Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Narodowe związki twórcze: zagrożenia, wyzwania, perspektywa. Wystąpienie podczas przesłuchań „Wsparcie państwowe dla związków twórczych na Ukrainie: problemy i sposoby ich rozwiązania” w Komitecie ds. Polityki Humanitarnej i Informacyjnej Rady Najwyższej Ukrainy

Слово Просвіти, №04 за 2021 рік

Jewhen SZEWCZENKO, przewodniczący Rady Koordynacyjnej Narodowych Związków Twórczych Ukrainy. Kultura w historii Ukraińców zawsze odgrywała funkcję narodotwórczą i państwowotwórczą. Etnokulturowy krajobraz na terenach naszych ziem pod wpływem tradycji ludowej kształtowany był przez wiele pokoleń twórczych pasjonatów — mistrzów, artystów, budowniczych, mądrych sterników swojego narodu. Dzisiejsze pokolenia Ukraińców stanęły przed nowymi wyzwaniami podstępnej wojny hybrydowej, która za pomocą informacyjno-manipulacyjnej broni propagandowej i technologii „postprawdy” sprzyja obcemu wpływowi na świadomość, światopogląd i zachowanie naszych obywateli. Dramatyczne wydarzenia ostatnich lat, wojna w Donbasie, aneksja Krymu ujawniły agresywną istotę Federacji Rosyjskiej wobec siłowego i wirtualnego narzucania „ruskiego miru” oraz jego wartości na Ukrainie, podważania naszej państwowej niepodległości i dalszej kolonizacji kraju. W tak kryzysowych czasach właśnie ukraińska broń humanitarna i kulturowa, jako broń wojskowa, musi stać się priorytetem bezpieczeństwa polityki państwowej. Niestety, w ostatnich latach obserwuje się osłabienie zarówno sfery kulturowej, jak i stosowania jej jako potężnego środka konsolidacji narodu wobec globalnych i lokalnych zagrożeń. Na najwyższym szczeblu państwowym umniejsza się rolę naszej tożsamości kulturowej i tradycyjnych punktów odniesienia światopoglądowego, niweluje się odwieczne kanony duchowości naszego narodu, kultywuje się podejścia kosmopolityczne. Taka polityka kulturalna staje się coraz bardziej oczywista z wielu powodów. Na przykład w przestrzeni informacyjnej Ukrainy jako „nieformatowe” traktowane są jej historia, sztuka narodowa i kultura ludowa. Jakaż perspektywa czeka artystę, twórcę ludowego, związki twórcze na Ukrainie, gdy w państwie brak jest należytego wsparcia informacyjnego dla ich działalności? Jeszcze jeden wymowny przykład – oto już ponad dziesięć lat państwo nie zakupiło do Muzealnego Funduszu Ukrainy ani jednego dzieła sztuki. I taki stan rzeczy panuje niemal we wszystkich dziedzinach kultury, których rozwój przez kryzys systemowy i brak zrozumienia niezbędnych decyzji strategicznych jest hamowany. Dzisiaj, po raz pierwszy od lat ukraińskiej niepodległości, Komitet ds. Polityki Humanitarnej i Informacyjnej Rady Najwyższej zainicjował przesłuchania parlamentarne dotyczące wsparcia państwowego dla związków twórczych na Ukrainie oraz rozwiązania kwestii kryzysowych na drodze do tego celu. Z materiałów informacyjnych wynika, że celem tych przesłuchań jest głęboka analiza praktyki dotyczącej zawodowych pracowników twórczych, a także udoskonalenie mechanizmów wsparcia państwowego dla narodowych związków twórczych jako ważnego składnika współczesnej wspólnoty artystycznej i społeczeństwa obywatelskiego. Dziękujemy kierownictwu Komitetu, deputowanym ludowym za tę inicjatywę i wykonaną pracę organizacyjną. Podkreślę, że podobnych pozytywnych sygnałów od państwa związki twórcze wcześniej faktycznie nie otrzymywały. Chciałoby się więc wierzyć, że dzisiejsze przesłuchania spotkają się z pozytywnym odbiorem wielotysięcznej społeczności związkowej i skutecznie wpłyną na rozwiązanie palących problemów branży. Pozwolę sobie na niewielki rys historyczny, bez którego mówienie o jakiejkolwiek perspektywie będzie trudne. Przez wiele lat w niektórych mediach systemowo rozpowszechniano i rozpowszechnia się negatywne informacje na temat narodowych związków twórczych Ukrainy, z naklejaniem etykiet w rodzaju „stalinowskie związki”, „sowietyzm”, przeżytek przeszłości. Papierkiem lakmusowym w dyskredytacji związków twórczych stała się wyrażona w sierpniu 2011 roku przez doradcę Prezydenta Ukrainy Hannę Herman opinia o konieczności reorganizacji związków twórczych oraz przemyślenia ich pożytku dla społeczeństwa i celowości wsparcia państwowego dla nich. Z wysokiej trybuny państwowej ta niesławna „działaczka” zaproponowała w zamian tworzenie nowych związków z niezależnymi osobami twórczymi i zaproponowała likwidację majątku związków na rzecz sierot i osób starszych. To wystąpienie odbiło się szerokim echem w prasie i wywołało potężną negatywną reakcję wśród działaczy kultury, pracowników twórczych, artystów, aktywistów, patriotów. W szeregu opublikowanych oświadczeń i apeli od wspólnot twórczych wyrażano kategoryczne zastrzeżenie wobec pospiesznej i nieprzemyślanej reorganizacji związków na mocy decyzji dyrektywnych oraz ich możliwej likwidacji. Wydaje się, że była to zemsta na inteligencji twórczej i związkach twórczych za wsparcie wydarzeń rewolucyjnych na Majdanie Niepodległości w Kijowie i innych miastach kraju w 2004 roku. Mimo to minęła już prawie dekada, a niestety zamiary te do dziś nie zostały wykreślone z porządku obrad poszczególnych sił politycznych i postaci. Muszę przyznać, że „konstruktywny” przykład komunikacji ze związkami twórczymi na szczeblu państwowym zademonstrowało kierownictwo Ministerstwa Kultury, Polityki Informacyjnej i Sportu, które od pierwszych miesięcy swojej pracy zabrało się za realizację idei Hanny Herman. Rezultat jest wszystkim znany. Nie marnujmy więc drogich dla społeczeństwa i państwa sił oraz czasu, nie traćmy zaufania naszych obywateli i szansy na zmianę ich życia na lepsze. „Dobrodziejom”, w tym także tym, którzy gdzieniegdzie siedzą w państwowych fotelach, chcę podkreślić, że utożsamianie narodowych związków twórczych z państwem, a tym bardziej z radzieckim, to nonsens lub obłuda. Związki twórcze nie są przedstawicielami państwa i wykonawcami jego polityki. Wiele narodowych stowarzyszeń twórczych powstało właśnie jako reakcja na bezczynność państwa wobec odrodzenia, wsparcia i rozwoju poszczególnych, żywotnie ważnych dla narodowego postępu sfer kultury. Współczesne związki mało zależą od państwa politycznie, co jest uwarunkowane odpowiednią ustawą. Zacytuję: „Związki twórcze są niezależne w swojej działalności statutowej od organów władzy państwowej i organów samorządu terytorialnego, partii politycznych, innych organizacji społecznych”. Głównym kierunkiem ich wzajemnych relacji z państwem jest wsparcie finansowe związków w różnych formach oraz udzielanie gwarancji ochrony socjalnej jej członkom. W tej historii musimy postawić kropkę. W przyszłości podobne dyskusje muszą odbywać się w płaszczyźnie prawno-proceduralnej z odpowiednimi wnioskami i konsekwencjami. Naszym zdaniem, w celu zapobiegania dalszym konfrontacjom, konfliktom, manipulacjom i podwójnym standardom, państwo powinno oficjalnie i publicznie zadeklarować: czy wspiera narodowe związki twórcze w ich działalności, czy uznaje i szanuje codzienną żmudną pracę oraz twórcze wysiłki dziesiątek tysięcy członków związków? Członków związków, którzy ze swojej strony zapewniają realizację państwowej polityki kulturalnej, zachowanie fundamentalnych podstawowych wartości narodowych, ciągłości kultury i sztuki w naszym państwie. Zdajemy sobie sprawę z pełnej odpowiedzialności za stan i perspektywy sfery kulturowej. Obecnie związki twórcze, które są chronione na szczeblu państwowym statusem narodowym i zrzeszają dziesiątki tysięcy członków, prowadzą znaczącą działalność, począwszy od zachowania dziedzictwa kulturowego oraz jego tradycyjnej wiedzy i umiejętności, narodowej tożsamości kulturowej Ukrainy na arenie międzynarodowej – a kończąc na obronie tradycyjnych wartości narodu ukraińskiego w warunkach kryzysów gospodarczych, turbulencji politycznych, wojny hybrydowej i okupacji naszych terytoriów, pomocy weteranom sfery kulturalno-artystycznej. Jednak najwyższej efektywności tej działalności związków twórczych nieustannie przeszkadzają chroniczne nierozwiązywanie problemów zabezpieczenia organizacyjnego związków, polityki fiskalnej wobec artystów, zawyżone taryfy komunalne, które stają się zagrożeniem nie tylko dla istnienia poszczególnych ośrodków artystycznych w regionach, ale także dla filii centralnych. Potężny potencjał i misja społeczna narodowych związków twórczych nie budzi wątpliwości, zważywszy na ich liczebność, popularność i rozpoznawalność medialną. Osobliwość związków twórczych polega na tym, że zrzeszają one ukraińskich artystów za gwarancją ich pewnego wsparcia państwowego. Jednocześnie potencjał związków nie jest wykorzystywany w pełnym zakresie w polityce kulturalnej państwa. Z obiektywnych i subiektywnych przyczyn. Chociaż w warunkach optymalizacji działalności związków mogą one stać się skutecznymi czynnikami w sferze budownictwa kulturowego kraju oraz perspektywicznymi czynnikami jego rozwoju i promocji narodowego produktu kulturowego na świecie. Naszym zdaniem działalność związków powinna stać się bardziej efektywna w warunkach aktywizacji partnerstwa i należytego wsparcia państwa. Tutaj niezbędne są rozdzielenie konkretnych funkcji i uprawnień oraz pragmatyczne programy wspólnych działań w sferze kulturalnej. Zatem, jak widzimy, ta dziedzina wymaga rzetelnej, wszechstronnej analizy, opracowania specyficznych strategii wyjścia z kryzysu oraz planów nieustannego, szybkiego rozwoju branży. Mimo to chciałbym poruszyć choćby kilka palących problemów. Po pierwsze. Niezwykle krytyczna sytuacja zaistniała w sferze zachowania i rozwoju niematerialnego dziedzictwa kulturowego Ukrainy, gdzie do dziś występują unikalne autentyczne formy, które już utraciło wiele krajów świata. Jednak nasze państwo nie podejmuje systemowych działań na rzecz zachowania nosicieli i wrażliwych, oryginalnych przejawów tradycyjnej kultury ludowej, pomimo wieloletnich zaleceń organizacji międzynarodowych i ratyfikowanych ustaw. Do dziś nie uchwalono opracowanej Ustawy Ukrainy o niematerialnym dziedzictwie kulturowym i, jak nam wiadomo, jej przyjęcie jest problematyczne. Po drugie. Przed Ukrainą stoi globalne wyzwanie: jak odrodzić i zachować całościowy obraz kultury narodowej, jak odnaleźć własną tożsamość kulturową, jak rozwinąć i utwierdzić swoją oryginalność. Po trzecie. Niezbędne jest zapewnienie równowagi między rozwojem podstawowej kultury narodowej a sferą przemysłów kulturowych. Związki twórcze wspierają rozwój sfery przemysłów kulturowych i uważają, że potencjalnie stanowią one fundament dla rozwoju i dostarczania kadr dla tej branży. Po czwarte. Szczególnej uwagi państwa wymaga sfera praw autorskich i pokrewnych, których przestrzeganie jest niezbędne w produkcji produktu kulturalnego dla większości współczesnych ukraińskich twórców. Jak wiadomo, obowiązujące ustawodawstwo przewiduje wykorzystanie prawa autorskiego jako źródła tworzenia majątku i środków związków twórczych, jednak realia życia są inne. Dzisiejsze inicjatywy ustawodawcze Ministerstwa Gospodarki dotyczące prawa autorskiego, a w szczególności zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, wbrew zaleceniom nie tylko krajowych, ale i wiodących międzynarodowych ekspertów, są skierowane na zaspokojenie interesów środowiska biznesowego z branży muzycznej kosztem uzasadnionych interesów przedstawicieli zawodów twórczych. Jednocześnie właściwe ministerstwo gospodarki od lat faktycznie ignoruje jakąkolwiek współpracę ze związkami twórczymi, jednoosobowo regulując wspomnianą sferę, co jest mało efektywne. Na zakończenie wnosimy kilka propozycji od krajowych związków twórczych do projektu decyzji Komitetu, które, naszym zdaniem, przyczynią się do rozwoju sfery kulturalno-artystycznej Ukrainy: 1. Utworzyć radę społeczną ds. państwowej polityki kulturalnej i roli krajowych związków twórczych w realizacji strategii kulturalnych z udziałem Komitetu ds. polityki humanitarnej i informacyjnej Rady Najwyższej Ukrainy, Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy, Krajowych Związków Twórczych Ukrainy. 2. W najkrótszym czasie opracować i zrealizować Mapę drogową priorytetowych działań na rzecz rozwoju kultury narodowej i sztuki w państwie z udziałem krajowych związków twórczych na najbliższą perspektywę. 3. Utworzyć Narodowy Instytut Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ukrainy. 4. Wnieść pod obrady Rady Najwyższej Ukrainy i przyjąć Ustawę Ukrainy „O niematerialnym dziedzictwie kulturowym”. 5. Przeprowadzić konsultacje z szerokim kręgiem liderów opinii, działaczy kultury, ekspertów, przedstawicieli związków twórczych w sprawie opracowania i realizacji nowego modelu polityki kulturalnej państwa w warunkach wojny na wschodzie kraju i okupacji Krymu. 6. Rozwiązać kwestię systemowego wsparcia finansowego przez państwo dla krajowych związków twórczych, przewidując w Budżecie Państwowym Ukrainy środki na przedsięwzięcia kulturalno-artystyczne krajowych związków twórczych Ukrainy, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki oraz ich działalność statutową. 7. Zainicjować przed Radą Najwyższą Ukrainy potrzebę uzupełnienia części drugiej artykułu 92 Kodeksu Ziemskiego Ukrainy „Prawo stałego użytkowania działki ziemskiej” punktem e) Krajowe związki twórcze. 8. Wystąpić do władz miejskich Kijowa o przyznanie pomieszczeń dla Narodowego Związku Działaczy Teatralnych, Narodowego Związku Choreograficznego i Narodowego Związku Kobzarzy. 9. Rozwiązać kwestię przeniesienia podległości sfery prawa autorskiego i praw pokrewnych, włącznie ze zbiorowym zarządzaniem prawami majątkowymi właścicieli praw, do Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej zamiast Ministerstwa Gospodarki. 10. Opracować i ustanowić wyższe odznaczenie państwowe w dziedzinie kultury i sztuki — „Za wybitny wkład w kulturę narodową Ukrainy”. 21 stycznia 2021 roku.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn