypetii jego życia. A wszystko w jego życiu tak się układało. Małżeństwo Łupinosów ze wsi Nowoaleksandrówka na Doniecczyźnie — jako „zajadli wrogowie władzy radzieckiej” — wywieziono w dalekie syberyjskie strony. Kiedy rozpoczęła się wojna niemiecko-radziecka, małżeństwu udało się stamtąd uciec. Tam, na zesłaniu, 21 lipca 1937 roku u Łupinosów urodził się syn, którego nazwano Anatolijem. Korzystając z wybuchu zamieszania i osłabienia kontroli nad sobą, wracają na Ukrainę. Ich ówczesna odyseja ma taki szczegół: mały Anatolij podróżował konno na krowie. Osiadają w Satanowie na Czerkaszczyźnie, ...gdzie książnik Anatolij ze złotym medalem kończy szkołę średnią i bez trudu dostaje się na wydział astronomiczny Wydziału Fizyczno-Matematycznego stołecznego uniwersytetu imienia Szewczenki. Zdaje się, że z smutną ironią wspominał siebie ówczesnego Anatolij, mówiąc, że pociągało go niebo, gdzie każda gwiazda odzywa się niepojętą tajemnicą, którą pragnął odgadnąć. A czas to był „o, przepiękny, niepowtarzalny”, jak pisał Pawło Tyczyna. Rzeczywiście, prawie tak, bo już potępiono kult jednostki Stalina, rozpoczęła się chruszczowowska „odwilż”, pojawiły się nadzieje na błogosławioną demokratyzację, rozpoczęła się rehabilitacja legionów represjonowanych, wracają ich nazwiska i daty rozstrzelań. Tyle nadziei na lepsze. Zdaje się, że totalitaryzm się cofa. Ale — rok 1956. Związek Radziecki wprowadza wojska na Węgry, które spróbowały się zbuntować przeciwko Kremlowi. 19-letni Łupinis, student trzeciego roku KDU, wychodzi na demonstrację z transparentem w rękach: „Precz ręce od wolnych Węgier!” Aresztowanie. Proces. Sześć lat więzienia za agitację antyradziecką. Romantyk, idealista, zapatrzony w gwiaździste niebo, uczył się oglądać świat przez więzienne kraty. Jego „dziesięciolatka”, w której „lekcjami wychowania” były tortury w osławionym Włodzimierskim centralu, miała taki finał: Anatolija wypuszczono na wolność na noszach — trzydziestoletni mężczyzna nie mógł chodzić. Oprócz tego miał wrzód żołądka, dystrofię mięśnia sercowego, chore nerki i wątrobę. Lekarze przepowiadali, że kaleka „nie pociągnie długo” i nie stanie na nogi. Ale ta żelazna wola Łupinosa! Ta szalona żądza życia! Rodzi się niewielu tak silnych ludzi. Nie tylko wykonywał program, który dyktowali mu lekarze. Opracował także własną metodę walki z chorobą. Jej podstawą były wyczerpujące ćwiczenia fizyczne. Po dwóch latach Anatolij stanął na nogi. Oczywiście nie mógł już podskakiwać ani biegać — poruszał się, z trudem ciągnąc nogi i szurając podeszwami. Ale — co najważniejsze — znów był w szeregu. Hipokratesi, którzy się nim opiekowali, mieli wszelkie powody, by być dumni ze swojego pacjenta, który połączył ich sztukę medyczną z szaloną wolą. Pomógł sobie sam. Anatolij czuł się już nieźle wykształcony (wyznał o swoim uwięzieniu): „To była swoista, ale skuteczna forma edukacji, gdzie zdobyłem znacznie więcej wiedzy niż w jakimkolwiek instytucie”), a mimo to poszedł na zaoczny wydział ekonomiczny Ukraińskiej Akademii Rolniczej. Tylko tam pozwolono mu się zapisać ci, którzy wzywali Anatolija na rozmowy do wysokich gabinetów, namawiając go, by się uspokoił i stłumił swoje buntownicze odruchy. On milczał. Uznali: uspokoił się, został wychowany. W 1971 roku, po wystąpieniu 22 maja przy pomniku Szewczenki, został aresztowany. Śledztwo poszło najprostszą — i dobrze wypróbowaną — drogą: Łupinosa ogłoszono obłąkanym. Trafił do osławionego dniepropetrowskiego szpitala psychiatrycznego, gdzie karano Mykołę Pławotniuka, Leonida Płuszcza i Wasyla Rubana. Czytałem, że w psychiatryku Łupinosa „leczono” takimi strasznymi preparatami: haloperidol, triftazyna, tyzercyna, sulfozyna. Miał czterdzieści (!) szoków insulinowych. I mimo to zdołał po tym wszystkim przeżyć i nie oszaleć. Prawda, jego zdrowie zostało ostatecznie nadwyrężone. Biografka Łupinosa Hanna Czerkaska przytacza takie zdanie, które złośliwie rzucono mu w plecy, gdy wychodził z psychiatrycznego uwięzienia: „Twoich diagnoz wystarczy na osiem śmierci!” Najwyraźniej tylko jego niezwykła wola pomogła mu nie tylko utrzymać się na tym świecie, ale też pozostać tym, kim był. Jak mi opowiadał, szybko rozczarował się do Ruchu Ludowego, widząc, że ten z powodu wewnętrznych waśni swoich przywódców nie ma poważnych perspektyw politycznych, i dlatego szybko wyczerpie swój potencjał. Nie uległ też nowym propozycjom kilku partii, które chciały widzieć w swoich szeregach takiego pasjonata i charyzmatyka. Wynosił własne koncepcje, miał swoją wizję geostrategiczną, przeczuwając nieuniknioną wojnę Rosji z Ukrainą. Dla przeważającej większości naszych narodowych demokratów teorie Łupinosa były czymś na kształt obłędu szaleńca — wierzyli gorąco, że w pełnym porozumieniu z rosyjskimi demokratami, a jeszcze za ich poparciem, zbudują kwitnącą Ukrainę. Pamiętam kilka naiwnie patetycznych otwartych listów ukraińskich liderów (w większości przedstawicieli literatury) do rosyjskich kolegów z wezwaniem w rodzaju „Wozmiomsia za ruki, druzja!”, które pozostały bez odpowiedzi. Ani Wozniesienski, ani Jewtuszenko, ani Rasputin czy Gajdar i Sobczak niczym nie okazali swojego stosunku do nich. Tylko pojedyncze osoby z Rosji (Helena Bonner, Walerija Nowodworska, Jurij Afanasjew) z sympatią odpowiadały nam. A wśród rosyjskich demokratów już wtedy wyraźnie przebijali się beznadziejni imperialno-szowiniści. Ostatecznie wszystkie kolejne wydarzenia to wyraźnie pokazały. Jak przekonaliśmy się później, rosyjska „patriotyczna syfilis” (określenie Hercena), spowodowana zabójczym bakcylem szowinizmu i nazizmu, narastała tam w postępie geometrycznym. Kiedy piszę te słowa, czytam na Facebooku taką informację: dziewięćdziesiąt siedem (!) procent Rosjan zaaprobowało i poparło atak na ukraińskie okręty i wzięcie do niewoli ukraińskich marynarzy na Morzu Azowskim. A masowa psychoza „Krym nasz!”. Zatem już wtedy Łupinis rozumiał naszą sytuację lepiej niż my, widział dalej niż my. Sądzę, że nieraz nawiedzało go też to banalnie zrozumiałe pragnienie „pożyć także dla siebie”, całkiem zrozumiałe po wszystkich jego latach więziennych. Tym bardziej że wziął za żonę kobietę z czworgiem dzieci i miał z nią jeszcze dwóch synów. Ale nigdy nie stał się kotwicą rodzinną. Taka życiowa rola nie była pisana dla niego. Jak już wspomniano, jego drogim dzieckiem był UNSO*. Wymyślił je i pielęgnował. Uważał za symboliczne i zasadniczo ważne to, że na jego czele stanął właśnie Jurij Szuchewycz — syn Naczelnego Dowódcy Ukraińskiej Armii Powstańczej. Podkreślano w ten sposób genetyczne pokrewieństwo UPA i UNSO. Było tam wielu znanych ludzi. Nawet wybitny artysta Danyło Narbut, syn Heorhija Narbuta, z dumą informował mnie, że jest w UNSO. Wspomniany już Ihor Mazur pisze o Anatoliju Łupinosie: „Mógł pojawić się nie wiadomo gdzie, pojechać nie wiadomo dokąd. Wybierał się do Tbilisi, na lotnisku spotkał się z urzędnikami, którzy lecieli do Baku, — Łupinis „przyczepił się” do nich. Tam odbywały się spotkania w formacie Azerbejdżan-NATO, a jedną z głównych delegacji byli Turcy. W trakcie Łupinis zaprzyjaźnił się z Turkami — ci zaprosili go, by poleciał do Stambułu. W tym czasie w Kijowie myślano, że w Tbilisi gdzieś się włóczy, a on był z Turkami, w składzie delegacji rządowej…” Takie szczegóły jeszcze raz potwierdzają to, co wtedy o nim słyszałem: Łupinis to absolutna nieprzewidywalność, pozorna pozasystemowość, która gdzieś w głębi przechodzi w złożony system, nierozwiązana intryga, fantastyczna sytuacja. „Nikt od niego nie żądał żadnych paszportów, — wspomina „Topola”. — W Stambule przebywał na poziomie państwowym, bez dokumentów. Dalej turecka delegacja leci do Waszyngtonu — Łupinis z nimi. Włóczy się tam kilka tygodni, podczas gdy trwają szczyty NATO. W Stanach spotyka się z ukraińską diasporą… Potem leci do Kanady. Chyba nawet nie miał zagranicznego paszportu. W ukraińskiej ambasadzie byli zszokowani, kiedy Łupinis postanowił wracać i zaczął opowiadać epopeję o tym, jak obleciał pół świata bez dokumentów. Skończyło się tym, że w Kijowie w trybie pilnym zrobiono mu zagraniczny paszport, przekazano go samolotem do USA. Ale po dwóch tygodniach zgubił go w jakiejś kawiarni razem z paczką gazet, które stale nosił ze sobą. Miał w sobie coś nadludzkiego, mówią towarzysze broni, ciągle wymyślał genialne pomysły i miał talent do spotykania ciekawych ludzi…” Co ciekawe, nie krępował się przed nikim, gdy czegoś potrzebował (najczęściej nie dla siebie). Opowiada, że był w Moskwie ze swoimi ludźmi. Pieniądze się skończyły. Na jakimś wieczorze literackim podszedł do Jewtuszenki: „Żenia, daj pięćdziesiąt rubli — trzeba zakwaterować chłopaków w hotelu”. Jewtuszenko dał pieniądze. Z reguły Łupinosowi nie odmawiano. Miał w sobie coś, czego nie mieli inni. Dlatego wydawało się, że dla niego nie ma rzeczy niemożliwych. Jeszcze jedno ważne świadectwo: „Świat materialny — jedzenie, rzeczy, majątek — był dla Łupinosa obcy. Żył ideą, sprawą walki o wolną, wielką, silną Ukrainę. Prowadził swoją wojnę i uważał, że demokracja to stan społeczeństwa, do którego dochodzi się drogą długich procesów w sferach gospodarczej, moralnej, prawnej, religijnej, społecznej i innych dziedzinach życia. Niektórym w Ukrainie było wygodnie widzieć w Łupinosie jedynie takiego sobie kierownika półformalnego, półwojskowo-kryminalnego ugrupowania. Jednak Anatolij nigdy nie wzywał ludzi do działań, za które mogliby trafić do więzienia. Rozumiał sytuację i walczył przede wszystkim w sferze Ducha, a nawet więcej — służył Duchowi. Rozumieli to wszyscy, z którymi się kontaktował poza granicami Ukrainy, i dlatego pomagali mu, czym mogli. Wiedzieli, że jedzie do Ameryki nie z własnej woli, musi to zrobić z woli „tego, który go posłał”. Taki portret Łupinosa kreśli przedstawiciel Kozackiego Bractwa Bojowego Obyczaju Spas „Sokił” Ołeksandr Kosucha, który dobrze go znał. Być może Anatolij jest tu nieco wyidealizowany, bo trudno się zgodzić, że formując drużyny ochotników do wojny z Rosją w Czeczenii, Łupinis dobrze wiedział, że w Ukrainie tych chłopaków czeka więzienie — ustawodawstwo zakazuje Ukraińcom występować w takiej roli. I nie jednego unsowca spotkał ten los. Władza prześladowała niebezpieczne dla niej struktury paramilitarne. Bała się ich i gniewu Rosji z ich powodu. I w końcu nie wiadomo, kogo bardziej. Unsowców wyłapywano i bez litości wsadzano do aresztów. On nie zwracał uwagi na wszystkie insynuacje wokół siebie. To u nas bardzo lubią: kwazikonspiratorzy i oszczercy rozpowszechniają takie rzeczy, że, jak się mówi, nie mieszczą się w głowie. Cała nasza przestrzeń informacyjna jest stale zanieczyszczona dziwacznymi hipotezami, wersjami i plotkami. Słyszałem, że Łupinis to wysoki urzędnik rosyjskiego wywiadu specjalnego, że jest „zasłanym kozaczkiem”, prowokatorem, że on i UNSO to rosyjski „projekt specjalny”. Kiedyś wspomniałem mu mimochodem: no wiesz, o tobie i o UNSO takie rzeczy — takie! — opowiadają. Machnął ręką: „Czyż można przypodobać się wszystkim ludziom naraz?! Przecież jesteśmy narodem fantazjerów i nieuleczalnych marzycieli. A oszczerstwa na bliźniego lubimy…” Obserwując go przez kilka lat, zrozumiałem, że tak zahartował się w tych piekielnych próbach, przez które było mu pisane przejść, że wszelkie eskapady przeciwko niemu były dla niego jak bzyczenie much. To, co innego by zdenerwowało i psychicznie zraniło, zupełnie go nie dotykało. Słysząc kolejną demaskatorską „bajkę” o sobie, śmiał się niepowstrzymanie: „No, trzeba coś takiego wymyślić! Jesteśmy jednak wielkim narodem! Szczególnie w bajkopisarstwie i plotkopolotach!..” Takiej wewnętrznej równowagi i stałego skupienia na tym, co najważniejsze, rzadko doświadczałem u naszych polityków. —————————— * Ukraińska narodowa samoobrona

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Przywracając zaporoski duch

Prelegentami i uczestnikami dyskusji o dziedzictwie kozackim na terenie Hrusziwskiej wiejskiej zjednoczonej wspólnoty terytorialnej byli zaporoscy historycy Ołeksandr Olijnyk i Serhij Biliwłenko. Ołeksandr Olijnyk opowiedział o ustroju kozackich Siczy i Zaporoskich Wolności z elementami tworzenia państwowości. Serhij Biliwłenko zatrzymał się na znaczeniu dla współczesnego młodego pokolenia historii rodzinnej i badania własnego rodowodu. Chłopców interesowała kwestia istnienia u zaporoskich kozaków instytucji charakternictwa oraz umiejętności kozaków w zakresie samoleczenia, czy rzeczywiście kozacy byli długowieczni, mieli krzepkie zdrowie i silnego ducha. Żywą dyskusję wywołało pytanie o status kobiety u kozaków, a w szczególności u zaporoskich. Dziewczęta z klas starszych pytały: czy powinniśmy równać do zaporoskich kozaków, jeśli ci ostatni stronili od kobiet i na pierwszym miejscu stawiali męskie braterstwo? Ołeksandr Olijnyk wyjaśnił, że braterstwo nie zakładało pogardy dla kobiety, że kozactwo z wielkim szacunkiem odnosiło się do kobiet-matek, o czym świadczy kult obrazu Opieki Najświętszej Bogurodzicy. Jest ona uważana za patronkę kozactwa, cerkiew siczowa nosiła nazwę Pokrowskiej. W rzeczywistości pieśni kozackie nie tylko wysławiały heroiczne zwycięstwa, ale były również przepełnione tęskną czułością do matki-kobiety, matki-rodzimej ziemi, Ojczyzny. W tym kontekście pojawiło się pytanie, czy robimy wszystko dla uczczenia pamięci naszych kozackich przodków, czy jesteśmy godni ich pamięci? Przecież na terenie wspólnoty znajdują się miejsca pochówku kozaków-zaporoskich i ich bezpośrednich potomków, a na wiejskim cmentarzu są krzyże typu kozackiego. Każdy krzyż jest nie tylko unikalnym zabytkiem historii i kultury, ale także odbiciem stosunku społeczeństwa do swojej przeszłości. Krzyże pod wpływem sił przyrody i ludzkich rąk stopniowo tracą napisy, ulegają uszkodzeniom i niszczeją. Kontynuacja dyskusji nad problemem zachowania dziedzictwa historyczno-kulturowego rejonu apostoliwskiego odbyła się na zebraniu aktywistów Hrusziwskiej wspólnoty w pomieszczeniu wiejskiego domu kultury, gdzie do zebrania dołączyli kijowska naukowczyni-etnolożka Lubow Bosa oraz przewodniczący organizacji społecznej „Prawozasny kozacki towarzystwo 'Bazawłucka Sicz'” Mykoła Pawluczenko. Do dyskusji wspólnoty zaproponowano krótkie zalecenia metodyczne dotyczące procesu włączenia terenów cmentarzy kozackich i wszystkich zabytków na tym terenie do Państwowego rejestru nieruchomych zabytków kultury jako zabytków historii o znaczeniu lokalnym, a w przyszłości — o znaczeniu narodowym. Jak zaznaczył na zebraniu Mykoła Pawluczenko, cywilizacyjność każdego narodu określa się stosunkiem do wielkiej przeszłości, pamięcią i zadbaniem o ich cmentarze, przy czym bez względu na to, kto jest pochowany. Bezpośrednim obowiązkiem członków wspólnoty i przedstawicieli wszystkich gałęzi władzy jest troska o dobrobyt żywych i pamięć o wielkiej przeszłości. W jego wystąpieniu wybrzmiała myśl, że nadanie cmentarzom kozackim statusu obiektów dziedzictwa kulturowego w przyszłości stworzy z samych cmentarzy i otaczających terenów strefy ochronne, podniesie status samej wspólnoty na poziomie państwowym, podniesie samoocenę jej młodego pokolenia, które nie będzie potrzebowało abstrakcyjnego wyjaśnienia patriotyzmu, a naocznie będzie mogło zobaczyć i wziąć udział w zachowaniu unikalnych zabytków zaporoskiej starożytności. Zaznaczył, że podczas intensywnej działalności gospodarczej na przestrzeni wieków świadomie niszczono same miejsca lokalizacji Siczy, jako przykład — tworzenie sztucznych zbiorników wodnych, oprócz tego ideolodzy rosyjskiego szowinizmu i radzieckiego „internacjonalizmu” robili wszystko, co możliwe, aby nie podtrzymywać ciągłości, znikały z powierzchni ziemi także unikalne autentyczne zabytki cmentarzy kozackich Dolnego Naddnieprza — jako ostatni materialny dowód istnienia samego kozactwa zaporoskiego. Na terenie Marjańskiej miejskiej zjednoczonej wspólnoty terytorialnej w działaniach, przyуроczonych do 425-lecia utworzenia Bazawłuckiej Siczy, które odbyły się w ramach konferencji, wzięli udział kijowski badacz zabytków Serhij Zozula oraz historyczka z Krzywego Rogu Natalja Barabasz. Podczas ich spotkania z uczniami Marjańskiej Szkoły Ogólnokształcącej nr 2 poruszono kwestię znaczenia zaporoskiego kozactwa niżowego w kształtowaniu tożsamości narodowej współczesnego narodu ukraińskiego, w szczególności rolę w zachowaniu pamięci historycznej narodu miejsc pochówku przodków — historycznych cmentarzy kozackich, których na terenie wspólnoty zachowało się obecnie kilka. Serhij Zozula wezwał do świadomego zachowania i ochrony historycznych terenów kozackich i cmentarzy jako bezcennego skarbu pamięci historycznej, wzmocnienia pracy nad badaniem historycznej przeszłości swojego kraju i kultywowania wśród współmieszkańców szacunku do dziedzictwa historyczno-kulturowego. W tym aspekcie, jak zaznaczyła Natalija Barabasz, ważną rolę odgrywa zaangażowanie młodzieży szkolnej w pracę naukowo-badawczą, zwłaszcza w ramach udziału uczniów w programach Małej Akademii Nauk. Zatrzymała się również na kwestiach wychowania patriotycznego młodego pokolenia, gdzie kultywowanie wartości moralnych i duchowych ukraińskich niżowców-zaporoskich wśród współczesnej młodzieży jest niezwykle pożyteczne. W konferencji wziął również udział kandydat nauk historycznych, zastępca dyrektora Dniepropetrowskiego Narodowego Muzeum Historycznego im. D. I. Jawornyckiego ds. pracy naukowej O. W. Starik. Zaznaczył, że wśród pozostałości kultury materialnej epoki Siczy Zaporoskiej ważne miejsce zajmują memoriały nagrobne. Jeszcze do niedawna ten rodzaj zabytków był jednym z najpowszechniejszych na terenie południowej Ukrainy. Ale w naszych czasach krzyży, które należą właśnie do „czubatych rycerzy”, znanych jest tylko około 50 jednostek, a i te zachowały się albo w postaci fragmentów, albo z uszkodzeniami różnego stopnia. Znacznie więcej ocalało krzyży potomków zaporoskich kozaków, wykonanych z zachowaniem kozackich tradycji w sferze kamiennej plastyki nagrobnej (wśród badaczy otrzymały one nazwę „krzyży typu kozackiego”). Ich ogólna liczba na południu Ukrainy, według obliczeń autora, wynosi 1029 jednostek. Te zabytki, które bez wątpienia występują jako cenne źródło z historii kozactwa zaporoskiego, jak i dzieła sztuki kamieniarskiej, stopniowo znikają z powierzchni ziemi. Brak strategii ochrony zabytków doprowadził do zniszczenia dużej liczby kamiennych krzyży, które miejscowa ludność często wykorzystywała przy budowie budynków gospodarczych, a nawet płotów. Biorąc to pod uwagę, nowe dane o memoriałach zaporoskich mają nieprzeciętne znaczenie dla nauki. Wieś Marjańskie jest unikalna ze względu na obecność próbek kamiennej plastyki: znajduje się tu 537 pomników nagrobnych z XVIII – początku XX w. Taka liczebność tłumaczy się znacznymi pokładami wapienia w jarze Bereznjuwata, który znajduje się na północnym zachodzie wsi. Na terenie Marjańskiego zachowały się 3 nekropolie z kamiennymi krzyżami typu kozackiego, położone na południu, w centrum oraz na wschodzie wschodniej części wsi. Konferencja przyjęła rezolucję, w której przewidziano między innymi: w imieniu Hrusziwskiej wiejskiej i Zełenodolskiej miejskiej zjednoczonych wspólnot terytorialnych — wysłanie listów do Dniepropetrowskiego obwodowego centrum ochrony wartości historyczno-kulturowych z propozycją przeprowadzenia ekspertyzy Hrusziwskich i Marjańskich (Terniwskich) nekropolii z krzyżami „typu kozackiego” w celu określenia ich (miejsc pochówków z okresu Wolności Wojska Zaporoskiego Niżowego i późniejszych epok) jako obiektów dziedzictwa kulturowego oraz celowości sporządzenia pierwotnej dokumentacji ewidencyjnej ochrony zabytków w celu wpisania ich do Państwowego rejestru nieruchomych zabytków kultury jako zabytków historii w kategorii znaczenia lokalnego (wykonanie pracy z kompleksowego badania tych zabytków, utrwalenia, określenia wartości antropologicznej, archeologicznej, estetycznej, etnograficznej, historycznej, artystycznej, naukowej lub plastycznej, ustalenia przedmiotu ochrony, sporządzenia karty ewidencyjnej obiektu dziedzictwa kulturowego; aktu stanu technicznego obiektu dziedzictwa kulturowego itp.); — wysłanie listów do przewodniczącego Dniepropetrowskiej obwodowej administracji państwowej w sprawie wsparcia w szybkim przejściu niezbędnych procedur eksperckich przez Dniepropetrowskie obwodowe centrum ochrony wartości historyczno-kulturowych w sprawie sformalizowania Hrusziwskich i Marjańskich (Terniwskich) historycznych cmentarzy kozaków i ich potomków jako zabytków dziedzictwa kulturowego, co pozwoli udoskonalić pracę patriotyczną z młodzieżą i podniesie inwestycyjną atrakcyjność turystyczną regionu. Zwrócić się z prośbą o wsparcie w organizacji Wszechukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej „Rycerskie krzyże siczyków” na rocznicę założenia Bazawłuckiej Siczy. A także: od Hrusziwskiej wiejskiej, Zełenodolskiej miejskiej zjednoczonych wspólnot terytorialnych oraz Osokoriwskiej rady wiejskiej — wysłanie listów do Centrum badań nad zabytkami Narodowej akademii nauk Ukrainy i Ukraińskiego towarzystwa ochrony zabytków historii i kultury w sprawie metodycznego i naukowego wsparcia sformalizowania Hrusziwskich, Marjańskich (Terniwskich) i Osokoriwskich historycznych cmentarzy kozackich jako zabytków dziedzictwa kulturowego; — wysłanie listów do Ukraińskiego instytutu pamięci narodowej w sprawie metodycznego i naukowego wsparcia sformalizowania Hrusziwskich, Marjańskich (Terniwskich) i Osokoriwskich historycznych cmentarzy kozackich jako zabytków dziedzictwa kulturowego oraz przeprowadzenia na szczeblu ogólnoukraińskim akcji uczczenia miejsc pochówków kozackich. Zwrócić się z prośbą o wsparcie w organizacji Wszechukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej „Rycerskie krzyże siczyków” na rocznicę założenia Bazawłuckiej Siczy jako części aktywizacji pamięci narodowej Ukraińców. Ponadto: — Zalecić wszystkim organom samorządu terytorialnego, na terenie których znajdują się historyczne cmentarze kozackie i pojedyncze mogiły z kamiennymi krzyżami epoki kozackiej i postkozackiej, przygotowanie podobnych apeli i złożenie ich do odpowiednich placówek naukowych i organów władzy państwowej. — Na podstawie postawy obywatelskiej i uczciwości zakazać prowadzenia jakiejkolwiek działalności gospodarczej na terenie historycznych cmentarzy, z wyjątkiem prac renowacyjnych lub działań przeciwawaryjnych. — Przeprowadzić zbiórkę środków na realizację pilnych prac ochronnych (ratowniczych) archeologicznych na terenie dawnych Siczy Zaporoskich, zimowisk kozackich i przyległych do nich terenów (w szczególności historycznych cmentarzy kozackich). — Przeprowadzić Wszechukraińską konferencję naukowo-praktyczną „Rycerskie krzyże siczyków” na rocznicę założenia Bazawłuckiej Siczy jesienią 2019 roku, przygotować do druku i wydać zbiór materiałów konferencyjnych. — Rozpocząć pracę nad opracowaniem i dalszą realizacją projektu naukowego badania (wykrywania, adnotacji antropometrycznej, inwentaryzacji terenowej, uporządkowania i wydania informatora-katalogu) nekropolii kozackich regionu zaporoskiego Ukrainy (terenów Wolności Wojska Zaporoskiego), do czego należy zaangażować archeologów, historyków, badaczy zabytków itp. Włas. kor. W ramach konferencji naukowo-praktycznej „Sicz Bazawłucka (1593—1638) — spojrzenie przez wieki: poszukiwania historyczno-geograficzne i etnologiczne. (Nowe możliwości w zakresie ochrony obiektów dziedzictwa historyczno-kulturowego w zjednoczonych wspólnotach terytorialnych)” odbyło się spotkanie z aktywem Hruszowskiej wspólnoty terytorialnej w obwodzie dniepropetrowskim.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

„Jest wiele rzeczy na ziemi i w niebie, o których filozofom się nie śniło…”

Wołodymyr SKRYNCZENKO „Jest wiele rzeczy na ziemi i w niebie, o których filozofom się nie śniło”. W. Szekspir („Hamlet”, akt 1, scena 5) Pasje wokół Szekspira. Już od XVIII wieku trwa nieustanny spór o Szekspira, wątpliwości co do możliwości twórczych człowieka ze Stratfordu wyrażało wielu wybitnych artystów świata anglosaskiego, wśród których byli Charles Dickens, Mark Twain i Walt Whitman. Otwarcie i ostro wypowiedział się na ten temat angielski poeta-romantyk Samuel Coleridge: „…czy to możliwe, aby autorem takich sztuk był taki ignorant i rozpustny geniusz, jakim przedstawia go współczesna krytyka literacka?”. Lecz problem tkwi w czym innym: nie w liczbie prawdziwych faktów biograficznych, a w ich niekompatybilności z treścią i stylem szekspirowskich dzieł. W szczególności nieliczne fakty z życia Willa Shakspere’a ze Stratfordu, które przytaczają niektórzy autorzy (m.in. Ilja Giliłow w pracy „Gra o Williamie Szekspirze, czyli Tajemnica wielkiego Feniksa”), świadczą bardziej o udanym przedsiębiorcy niż o wielkim dramaturgu. Rzeczywiście, w maju 1597 roku Shakspere nabył drugi co do wielkości dom w Stratfordzie (New Place), w 1599 roku staje się udziałowcem teatru „Globe” (jego udział to 10 procent), a w sierpniu 1608 roku – udziałowcem teatru „Blackfriars”. Jednocześnie nabył ziemie pod Stratfordem i kupił dom w Londynie. Opuszczając rodzinne miasto z pustymi kieszeniami, po ćwierć wieku staje się właścicielem największego majątku w Stratfordzie. Następnie zwraca się do królewskiej Heraldyki z wnioskiem o nadanie mu tytułu szlachcica i prawa do posiadania herbu rodowego (wniosek rozpatrzono pozytywnie). Wreszcie w marcu 1613 roku Shakspere odstępuje swoje udziały w trupie aktorskiej, kończy swoje sprawy finansowe w Londynie i ostatecznie powraca do rodzinnego miasta, gdzie nagle umiera w kwietniu 1616 roku. O jego śmierci donosi jedynie krótki zapis w dzienniku Johna Warda, proboszcza ze Stratfordu: „Szekspir, Drayton i Ben Jonson podczas wesołej biesiady, zdaje się, popili, dlatego że Szekspir zmarł na gorączkę, na którą wtedy właśnie zachorował”. Pochowano go w ołtarzu kościoła Świętej Trójcy. Zasmuca też testament poety, który pozostawił na miesiąc przed śmiercią i który został odnaleziony w 1747 roku przez Josepha Greena, stratfordzkiego kolekcjonera starożytności. Jego zdaniem testament jest pozbawiony „najmniejszego przebłysku tego ducha, który oświecał naszego wielkiego poetę…”; brakuje też informacji o posiadaniu jakichkolwiek książek czy rękopisów literackich. Na śmierć Shakspere’a nie zareagował nikt, oprócz jego zięcia, który pozostawił w dzienniku takie słowa: „Teść mój spoczął”. I to przy tym, że na śmierć wybitnych ludzi układano elegie, wydawano zbiory poetyckie. Księga parafialna w Stratfordzie zaświadczyła, że „25 kwietnia 1616 roku pochowany został Will Shakspere, gent.”. I nic więcej… Cudowne przeobrażenie Willa Shakspere’a ze Stratfordu w Williama Szekspira (William Shakespeare), w tego, „który włócznią potrząsa”, dokonało się w 1593 roku, kiedy ukazał się drukiem jego erotyczny poemat „Wenus i Adonis” z autorską dedykacją dla hrabiego Southampton. Od tego czasu pojawiło się na świecie całe konstelacje błyskotliwych komedii i tragedii, kronik historycznych oraz cykl sonetów. O czym świadczą manuskrypty. Radzieccy szekspirolodzy, wśród nich Ołeksandr Anikst i Jurij Szwedow, tradycyjnie trzymali się pozycji stratfordiańskiej. Dyktowały to względy ideologiczne tamtych czasów: radziecki czytelnik potrzebował tradycyjnego Szekspira – zwykłego człowieka z pochodzenia, z angielskiej prowincji. Ale nawet w pracach radzieckich stratfordianów (zob. Anikst A. „Szekspir” – ŻZL) nie ma informacji o tym, czy Szekspir wyruszał poza granice Londynu (tym bardziej – Anglii). Jednak w jego sztukach czuć prawdziwego ducha i słońce Włoch, niepowtarzalny koloryt tego kraju renesansu. Przy czym włoskie miasta – Weronę i Padwę, Wenecję i Mediolan – znał wyraźnie nie ze słyszenia. Autor „Poskromienia złośnicy” z zachwytem wspomina Uniwersytet Padewski, a wyznanie miłości do swojej alma mater może poświęcić tylko jej student w przeszłości. Tymczasem już uważna lektura szekspirowskich dzieł daje możliwość poczuć niezwykle wszechstronną i encyklopedycznie wykształconą osobowość autora. Zdaniem wielu badaczy twórca takiego dziedzictwa musiał fundamentalnie władać włoskim, francuskim i hiszpańskim, starogreckim oraz łaciną. Szekspirowscy bohaterowie są jakby przesiąknięci aforyzmami antycznych filozofów, a ich autor błyskotliwie zna się na grecko-łacińskiej tradycji kulturowej, na głębokiej wiedzy o mitologii grecko-rzymskiej, dziełach Homera i Owidiusza, Plauta i Seneki, Plutarcha i Tytusa Liwiusza. Lecz przede wszystkim wzbogacił ojczysty język angielski. Jego słownik liczy około 20 tysięcy słów, czyli dwa-trzy razy więcej niż u najbardziej wykształconych i utalentowanych literacko ludzi tamtych czasów oraz kolegów z następnych pokoleń. Nic podobnego światowa literatura nie zna. Według danych Słownika Oksfordzkiego Szekspir wprowadził do języka angielskiego ponad 3200 nowych słów – więcej niż Francis Bacon, Ben Jonson i George Chapman razem wzięci. Niezwykle szeroki krąg lektur Szekspira – europejscy pisarze i filozofowie: Montaigne, Rabelais, Ronsard, Ariosto, Boccaccio. Jako myśliciel historyczny Szekspir stał o stopień wyżej ponad współczesnych mu historiografów. Dobrze znał Pismo Święte, epos o królu Arturze i twórczość „ojca angielskiej poezji” – Geoffreya Chaucera. Specjalne badania świadczą o jego obeznaniu w tak specyficznych dziedzinach wiedzy jak prawoznawstwo, retoryka, muzyka, medycyna, wojskowość, a nawet sprawy morskie! W tamtym czasie taką fundamentalną wiedzę, taką głęboką erudycję zdobywano tylko w murach uniwersytetu albo od nauczycieli czy ludzi z własnym doświadczeniem w różnych dziedzinach wiedzy. Przecież bibliotek publicznych w Anglii jeszcze nie było… Najbardziej uderza głęboka znajomość autora szekspirowskich dzieł etykiety dworskiej i wyższych sfer, do których zwykły człowiek nie miał dostępu. Lecz główne odczucie płynące z tych sztuk to nieśmiertelna prawdziwość obrazów, niewyczerpany wir życia. Wobec tego pozostało niemało hipotez i cała galeria realnych pretendentów do „szekspirowskiego tronu”. Najbardziej popularna hipoteza dotycząca autorstwa dzieł szekspirowskich została wyłożona w fundamentalnej pracy Ilji Giliłowa „Gra o Williamie Szekspirze, czyli tajemnica wielkiego Feniksa”, która odbiła się głośnym echem w świecie naukowym. Według hipotezy Giliłowa literacka maska Szekspira skrywała Rogera Mannersa (5. hrabiego Rutland) i jego żonę Elżbietę Sidney-Rutland, córkę poety Philipa Sidneya. Głównym argumentem na korzyść tej hipotezy stało się odkrycie historyczne — rękopis pieśni ze sztuki Szekspira „Wieczór Trzech Króli”, odkryty przez rosyjskiego profesora-emigranta Piotra Porochowszczykowa w archiwum zamku Belvoir, rodowej posiadłości Rutlandów. Giliłow zwraca uwagę na zbieżność wielu faktów z biografii hrabiego Rutland i Szekspira. Jeszcze w college’u Rutland miał przydomek „Shake-Speare” („ten, który potrząsa włócznią”), a imię i nazwisko „William Szekspir”, jak wspomniano, pojawiło się po raz pierwszy, gdy wyszedł drukiem jego erotyczny poemat „Wenus i Adonis” z autorską dedykacją dla hrabiego Southampton. Oczywiście, obaj — Rutland i Southampton — znajdowali się na tym samym szczeblu drabiny społecznej. Na Uniwersytecie w Padwie Rutland studiował razem z duńskimi studentami — Rozenkrantzem i Gildensternem (postaciami w „Hamlecie”). Intelektualista pod każdym względem swoich czasów, władał włoskim i francuskim, starogreckim i łaciną. Całkiem prawdopodobne, że jego słownik pod względem objętości obejmował ponad 20 tysięcy słów (właśnie taka liczba słów została odnotowana w dziełach szekspirowskich). Rutland niezwykle pasjonował się teatrem, a w drugim wydaniu „Hamleta” wspomniany jest Elsynor (właśnie po jego wizycie w Danii wraz z poselstwem). Zakończenie działalności twórczej Szekspira zbiega się ze śmiercią hrabiego Rutland — latem 1612 roku (w 1613 roku na zawsze opuszcza Londyn i ostatecznie powraca do Stratfordu). Nagrobek Szekspira wykonał właśnie rzeźbiarz Gheerart Janssen, znany wcześniej ze swojego nagrobka hrabiego Rutland w rodowej krypcie. Praca Giliłowa przekonała wielu szekspirologów. Jednak nie wszystkie dzieła Szekspira, zdaniem uczonego, należały do małżeństwa Rutlandów. Za prawdopodobną współautorkę uważał on poetkę Mary Sidney Herbert (siostrę poety Philipa Sidneya) — hrabinę Pembroke. W ten sposób, podczas gdy inni angielscy arystokraci tworzyli pod imieniem Williama Szekspira („tego, który potrząsa włócznią”), sam Shakspere zajmował się lichwą i nabywaniem nieruchomości w Stratfordzie, a także zdążył grać w teatrze „Globe”, którego był udziałowcem. W ten sposób doszło do prawdziwego handlu (czy mistyfikacji?): hrabia Rutland porozumiał się z lichwiarzem Shakspere’em w sprawie autorstwa. Wszak Shakspere i Shake-Speare czytają się prawie tak samo! Ponadto sprawa teatralna — to nie dla jaśnie wielmożnego lorda. Prawdopodobnie na wniosek hrabiego Rutland królewska heraldyka nadała Shakspere’owi tytuł szlachcica i prawo do posiadania rodowego herbu. Wraz ze śmiercią hrabiego, a później — jego żony, zostało anulowane również porozumienie z Shakspere’em; proponowano mu opuszczenie Londynu na zawsze. I wreszcie — o śmierci. Wiadomo, że Shakspere zachorował i zmarł w kwietniu 1616 roku po wesołej imprezie, która odbyła się na cześć dawnych przyjaciół z cechu twórczego, którzy przybyli z Londynu — poety i dramaturga Bena Jonsona oraz Michaela Draytona, ziomka Shakspere’a. Dla 52-letniego aktora ta impreza stała się fatalna. Zmarł on na gorączkę, na którą wtedy zachorował. Wydawało się, wszystko logiczne: poeci odwiedzali „emerytowanego” poetę i dramaturga. Ale, jeśli wziąć pod uwagę inną wersję — dotyczącą powrotu do Stratfordu lichwiarza i mało znanego aktora Shakspere’a, który wykonywał inną rolę w projekcie „Szekspir, który potrząsa włócznią”, wtedy wizyta poetów wydaje się dość dziwna. Po co odwiedzać człowieka, z którym drogi rozeszły się na zawsze? Raczej nie dla „duchowej” komunikacji. A może po prostu Ben Jonson i Michael Drayton, wykonując jakieś polecenie (czy złą wolę?), mieli zamiar pozbyć się swojego dawnego kolegi, który zbyt wiele wiedział? Pośmiertny los literacki Ben Jonson nie zapomniał o starym przyjacielu. Uczcił jego pamięć 7 lat później — w legendarnym Pierwszym Folio — pośmiertnym wydaniu jego sztuk, przygotowanym przy wsparciu braci Williama, hrabiego Pembroke, i Philipa, hrabiego Montgomery, oraz przy finansowym wsparciu ich matki, hrabiny Mary Pembroke. Strona tytułowa folio zawiera portret autora wykonany przez rytownika Martina Droeshouta, który z czasem stał się kanonicznym, przy czym kompilatorzy folio, którzy dobrze znali Szekspira, nie zaprzeczali podobieństwu do oryginału. Poetyckie zwrócenie się Bena Jonsona do czytelnika — „To the Reader” ciekawie komentuje Walentyna Nowomyrowa w swojej pracy „Kto wymyślił Szekspira?”. Twierdzi ona, że w wersie „It was for gentle Shake-speare cut” czasownik „cut” należy postrzegać z partykułą „to” jako bezokolicznik, czyli żeby wers czytać jako „It was for gentle Shakespeare to cut” („To po to zrobiono, żeby szlachetnego Szekspira wyciąć”). A dalej, należy wyciąć portret Szekspira i zobaczyć w okienku prawdziwych autorów sztuk — wyżej wspomnianych braci Williama, hrabiego Pembroke, i Philipa, hrabiego Montgomery. Właśnie na tej samej stronie wydrukowano również dedykację dla nich tego folio. Arkusz, który zawiera portret, na odwrocie jest czysty. Zatem sama „procedura” wycinania nie zepsuje tekstu. Według opinii szekspirologów autorem dedykacji był właśnie Ben Jonson. Znalazła Nowomyrowa również egzemplarze Pierwszego Folio z wyciętymi portretami Szekspira. Zatem czytelnicy już w XVII wieku przyjęli radę Bena Jonsona i poprawnie odczytali wers „It was for gentle Shakespeare cut”. Dalej Nowomyrowa twierdzi, że hrabina Mary Pembroke też jest współautorką dzieł Szekspira (nawiasem mówiąc, jej opinia zbiega się z hipotezą Giliłowa). Porównanie rysów twarzy Szekspira na portrecie w Pierwszym Folio z rysami twarzy hrabiny Pembroke na portrecie malarza Marka Gheeraertsa naprowadziło ją na myśl, że to ta sama twarz. Z wyjściem drukiem folio legenda o Szekspirze rozpoczęła swoje życie… Czas mijał. Po śmierci hrabiny Pembroke spłonęło jej archiwum w posiadłości Wilton House. Spłonęła również biblioteka Bena Jonsona. W połowie XVIII wieku stara biblioteka królewska przeszła do Muzeum Brytyjskiego. I kiedy księgozbiór otwarto wreszcie dla czytelników, w nim… nie znalazło się dzieł Szekspira! Podstawą szekspirowskiej biblioteki stał się dar genialnego angielskiego aktora Davida Garricka — kompletny zbiór starych angielskich sztuk. To on przywrócił sławne imię dramaturga najpierw Anglii, a z czasem — i całemu światu… Czas odkrywa jeszcze więcej duchowych głębi w twórczym spadku Szekspira. Lecz główne odczucie, że on rozmawia z każdym pokoleniem i epoką na nowo. W jego dziełach — nieprzemijający związek problematyki czasów, tych duchowych poszukiwań, którymi żyła i żyje ludzkość. Oto dlaczego tak potrzebny jest Szekspir dzisiaj. Ale Szekspir nie zdołał powiedzieć całej prawdy o sobie — to nie była jego tajemnica. Prawdopodobnie w „Hamlecie”, jak w żadnej innej sztuce, odkryto tragedię samotności człowieka, skazanego na milczenie. Tylko w finale tragedii przebija się krzyk rozpaczy jej bohatera: „Wy nic nie wiecie o mnie! Ty, Horacjo, żyj, żeby powiedzieć im o mnie!” Szybko płynie czas, historia przekroczyła już granicę III tysiąclecia, a ludzkość wciąż jeszcze potrzebuje tego, co stworzył William Szekspir, ten niezwykły artysta epoki renesansu. Jednak światowa sława najwybitniejszego spośród dramaturgów świata weszła w wyraźną sprzeczność z brakiem faktów biograficznych o człowieku, który urodził się ponad 450 lat temu w Stratfordzie nad Avonem. Rażąca nieadekwatność jego spuścizny twórczej do legendy o nim spowodowała tak zwane „kwestię szekspirowską” i podzieliła szekspirologów całego świata na stratfordczyków i antystratfordczyków. Jego życie i śmierć spowite są aureolą tajemnicy: jest tylko imię — jedno imię bez ciała i krwi. Być może na tym właśnie polega dramat historii, że wyrwy w pamięci historycznej wypełniają mistyfikacje i legendy. Mozaika z fragmentów prawdy historycznej i kapryśnych fantazji jest właściwa również legendzie o Szekspirze. Swego kanonicznego wyglądu nabrała powoli, w wyniku długiej ewolucji, na przestrzeni trzech stuleci. Lecz najważniejsze o człowieku ze Stratfordu wyraził francuski szekspirolog Hippolyte Taine: „Wiemy tylko tyle, że się urodził, ożenił i przyjechał do Londynu, poprawiał cudze sztuki, pisał własne, zapisał rodzinie majątek i zmarł”. Czyż to nie za mało jak na biografię geniusza?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Encyklopedysta życia ludowego. W 180. rocznicę urodzin P.P. Czubynskiego

Andrij ZYL, członek Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, m. Boryspol. Ślad, który pozostawił w etnografii Ukrainy, jest tak wielki, zasługi jego tak znaczące, że wystarczyłoby na kilku zawodowych uczonych. F. Wowk. Pawło Płatonowycz Czubynski urodził się w niezamożnej rodzinie szlacheckiej 27 stycznia 1839 r. w Boryspolu przy ul. Horianskiej (obecnie Korolenki 14). W księdze metrykalnej cerkwi Borysohlibskiej zapisano, że u asesora kolegialnego Płatona Iwanowycza Czubynskiego i jego żony Marii Mykołajiwny, wyznania prawosławnego, urodził się syn Pawło. 8 kwietnia 1839 roku ksiądz Andrij Borysławski dokonał obrzędu chrztu. Rodzicami chrzestnymi byli radca tytularny powiatu pryłuckiego Mychajło Iwanowycz Danczyc oraz sekretarz kolegialna Jewdokija Iwaniwna Melnykiwska. Początkowe wykształcenie zdobył od nauczycieli domowych. Następnie naukę kontynuował w II Gimnazjum Kijowskim, a w latach 1857—1861 na wydziale prawnym Uniwersytetu Petersburskiego. Po jego ukończeniu współpracował z czasopismem „Osnowa”, gdzie drukował swoje artykuły i korespondencje, pracował jako nauczyciel w kijowskim pensjonacie prywatnym. Zbierając materiały etnograficzne, prowadził aktywną pracę agitacyjno-propagandową w Hromadzie Kijowskiej. Latem 1862 r. wraz z grupą młodzieży odwiedził grób T. Szewczenki w Kaniowie. Na jednym ze spotkań członków hromady w stanie wysokiego uniesienia emocjonalnego napisał wiersz „Szcze ne wmerła Ukrajina”, który stał się pieśnią i szybko rozprzestrzeniał się na Lewobrzeżu, a po jego publikacji we lwowskim czasopiśmie „Meta” z muzyką M. Werbyckiego — na całej Ukrainie. W doniesieniach żandarmeryjskich na P. Czubynskiego wskazywano jako na „ateistę w duszy i nieuszanowanego syna”, jako na „głównego zakłócacza spokoju publicznego”. Za „zbrodniczą agitację” i „podburzanie chłopów przeciwko panom” bez sądu i śledztwa zesłano go do guberni archangielskiej. Na Północy początkowo mianowany śledczym sądowym w miasteczku Piniega. W krótkim czasie pobytu na zesłaniu zdobył przychylność gubernatora i został mianowany sekretarzem gubernialnego komitetu statystycznego. A był jeszcze starszym urzędnikiem do zadań specjalnych, kierował biblioteką, redagował nieoficjalną część „Archangielskich gubernskich wiedomostiej”, zarządzał przytułkiem publicznym, biblioteką, założył muzeum i był jego przewodnikiem, zorganizował naukowe badanie całej guberni. W latach 1865—1866 spod jego pióra wyszły szkic statystyczno-etnograficzny „Korelowie”, „Statystyka urodzeń, małżeństw i zgonów w miastach powiatowych i przedmieściach guberni archangielskiej za 5 lat”, „Statystyka urodzeń, małżeństw i zgonów w m. Archangielsku za 10 lat”, „Przegląd głównych jarmarków guberni archangielskiej”, „Przegląd ekonomiczny miast, przedmieść i powiatów guberni archangielskiej”, „Adres-kalendarz osób i urzędników guberni archangielskiej na 1864”. rok”, “Wykaz artykułów wydrukowanych w “Archangielskich gubernialnych wiadomościach” z historii, geografii, etnografii i statystyki guberni od początku ich wydawania w 1838 roku do 1 stycznia 1865 roku”, “Obchody stuletniej pamięci M. W. Łomonosowa w guberni archangielskiej”, “Warzelnictwo soli w guberni archangielskiej” oraz wiele innych. Czubynski dołożył wiele starań do badania życia i obyczajów ludów Północy, brał udział w ekspedycjach naukowych, pokonując niejedną tysiąc kilometrów łodzią, parowcem, konno i pieszo. Był wpływowym urzędnikiem, działającym i autorytatywnym uczonym i po prostu, według charakterystyki gubernatorów, uczciwym, niezastąpionym człowiekiem w guberni, przekształcając komitet statystyczny w centrum administracyjno-naukowe, który, dzięki P. Czubynskiemu, był jednym z najlepszych pod względem naukowym komitetów Imperium Rosyjskiego. Jako sekretarz komitetu statystycznego i aktywny organizator szerokiego spektrum badań naukowych, napisał i opublikował w wydawnictwach periodycznych i naukowych ponad siedemdziesiąt programów, raportów, korespondencji, szkiców, artykułów, prac o guberni archangielskiej i plemionach, które ją zamieszkiwały. Nie zachwycał się egzotyką kraju, jak robili to badacze przed nim, a jako pierwszy zwrócił uwagę na życie gospodarcze i byt małych narodów, na ich nawracanie do cywilizacji, wniósł niemało projektów i propozycji dotyczących urządzania dróg i szlaków wodnych, budowy kolei, które sprzyjały dowożeniu towarów i produktów żywnościowych mieszkańcom guberni oraz do portu archangielskiego w celu eksportu, zwrócił uwagę na rozwój opłacalnych rzemiosł na terytorium guberni, podniesienie edukacji i ogólnego poziomu piśmienności. Właśnie komitet statystyczny z inicjatywy Czubynskiego był organizatorem przeprowadzenia stuletniego jubileuszu pamięci wielkiego uczonego M. W. Łomonosowa, zebrał środki na wprowadzenie stypendium w gimnazjum archangielskim i na otwarcie szkoły w miejscu urodzenia uczonego. Czubynski był członkiem korespondentem cesarskiego Moskiewskiego towarzystwa rolniczego, współpracownikiem Wolnego ekonomicznego i Rosyjskiego geograficznego towarzystw. Za cenne prace naukowe RGT wyróżniło badacza srebrnym medalem. Prace napisane na zesłaniu zdobyły uznanie w kręgach naukowych Rosji i za granicą. Według charakterystyki współczesnych, “był zaprzysięgłym wrogiem urzędniczej samowoli i łapówkarstwa, zawsze bronił działających i uczciwych ludzi, i w okresie jego pobytu w guberni archangielskiej łapówkarstwo i samowola jeśli nie całkiem odeszły w niepamięć, to bardzo bały się pojawiać na świecie Bożym” (Gr. Bogusławskij. Pawieł Płatonowicz Czubinskij w Archangielskoj gub. (1862—1869 gg.) //Kijewskaja starina, 1903. — №7—8. — S. 236). Przebywając na zesłaniu, odbył dwie ekspedycje: w 1866 roku badał osobliwości Kraju Peczorskiego, a w 1867 Rosyjskie towarzystwo geograficzne (RGT) i Wolne towarzystwo ekonomiczne powierzyły mu zbadanie stanu produkcji zboża, lnu i handlu. W ciągu pięciu miesięcy bardzo skomplikowanej ekspedycji objechał 36 powiatów siedmiu północnych guberni i, zebrałszy przebogaty materiał, napisał obszerny raport na 300 stron. Prezydium RGT na początku 1869 roku wezwało badacza do Petersburga w celu złożenia osobistego raportu. Gubernator S. P. Gagarin, szanując osobiste zalety Czubynskiego i jego pracowitość, zabiegał o nagrodzenie go orderem św. Stanisława 2 klasy z cesarską koroną. W ministerstwie spraw wewnętrznych przyjęto taką propozycję z zakłopotaniem, ponieważ uważano za niecelowe nagradzanie politycznego zesłańca orderem, lecz za “najwyższym” pozwoleniem imperatora zdjęto z Czubynskiego nadzór policyjny i pozwolono mu wrócić na Ukrainę. I nie po prostu, lecz z mandatem członka rzeczywistego Rosyjskiego towarzystwa geograficznego przeprowadzić etnograficzno-statystyczne badanie Kraju Południowo-Zachodniego. W Petersburgu badacz został uhonorowany cennym podarunkiem — wielki książę Aleksiej Aleksandrowicz podarował mu diamentowy pierścień za cenne informacje o północnych guberniach, dokąd ten zamierzał jechać. Powróciwszy do Kijowa, Czubynski zanurzył się w swoją żywioł. W latach 1869—1870 odbył trzy ekspedycje, objeżdżając gubernie nie tylko Kraju Południowo-Zachodniego, ale i rozszerzył granice swoich badań na terytoria Besarabii, Polski i Polesia Białoruskiego, na te powiaty, które były najgęściej zamieszkane przez Ukraińców. Ukoronowaniem jego badań stało się siedem tomów “Prac ekspedycji etnograficzno-statystycznej w Kraj Zachodnio-Ruski”. Akademik L. S. Berg ekspedycję pod kierownictwem P. Czubynskiego nazwał najwybitniejszym zjawiskiem w historii ówczesnej etnografii. Dzięki talentowi i zdolnościom organizacyjnym badacza osiągnięto wielkie sukcesy, zebrano najbogatszy materiał z etnografii Ukraińców. Ale tak pochlebnie ocenione prace Czubynskiego nie zapewniały jego rodzinie godnego dobrobytu. Dlatego po zakończeniu wyjazdów ekspedycyjnych P. Czubynski w poszukiwaniu pracy jedzie do Horodyszcza (obecnie obwód czerkaski), gdzie pracuje w administracji firmy “Bracia Jachnenko i Symyrenko”, wprowadza tam kontrolę i ewidencję, zawiera umowy z przedsiębiorcami, głęboko wnika w proces produkcji cukru. W 1873 roku wydaje pracę “Cukrownie buraczane Imperium Rosyjskiego z oficjalnymi danymi statystycznymi o nich za kampanię 1871—1872 r.”, drugi numer wyszedł za kampanię 1873, 1874 i 1875 r. W 1876 roku jako pierwszy opracował i wydał mapę przemysłu buraczano-cukrowego, która stała się wzorem dla innych, którzy pracowali w tej dziedzinie. Jednocześnie brał udział w pracy społecznej na rzecz nauki, pracował jako sekretarz Kijowskiego oddziału rosyjskiego towarzystwa technicznego, a w 1873 roku przy jego bezpośrednim udziale w Kijowie założono Południowo-Zachodni oddział RGT. W 1872 roku w Petersburgu wyszły w świat pierwsze cztery tomy jego “Prac”. RGT uznało, że zebrane przez niego materiały etnograficzno-statystyczne i badania są ważnym osiągnięciem nauki nie tylko pod względem objętości, ale i treści, i przyznało mu złoty medal. To było w 1873 roku, a w następnym, 1874, Oddział otrzymał zaproszenie do wzięcia udziału w wystawie Kongresu Geograficznego w Paryżu. Przy udziale P. Czubynskiego przygotowano przeglądy bibliograficzne głównych prac z zakresu geografii przyrodniczo-historycznej, historycznej i etnografii, a do organizacji wystawy została stworzona specjalna komisja, która przygotowała widoki miejscowości, albumy etnograficzne, fotografie, rysunki i szkice przedmiotów etnograficznych, modele głównych budowli, narzędzi gospodarczych i instrumentów, próbki zabawek ludowych, wzorów, haftów, ornamentu ukraińskiego, naczyń domowych, ludowe instrumenty muzyczne, typowy ubiór różnych miejscowości. Materiały przedstawione przez Oddział na wystawę międzynarodową odniosły wielki sukces: P. Czubynski został uhonorowany małym złotym medalem. Swoją aktywną pracą wyprowadził ukraińską naukę etnograficzną na poziom europejski. W 1878 roku, kiedy zakończyło się siedmiotomowe wydanie jego “Prac”, prezydium RGT według ocen akademików I. Sriezniewskiego i O. Wiesiełowskiego przyznało P. Czubynskiemu nagrodę hrabiego Uwarowa. Aktywne i wszechstronne badanie życia gospodarczego i bytu Ukraińców, spis ludności Kijowa, udział członków Oddziału RGT w pracach 3. Zjazdu Archeologicznego, wydanie dwóch tomów “Zapisków Południowo-Zachodniego oddziału RGT”, uczczenie pamięci M. Maksymowicza nie dawały spokoju wrogom ukraińskości. Na Oddział sypały się donosy i oskarżenia o ukraiński separatyzm, a za nimi nie omieszkał nadejść “ukaz Józefowicza” — Ukaz emski z 1876 roku. Południowo-Zachodni oddział zamknięto, jego bibliotekę rozformowano do różnych instytucji. Czubynski, skazany na wygnanie z Ukrainy, zmuszony jest jechać do Petersburga, pracować w ministerstwie dróg komunikacji, gdzie przygarnął go admirał Konstantin Posiet, w tamtym czasie minister dróg komunikacji. Dobrze znał Czubynskiego jeszcze od 1869 roku. Ale pracował w stolicy niedługo. Złamany paraliżem, ciężko chory wraca do Kijowa, mieszka na rodzinnym chutorze (obecnie wieś Czubynśke w rejonie boryspolskim), gdzie upłynęły ostatnie cztery lata męczeńskiej egzystencji. Zmarł wielki organizator nauki i sławny syn Ukrainy 26 stycznia 1884 roku, jednego dnia nie dożywszy do swoich czterdziestych piątych urodzin. Pochowany na cmentarzu Knyszowym w Boryspolu, gdzie dzisiaj urządzono mogiłę z nagrobkiem. Była to wielka i niepowetowana strata dla nauki. P. Czubynski pozostawił ponad 120 artykułów, programów, szkiców, korespondencji, małych i wielkich prac z etnografii, folkloru, statystyki, ekonomii, bytu i zwyczajów. M. Drahomanow jeszcze za życia badacza proroczo mówił: “Siła czarnoziemna nasz Czubynski”. I rzeczywiście, P. Czubynski, utalentowany samouk w dziedzinie etnografii, pozostawił wielki dorobek na niwie ukraińskiego odrodzenia. Jego “Prace ekspedycji etnograficzno-statystycznej w Kraj Zachodnio-Ruski” stały się niedoścignioną encyklopedią ludoznawstwa i podniosły ukraińską naukę etnograficzną do poziomu europejskiego. W historii ukraińskiego odrodzenia okresu XIX wieku trudno znaleźć człowieka o tak potężnej energii, jaką miał P. Czubynski. Pracowitością, zapalczywym charakterem, nieustępliwością, niepohamowanym dążeniem do żywej praktycznej pracy zarażał współmyślicieli i pobudzał ich do działania, nigdy nie skarżył się na trudności, lecz brał się do pracy i doprowadzał ją do logicznego zakończenia. Przecież w tak krótkim czasie podnieść wiekowe ugory ukraińskiego życia i napisać o światopoglądzie Ukraińców, ich bycie i zwyczajach, podnieść niezmierzoną warstwę pieśni, zagłębić się w nią, dotrzeć do źródła tajemniczej i drżącej struny narodu, podnieść cały koloryt życia do znaczenia nauki i zachwycić się badaniem jego fizycznej, moralnej i duchowej doskonałości zdołał tylko Czubynski. Nie można powiedzieć, że przed Czubynskim nie było działających etnografów i folklorystów, ale każdy z nich był swoistą wysepką, a P. Czubynski zdołał połączyć wszystkie wysepki w jedyny duchowy kontynent, któremu na imię Ukraina.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Jewhen Nyszczuk o sukcesach artystycznych

Jewhen Nyszczuk, zgodnie z wcześniejszą obietnicą, szczerze starał się wypełnić wszystkie luki informacyjne dotyczące działalności ministerstwa (które powstają właśnie z powodu niezbyt częstych spotkań z mediami), hojnie opowiadając o sukcesach i zwycięstwach. Osobno zatrzymał się na zmianach w sferze kultury, które będą miały kontynuację w kolejnych dziesięcioleciach — w szczególności opowiedział o istotnych zmianach w podejściu do roli profesjonalnej edukacji artystycznej. Ministerstwo Kultury utrwaliło koncept ustawicznej edukacji artystycznej: szkoły artystyczne-szkoły zawodowe oraz kolegia-wyższe uczelnie. Stworzono warunki również dla zapewnienia dostępu do edukacji artystycznej osobom z niepełnosprawnościami oraz osobom ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Po raz pierwszy od wielu lat placówki wyspecjalizowanej edukacji artystycznej otrzymały znaczące wsparcie na modernizację bazy materialno-technicznej, uruchomiono projekty pilotażowe w 28 szkołach artystycznych w zakresie aktualizacji treści planów nauczania i programów itp. „Nasze placówki edukacyjne muszą wypuszczać utalentowanych profesjonalistów, którzy łatwo znajdą godne miejsce na współczesnym rynku pracy. W tym moje zadanie — stworzyć warunki, aby ci profesjonaliści pozostali i pracowali na Ukrainie” — powiedział Jewhen Nyszczuk. Jednocześnie pragnie, aby ukraińscy absolwenci artystycznych placówek edukacyjnych mogli pracować za granicą — dla prestiżu kraju i rozwoju zawodowego artystów byłoby to korzystne, pod warunkiem, że więź z Ojczyzną będzie zachowana, na przykład w formie obowiązkowych jednego-dwóch występów miesięcznie na ukraińskiej scenie. Najwięcej pytań do ministra dotyczyło zachowania całego spektrum dziedzictwa kulturowego — zarówno materialnego, jak i niematerialnego, oraz pamięci narodowej. Właściwie osiągnięcia są: w minionym roku do Krajowego wykazu elementów niematerialnego dziedzictwa kulturowego Ukrainy wpisano 7 elementów, wśród nich krymskotatarski ornament „Ornek” oraz element „Tradycja kosowskiej malowanej ceramiki”. Ta praca to przygotowanie do wpisania na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Ponieważ w praktyce do tej organizacji można zgłosić tylko jeden rodzaj rocznie, to w 2019 roku przygotowywana jest ceramika kosowska, a ornament krymskotatarski zostanie zgłoszony w 2020 roku. „Chcę osobno zatrzymać się na kwestii, która dla mnie osobiście jest bolesna — to los ukraińskiego dziedzictwa, które znajduje się na tymczasowo okupowanych terytoriach oraz na Krymie. Praktyczna ruina Pałacu w Bakczysaraju, „czarne” wykopaliska archeologiczne, zabudowa Narodowego rezerwatu „Chersonez Taurydzki”. Nie mając fizycznego dostępu do tych zabytków, trudno ocenić stopień znęcania się nad nimi. Dlatego zainicjowaliśmy przeprowadzenie bezpośredniego, wszechstronnego monitoringu przez ekspertów UNESCO zabytków, które znajdują się na terytorium tymczasowo okupowanej Autonomicznej Republiki Krymu” — zaznaczył minister kultury. Wiele pytań dotyczyło ostatniej rewizji relikwii kulturowo-historycznych w Ławrze Kijowskiej, przekazanych swego czasu wspólnocie religijnej Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego. Kierownicy ministerstwa zapewnili: na szczęście najcenniejsze przedmioty z tej listy okazały się na miejscu. Tamara Mazur zaznaczyła, że obecność wszystkich rarytasów łatwo określić, ponieważ zostały one dokładnie opisane i oznaczone numerem identyfikacyjnym podczas przekazania. Rok 2018 był dla Ministerstwa Kultury aktywny w poszukiwaniu i zwrocie dóbr kultury na Ukrainę. Dzięki ukraińsko-niemieckiej komisji ds. zwrotu i restytucji utraconych oraz nielegalnie przemieszczonych podczas i w wyniku II wojny światowej dóbr kultury obraz „Etiud z domem” wybitnego ukraińskiego malarza drugiej połowy XIX – początku XX wieku Serhija Wasylkiwskiego zwrócono do Charkowskiego Muzeum Sztuki, a wkrótce Gramota Piotra Pierwszego z 1708 roku, skradziona przez nazistów, powróci do Narodowego rezerwatu „Sofia Kijowska”. W lutym z Nowego Jorku na Ukrainę powróci dzieło znanego ukraińskiego malarza Mychajła Panina „Tajemny wyjazd Iwana Groźnego przed opriczniną”, utracone przez Dniepropetrowskie Muzeum Sztuki podczas II wojny światowej. Nadal przyciąga uwagę historia ze „scytyjskim złotem”, które znajdowało się na wystawie wyjazdowej w Holandii w momencie, gdy Krym zajęli Rosjanie. Od tego czasu cenne przedmioty pozostają w Holandii, ponieważ krymskie (obecnie pod rosyjską jurysdykcją) muzea spierają się o nie z Ukrainą. Wstępnie sąd wydał orzeczenie na korzyść Ukrainy, ale Rosjanie kontynuują walkę o kolekcję — 11 marca w Amsterdamie odbędzie się przesłuchanie apelacyjne w sprawie zwrotu kolekcji „Krym. Złota wyspa na Morzu Czarnym”. Jeśli chodzi o wydawnictwa książkowe, to według słów ministra kultury, wreszcie uporządkowano przejrzyste finansowanie projektów kulturalno-artystycznych przez instytucje-satelity ministerstwa — Ukraiński Fundusz Kultury oraz Instytut Książki. Tak więc już w 2018 roku na konkursowy nabór Ukraińskiego Funduszu Kultury złożono 716 wniosków, które oceniało 58 ekspertów z ośmiu rad eksperckich. W wyniku konkursu 297 projektów otrzymało bezprecedensowe wsparcie w kwocie prawie 149 milionów hrywien. Wiosną 2019 roku na Ukrainie świętować będą jubileusz europejskiej premiery tego utworu — badacze z „Proświty” opowiedzieli, w jakich okolicznościach się odbyła. Otóż Symon Petlura wybrał politykę kulturalną jako główną dźwignię w zdobywaniu przez Ukrainę swojego głosu na Zachodzie. Zainicjował dyplomatyczną misję kulturalną w celu promowania Ukrainy na Zachodzie. A 24 stycznia 1919 roku Rada Ministrów Ludowych Ukraińskiej Republiki Ludowej przyjęła Ustawę o założeniu Ukraińskiej Republikańskiej Kapeli z budżetem ponad 1 mln karbowańców i taką samą sumą franków na podróż po Europie. Przez ponad 5 lat kulturalnej misji dyplomatycznej kapela koncertowała w 17 krajach (ponad 1300 recenzji w zagranicznej prasie, setki opinii od znanych osobistości). Koncerty kapeli pod kierownictwem Ołeksandra Koszycia wywołały międzynarodowy rezonans i zapewniły polityczną rozpoznawalność URL. Śpiewacy mieli status dyplomatów, urzędników państwowych. Dzięki tamtemu tournée „Szczedryk” stał się wizytówką Ukrainy, a melodia uznana została za jedną z najlepszych melodii bożonarodzeniowych. Wiadomo, że rola Kamieńca W pełni pracuje Ukraiński Instytut Książki. W celu uzupełnienia zbiorów bibliotek publicznych zalecono do zakupu 741 książek w łącznym nakładzie 1 mln 28 tys. 800 egzemplarzy od 92 wydawnictw na łączną sumę około 120 mln hrywien. „Już stałą praktyką dla Ministerstwa Kultury jest zapewnienie udziału Ukrainy we Frankfurckich Targach Książki, wspieranie Lwowskiego Forum Wydawców, Książkowego Arsenału w Kijowie. A w marcu tego roku Ukraina po raz pierwszy weźmie udział w Londyńskich Targach Książki” — podkreśla Jewhen Nyszczuk. — „Oczywiście wszystkie kroki, które podejmuje Ministerstwo Kultury w kierunku popularyzacji czytelnictwa, wspierania działalności wydawniczej, rozwoju rodzimej literatury, są nierozerwalnie związane ze wzmocnieniem pozycji języka państwowego we wszystkich sferach życia społecznego”. Kolejnym kierunkiem działalności Ministerstwa Kultury jest pełny dostęp ukraińskich artystów do międzynarodowych programów i funduszy, takich jak Kreatywna Europa, Eurimages, Szlaki Kulturowe Rady Europy. I ten kierunek jest bezpośrednio związany z wyjściem w europejską przestrzeń kulturową potężnych kreatywnych branż, w szczególności kontentu filmowego. „Jesteśmy dumni z naszej branży filmowej. Właśnie dzięki państwowemu wsparciu prawnemu i finansowemu kino znajduje się w stanie burzliwego rozwoju, obserwujemy prawdziwe odrodzenie ukraińskiej sztuki filmowej” — zaznaczył Jewhen Nyszczuk. W szczególności, powiedział, w zeszłym roku premiera nowych filmów odbywała się co dwa tygodnie. Minister kultury zapowiedział również ważne wydarzenia kulturalne 2019 roku: Międzynarodowe Forum Muzealne w czerwcu, Dzień Europy na Placu Sofijskim w maju, Narodową prezentację Ukrainy na Biennale Sztuki Współczesnej w Wenecji w głównym pawilonie Arsenale, potężną narodową prezentację na Frankfurckich Targach Książki, Młode Biennale w Charkowie, Międzynarodowe Forum „Kreatywna Ukraina” w listopadzie. „Nie mierzmy pracy naszego zespołu linijką »postsowieckich« standardów. Już udowodniliśmy naszą umiejętność burzenia stereotypów i jednoczenia wokół Ministerstwa nieobojętnych profesjonalistów. Jesteśmy gotowi odpowiedzieć na wasze pytania także dotyczące działalności minionego roku, a co najważniejsze — wspólnie zajrzeć w przyszłość” — podkreślił Jewhen Nyszczuk. Niedawna konferencja prasowa ministra kultury Jewhena Nyszczuka odbyła się nie w murach ministerstwa, a w pomieszczeniach Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki. Pomogło to ministrowi porozmawiać w nieformalnej, swobodnej atmosferze z dziennikarzami. Razem z ministrem na pytania odpowiadali pierwsza zastępczyni ministra kultury Ukrainy Switłana Fomenko oraz zastępcy Tamara Mazur i Jurij Rybaczuk.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Kamienieckie nuty w melodii „Szczedryka”

Rola Podola w tych wydarzeniach jest bezpośrednia i znacząca. Po ewakuacji z Kijowa, od 14 lutego do 24 marca 1919 r. chór przebywał w Kamieńcu Podolskim. Ponieważ część śpiewaków pozostała w Kijowie, większość chórzystów dobierano spośród miejscowych talentów — przyjechało około 30 chórzystów wraz z kandydatami, a po półtora miesiąca w światowe tournée wyjechało 82 uczestników. W Kamieńcu odbywały się próby, nauka języka francuskiego, tutaj przygotowywano tournée (wybrano radę i uchwalono statut kolektywu), wyrabiano paszporty zagraniczne itp. Właśnie dlatego kamieniecko-podolski oddział towarzystwa „Proświta” zaproponował stworzenie znaku lub pomnika kapeli albo jej dyrygentowi Ołeksandrowi Koszycowi, który można by ustawić na budynku dawnego zarządu miejskiego, gdzie obecnie mieści się kolegium budowlane, lub w parku miejskim. Skład chóru O. Koszyca, który wyjechał z Kamieńca Podolskiego w 1919 roku w światowe tournée: Koszyc Ołeksander — dyrygent. Szczurowska Płatonida — asystent dyrygenta. Tuczapski Hryhorij — profesor śpiewu. Soprany: Artemjewa A., Awerjanowa S., Hajewska S., Heorhijewska T., Horianska E., Kopaczuk O., Kyryczenko Ju., Łytwyn T., Orysyk M., Prychodko O., Terpyło M., Turkało W. Alty: Antonowycz A., Brouns N., Carhorodśka N., Czabanenko E., Czechiwśka Z., Czorna N., Hordasz N., Jakunenko K., Kołodijiwna S., Maszkewycz N., Pryjemska M., Radczenko W., Zdoryczenko K. Tenory: Bazyłewycz F., Bezruczko L., Breń Ju., Horianskyj E., Horodyśkyj E., Kyryczenko Ju., Korolewycz P., Kozłowśkyj F., Kuczeriw M., Kyrchiw R., Łeoniw H., Łewyćkyj D., Myroniuk D., Pełeńśkyj O., Soroczynśkyj L., Szewczenko W., Tatariw Ju., Tatariw L., Trojićkyj L. Basy: Czechiwśkyj O., Diaczenko H., Kuźmyn N., Ordynśkyj P., Paśko W., Peda A., Stecenko P., Sudak W., Truchłyj O., Truchłyj I., Truchłyj S., Buczkowśkyj I., Korsunowśkyj P., Łytwyn Ch., Mykołajczuk K., Petrenko M., Rejwachiwśkyj F., Roszczachiwśkyj M., Szandriwśkyj H., Andriewśkyj W., Czawdariw W., Kostećkyj M., Zrażewśkyj I. Kancelaria: Prychodko O. — administrator, Kurczynśkyj O. — gospodarz, Winckowśkyj Ju. — kancelista, Kizima O. — bibliotekarz, Watycz Hanna — tłumacz, Siczynśkyj W. — kurier, Wachniany O. — kurier, Czajkiwśkyj M. — drugi administrator. Stronę przygotowała Olha ŻMUDOWŚKA. Inicjatorzy historyczno-kulturalnego projektu „Przysięga-1919” w Kamieńcu Podolskim — przewodniczący miejscowych prośwician Wiaczesław Polatynczuk, jego towarzysze Anatolij Paładijczuk i Dmytro Babiuk — ogłosili unikalne fakty historyczne dotyczące znanego utworu muzycznego „Szczedryk” Mykoły Łeontowycza, który muzyki uczył się właśnie w Kamieńcu Podolskim.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...ulacji z ludźmi. Ale robi to lekko, w formie gry – opowiedziała tłumaczka utworu na język ukraiński, znana dramatopisarka Neda Nieżdana. – Sztuka jest bliska średniowiecznym gatunkom – farsie i misterium, o których ukraiński widz wie bardzo niewiele. Zresztą Lesage był jednym z ulubionych autorów ukraińskiego pisarza i filozofa Hryhorija Skoworody. Pewnie był to szalony pomysł, by wziąć sztukę, która ma już 300 lat, a której autor jest dla Ukrainy niemal nieznany. Udało nam się ożywić ten tekst. Grać komedię z wieloma rolami jest bardzo trudno; jeśli w tragedii można schować się za pseudofilozofią, to tutaj jest czysty teatr. Ukraiński widz przyzwyczaił się do komedii jako gatunku rozrywkowego, ale ma ona nie tylko bawić, lecz także wychowywać. Komedię trzeba traktować jako gatunek poważny. Przynajmniej taki cel sobie postawiliśmy – zauważył reżyser-realizator.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Wolność czy nowa pułapka?

Narodowe Centrum Sztuki Teatralnej im. Lesia Kurbasa oraz Kijowski Teatr-Studio „Mist” po 300 latach na nowo odkrywają dla Ukrainy światową sławę — francuskiego prozaika, dramaturga, tłumacza, działacza teatralnego Alaina-René Lesage’a. W ramach projektu artystycznego „Alternatywny teatr »Rozumnego Arlekina« Alaina-René Lesage’a — projekcja w przyszłość” reżyser Ołeksandr Mirosznyczenko zrealizował wystawienie jego sztuki „Wody Merlina”. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Kostiantyna STRYLCA Jedną z przyczyn tego, że artysta tak długo szedł do ukraińskiego widza, stało się to, że barok był u nas pod nieoficjalnym zakazem. A jeden z tłumaczy jego tekstów Wasyl Wrazływyj stał się ofiarą stalinowskich represji. Los Alaina-René Lesage’a mógłby stać się fabułą sztuki… Jego fantastyczno-mistyczna powieść „Kulawy diabeł” odniosła szalony sukces. Były przypadki, gdy do drukarni wdzierał się tłum i „zdobywał szturmem” jeszcze nieoprawione książki. Dochodziło do bójek, a nawet pojedynków o ostatni egzemplarz w księgarniach. Historia premiery sztuki „Turcaret” okazała się jeszcze bardziej oszałamiająca. Ten tekst był ostrą satyrą na korupcję. Przerażony „bon ton” zaproponował dramaturgowi ogromną łapówkę, aby premiera w teatrze Comédie-Française się nie odbyła. A po jego odmowie próbowali wynająć zabójcę, by przeszkodzić autorowi w opublikowaniu utworu. Na szczęście bezskutecznie, bo wtrącił się król… Jednak po udanej inscenizacji Lesage daje pierwszeństwo niezależnemu „Théâtre de la Foire”, wolnemu i zuchwałemu. Wykorzystuje maski teatru ludowego, ale z intelektualną treścią i archetypowymi mitami. Mistyka i mistyfikacja łączą się z ironią i grą, a poezja i muzyka z bufonadą. „Théâtre de la Foire” istniał w ciągłym starciu z władzą, aż do aresztowań i pogromów przez żandarmów. Ale represje dały impuls do nowych eksperymentów i poszukiwań innych form artystycznych. Alternatywny teatr Alaina-René Lesage’a stał się projekcją w przyszłość. Twórcy spektaklu stawiają przed widzem wiele pytań. Czy Mezzetin i Arlekin zdołają znaleźć ratunek od cierpień w wodach magicznych fontann? Przecież jeden z nich rozpala uczucie miłości, a drugi — nienawiści… Czy uratują cudowne wody mieszkańców Paryża, którzy cierpią z powodu namiętności i obojętności? Wszechwładny czarodziej Merlin robi ludziom prezent, ale czyha na niego niebezpieczeństwo… Dokąd wiedzie bohaterów gra pragnień i uczuć? Do wolności czy nowej pułapki? Maski teatru jarmarcznego nie pozwalają widzom być zbyt poważnymi. Ale uśmiech będzie filozoficzny, a filozofia zabawna. „Alain-René Lesage był wielkim intelektualistą, posiadał encyklopedyczną wiedzę. Tłumaczył z wielu języków, w tym z arabskiego — »Baśnie z tysiąca i jednej nocy«. Jego sztuka »Wody Merlina« napisana jest starofrancuszczyzną, to utwór wierszowany, trudny do tłumaczenia. Ale mimo to zachwyciłam się nim, jest tu wiele mistyki i fantasy, to francuski barok. Na nowo odkrywałam dla siebie ten tekst. Jednak wiele zrozumiałam dopiero w procesie wystawiania sztuki. Struktura sztuki nie jest klasyczna i bliska wertepowi, w którym jest część sakralna i życiowa. Druga — niczym kolaż z różnych scen. Autor rozmyśla nad pytaniem, do czego mogą doprowadzić mani-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Pisarski desant

Serhij Żadan, Andrij Kurkow, Iwan Andrusiak oraz inni pisarze przyjechali do Starobielska. Rekordowa liczba widzów i pisarzy w bibliotece, aukcja charytatywna, interaktyw poetycki oraz nowe książki w prezencie — tak zespół projektu „Wschód czyta” spędził wieczór z mieszkańcami Starobielska. 17 stycznia Ługańska Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa imienia O. M. Gorkiego była przepełniona mieszkańcami miasta. Ostatnie przygotowania — i pisarze pojawiają się przed publicznością. Andrij Kurkow, Serhij Żadan oraz Jewhen Położij poruszają się wąskim przejściem z książkami w rękach. Mieszkańcy Starobielska witają ich oklaskami. W sąsiedniej sali panuje własna atmosfera — Iwan Andrusiak i Tetiana Stus zorganizowali zajęcia rozrywkowo-edukacyjne dla dzieci i młodzieży. Serhij Żadan opowiedział gościom o projekcie „Wschód czyta”. Jego pomysł należy do Fundacji Charytatywnej pisarza oraz Ukraińskiego Instytutu Książki. Projekt wsparła również Międzynarodowa Fundacja „Odrodzenie”. Celem jest popularyzacja bibliotek i ukraińskiej książki na Ługańszczyźnie i Doniecczyźnie. Łącznie zaplanowano odwiedzenie 15 miast i około 30 bibliotek wschodu. Starobielsk stał się drugim po Swatowem. Z bibliotekami wschodu Serhij Żadan ma szczególną więź. Opowiada o nowej książce „Rozstaje” i dzieli się esejem oraz poezjami z tego zbioru. Śmiech nie cichnie — to Andrij Kurkow opowiada zabawne historie z dzieciństwa i młodości. Odczytuje fragment „Historii szengenskiej”, ale zmuszony jest przerwać i skrócić wybrany fragment, ponieważ z pokoju, w którym z dziećmi rozmawia Iwan Andrusiak, dobiega dziecięcy okrzyk. Jak później opowiedział sam pisarz, tak dzieci reagowały na zabawnego wilka z książki. Sami mieszkańcy Starobielska pytali autorów o literaturę, którą czytali w dzieciństwie, o sam proces pisania utworów. Szczególnie interesującym dla pisarzy wydało się pytanie od studenta: do jakiego epizodu swojego utworu chcieliby się przenieść, gdyby była taka możliwość? Częścią wieczoru literackiego była aukcja charytatywna. Sprzedawano trzy loty — „Woroszyłowgrad” Żadana, powieść „Szare pszczoły” Kurkowa oraz „Rozstaje” Położija z autorskimi autografami. Wszystkie pieniądze przekazano wolontariuszom Starobielskiego Centrum Ochrony Zwierząt Bezdomnych „Zoobezpieka”. Również mieszkańcy i autorzy stali się uczestnikami interaktywnej gry i stworzyli wspólną poezję. Pierwszy wers poetycki zaproponował Serhij Żadan, publiczność i inni pisarze podchwycili i kontynuowali poezję. Bibliotekarze mówią, że planują opracować i wydrukować poezję oraz wysłać pisarzom jako prezent na pamiątkę. Pracownicy Ługańskiej OUNB są zachwyceni. Rozpakowują książki przekazane przez Ukraiński Instytut Książki, absolutnie nowe wydania ukraińskich autorów, które już wkrótce pojawią się na półkach nie tylko Ługańskiej Biblioteki Obwodowej, ale i innych bibliotek publicznych Ługańszczyzny. Przedstawiciel UIK Artem Łobanow, który był w składzie delegacji, zapewnił: na początku 2019 roku Ukraiński Instytut Książki organizuje jeszcze jedną falę zakupu ukraińskich książek w celu uzupełnienia zbiorów bibliotek obwodu ługańskiego i donieckiego. Otrzymano prezenty również od Instytutu Pamięci Narodowej: gry historyczne i plakaty. Bibliotekarze mówią, że gry na temat Rewolucji Ukraińskiej są szczególnie popularne w Starobielsku wśród młodzieży. Pomagają one uczniom starszych klas przygotowywać się do ZNO z historii. „To bardzo ważne dla naszych regionów, ponieważ właśnie z ukraińską książką na Donbas powraca ukraińska kultura” — podsumowuje dyrektor biblioteki Switłana Moisiejewa. Bliżej z autorami mieszkańcy porozmawiali podczas sesji autografów. Biuro prasowe Ługańskiej OUNB imienia O. M. Gorkiego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Powrót Iwana Marczuka

kontynentach świata: w szczególności w Pałacu Radziwiłłów (Litewskie Muzeum Sztuki, Wilno), galeriach Charlottenburga (Berlin), Ruzicka i UWU (Monachium), galerii Kordegarda (Warszawa), Centrum (Kraków), Galerii Królowej Jordanii (Amman), Centrum Kultury i Sztuki (WASS) oraz Galerii Królowej (Bangkok), Muzeum imienia Mustafy Niyaza (Ankara), Muzeum Archeologicznym (Antalya), Volkartgalerie (Izmir) i innych. Ostatnie wystawy artysty odbyły się w Parlamencie Europejskim (wrzesień 2016) oraz Parlamencie Flamandzkim (czerwiec-lipiec 2017). W połowie lat 60. ubiegłego wieku Iwan Marczuk przyjechał do Kijowa i w warunkach ostrej konfrontacji z systemem, który bezlitośnie tłumił wszystko, co nie wpisywało się w dogmaty socrealizmu, odnalazł własną drogę w sztuce. Dalej — 12 lat emigracji (Australia, Kanada, USA). Jednak zamach terrorystyczny z 11 września 2001 roku stał się przełomowym w emigracyjnym losie mistrza — skłonił go do powrotu na Ojczyznę. I gdziekolwiek mieszkał Marczuk, na swoich hiperrealistycznych płótnach odtwarzał jedynie krajobrazy rodzinnej ziemi. Będąc w poszukiwaniu własnego stylu twórczego, w 1972 roku artysta, aby oddać uduchowienie przyrody, wynalazł własną, całkowicie oryginalną technikę „plątanizmu” (od dialektalnego słowa „plątać” — splatać, przeplatać), która balansuje na granicy rękodzieła i technologii, przez złożoność filigranowego wykonania i pracochłonność praktycznie nie podlega powtórzeniu. Każdy obraz powstaje z setek kilometrów cienkich linii, które, przecinając się pod różnym kątem, tworzą efekt świecenia i przestrzenności. Przedstawiciele różnych dziedzin wiedzy próbują zgłębić sekret fenomenu Marczuka i przyciągającą siłę jego talentu. „Wpływ jego płócien na widza można porównać do działania 25. klatki, która przede wszystkim oddziałuje na podświadomość. I tworzy artysta płótna, oprócz pejzaży i portretów, wyłącznie w podświadomości. Sam artysta mówi o tym tak: „Z góry nie wiem, co będę malował. U mnie pojawia się jeden obraz, drugi. Ręka sama mnie prowadzi. Obrazy jakby mi się objawiają”. Bezgranicznie zakochany w niesamowitym pięknie rodzimej przyrody, Iwan Marczuk przekazuje tę miłość widzowi i swoim poświęceniem na niwie twórczej dowodzi niewyczerpaności sztuki w tworzeniu piękna”, — pisze historyk sztuki Tamara Strypko. Iwan Marczuk jest dawnym przyjacielem Narodowego Muzeum „Kijowska Galeria Obrazów”. Tutaj odbyło się kilka jego wystaw indywidualnych, tutaj zaprezentowano również nową ekspozycję. Wernisaż rozpoczął się niespodzianką. Projektantka, laureatka międzynarodowych i krajowych pokazów mody Lidia Łuszczyk zaprezentowała pięć autorskich projektów z wykorzystaniem haftowanych elementów według motywów cyklu twórczego I. Marczuka „Kolorowe preludia”. Młody artysta Artur Abramiw z obwodu lwowskiego przygotował prezent dla Iwana — jego portret. Po tym do setek wielbicieli twórczości zwrócił się Iwan Marczuk: „Trzy lata nosiło mnie po świecie. Wielu przyjaciół prosiło, by wreszcie zrobić wystawę także na Ukrainie. Starałem się, by była ona pożądana dla was wszystkich, wszystkich, którzy zawitają do muzeum. Daruję wam słońce i księżyc, ciszę i spokój, łąki i pola, chatkę na skraju wsi. Wy to wszystko zobaczycie, porozmawiacie. Chcę, aby wrażenia z tego, co zobaczyliście, przynieśliście do swoich domów i jeszcze długo wspominali tę wystawę”. Na wystawie „Ziemia moja — piękno moje” zaprezentowano płótna z jednego z 13 cykli artysty „Pejzaż”. To około 60 obrazów, stworzonych w latach 1972—2019. słońca”, „Kwiaty w niebieskim wazonie”, „Niebieskie dalie”, „Kwiaty-irysy”. Obok prac podano napisy z oryginałów prac, wykonane ręką artystki. Unikalne autorskie podpisy: przysłowia, powiedzenia, przypowieści, wersy wierszowane, które pojawiają się w latach 70. na odwrotach obrazów, rodziły nowe malarskie perły twórczości Marii Prymaczenko. I często to właśnie one odkrywają głębokie filozoficzne uogólnienia oraz znaczenie semantyczne dzieł. Oto jak sama artystka nazwała niektóre swoje obrazy z lat 1970—1980: „Dziadek Mróz wiezie skrzynię dzieciom zabawek”, „Wilk i Lisica chytra zaprzęgła Wilka”, „Miliard lat jak takich małp nie ma”, „Morskie cudo cuda morza cudowna piękność marynarz jak kwitnie mak”. Stronę przygotował Eduard OWCZARENKO Zdjęcia autora W Narodowym Muzeum „Kijowska Galeria Obrazów” otwarto wystawę, na którą Ukraińcy czekali kilka lat. Znany na całym świecie artysta, ludowy artysta Ukrainy Iwan Marczuk zaprezentował retrospektywę swoich dzieł „Ziemia moja — piękno moje”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Nieznana Maria Prymaczenko

Iwan Marczuk — laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, kawaler Orderu Wolności, honorowy obywatel miast Kijowa, Tarnopola i Kaniowa, członek Złotej Gildii Rzymskiej Akademii Sztuki Współczesnej. Według wersji brytyjskiej gazety „The Daily Telegraph” jego imię znalazło się wśród setki geniuszy ludzkości, którzy tworzą wielowymiarowy obraz współczesnego świata i, wyprzedzając czas, wyznaczają kierunki oraz perspektywy rozwoju cywilizacji postindustrialnej. W dorobku mistrza znajduje się około 5000 obrazów. Przez pół wieku działalności twórczej przeprowadził ponad 150 wystaw indywidualnych i 100 zbiorowych. W ciągu ostatnich lat płótna artysty eksponowano głównie za granicą (Litwa, Niemcy, Polska, Belgia, Luksemburg, Słowacja, Czechy, Węgry, Jordania, Turcja, Tunezja, Tajlandia itd.), w prestiżowych instytucjach muzealnych na róż- Maria Prymaczenko urodziła się 12 stycznia 1909 roku (30 grudnia 1908 r. według starego stylu) we wsi Bołotnia w obwodzie kijowskim w rodzinie chłopskiej. Jej droga twórcza rozpoczęła się w 1935 roku, kiedy Marię Prymaczenko zaproszono do Kijowa do pracy w Warsztatach Eksperymentalnych w celu przygotowania Pierwszej ukraińskiej wystawy sztuki ludowej. W warsztatach artystka pracowała w latach 1935—1938. Tam rozpoczęła serię rysunków, którymi dała się poznać jako artystka o szczególnym postrzeganiu świata, niemającym analogów ani w ukraińskiej, ani w światowej sztuce. Mitologiczne istoty z legend regionu, w którym dorastała artystka, znalazły oryginalne odzwierciedlenie na papierze. Obrazy jej kompozycji przenoszą nas w świat ludowej fantazji, dawnych wierzeń, przemyślanych na nowo i narodzonych na nowo dzięki nieposkromionej wyobraźni twórczej mistrzyni. Jednocześnie są one spokrewnione z tradycyjną sztuką ludową Ukrainy, a przede wszystkim jej rodzinnego Polesia. Maria Prymaczenko stworzyła własny styl artystyczny, w ramach którego znajdują się nieskończone warianty kompozycji dekoracyjnych, ornamentalnych, rodzajowych i pejzażowych z kwiatami, ptakami oraz zwierzętami. Z czasem zmieniał się format rysunków, nabierając większych rozmiarów. Od lekkiej akwareli wczesnych prac przechodzi do gęsto nasyconego gwaszu. Bogaty świat wewnętrzny mistrzyni, jej ludowa mądrość przejawiają się nie tylko poprzez fabułę i innowację rozwiązań kompozycyjnych, a także poprzez filozoficzną nasyconość i słonecznie jasną paletę dzieł, która ma wielką siłę oddziaływania emocjonalnego. Maria Prymaczenko, kontynuując tradycje ukraińskiego malarstwa ludowego, tworzyła nową, współbrzmiącą z czasem sztukę i wniosła nieoceniony wkład w kulturę światową. Na wystawie zaprezentowano ponad 100 prac Marii Prymaczenko. Ekspozycja rozpoczyna się od płócien z lat 30.: „Fantastyczne zwierzę”, „Pasiasta krowa”, „Zielony słoń”, „Jeleń”, „Niebieskie zwierzę” i in. Po raz pierwszy uwadze widzów zaprezentowano dwa albumy z rysunkami, stworzonymi przez nią w latach 40. Ekspozycję uzupełnia pokaz slajdów tych rysunków. Dalej — doskonałe kompozycje z lat 50. „Bocian w kwiatach”, „Kwiaty”, „Panel dekoracyjny”. Na motywach ukraińskich bajek ludowych stworzono obrazy „Prosięta i wilki”, „Wesele w lesie”, „Niedźwiedź i Lis”, „Zając i Sroka”. Twórczość lat 60. reprezentują płótna „Kwiaty w wazonie”, „Radości Mało znane strony twórczości ludowej artystki Ukrainy, laureatki Nagrody Szewczenkowskiej Marii Oksentiwnej Prymaczenko otwiera wystawa „Maria Prymaczenko. Fantasmagorie”, która działa w Narodowym Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej Dekoracyjnej. Jest ona poświęcona 110. rocznicy urodzin wybitnej artystki. Unikalność projektu polega na tym, że twórczość artystki pokazano w retrospekcji. Oprócz klasycznych, szeroko znanych dzieł ze zbiorów muzeum, tutaj po raz pierwszy znaczną część ekspozycji zajmują dzieła nieznane ogółowi. Ponad sześćdziesiąt lat poświęciła mistrzyni rysowaniu, pozostawiając ludziom wielkie dziedzictwo artystyczne. Największa część dorobku — ponad 650 dzieł z lat 1936—1987 przechowywana jest w Narodowym Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej Dekoracyjnej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

talenty utalentowanych mistrzyń — ręczniki, koszule, obrazy. Cieszą oko niepowtarzalnym pięknem i delikatnością wyhaftowane kompozycje kwiatowe, ikony, które zdobią ściany ich domu. „Wyszywana koszula to nie tylko część garderoby, a pewna zakodowana suma stanu fizycznego człowieka, harmonizuje ona z ciałem człowieka. Od dawna dobrych gości wita się na Ukrainie chlebem i solą, które podaje się na ręcznikach ozdobionych wspaniałym haftem. Można zobaczyć ręczniki także na weselu, ręcznikami zdobi się obrazy w chacie. Często portret wielkiego Kobziarza zdobi się wyszywanym ręcznikiem. Wyszywamy z modlitwą na ustach” — mówi pani Luba. Chlebem i solą witają utalentowane mistrzynie swoich gości, opowiadają o znaczeniu wzorów na hafcie, promieniują radością i ciepłem, darzą nadzieją i miłością… 30 stycznia 2019 roku odbędzie się prezentacja serii książek „Artyści na celowniku” (opracowanie oraz autor przedmów i aparatu naukowego — Serhij Halczenko): „Ostap Wysznia, Hryhorij Kosynka, Wołodymyr Sosiura, Mychajło Draj-Chmara” (wydawnictwo „FOLIO”) Dowżenko.Książki.Kawa.Kino (ul. Bulwarno-Kudriawśka, 43a) (wcześniej ul. Worowskiego) Początek o 19:00 Moderator prezentacji — profesor, doktor nauk historycznych Jurij Szapował. Udział biorą: Ołeksandr Krasowycki, Mykoła Żulynski, Mychajło Słaboszpycki, Pawło Mowczan, Wołodymyr Melnyczenko, Mykoła Tomenko, Iwan Riabczij oraz inni pisarze, uczeni, artyści. Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Krzyżyki jej losu

Modlitwa i praca ją uratowały. Uśmiechnięta, pełna życia, życzliwa i pracowita Jewdokija Anniuk wyszywa w ciszy i chętnie przyjmuje przyjaciół oraz gości, mówi o szczęśliwej przyszłości Ukrainy, pomaga żołnierzom i inspiruje wszystkich, którzy potrzebują wsparcia, a także, oczywiście, marzy. Marzy o swoim muzeum haftu… Halina WOŁOSZCZUK, wykładowczyni katedry filologii Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego, członkini Proświty. Jewdokija Anniuk jest przykuta do wózka inwalidzkiego, jednak wyszywa jedną ręką i upiększa nie tylko swoje życie… Jewdokija urodziła się w 1944 roku w Zabołotowie w rejonie śniatyńskim. W 1948 roku, kiedy Jewdokija miała trzy lata, za udział w UPA aresztowano jej mamę. Kobietę skazano na 25 lat więzienia na dalekiej Syberii. Ojciec-ksiądz porzucił rodzinę. Małą Jewdokiję wychowywała i opiekowała się nią babcia. W wieku czterech lat dziewczynka stała się niepełnosprawna przez tragiczny wypadek. Do 12 roku życia była przykuta do łóżka. Dzięki modlitwie i wytrwałej pracy babci Jewdokija zdołała usiąść. Dziewczynka ukończyła szkołę zaocznie, wyszła za mąż i urodziła córeczkę. Jednak z czasem zabrakło męża, a przez chorobę zmarła czteromiesięczna córeczka. Przeżyła, przebolała... W dalekim 2008 roku Jewdokija Anniuk poznała w Zabołotowie Hannę Wintoniak, znaną ukraińską artystkę, która pomogła w organizacji kilku wystaw utalentowanej artystki-hafciarki. Niedawno w ramach projektu „Różnorodność tradycji Pokucia” Jewdokija Anniuk przeprowadziła warsztaty w swoim domu dla mieszkańców Kołomyi i Zabołotowa. „Poprzez nanoszenie tajemniczych obrazów na tkaninę staram się zmienić życie na lepsze, każdy wyhaftowany krzyżyk to modlitwa, bez modlitwy do Boga i Przeczystej Dziewicy Maryi nie wyszywam. Wyszywam na białym tle przeważnie czerwonymi i czarnymi nićmi, jednak lubię też żółto-błękitne i zielone ornamenty. Żółty i błękitny to symbole złotego łanu i niebieskiego nieba, czerwony to miłość i radość, a czarny to żal. One przeplotły się w życiu człowieka, jak ornamenty na ręczniku. Zgodnie z prawem harmonii nasze oko jest zaprogramowane, by postrzegać piękno. Jeśli człowiek kocha tworzyć piękne rzeczy, to on, oczywiście, znajduje na to czas. Od wyszywania nie męczę się, taka twórcza praca dodaje mi sił, leczy, inspiruje do życia”, — opowiada, wyszywając, pani Jewdokija. Pani Jewdokiji pomaga przybrana córka Luba. W twórczym dorobku... Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Dział korekty Olga ŻMUDOWSKA Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Mykoła CYMBALIUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALIUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego do spraw produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn