Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

PRZECIWANGIELIZM od Iryny FARION

Слово Просвіти, №04 за 2021 рік

Przeciwangielizm 18. STAKEHOLDERZY Edukacja to terytorium nowej wiedzy, dlatego pojawienie się nowych pojęć i słów w tej dziedzinie jest logiczne, pożądane i nieuniknione. Jednak edukacja to także fundament tradycji narodowej i potrzeb narodowych, a przede wszystkim własny język, a nie chaotyczna cyrkulacja nieustannych zmian dla ich imitacji czyzyjegoś zgubnego interesu. Nowe słownictwo w dziedzinie edukacji jako pierwsze ujawnia nie tylko procesy innowacji, ale także motywy ich powstania, a co za tym idzie – ich potrzebę. Wśród takich zapożyczeń leksykalnych znajduje się nowoangielizm w błędnym wariancie fonetycznym przez pośrednictwo moskiewskie „stejkholder” zamiast „stejkholder” (w ukraińskim oryginale autorka wskazuje na różnicę między „стейкхолдер” a „стейкголдер”). W języku angielskim stakeholder [ˈsteɪkˌhəʊldə – -ˌhɒʊld-, amer. -ˌhoʊld(ə)r] n – to: 1. osoba zainteresowana (w szczególności w jakiejś sprawie), stakeholder (interesariusz); (shareholder) akcjonariusz, właściciel; 2. prawn., karc. pośrednik, który tymczasowo przechowuje pieniądze lub mienie, dopóki nie zostanie wyjaśniony jego właściciel; stakeholder analysis – analiza stron zainteresowanych; stakeholder theory – teoria stron zainteresowanych (ZNAUS https://e2u.org.ua/dicts/common). Z punktu widzenia słowotwórstwa – to słowo złożone, utworzone z dwóch składników: stake 1. (w grach hazardowych) niezależna strona, u której każdy z obstawiających wnosi pieniądze lub żetony; 2. osoba, która interesuje się czymś lub troszczy się o coś, zwłaszcza o biznes (Stakeholder. zob.: https://www.lexico.com/en/definition/stakeholder, data dostępu 3.03.2020); jedno ze znaczeń to “udział, część w zysku” (ARS, s. 716); holder – dzierżawca, właściciel (ARS, s. 358). Pojęcie “stejkholder” pojawiło się w przestrzeni edukacyjnej Ukrainy w 2015 roku. Natomiast tak zwana “koncepcja kapitalizmu interesariuszy” zyskała popularność w połowie lat 80. XX wieku. Sformułował ją Edward Freeman (R. Edward Freeman), profesor katedry zarządzania biznesem Uniwersytetu Stanu Wirginia w pracy “Zarządzanie strategiczne: koncepcja stron zainteresowanych” (“Strategic Management: A Stakeholder Approach”, 1984 r.). W tej monografii autor wprowadza pojęcie “strona zainteresowana” (stakeholder – coś znacznie szerszego niż po prostu “akcjonariusz”) i proponuje traktować firmę, jej wewnętrzne i zewnętrzne otoczenie jako złożony system osób zainteresowanych jej działalnością, których interesy i wymagania kierownicy firmy powinni brać pod uwagę i zaspokajać w określonej formie na odpowiednich warunkach (zob.: https://www.swissinfo.ch/rus, data dostępu 18.01.21). Czyli tak zwana z jakiegoś powodu teraz nieprzetłumaczalna jednostka stakeholder, czyli osoba zainteresowana (lub strony) – to grupa lub jednostka, które mają legitymny interes w działalności organizacji i w pewnym stopniu zależą od niej lub mogą wpływać na jej działalność. Inaczej – to grupy interesu lub grupy wpływu. Zatem teoria “stron zainteresowanych” (interesariuszy) – to kierunek w zarządzaniu, który interpretuje strategię z punktu widzenia uwzględnienia interesów osób (lub stron) zainteresowanych. Zdaniem Billa Royce’a (Bill Royce) po raz pierwszy termin “strona zainteresowana” w sensie biznesowym został użyty w jednym z raportów ekonomicznych w kwietniu 1963 roku. Na tle dyskusji o prawie do regulowania celów korporacyjnych jedna z dyskutantek – Marion Doscher – użyła starego szkockiego terminu stakeholder, który oznaczał prawnego pretendenta do czegoś cennego. (zob.: https://www.peoples.ru/science/philosophy/r__edward_freeman/, data dostępu 18.01.21). Zauważmy, że do tej pory w zarządzaniu korporacyjnym nie wypracowano jednolitej opinii co do definicji pojęcia interesariuszy. Według jednej z opinii – to każda grupa lub osoba, która może wpływać na działalność organizacji (E. Jekszykiejew) lub osoba czy grupa osób, które pozostają we wzajemnej zależności wobec przedsiębiorstwa (M. Petrow). Na szczęście w pracach napotykamy takie rodzime synonimiczne odpowiedniki w formie konstrukcji opisowych: strona zaangażowana, strona zainteresowana, grupa wpływu, koalicja wpływu, uczestnicy koalicji, grupa zainteresowana, grupa docelowa, grupa interesu (Hanna Piskurska. Podejście interesariuszy w zapewnianiu jakości szkolnictwa wyższego: file:///C:/Users/User/Downloads/_1_2019.pdf, data dostępu 15.01.21). Ponieważ od niedawna, w czasie niwelowania edukacyjno-duchowych wartości narodowych oraz triumfu chciwości i interesu, na edukację i naukę bezkrytycznie przenosi się kategorie biznesowe, to właśnie za tym nieprzetłumaczalnym anglicyzmem (lub szkocyzmem) ukryto stopniowe znikanie narodowych modeli uniwersytetów i tworzenie jednolitej przestrzeni edukacyjnej, która pracuje według praw rynkowych. W warunkach ograniczania wsparcia państwowego, które systemowo rozpoczęło się za ministra edukacji S. Kwita (on pierwszy publicznie wystąpił przeciwko finansowaniu edukacji przez państwo!), oraz wzmocnienia konkurencji w ramach przestrzeni edukacyjnej, uniwersytety zmuszone są przejmować funkcję finansowania i opracowywać skuteczniejsze metody zarządzania. W rezultacie uniwersytety masowo, niczym za dotknięciem czarodziejskiej kapitalistycznej “interesariuszowskiej” różdżki, zaczęły tworzyć “mapę interesów interesariuszy dla instytucji szkolnictwa wyższego” (zamiast mapy stron zainteresowanych…). Za tym obcym i strasznym słowem, od którego, jak żartował pewien profesor, od razu chce się jeść (bo kojarzy się ze stekiem…), kryją się zaledwie wewnętrzne strony zainteresowane: zdobywcy wyższego wykształcenia (licencjaci, magistrzy, doktoranci), wykładowcy, pracownicy; zewnętrzne strony zainteresowane: regionalne organy władzy państwowej, społeczeństwo jako całość, rodzice zdobywców wyższego wykształcenia, kandydaci na studia, pracodawcy, organizacje sfery socjalnej, instytucje edukacyjne różnych typów w granicach terytorium uniwersytetu, lokalne społeczności, organizacje społeczne i stowarzyszenia. Zatem, jak mówi S. Karawanski, używanie obcego słownictwa, a ponadto “popisywanie się” nim – wcale nie upiększa języka współczesnych i nie jest oznaką ich wykształcenia (Sekrety języka ukraińskiego. K., 1994, s. 147). Wśród wymagań językoznawcy wobec zapożyczonego słownictwa – zapożyczając, nie wykreślaj swojego: “zapożyczenie nie przekreśla istniejącego konkurencyjnego słowa”, nowa forma “musi łatwo spływać z języka”, nie być “dinozaurem” i zarazem być zrozumiałą. powinno wynikać z środków obrazowych języka ukraińskiego, nie powinno określać pojęcia za pośrednictwem innego języka. Czy „stejkholder” łatwo spływa z języka, czy jest dla wszystkich od razu zrozumiały, czy wynika ze środków obrazowych języka ukraińskiego, czy nie przyszło do nas znowu za pośrednictwem języka rosyjskiego, o czym świadczy jego pisownia w części oddania angielskiego dźwięku h jako ch, a nie g, którego w języku rosyjskim po prostu nie ma (zob. H. Piskurska, która powołuje się na rosyjskojęzyczne prace T. Jekszykiejewa, M. Petrowa, W. Sawwinowa i in.)? Pytanie jest retoryczne. Wydaje się, że te słusznie nazwane zasady używania obcych słów rozbijają się o brak wiary Ukraińców, ich niedocenianie samych siebie, ich nabyte kompleksy w czasach zniewolenia. I to tych Ukraińców, którzy reprezentują wierzchołek naszej edukacji. Zatem stejkholder czy zainteresowana strona? Czy korzystacz? Pytania retoryczne. Przeciwanglicyzm 19. HEJTER Portale społecznościowe wyrzuciły na powierzchnię nie zawsze zauważalną w prawdziwym życiu rasę ludzi – nienawistników, zazdrośników, oszczerców, obmówców, którzy w pełni ujawniają się w różnych komentarzach pod wpisami znanych i publicznych osób. Oczywiście, wynika to z własnego nieszczęścia i jedynego sposobu na bycie zrealizowanym poprzez okazywanie nienawiści do osoby odnoszącej sukcesy lub publicznej. Jednak nawet tutaj nasi użytkownicy języka sięgnęli po słowo-cudzoziemca hejter, chociaż poprawnie jest gejter. hate [heɪt] n 1. nienawiść; wstręt, odraza; 2. obiekt nienawiści; hate v [heɪt] v (past i p. p. hated pres. p. hating) 1. nienawidzić, nie cierpieć, bardzo nie lubić; odczuwać wstręt; 2. bardzo żałować (czegoś); bardzo nie chcieć (WAUS). Pochodna od hate, utworzona sposobem sufiksacji za pomocą agentiwa -er, oznacza osobę, która: zazdrości sukcesów innej lub po prostu psuje jej życie; mówi lub pisze nieprzyjemne rzeczy o kimś lub krytykuje czyjeś osiągnięcia, zwłaszcza w Internecie; odczuwa nienawiść lub wrogość (ukrytą lub otwartą) do czegokolwiek lub kogokolwiek; osoba, która realizuje siebie poprzez nienawiść do ludzi sukcesu. Te znaczenia są rozpowszechnione przede wszystkim w amerykańskim wariancie języka angielskiego (https://www.lexico.com/en/definition/hater; https://www.dictionary.com/browse/hater, data dostępu 16.01.2021). Nasz język ma co najmniej trzy słowotwórcze pochodne od bezokolicznika nienawidzić, stosowne w analizowanych kontekstach portali społecznościowych: nenawideć, nenawydnyk, nenawysnyk (ESUM, t. 4, s. 70), a także ohudnyk, hudyło, rozhudec (t. 1, s. 613). Mimo to leksem nienawiść, użyty w utworach wybitnych Ukraińców, jest dla nas nie mniejszym lekiem niż słowo miłość: O Boże, ja Tobie się modlę, Lecz kochać wrogów Wybacz mi, ja nie nauczę się… Ja mocno wierzę, Boże mój, Tylko święty ogień, nienawiść, Zerwie z kajdan naród mój I poprowadzi go do sławy! (Natalia Ływyćka-Chołodna) czy w prozie: “Stare “nie było, niet i byt’ nie możet” było tylko sformułowane przez Wałujewa, a narodziło się ono wśród samych Ukraińców, było przygotowane ich własnymi rękami, ich własną nienawiścią do samych siebie, ich własnym moralnym rozkładem i moralną nicością czasów pierwszej Ruiny” (W. Łypynśkyj) Kolejna manipulacja. W ustawie rzeczywiście mowa o tym, że klient może poprosić o obsługę w języku akceptowalnym dla OBU stron. Ale usługodawca nie jest zobowiązany znać inny język w tym przypadku. Oprócz tego nikt nie powinien wymagać obsługi po rosyjsku! Ukraiński teraz — język domyślny. 5. “Skargi nie będą działać. “Donosy” rozpalają wrogość”. Skuteczna metoda zmuszenia sfery usług do pracy lub, z czasem, otrzymywania kar za niewykonanie ustawy językowej — skargi do Pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego, które można będzie złożyć w formie papierowej lub elektronicznej. W przypadku, gdy naruszono wasze prawo do obsługi po ukraińsku, trzeba złożyć skargę i doprowadzić do jej rozpatrzenia oraz wykonania przez rzecznika językowego. Od dzisiaj język państwowy oficjalnie jest priorytetem. W sklepach, transporcie, szkołach i na uniwersytetach ma brzmieć UKRAIŃSKI. Wielu będzie musiało się uczyć. Ale przecież jesteśmy na Ukrainie, dlatego to naturalny proces. Przygotował Heorhij ŁUKIANCZUK Na podstawie materiałów z sieci Internet

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn