Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Poetyckie odczytanie narodowego obyczaju

Слово Просвіти, №04 за 2021 рік

Wasyl Hołoborodźko. Zagadki pięciu dziewczęcych ręczników. – Kijów, DP „Інформаційно-аналітичне агентство”, 2019. – 100 s. w ten sposób tworzą spójny, prawdziwy, doskonały obraz narodowego świata i ukraińskiego człowieka w nim, to znaczy, jak mówi on, Zwyczaju. W czym zatem przejawiają się istota i prawidłowości kształtowania się i rozwoju tego Zwyczaju? Zagadki pięciu dziewczęcych ręczników i ich rozwiązania – to krok po kroku poznawanie, rozumienie i uświadamianie sobie ich znaczenia w duchowym rozwoju narodu ukraińskiego, w kształtowaniu moralno-etycznej treści narodowego układu codziennego życia naszego ludu. Treść (w interpretacji W. Hołoborodźki – plan treści) czarnej i czerwonej barwy autor wywodzi z jedności dwóch składników – fizjologicznego (nadejście pierwszej miesiączki) i moralno-etycznego (obyczajowego) – to znaczy uaktualnionego dziewictwa tego, „co najpiękniejsze na świecie”. Dlatego też wieniec z kwiatów wyszyty na ręczniku Anny Sobaczko-Szostak, w którym harmonijnie połączono początki fizjologiczne i moralno-etyczne – czarne i czerwone – „co najpiękniejsze na świecie”, ponieważ symbolizuje dziewczęcą czystość i nieskazitelność, wierność dziewczyny narodowemu Zwyczajowi, w którym harmonijnie przenikają się i pierwsza w życiu miesiączka, i „dziewicza niewinność”, i „czerwiec w pierwotnej całości i pełni” i „dziewicza niewinność”, i czarna ziemia, najściślej związana z wyszytymi kwiatami, bo wszystko to – świętość, dlatego też jest „najpiękniejsze na świecie” i stanowi istotę tradycyjno-obyczajowego świata ukraińskiej duchowości narodowej. Zakorzenienie w ten świat rozwija się na ręcznikach wyszywanych według obrazów Paraski Chomy, Kateryny Biłokur, Marii Pryjmaczenko, tworząc spójny obraz moralno-etycznych i psychologicznych prób dziewczyny, jej wierności narodowemu Zwyczajowi aż do nadejścia komory weselnej. Ziemia, wieniec, kwiaty, kłos w takim razie stanowią te składniki, które określają istotę treści przedstawionej (według W. Hołoborodźki – plan wyrazu) na dziewczęcych ręcznikach, a tym samym naturę świata, w którym dochodzi do owych moralno-etycznych i psychologicznych prób dziewczyny. W ludowych wierzeniach ziemia jest święta, jest matką, która nas urodziła, jest żywicielką. Dlatego w poezji W. Hołoborodźki ziemia jest „zagadką dziewczęcego dziewictwa”, a połączenie czarnej i czerwonej barwy w planie wyrazu najściślej wiąże się z „uaktualnieniem według Zwyczaju”, to znaczy z nadejściem dojrzałości płciowej, którą dziewczyna strzeże jako to, „co najpiękniejsze na świecie”. Jak widzimy, dziewicza niewinność to swego rodzaju świętodziejstwo, czystość, szlachetność, które czczą dziewczynę, tak jak czczona jest także ziemia, która nas urodziła. Zatem rzutowanie przez W. Hołoborodźkę ludowego światopoglądu, rozumienia świata, wyrażania świata i interpretowania świata na codzienność, na świadomość i życie dziewczyny oraz życie otoczenia, w którym ona żyje, nabiera szczególnego znaczenia społecznego i publicznego. W rezultacie fizyczne cechy dorosłej dziewczyny przechodzą w zjawiska kultury ludowej, a „haft na ręczniku świadczy również o tym, że dziewczyna zna Zwyczaj i będzie przestrzegać jego wymogów w swoim życiu” (s. 93), o czym przypomina także piąty ręcznik, wyszyty według obrazu Marii Pryjmaczenko „Czarny zwierz”. Ten zwierz bowiem jest oplątany namalowanymi kwiatami, jest dziki i drapieżny, trzeba się go strzec, tak jak trzeba strzec się utraty

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn