Strona · s. 8strona oryginału ↗
Fragment nowej powieści „Jesienne tango”
Слово Просвіти, №04 за 2021 рік
Walentyna MASTIEROWA
Kilka dni po tym, jak wypielili buraki, pojechała do miasta i kupiła rozmówki włoskiego. Wypowiadała na głos nieznane słowa, starannie kreśliła obce litery w szkolnym zeszycie. A kiedy pewnego razu zobaczyła syna, który wchodził na podwórko z nieznajomym, pospiesznie schowała zeszyt na półce, gdzie zamiast naczyń stały książki przywiezione z domu.
Sasza przywitał się przesadnie wesoło i nie powstrzymał się, by nie zapytać:
– Dużo zarobiłaś u farmera? – Na chleb i na prąd wystarczy – nikogo nie będę prosić. – Na te słowa matki Sasza posmutniał, ale matka jakby nie widziała: – A kogo to przyprowadziłeś do mnie do domu? Nieznajomy zmieszał się, a syn bez zaproszenia wszedł, usiadł. Skinął i nieznajomemu na krzesło, które postawił obok siebie, ale ten pozostał stać przy drzwiach.
– Zducha ci przyprowadziłem, mamo. Tylko widzę, że nie jesteś zbyt rada.
Ksenia spojrzała na mężczyznę i cicho, żeby ten nie usłyszał, z niedowierzaniem wypowiedziała:
– On przecież… – czuczmek. Jaki z niego zduch?
– Czuczmek nie czuczmek – czy to nie wszystko jedno. Ja go aż z Ładynki przywiozłem – emigrant, prawda. Ale ludzie chwalą. A jak ci nie pasuje, to sama znajdź lepszego. – Wydawało się, że Sasza czuł się gospodarzem i w tym domu i wcale nie przejmował się tym, że mężczyzna w progu słyszał i rozumiał jego obraźliwe słowa.
– No, skoro tak… Nie wiem… Żeby potem nie poprawiać – mówiła niepewnie, czując się niezręcznie za swoje słowa przed nieznajomym, który nie ośmielał się wchodzić dalej do domu i stał, jakby był w czymś winny. – Przekazałbyś mu, a to u mnie tylko barszcz i to postny. Powiedz mu, niech się bierze, choćby i dzisiaj.
– Sama mu powiedz. – Syn wstał, podszedł do półki, szukając tam nowych naczyń czy jeszcze czegoś. Ale naczyń nie było. I niczego nie było, na co matka wydałaby zarobione u farmera pieniądze. Z nudów wziął pierwszą książkę, przekartkował, ostentacyjnie dotykając stron niemal wszystkimi palcami, odstawił z powrotem, spojrzał na Ksenię: „Ja o tym nie raz myślałem, mamo: ty Jacka Londona, Hemingwaya czytasz po angielsku, a jaki ty masz z tego pożytek, kiedy ty dzisiaj motyką zarabiasz sobie na chleb, a wczoraj gnój w oborze miesiłaś? I przedwczoraj. Komu powiedzieć – nie uwierzy. Ludzie za granicę wyjeżdżają na zarobek, dzieciom swoim pomagają, nie znając żadnego języka, tylko moja matka wielce mądra, jakby przywiązana do wsi. Siedzi tutaj i czeka na cud. O, człowiek przyjechał z tysięcy kilometrów i nie żałuje – skinął na zducha. – Camszedzie, ty ile języków znasz?”, – zapytał nieco drwiąco.
Ten posłusznie podniósł rękę z rozpostartymi palcami.
– Ile, ile? – nie uwierzył Aleksander.
– Pięć – wypowiedział na głos Camszed, – pięć znam.
– I angielski? – Zduch w odpowiedzi tylko skinął głową. – Patrz, jacy wy tu mądrzy się zeszliście. Mamo, słyszysz? – na głos dziwił się Aleksander, – ja ci przecież nie zducha, a poliglotę przyprowadziłem! Jeszcze bardziej się zdziwił, kiedy matka o coś zapytała tamtego po angielsku, a on w odpowiedzi uśmiechnął się i zaczął również odpowiadać po angielsku. Sasza, poza słowem „Tadżykistan”, niczego nie zrozumiał i zaprotestował:
– A ja tu co – zbędny? Albo normalnie mówcie, albo ja pójdę. – Zamilkł. Patrzył na matkę i jakby po raz pierwszy widział: na twarzy aż rozbłysnął niespotykany dotąd uśmiech, inne spojrzenie, inna postawa, i cała ona jakby pani z ekranu telewizora, tylko w matczynym znoszonym ubraniu.
I nawet kiedy wyszedł z domu, wsiadł do starego ojcowego „Moskwicza”, nie przestawał dziwić się temu, jak zmieniła się matka przez ten czas, gdy mieszkała osobno. Chociaż od małego widział, że ona wieczorami czyta, i nie kobiece czasopismo czy gazetkę z poradami, a grube książki, którymi była zastawiona niemal cała jej izba. Później, kiedy się ożenił, zaczęło drażnić matczyne czytanie, niezrozumiałe i marne. Niechby wyższe wykształcenie miała, a to przeżyła w oborze. Pewnego razu, kiedy żył ojciec, usłyszał:
– Może byśmy, Kseniu, nie sprzedawali cieliczki? Zostawimy sobie – jeszcze jedna krówka będzie na podwórku. O, mleczarki po wsiach jeżdżą, od ludzi mleko skupują. Choć i tanio, ale koło domu. I codziennie „żywa” kopiejka.
Matka milczała, a ojciec rozgniewał się: „Nie chcesz – tak i powiedz. Ty lepiej książek nakupujesz, niż krowę. Już i tak całą chatę zastawiłaś – profesorka. – Wiedział, że Ksenia marzyła o nauce i kiedy go coś piekło, dokuczał tym słowem, poniżał, żeby nie zapominała o swoim miejscu – dalej niż fermy nie sięgnęła. – Twoje, Kseniu, skończyło się. O, syna trzeba uczyć. A to pieniądze i nie małe”.
W odpowiedzi Ksenia wtedy rzuciła: – Moje i nie zaczynało się. Pokora matki, z jaką ta poszła mieszkać do dziadkowej chaty, początkowo cieszyła. A teraz mu się wydawało, że ona zobojętniała nie tylko na własny dom, ale i na niego, nawet – na wnuki. Bo tylko raz zajrzała, i to, żeby wziąć jakieś książki. Pewnie najdroższe. O, wystawiła na półce, jakby na pokaz. „Przywiozłem na swoją głowę”, – z jakiegoś powodu gniewnie pomyślał o zduchu, jakby ten był w czymś winny.
Kseni wydawało się, że w jednej chwili wokół zmieniły się wszystkie kolory i stało się tak jasno, jakby wzeszło nie jedno słońce, a od razu kilka. I uśmiech u tego mężczyzny słoneczny, tak szczery i tak życzliwy – dawno już do niej tak nikt się nie uśmiechał. Po raz pierwszy do syta rozmawiała w tym języku, którego pragnęła od małego. Po raz pierwszy słowa wypowiadała na głos nie dla samej siebie, a dla kogoś, kto nie tylko rozumiał ją, ale i wdzięcznie odpowiadał, jakby i sam powracając do już utraconego świata. Mówił o czymś zwykłym, codziennym, a w duszy Kseni niespodziewanie rodziło się święto.
Ona wyprzedzała z pracą, brała się sama wynosić cegłę z domu, myła od sadzy i starej gliny, wykładała na słońcu do suszenia, aż Camszed nie zauważył:
„Nie można kobiecie tak ciężko pracować”.
Ksenia początkowo zmieszała się, zapytała ponownie, co mówi, kiedy ten lekko odsunął ją od ciężkiego kosza: „Ja sam”. Na podwórku ostrożnie wyłożył cegłę i poszedł do domu, a Ksenia stała, jakby nie wiedziała, co robić dalej.
Do wieczora piec rozebrano, umyto cegłę i uprzątnięto z domu starą glinę. Zmęczeni, odpoczywali pod morwą, gdzie jeszcze do tej pory stał spory stół z dwiema wielkimi ławami. Camszed przez jakiś czas patrzył na okazałe drzewo, potem uśmiechnął się:
– U mnie w Tadżykistanie także rośnie morwa, starsza, prawda, bo jeszcze dziad sadził.
– A dlaczego wy tutaj, a nie w domu? – wyrwało się Kseni.
– Bo wojna. – Zduch spojrzał na kobietę, spoważniał. – A ja nie chcę walczyć, ani za jednych, ani za drugich – wszyscy oni – zabójcy. Wszyscy, – dodał tak, jakby przekonywał nie tylko Ksenię, ale i siebie samego. – Rwą się do władzy, do wzbogacenia, dla tego przelewają krew. Bez wyboru, okrutnie. I potem, kto by co mi nie mówił, ale kiedy przychodzą do władzy krwawymi ścieżkami, znaczy zabójcy, niechby jakimi wodzami nie byli. Ale i jacy z zabójców wodze… – Pogardliwie machnął ręką i tak samo pogardliwie spojrzał gdzieś w noc: – A ja już wojnę widziałem i śmierć widziałem. Śmierć nie ma narodowości i jednakowo wszystkim straszna. A kogoś poprzeć, znaczy – zabijać. Ja nikogo nie poparłem, odmówiłem, kiedy mi dawali w ręce automat. I dlatego dla wszystkich stałem się zdrajcą, przestępcą, który, prawda, nikogo nie zabił i nie ograbił, ale skazany na śmierć. Dlatego oto i żyję daleko od swojej morwy, – opuścił oczy, chowając przed Ksenią to, co, jak kara Pańska, wypala duszę tęsknotą za wszystkim, co bliskie i na długo utracone. A może i na zawsze.
Ksenia chciała zapytać o rodzinę, ale nie odważyła się. Myślała – sam opowie, lecz mężczyzna zamilkł, a potem spojrzał na swoje ręce w sadzy i pyle, zakłopotany uśmiechnął się: “Trzeba by się umyć”. Szli ścieżką nad brzeg, a Czamszed na głos zachwycał się stawem, który wyglądał spomiędzy drzew. A Ksenia przypomniała sobie, że nie zapytała syna, czy przyjedzie zabrać zduna na noc do siebie. Miejsca i u niej wystarcza, ależ… Poczuła, jak zapłonęła jej twarz, opuściła głowę, jak winna uczennica. Pokazała Czamszedowi kładkę, gdzie zawsze myła się sama i szybko poszła z powrotem, jakby uciekała, chociaż czuła, że dogania ją jedynie wstydliwa cisza. W domu wyjęła z pieca żeliwny garnek z ciepłą wodą, rozcieńczyła zimną, wzięła ręcznik i czyste ubranie, wyszła na podwórze, rozglądając się, gdzie można by samej się umyć. Lepiej byłoby w stawie, ale Ksenia, kiedy myła się wcześniej, wiedziała – wokoło nikogo. A tutaj obcy mężczyzna, do tego szybko się ściemniło, a nad brzegiem raz po raz wyślizgiwały się zaskrońce z trzcin. I kto wie, jak długo ten mężczyzna będzie się mył. Weszła do pustej stodoły, zaniosła dużą starą miskę i dwa wiadra z wodą. Zamknęła drzwi i zaczęła się rozbierać. W stodole było ciemno i nie widziała, gdzie położyć ubranie. Do tego czerpaka nijak nie mogła namacać. Trochę uchyliła drzwi, wyjrzała i otworzyła szerzej. Ksenia miała włosy jak u rusałki, tylko ciemne i jeszcze zupełnie bez siwizny. Ona i
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
