Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Książka o obrzędowym folklorze Hucułów Adela Hryhoruk. Etnologia Huculszczyzny: folklor i obrzędowość. — Lwów: Rastr-7, 2020. — 252 s., il.

Слово Просвіти, №04 за 2021 рік

Nestor MYZAK, doktor nauk historycznych, profesor, Czerniowce. Ukraińska ustna twórczość ludowa oraz związana z nią obrzędowość w niepowtarzalny i wszechstronny sposób odzwierciedlają światopogląd naszego narodu. Przeszedłszy długą drogę rozwoju i nabrawszy wysokiej formy artystycznej, folklor wystarczająco pełnie reprezentuje narodową mentalność Ukraińców, co potwierdzają fundamentalne badania nad tym problemem. Ukraiński folklor jest oryginalny tym, że jest naznaczony wyrazistymi cechami etnograficznymi regionów geograficznych państwa — Bojkowszczyzny, Polesia, Pokucia, Słobożanszczyzny, Podola, Huculszczyzny, gdyż jest uwarunkowany bytem, trybem życia, warunkami naturalnymi, gospodarką oraz historycznie ukształtowanymi tradycjami tych miejscowości. Folklor i obrzędowość mieszkańców Karpat, będące ważnym komponentem ukraińskiej twórczości ludowej, harmonijnie wpisują się w ogólnonarodową tradycję. Studiom nad tym fenomenem poświęcona jest książka Adeli Hryhoruk „Etnologia Huculszczyzny: folklor i obrzędowość”. Aktualność tego wydania polega przede wszystkim na tym, że w warunkach niepohamowanej globalizacji, transformacyjności otaczającego świata dla każdego człowieka wzrasta potrzeba poznania autentycznej kultury własnego narodu, ukształtowania pozytywnej aksjologii własnej przestrzeni narodowej i nauczenia się integrowania ze światową przestrzenią duchową w taki sposób, aby nie utracić przy tym własnych korzeni, tożsamości, tradycji. Opierając się na zasadach polifunkcjonalności i wariantywności folkloru, autorka kładzie nacisk na aspekt etnologiczny. Takie ukierunkowanie pracy wyczuwalne jest już w rozdziale, który naświetla ogólnoteoretyczną tematykę, gdzie poruszane są kwestie istoty folkloru, historycznej ewolucji jego składników, osobliwości systemu gatunkowego, specyfiki funkcjonowania itp. Książka Adeli Hryhoruk rozpatruje folklor jako ważną stronę kultury duchowej Hucułów, analizuje obrzędowość pieśniarską, w tym pieśni kalendarzowo-obrzędowe cyklu zimowego, wiosennego, letniego z ich szeroką tematyką, obrzędowość rodzinną na Huculszczyźnie. Ważny jest rozdział, w którym rozpatrywany jest folklor prozatorski w jego gatunkowej różnorodności — bajki, legendy i podania, modlitwy ludowe, anegdoty, zagadki, przysłowia i powiedzenia. Analiza konkretnych grup tematycznych, motywów, gatunków ma u swych podstaw zasady historyzmu i daje wyobrażenie o dynamice procesu folklorystycznego, prawidłowościach zmian artystyczno-stylowych i treściowych w nim zachodzących. Autorka zatrzymuje się na wyjaśnieniu takich pojęć jak „obrzęd”, „obrzędowość”, „poezja obrzędowa”, „pieśni obrzędowo-rodzinne”, „pieśni połonińskie”, „rytuał” oraz innych, nie mniej ważnych momentach, które mają ścisłe związki z folklorem, a dla ich pełniejszego przyswojenia przez uczniów i studentów podaje w podręczniku „Krótki słownik terminów literaturoznawczych i krajoznawczych”. Całkiem zasadnie Adela Hryhoruk stawia w bezpośredniej zależności kompleks kalendarzowo-obrzędowy od cykliczności prac gospodarskich na Huculszczyźnie, śledzi poetykę pieśni pracy i weselnych. Autorka proponuje do rozważenia użytkownikom tego wydania także huculską choreografię ludową, gdyż taniec ludowy zawsze był bardzo ważny w tradycyjnej kulturze mieszkańców Karpat. Słusznie podkreślając genetyczne pokrewieństwo tańców huculskich z ogólnoukraińskim folklorem tanecznym, autorka zaznacza, że tańce ludowe tego regionu mają swoje charakterystyczne cechy, zachowały pradawną archaikę, znaczenie rytualne. W melodiach, gestach, ruchach przeglądają się głębokie warstwy dawnej kultury, wyobrażenia światopoglądowe, archaiczne obrzędodziejstwo. Są one istotnym przejawem samodzielnych cech narodowych, etnicznej tożsamości ukraińskiej. Analiza tańców kalendarzowo-obrzędowych, obrzędowo-rodzinnych, pozaobrzędowych rozrywkowych daje pełne wyobrażenie o tym unikalnym skarbie kultury huculskiej, który warto zachowywać i pomnażać. Dlatego logiczna jest opowieść o scenicznym życiu ludowych tańców huculskich oraz amatorskich dziecięcych zespołach choreograficznych, które kontynuują życie tego rodzaju sztuki ludowej. Charakterystyczną cechą podręcznika jest jego maksymalne wypełnienie potrzebną informacją, rozpatrywanie zjawisk folklorystycznych w ich historycznej zmienności, szerokie odwołania do najbardziej autorytatywnych źródeł, co jest niezwykle potrzebne dla tego rodzaju literatury dydaktycznej. Książka Adeli Hryhoruk jest cenna gruntownym wykładem współczesnego stanu folkloru i obrzędowości Huculszczyzny, jednak jej ważne znaczenie polega także na tym, że autorka proponuje metodyczny instrumentarium przyswajania materiału przez osoby uczące się: po każdym rozdziale podawane są pytania i zadania do treści naświetlonego materiału, które sformułowane są tak, aby zapewnić efektywne opracowanie przez ucznia/studenta materiału dydaktycznego w procesie samodzielnej pracy. Wiele zadań ma charakter poszukiwawczo-badawczy i jest skierowanych na kształtowanie u młodzieży szkolnej i studenckiej umiejętności pracy naukowej. Rozdział „Zalecenia metodyczne dotyczące studiowania kursu” zawiera tematykę i plany międzyprzedmiotowych zajęć seminaryjnych ze wskazaną literaturą oraz rady metodyczne dotyczące ich prowadzenia, wskazówki, jak przygotowywać komunikaty, referaty, doniesienia, jak zapisywać i paszportyzować utwory folklorystyczne. A. H. Hryhoruk sama zebrała i usystematyzowała znaczną liczbę próbek folkloru wszystkich części huculskiego terytorium etnograficznego Ukrainy – galicyjskiej, bukowińskiej.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn