Zdjęcie ze strony president.gov.ua W Ukrainie uczczono pamięć Bohaterów spod Krut. Materiał przeczytają Państwo na str. 3 WIKTOR MOROZ HALYNA PAŁAMARCZUK
Tłumaczenie maszynowe
SPOJRZENIE
Mirosław DOCZYNIEC, pisarz, dziennikarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki
14600. Tyle wojen było w historii ludzkości. Wszystkie rzekomo z różnych powodów, o różnej taktyce i strategii, różnym czasie trwania i liczbie ofiar.
Ale wszystkie miały jedno wspólne: wojna kiedyś się zaczyna i kiedyś się kończy.
Wojny były, są i będą obecne na świecie, dopóki w ludzkiej naturze istnieją agresja, ambicje, chciwość, zazdrość, pycha, nietolerancja i międzyplemienna nienawiść. Czyli – wiecznie. A polityczno-narodowo-społeczno-religijne uzasadnienia to tylko cywilizacyjna otoczka wnętrza wykultywowanego, trzewnego barbarzyństwa.
Zaczynają się i kończą… Kończą się i zaczynają…
Matematyka i filozofia śmierci.
Napięcie ciszy. Zapach wojny zawisł w powietrzu. Świat to czuje i mówi, krzyczy o tym.
U nas – milczenie. Dlaczego?
Pasjonaria milczą, bo są gotowe walczyć za Ukrainę w każdych warunkach i do końca.
Bagno milczy, bo nie będzie walczyć i dlatego nie chce wierzyć, że wojna nadejdzie.
Ukryci (i nie zupełnie) wrogowie milczą,
bo i tak walczą przeciwko Ukrainie wewnątrz Ukrainy.
Wspominając 300 Spartan… W 480 r. p.n.e. ambitny Kserkses zebrał na granicy Grecji armadę liczącą 250 tysięcy ludzi. Wysłał do Greków posła z żądaniem poddania się i oddania mu dobrowolnie „ziemi i wody”. Posła wrzucono do studni – żeby poszukał ziemi i wody. Kserkses wysłał kolejnego negocjatora z obietnicą nadania lojalnym Grekom tytułu „przyjaciół Persów”. Wielu na to się złapało. Tylko nie spartański król Leonidas. Zdecydowanie odpowiedział: Molon labe, co znaczy „Przyjdź i weź”. Wtedy Kserkses ruszył na Grecję. Ale do armii obronnej przyłączyły się bynajmniej nie wszystkie greckie miasta. Niektóre powiedziały, że dopiero po święcie na cześć Apolla…
W wąskim wąwozie Termopile potężne armie perskie spotkała mała armia Leonidasa. Chmura strzał, wypuszczona na nich, zasłoniła słońce. Bronili przejścia cały dzień. Następnego dnia Kserkses rzucił do ataku kolejny oddział, drugi, trzeci, w tym także «Nieśmiertelnych»… I wszystko bezskutecznie. Aż w końcu uciekł się do podstępu i przekupił jednego kalekę, a ten przeprowadził ich górską ścieżką, by obejść obrońców. Persowie uderzyli znienacka od tyłu. Walka była zacięta – włóczniami, krótkimi mieczami i wręcz. Do ostatniego tchnienia ostatniego wojownika bronić się było gwardii Leonidasa. 300 Spartan.
…U nas też będą – nasi 300
Spartanie. A nawet więcej. Oni są i będą. Ale nie ma Leonidasa. O, bogowie, nie ma u nas Leonidasa! Panie, dlaczego hojnie zsyłasz nam proroków i poetów, ale nie dajesz w stosownej chwili godnego wodza?!
Nie wszystko jest takie proste z ordą… Nie zapominajmy, że rodzonym ojcem Czyngis-chana był Kazach Merkit Szeledu.
Że formacja Czyngisydów miała istotny wpływ na genotyp Kazachów.
Że zawsze omijali ich szerokim łukiem wszystkie wojownicze plemiona.
Że dla nich klan to świętość. A Kazach dla Kazacha to brat.
Że Dywizja Panfiłowa, która zatrzymała Niemców pod Moskwą, składała się w większości z Kazachów.
Że etniczni Kazasi dzisiaj nie lubią ani Nazarbajewa, ani Tokajewa, a tym bardziej Moskali, których od trzydziestu lat z wszystkich eksponowanych stanowisk «łagodnie» wypycha się.
Że dla Kazacha ten, kto podniósł na niego broń, jest śmiertelnym wrogiem.
Że Ordyńczyk, nawet cywilizowany,
pozostaje w głębi swojej istoty trochę, a może nie trochę, dziki.
Że kiedy Ordyńczycy zbierają się na protest bez kobiet (w przeciwieństwie do przyjaciół), to jest wojna.
Pewnie Putin o tym wie. A jeśli nie, to się dowie więcej. Bo to kolejny sygnał, że prędzej czy później nadchodzi zmęczenie dyktaturą.
(«Komórki dni»)
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty. Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym — przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Przeznaczenie płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Buczma Chrystyna Ołeksiwna – 1000 hrywien. 2. Moroz Łarysa Zachariwna – 500 hrywien.
Tłumaczenie maszynowe
Kreml nie rozumie istoty Ukrainy. Dlatego interwencje Putina po Euromajdanie dały odwrotny skutek: Ukraina jest bardziej niż kiedykolwiek wcześniej zorientowana na Zachód. Ale Putin tak wiele zainwestował w swoją konfrontacyjną politykę, że nie może po prostu ustąpić. Zarówno Ukraińcy, jak i Zachód powinni pozostać nieugięci, aby zmusić go do zwątpienia, póki nie jest za późno. Która strona mrugnie pierwsza w tych zimowych nieolimpijskich igrzyskach?
Mykoła RIABCZUK
Wraz z nasileniem rosyjskiej presji politycznej i szantażu wojskowego, które eufemistycznie nazywa się „kryzysem ukraińskim”, liczne recepty na możliwe „rozwiązania konfliktu” napływają z różnych stron. Bardzo się one różnią – od tradycyjnych wezwań do porozumienia się z Rosją, zaspokajając jej „obawy o bezpieczeństwo” (jakby to Ukraina zagrażała Rosji, a nie odwrotnie), i zmuszenia Kijowa do przestrzegania osiągniętych „kompromisów” – do mniej popularnych, choć znacznie bardziej rozsądnych wezwań do zbiorowego przeciwstawienia się bandyckiemu państwu, które terroryzuje swoich sąsiadów i otwarcie niszczy porządek międzynarodowy.
Ukrainę traktuje się jak obiekt Ukraina praktycznie nie ma wpływu na te debaty, traktuje się ją raczej jak obiekt niż podmiot rozwoju geopolitycznego. Eksperci zazwyczaj zakładają, że jeśli Zachodowi i Rosji nie uda się osiągnąć jakiegoś „kompromisu” i pokojowo narzucić go Ukrainie, to Rosja rozwiąże „kwestię ukraińską” siłą. Historia regionu pokazuje jednak, że ani pokojowe, ani siłowe narzucanie nie przebiegnie gładko. Ukraina raczej będzie stawiać opór, jak Polska w 1939 roku, niż ustąpi, jak Czechosłowacja w 1938 roku. Dwudziesty wiek daje przynajmniej dwa przykłady ukraińskiego oporu – w latach 1918–1921 przeciwko bolszewikom oraz w latach 1945–1949 przeciwko sowietom w zachodniej części kraju. Ukraińscy twórcy narodu, niezależnie od swoich preferencji ideologicznych, nie mieli innego wyboru, niż skłaniać się ku Zachodowi i dystansować od Rosji. Oddzielić się albo zginąć – to był jedyny sposób, by przetrwać w konfrontacji z Imperium Rosyjskim, które nigdy nie uznawało odrębnego ukraińskiego języka, kultury i tożsamości i uporczywie próbowało je zniszczyć – represjami lub asymilacją.
Zachód jako modus vivendi dla przetrwania W pewnym sensie Ukraińcy musieli być „zachodnikami z konieczności”: musieli przyjąć zachodnie wartości i dyskursy, nawet jeśli nie zawsze czuli się z nimi komfortowo. Zachodnia orientacja Ukrainy nie jest czymś narzuconym z zewnątrz przez złowrogi Zachód (który w rzeczywistości był raczej obojętny lub w ogóle nieświadomy jej istnienia) czy przez ukraińskich zmitologizowanych prawicowych radykałów (w rzeczywistości dość marginalnych). Ukraińska prozachodnia postawa jest jej modus vivendi, jej sine qua non dla przetrwania wobec wrogiego sąsiada, który nigdy nie pogodził się z suwerennym istnieniem Ukrainy. Warto przypomnieć, że to wcale nie mityczni „radykalni nacjonaliści”, a pierwszy postkomunistyczny prezydent Łeonid Krawczuk i zdominowany przez komunistów parlament uchylili się od pełnego członkostwa Ukrainy we Wspólnocie Niepodległych Państw na początku lat 90., a później także od wielu innych inicjatyw integracyjnych, które promowała Moskwa. Nie „radykalni nacjonaliści”, a Łeonid Kuczma, drugi postkomunistyczny prezydent (rosyjskojęzyczny z Dniepru, jeśli ktoś zapomniał), podpisał w 1998 r. postanowienie „O zatwierdzeniu Strategii integracji Ukrainy z Unią Europejską”, a pięć lat później – ustawę „O podstawach bezpieczeństwa narodowego Ukrainy”, przyjętą przez ukraiński parlament. Jej artykuł 6 stwierdzał, że Ukraina „dąży do integracji z europejską przestrzenią polityczną, gospodarczą i prawną w celu uzyskania członkostwa w Unii Europejskiej, a także z euroatlantycką przestrzenią bezpieczeństwa w celu uzyskania członkostwa w Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego”. Znamienne, że premierem Kuczmy w tamtym czasie był były gubernator doniecki Wiktor Janukowycz, który ostatecznie sam później jako prezydent pracował nad Umową stowarzyszeniową z UE i zrezygnował z niej dopiero pod silną presją Moskwy. Co właściwie sprowokowało masowe protesty i w końcu upadek Janukowycza w lutym 2014 roku.
Koniec „dwuwektorowości” Wbrew rozpowszechnionemu na Zachodzie wyobrażeniu o głębokim „podziale” Ukrainy, pewien konsensus dotyczący integracji europejskiej istniał w ukraińskim społeczeństwie na długo przed rewolucją 2013–2014 lat. Inna sprawa, że wielu miało nadzieję (naiwnie) zachować przy tym także dobre stosunki z Rosją. Właśnie dlatego większość społeczeństwa, popierając hipotetyczne wejście Ukrainy do UE, nie popierała wejścia do NATO, rozumiejąc drażliwość tego tematu dla Kremla. Jednak mało kto spodziewał się, że nawet czysto gospodarcza umowa z UE wywoła podobne rozdrażnienie. Aby udobruchać Moskwę, Janukowycz oficjalnie nadał Ukrainie w 2012 roku status państwa poza-blokowego i przedłużył rosyjskiej flocie dzierżawę bazy morskiej w Sewastopolu na kolejne 25 lat. Nie pomogło. W 2014 roku Rosjanie okupowali Krym i zainscenizowali fałszywe „powstanie” w Donbasie.
Putinowskie błędy w obliczeniach Rosyjska inwazja nie zmieniła nastawienia Ukraińców wobec UE, ponieważ było ono pozytywne już wcześniej, za to istotnie wpłynęła na ich stosunek do NATO. Dzisiaj 73% respondentów w ogólnokrajowych sondażach popiera wejście Ukrainy do NATO, podczas gdy 21% jest przeciwne członkostwu. Liczby różnią się w zależności od regionu, wykazując absolutne poparcie dla członkostwa na zachodzie i tylko relatywne na wschodzie; tak samo różnią się te wskaźniki wśród różnych grup językowo-etnicznych, jednak i tutaj chodzi tylko o korelację, a nie przyczynowość. Jeszcze wyraźniej wzrosło poparcie dla niepodległości narodowej – waha się ono obecnie od 92% na zachodzie do 68% na wschodzie oraz od 90% wśród osób ukraińskojęzycznych do 70% wśród rosyjskojęzycznych. I to poparcie ma dość praktyczny wymiar: według ostatnich sondaży, 50% obywateli Ukrainy jest gotowych bronić swojego kraju przed rosyjskim atakiem (w tym 37% z bronią w ręku, włącznie z rzekomo „prorosyjskim” wschodem, gdzie taką gotowość deklaruje 26%).
Przynależność etniczna staje się drugorzędna. Niepodległa Ukraina powstała w 1991 roku jako naród polityczny z inkluzywnym obywatelstwem i szerokimi prawami mniejszości, i właśnie taki typ tożsamości jest dziś wspierany zarówno przez państwo, jak i społeczeństwo obywatelskie. To sprawia, że pojęcie przynależności etnicznej staje się coraz mniej istotne w kategoriach politycznych, sprowadzając je do czysto prywatnej sprawy, jak religia czy przynależność partyjna. Moskwa, jak się zdaje, nie może lub nawet nie chce uznać, że etniczni Rosjanie i rusofoni na Ukrainie to przede wszystkim obywatele ukraińscy, którzy mają nie tylko szerokie prawa językowo-kulturowe, ale i niepomyślane w dzisiejszej Rosji wolności polityczne i obywatelskie. Swobodnie wybierają sobie prezydentów i deputowanych w konkurencyjnych wyborach, bez obaw ich krytykują i odwołują, i nie życzą sobie w najmniejszym stopniu dyktatury typu moskiewskiego na Ukrainie. Ukraina to demokracja, choć niedoskonała. Oznacza to między innymi, że ktokolwiek byłby prezydentem kraju i jakąkolwiek politykę Zachód lub Rosja, albo jedni i drudzy, próbowaliby mu (lub jej) narzucić, on/ona musi przede wszystkim słuchać swoich obywateli i spełniać ich życzenia, lub przynajmniej przekonywać ich, że zaproponowana polityka jest słuszna i celowa. Kompromisy są zawsze możliwe – jeśli nie stawiają pod znakiem zapytania suwerenności i zdolności do działania narodu (jak robią to na przykład porozumienia mińskie w rosyjskiej interpretacji). Ukraińcy mogliby odłożyć swoje dążenia do NATO na pewien czas, gdyby w zamian otrzymali wyraźniejsze perspektywy członkostwa w UE – czyli wyraźny sygnał, że nie są porzuceni przez Zachód i nie zostali pozostawieni na łaskę Rosji. Nie jest jednak jasne, czy UE jest gotowa na taki kompromisowy gest, a tym bardziej – czy jest to w stanie zadowolić Rosję.
Szalone przekonania. Przecież mało prawdopodobne, by rosyjscy politycy wierzyli we własny mit o „zagrożeniu ze strony NATO”. Głównym zagrożeniem dla nich nie jest Zachód, a wolna, demokratyczna, zamożna Ukraina, która podważa putinizm samym swoim istnieniem, oferując Rosjanom alternatywę – europejski model rozwoju. Rosyjską politykę wobec Ukrainy określają dwa fundamentalne kompleksy ideologiczno-psychologiczne: (a) niezadowolenie z porządku globalnego po zimnej wojnie (włącznie z osobistym resentymentem Putina) i w konsekwencji chęć jego zrewidowania, zwłaszcza w Europie Wschodniej, oraz (b) szczere, choć szalone przekonanie, że Ukraińcy są jedynie regionalną odmianą Rosjan, a dlatego trzeba ich zawrócić do rosyjskiego łona, nie zważając na ich własne poglądy i pragnienia. Pierwszy kompleks czyni Rosję niebezpieczną siłą rewizjonistyczną, która próbuje zawrócić Europę do Jałty i owianych złą sławą „stref wpływów”. Drugi kompleks czyni obsesję rosyjskiej elity, w szczególności Putina, na punkcie „kwestii ukraińskiej” niemal tak samo paranoiczną, jak obsesja niemieckiego kierownictwa w latach 30. XX wieku na punkcie „kwestii żydowskiej”. Między tymi dwiema paranojami istnieje, oczywiście, istotna różnica: w odróżnieniu od nazistów, którzy uważali wszystkich Żydów za nieczystych i skazanych na zagładę, rosyjscy ideolodzy są bardziej elastyczni: „dialektycznie” rozróżniają „dobrych”, „poprawnych” Ukraińców, którzy uznają „jedność” z Rosjanami i dlatego zasługują nie tylko na łaskę, ale i na promocję – oraz Ukraińców „zepsutych”, „niepoprawnych”, których trzeba jednoznacznie zniszczyć. Tę „dialektykę” bardzo dobrze nakreślił jeden z putinowskich guru geopolitycznych Aleksandr Dugin latem 2014 roku, kiedy Ukraińcy niespodziewanie przywitali rosyjskich przybyszów w Donbasie nie kwiatami, a kulami: „Ja nie wierzę, że to Ukraińcy. Ukraińcy to wspaniały słowiański naród. A to jakaś rasa śmieci, które wypełzły z kanałów ściekowych… Ukrainę trzeba oczyścić z tych idiotów. Ludobójstwo tych kretynów nasuwa się samo przez się…”. Innymi słowy, Ukraińcy mają szansę przeżyć tylko wtedy, gdy wpisują się w wyobrażenie Dugina o „wspaniałym słowiańskim” plemieniu czy wyobrażenie Putina o „jednym narodzie”. A jeśli nie – niech przygotowują się na los „śmieci z kanałów ściekowych” – czy, jak niedawno obiecał im prowadzący rosyjskiego państwowego kanału telewizyjnego Anton Krasowski: „My napadniemy na Ukrainę. My weźmiemy waszą Konstytucję i spalimy ją na Majdanie, i my spalimy was [Ukraińców] także. Ukraina to nasza ziemia!”.
Czy Europejczycy są gotowi poświęcić kilka dolarów? Dwa imperatywy – rosyjskie pragnienie podbicia Ukrainy i ukraińskie pragnienie zachowania suwerenności oraz europejskiej orientacji – czynią jakikolwiek realny kompromis między Moskwą a Kijowem praktycznie niemożliwym. Moskwa zdaje sobie z tego sprawę i dlatego próbuje prowadzić negocjacje bezpośrednio ze Stanami Zjednoczonymi, a nie z Ukrainą. Nie zdaje sobie jednak sprawy z czegoś innego: ani USA, ani ogólnie Zachód raczej nie będą w stanie spełnić żądań Moskwy, ponieważ (a) Ukraińcy są gotowi bronić swojej suwerenności niezależnie od pomocy Zachodu, więc Zachód nie może zbyt mocno naciskać, nie narażając się na opór. A po drugie, (b) zbyt duży nacisk byłby sprzeczny z podstawowymi zachodnimi wartościami i zasadami oraz oznaczałby ostateczną utratę twarzy. Zachód musi w ten sposób, nolens volens, reagować na wezwania Kijowa o pomoc – zarówno w formie dostaw broni, jak i w formie najostrzejszych możliwych sankcji wobec Rosji (a w szczególności wobec rosyjskich elit) w przypadku agresji. Mantra, że sankcje nie działają, jest kłamliwa. Nie działają one tylko wtedy, gdy są zbyt słabe, powierzchowne i niespójne. Rosja to nie Iran i nie Korea Północna. Rosyjska elita trzyma swoje pieniądze i majątek, swoje żony, dzieci i kochanki na Zachodzie i cieszy się dolce vita w zachodnich kurortach. Są oni w rzeczywistości bardzo wrażliwi na realne, a nie czysto deklaratywne sankcje. Jedyny problem – sankcje mają swoją cenę dla wszystkich, nie tylko dla Rosji. Sankcje mogą narazić każdego obywatela USA i UE na kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt dolarów strat. Czy życie tysięcy Ukraińców jest warte takiego poświęcenia – to raczej etyczne, aniżeli finansowe pytanie, które mieszkańcy zamożnego Zachodu muszą zadać sami sobie.
Reżim putinowski jest niezwykle oportunistyczny, choć lubi zgrywać ideologicznie opętanego i nieprzewidywalnego. Putin i jego świta to awanturnicy, jednak nie skłonni do nadmiernego ryzyka; rozumieją, że poważna porażka może stać się końcem reżimu. Dlatego zanim na kogoś napadną, muszą mieć pewność, że zwycięstwo będzie łatwe, a straty minimalne. Ukraińcy wspólnie z zachodnimi partnerami powinni zmusić ich do powątpiewania w to. Putin zainwestował zbyt wiele w konfrontację, więc trudno mu po prostu z wszystkiego zrezygnować i odejść z pustymi rękami. Bardziej prawdopodobny w takich okolicznościach wydaje się nie pełnoskalowa inwazja, a lokalna ofensywa, jak w latach 2014–2015, pod przykrywką doniecko-ługańskich „powstańców”. Jeśli „traktorzystom i górnikom” uda się dotrzeć do Naddniestrza czy Krymu, będzie wspaniale, ale jeśli nawet się nie uda, to „wyzwolenie” reszty Donbasu też będzie niezłym rezultatem. Tym bardziej, że w zapasie zawsze jest jeszcze możliwość wprowadzenia „sił pokojowych” dla ochrony „rodaków” przed nie raz już wspominanym przez moskiewskich propagandystów „ludobójstwem”. Najważniejsze – zachodnie sankcje w takich okolicznościach będą minimalne (jeśli w ogóle będą), natomiast efekt propagandowy, przynajmniej dla wewnętrznych konsumentów, będzie znaczący. Wszak Putin znów przyciągnął do siebie uwagę świata, pokazał, że jest równy Bidenowi, a Rosja – równa Ameryce, i że dalsze istnienie Ukrainy to tylko kwestia jego dobrej woli. A przy okazji można jeszcze mocniej dokręcić w Rosji śrubę i przedłużyć swoje polityczne przetrwanie jeszcze o kilka lub nawet kilkanaście lat w roli nieustraszonego przeciwnika hegemonii Zachodu, wybawcy wschodnich Słowian i niezastąpionego obrońcy oblężonej twierdzy pod nazwą „Rosja”. Autoryzowany przekład z angielskiego Chrystyny Semaniuk. Ze strony zbruc.eu
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
bohaterowie ochotniczych batalionów i młode pokolenie ukraińskich wojowników w walce z podstępnym moskiewskim wrogiem na wschodzie Ukrainy. Wśród tych, którzy zabierali głos, byli: więzień polityczny katowni terrorystów w Ługańsku Wołodymyr Semistiahа, bojowy generał wojny rosyjsko-ukraińskiej Serhij Kriwonos, były deputowany ludowy Andrij Lewus, przedstawiciele batalionów ochotniczych oraz licealiści. Chór Towarzystwa „Proświta” wraz z obecnymi wykonał „Czerwoną kalinę”, a narodowy artysta Ukrainy Taras Kompaniczenko zaśpiewał pieśni strzeleckie z tamtego bohaterskiego czasu. Imprezę zakończył uroczysty przemarsz kolumny licealistów przy muzyce orkiestry wojskowej. Od uczestników akcji przyjęto apel.
Światowym Kongresie Anestezjologów i Reanimatologów. Według Ołeha Pustowhara ważną częścią książki są wiersze „krutowskie”, należące do autorów z Połtawszczyzny. Ten rozdział otwiera wiersz znanej na Połtawszczyźnie literatki, publicystki, członkini zarządu Połtawskiej Krajowej Proświty, współzałożycielki i pierwszej przewodniczącej połtawskiego oddziału Związku Ukrainek, laureatki Orderu „Za zasługi” III stopnia i obwodowej nagrody im. Symona Petlury Ganny Antypowycz (Deniśko). Poległym pod Krutowem pani Ganna poświęciła „Romans ukraiński”, napisany pod wrażeniem pierwszych publikacji o Bohaterach Krutowa. Wiersz opracowano muzycznie. Uroczystość w Połtawskim Państwowym Uniwersytecie Medycznym zakończyło wykonanie romansu przez połtawskiego barda Jurija Trejhela.
Także rocznicę bitwy pod Krutowem uczcili historyczno-literackim edukacyjnym spotkaniem online (w formie konferencji Zoom) wykładowcy i studenci Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego. Podstawą tematycznego spotkania „Krutów: tragedia i wyczyn” były wystąpienia edukacyjne kandydatki nauk filologicznych, docent katedry literatury ukraińskiej Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego Ganny Radźko oraz regionalnego przedstawiciela Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim Ołeha Pustowhara.
Ganna Radźko opowiedziała o dziełach klasyków literatury ukraińskiej, którzy napisali przejmujące wiersze o bitwie pod Krutowem. Byli wśród nich Jewhen Małaniuk, Pawło Tyczyna, Bohdan-Ihor Antonycz, Jurij Kłen i inni. W wykonaniu studentki Daryny Żuczenko wybrzmiał wiersz „Śnieg”, którego autorem jest urodzony na Połtawszczyźnie poeta i tłumacz Hryhorij Bułach. Oleh Pustowhar przedstawił zebranym także książkę „Bohaterowie Krutowa i Połtawszczyzna”. Muzycznym akcentem spotkania było obejrzenie piosenki „Pod Kijowem, pod Krutowem”. Studenci Połtawskiego Uniwersytetu Pedagogicznego zdalnie nagrali tę patriotyczną pieśń na potrzeby spotkania online. Zebranie zakończyła internetowa prezentacja wystawy książek o bitwie pod Krutowem z zasobów biblioteki Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego.
Połtawskie biuro Północno-Wschodniego Międzyregionalnego Oddziału Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij ŁUKIANCZUK
Zdjęcie autora
W 104. rocznicę bohaterskiego czynu Bohaterów Krut uczczono zgodnie z tradycją zarówno na miejscu ich heroicznej bitwy w Krutach, jak i w Kijowie – na Mogile Askolda, gdzie spoczęli. Z inicjatywy i przy wsparciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki w stolicy w uczczeniu pamięci Bohaterów Krut wzięli udział przedstawiciele wielu społecznych organizacji patriotycznych: działacze «Proświty», «Ukraińskiej Alternatywy Patriotycznej», «Ruchu Oporu Kapitulacji», Stowarzyszenia «Demokratyczna Siekiera», «Korpusu Narodowego», Związku Oficerów Ukrainy, Ruchu Ludowego Ukrainy, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, OUN(D), Partii Ukraińskiej, przedstawiciele batalionów ochotniczych, które broniły i nadal bronią naszego państwa podczas rosyjsko-ukraińskiej wojny, licealiści Wojskowego Liceum im. I. Bohuna oraz inni. W tym roku uczestnicy po raz pierwszy przeszli w marszu ulicą Iwana Mazepy od stacji metra «Arsenalna» do Mogiły Askolda, gdzie 19 marca uczczeniu pamięci Bohaterów Krut poświęcono zebranie edukacyjne, które odbyło się w pomieszczeniu centrum szkoleniowo-symulacyjnego Połtawskiego Państwowego Uniwersytetu Medycznego (PDMU). Imprezę zorganizowali Katedra Medycyny Katastrof i Medycyny Wojskowej PDMU, Połtawskie Biuro Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UINP) oraz Rada Weteranów i Uczestników Działań Bojowych PDMU. W zebraniu wzięli udział studenci-stypendyści kierunku medycznego «ratownik medyczny» PDMU, wykładowcy oraz weterani rosyjsko-ukraińskiej wojny. Uczestnicy zebrania obejrzeli materiały informacyjne UINP oraz film dokumentalny państwowej platformy multimedialnej z cyklu «Piszemy historię», poświęcony bitwie pod Krutami. Przewodniczący Rady Weteranów i Uczestników Działań Bojowych PDMU Wiktor Lebiediew oraz starszy wykładowca Katedry Medycyny Katastrof i Medycyny Wojskowej Serhij Herasymenko zachęcali obecnych do zainteresowania się historią walki narodu ukraińskiego o niepodległość i podkreślali znaczenie wiedzy historycznej dziś, gdy państwo-agresor Rosja gromadzi wojska na granicach z Ukrainą. „Historia porusza się spiralnie: ponad sto lat temu wódz czerwonej Rosji Lenin wysłał wojska na UNR – na Charków, Połtawę, Kruty, Kijów, a dziś Ukraina stanęła w obliczu agresji już putinowskiej Rosji”, – zauważył Serhij Herasymenko. Regionalny przedstawiciel UINP w obwodzie połtawskim Oleh Pustowhar przedstawił środowisku medycznemu książkę „Bohaterowie Krut i Połtawszczyzna”, która w zeszłym roku została wydana przy wsparciu rady obwodowej i obwodowej administracji państwowej jako wydawnictwo o znaczeniu społecznym. Oleh Pustowhar jako autor-redaktor szczegółowo zatrzymał się nad rozdziałem, w którym
W 1918 roku odbył się uroczysty pogrzeb poległych w boju pod Krutami. Uczestnicy wydarzenia, zainicjowanego przez „Proświtę”, złożyli kwiaty pod pamiątkowym krzyżem Bohaterom Krut, ustawionym na Mogile Askolda, a duchowni odprawili panichidę za studentów. Znani działacze społeczni oraz bezpośredni uczestnicy rosyjsko-ukraińskiej wojny w swoich przemówieniach zwrócili uwagę na tradycję wojskowego i obywatelskiego heroizmu ukraińskiej młodzieży, zapoczątkowaną przez nieustraszonych krutjanców w 1918 roku i kontynuowaną przez kolejne pokolenia ukraińskich bohaterów, którą obecnie naśladują
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Apel», s. 1
Dziś oddajemy hołd bohaterom spod Krut tutaj, na miejscu ponownego pochówku tych z nich, którzy polegli wówczas na polu bitwy, w trakcie której ponad 100 lat temu zatrzymali dziesięciokrotnie przeważające siły oszalałego moskiewskiego wroga, który pędem rwał się do Kijowa jako stolicy UNR, by zlikwidować jej niepodległość, która zaledwie kilka dni wcześniej została przywrócona. Właśnie w tym czasie ci młodzi Ukraińcy faktycznie pokrzyżowali wszystkie plany moskiewskiego najeźdźcy. Jednak dla Moskwy nawet sam fakt istnienia ukraińskiej państwowości był tak nie do przyjęcia, że wówczas ona, choć nieco później, to jednak doprowadziła do okupacji naszego państwa. O tym, że istnienie Ukrainy jako niezależnego państwa było nie do przyjęcia, jasno świadczy także fakt, że również po drugim przywróceniu niepodległości w 1991 roku Moskwa znów pozostawała w nieprzezwyciężonym dążeniu do zniewolenia nas. Jednak na to Moskwa odważyła się teraz, dopiero po 23 latach, gdy poczuła, że traci całkowicie wszelki wpływ na Ukrainę po zwycięstwie Ukraińców na Euromajdanie nad jej marionetką na fotelu prezydenta. Nie zdołała jednak dokonać zaboru Ukrainy w 2014 roku, i znów dzięki ukraińskim patriotom, którzy, idąc na front jako ochotnicy, a zapewniając mu zaplecze wolontariatem, zerwali blitzkrieg wroga, przy faktycznie całkowicie zniszczonych wówczas Siłach Zbrojnych, za sprawą tej samej moskiewskiej marionetki. Obecnie zaś, prowadząc przeciwko Ukrainie potężną wojnę informacyjną mającą na celu zdyskredytowanie tych, którzy obronili ją przed zajęciem 7 lat temu, Moskwa ponownie skupiła na naszych granicach swoje okupacyjne armady, łudząc się, że jednak zdołała osłabić zdolność obronną naszego państwa oraz wsparcie międzynarodowe na tyle, że uda jej się dokonać zniewolenia Ukrainy, tak jak 100 lat temu. Dlatego właśnie wzywamy obecne władze, by nie lekceważyły istniejącego zagrożenia wojskową inwazją moskiewskiego agresora i domagamy się maksymalnego wzmocnienia zdolności obronnej naszego państwa jako jednego z najskuteczniejszych mechanizmów zapobiegania agresji w ogóle, w tym celu: 1. maksymalnie rozwijać współpracę w kwestii niedopuszczenia do moskiewskiej agresji przeciwko Ukrainie (zarówno poprzez zaostrzenie sankcji wobec Moskwy, jak i współpracę wojskową) w środowisku międzynarodowym (zarówno z państwami partnerskimi Ukrainy, jak i z organizacjami międzynarodowymi – NATO, OBWE, UE itd.); 2. zapewnić Siłom Zbrojnym Ukrainy wszystko, co niezbędne (przede wszystkim najnowsze systemy uzbrojenia ukraińskiej produkcji), dla stworzenia skutecznej obrony, poprzez obciążenie całego przemysłu obronnego pracą na trzy zmiany (wraz z wyprowadzeniem z bankructwa również tych wszystkich państwowych przedsiębiorstw sektora obronnego, które obecnie zostały tam wepchnięte okolicznościami), i zapewniając to wszystko pełnym finansowaniem poprzez przeniesienie środków z różnych, mniej ważnych (obecnie) projektów, w rodzaju „wielkich budów” (wychodząc z założenia, że „komina się nie maluje, kiedy dom się pali”); 3. w razie braku lub niedostatecznego zabezpieczenia określonych segmentów obronnych naszego państwa (jak na przykład w obronie przeciwlotniczej) zwrócić się o pomoc do międzynarodowych partnerów (na przykład o pełne zamknięcie przez nich nieba nad terytorium naszego państwa, aby zapobiec zarówno ostrzałom rakietowym, jak i wszelkim innym uderzeniom z powietrza na nasze terytorium); 4. zakazać na poziomie ustawodawczym kolaboracjonizmu oraz zaprzestać wszelkiej moskiewskiej propagandy na terytorium Ukrainy, poprzez wykrywanie i całkowitą neutralizację kanałów jej rozpowszechniania oraz pociąganie do odpowiedzialności karnej moskiewskiej agentury odpowiedzialnej za jej rozpowszechnianie.
Ruch Społeczny „Ukraińska Alternatywa Patriotyczna”, 29 stycznia 2022 r., m. Kijów, Mogiła Askolda
Tłumaczenie maszynowe
29 stycznia 1918 roku odbyła się bitwa pod Krutami. 104 lata temu młodzi patrioci stanęli w obronie IV Uniwersału Centralnej Rady, którym po raz pierwszy w XX wieku proklamowano państwową niepodległość, i powstrzymali na cztery dni rosyjsko-bolszewicki najazd. W Połtawie uczczono pamięć Bohaterów Krut.
Zebrano informacje o Bohaterach Krut – lekarzach związanych z Połtawszczyzną, którym udało się przeżyć i uratować nie jedno życie. Tak więc rodowita Myrhorodzianka, siostra-miłosierna Armii UNR Olena Melnyczuk po klęsce Pierwszych Wyzwoleńczych Zmagań pogrążyła się w życiu społecznym, stała się jedną z czołowych działaczek Związku Ukraińskich Lekarzy w Czechosłowacji, studiowała na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Karola, była specjalistką chorób wewnętrznych. Rodowity mieszkaniec wsi Żurawka na Połtawszczyźnie Jurij Woroniy (przyszły wybitny chirurg, doktor nauk medycznych, profesor) ochotniczo wstąpił do oddziału sanitarnego wojsk Centralnej Rady Ukraińskiej, który brał udział w bitwie pod Krutami. Wraz z kolegami-lekarzami Jurij Woroniy wycofał się do Kijowa. Udział w bitwie pod Krutami wywarł wpływ na jego dalsze życie: służby specjalne ZSRR uważnie obserwowały „nieprzewidywalnego” chirurga i „ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalistę”. 3 kwietnia 1933 roku Jurij Woroniy po raz pierwszy na świecie dokonał udanego przeszczepu całego narządu człowiekowi. Jednak wydarzenie to przez długi czas przemilczano. Środowisko medyczne dowiedziało się o nim dopiero z publikacji raportu z operacji w, włoskim czasopiśmie „Minerva Chirurgica”, gdzie zaznaczono, że nerka podjęła krążenie i zaczęła funkcjonować samodzielnie, a także z referatu angielskich transplantologów na
Tłumaczenie maszynowe
Za wielką państwowotwórczą nadzieją i euforią, które ogarnęły ukraińskie społeczeństwo
Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy
Świat dla Ukrainy nigdy nie był komfortowy. Obecnie jest taki, jakim był zawsze, kiedy obok maszerują okrucieństwo i dobroć, podłość i szlachetność, nienawiść i miłość, wojny oraz nadzieje na pokój, barbaryzacja i cywilizacja. Oczywiste jest, że te ludzkie wzloty i upadki moralne to wieczny życiowy towarzysz narodów. Nikt i nic nie jest w stanie pokonać tego odwiecznego zła. A misja Człowieka polega jedynie na nieustającej walce o humanitarną proporcję, kiedy będzie przybywać światła i cnót. Bez tego krzepiące zawołanie, że „dobro zawsze zwycięży zło”, pozostanie atrakcyjnym marzeniem.
Ogromne, niewiarygodnego poziomu osiągnięcia intelektualne i technologiczne nie stały się gwarancją dobra wspólnoty ludzkiej, która nie tylko bardziej konkuruje, współzawodniczy, pokonując jedni drugich. W jej łonie mieści się stale żyjący embrion wojny, ludobójstwa, nietolerancji. Postęp rozumu, znacznie wyprzedzając stan moralno-etyczny ludzkości, tak i nie zapewnił jej trwałego rozwoju. A znacząca uniwersalna wartość etyczna odpowiedzialności „za wszystko co żyje” została wyrzucona na pobocze cywilizacyjnych dróg. Indywidualne, narodowo-państwowe, zbiorowe „ego” wzięło górę, przekształcając się w zagrażające wyzwania XXI wieku.
Uogólnienie współczesnych tendencji w pełni charakteryzuje sytuację, w której znalazła się współczesna Ukraina oraz społeczność międzynarodowa w wyniku militarnych zagrożeń RF, która jest beznadziejnie chora na wojowniczą imperialność. Nie bawiąc się w prognozy dotyczące stabilizacji tego wybuchowego stanu, jestem pewien, że nabrał on siły ustalonej tendencji, która w perspektywie będzie nieprzerwanie przejawiać się w tych czy innych zagrażających formach.
Bezsprzecznie, przyczynowość tej wszechświatowej biedy znajduje się w geopolitycznym centrum zła o nazwie Moskiewszczyzna. Takie niby „pozaprawne” pojęcie jest używane przez nas nieprzypadkowo. Nie podoba się ono kremlowskim przywódcom, a także „naszym” rodzimym, którzy zaglądają w ich czarne podniebienie.
Jednak właśnie w zrozumieniu moskiewszczyzny kryje się niemało bezpośrednich odpowiedzi na aktualne pytania czasu. Bo nie znając jej istoty, świat nadal będzie niezdolny do pokonania jej cynicznej podstępności. „Chyba nie ma na świecie narodu, o którym świat wie mniej, niż o narodzie moskiewskim” – pisał P. Sztepa.
Jak to się stało, że ugrofiński narodek, powstawszy z nędznego suzdalskiego ułusu, wyrósłszy w ogromne imperium, kontynuuje, nie przestając, zagarniać znacznie bardziej kulturalne wokół siebie narody? Sądzę, że właśnie nieznajomość charakterystycznych cech Moskali stawała się przyczyną tych ruin i nieszczęść, które spadły na los Ukraińców, Polaków i innych.
Dlaczego ludność, która swoją własną literaturę zaczęła tworzyć dopiero w XIX wieku, o 800 lat później niż Ukraińcy, nie wygrywając własną siłą żadnej bitwy, stała się tak zagrażająco „wszechmocną”? Odpowiedź i nazwa tej siły-słabości – wszechogarniające kłamstwo.
Historia zaświadcza, że Moskwini, „utalentowanie” opanowawszy szkołę zwodzenia oszustwem, łapówką, przymilnością, podstępnością, stawali się zgubą dla wielu narodów, o czym niejednokrotnie przekonały się Ukraina, Polska, Turcja, jak i cała Europa. Przypomnijmy chociaż historię sprzed stu lat, kiedy większość ukraińskich polityków i urzędników, uwierzywszy w kłamstwa kierenskich, leninów, trockich o „mirze”, rozpuściła wojsko, czyniąc niepowetowane zło ukraińskiej państwowości. Przypomnijmy Polskę, która na rzecz bolszewickiej Rosji podpisała w 1921 roku traktat ryski, a po 18 latach znalazła się pod moskiewskim jarzmem.
Taki samowolny stosunek charakteryzował wszystkie strony istnienia Moskiewszczyzny, towarzysząc jej polityce zagarnięcia ukraińskiego Kościoła i ogłoszenia się państwem „Rosja”. Tymi samymi metodami kontynuuje ona zagarnianie, zniewalanie świata, depcząc suwerenne prawa narodów i państw, w szczególności Ukrainy, Mołdawii, Gruzji. Oczywiście, najbardziej przykrym błędem po Norymberdze było to, że ludzkość „połknęła” szereg agresywnych aktów Rosji, które w sposób fundamentalny zmieniły międzynarodowy porządek dzienny, bezkarnie naruszając prawo międzynarodowe. Swoiste zachęcanie rosyjskiej politycznej wojenki przez kraje rozwiniętej demokracji doprowadziło do niezwykle napiętej sytuacji międzynarodowej, stawiając przede wszystkim Europę na granicy wielkoskalowej wojny. Bo „miękka” reakcja jest interpretowana przez Putina jako słabość, wzmacnia jego ekspansjonistyczne pragnienia. Tym bardziej, że „zaniepokojenie” i „troska” globalnych instytucji (od ONZ do UE) są dalekie od tego, by zmienić sytuację na lepsze. Skłaniają do tego i poszczególni wiodący gracze polityczni, przede wszystkim Niemcy, kontynuując politykę „ułagodzenia”, nakładając embargo na dostarczanie Ukrainie broni obronnej. Przy czym taka sama jest opinia publiczna niemieckiego społeczeństwa, ponieważ tylko 20% obywateli popiera dostawy broni dla Ukrainy, przeciw – 59%. Wszystkie sześć partii politycznych reprezentowanych w Bundestagu (od Lewicy po Wolnych Demokratów) jest przeciwnikami pomocy obronnej dla Ukraińców (71% i 54%).
W unisonie z tym, nie wspierając Ukrainy, 26 stycznia Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy potwierdziło przytłaczającą większością („za” – 97, „przeciw” – 41) pełnomocnictwa rosyjskiej delegacji (kraju-agresora), po raz kolejny niwelując wartości eurostandardów.
Mówią, że „nie poznawszy moskiewstwa, nie da się go pokonać”. Wydawałoby się, że RF wystarczająco „przekonała” kraje zachodnie i NATO, aby stosować bardziej wpływowe mechanizmy prewencyjne, dopóki moskiewscy podpalacze nie rozpoczęli wojny, której oni, w rzeczywistości, nigdy nie przerywali ze swoimi sąsiadami. Wspomniany przez nas P. Sztepa w książce „Moskiewstwo” zaznaczał, że jeszcze ponad 450 lat temu polski król Zygmunt II zwracał się do brytyjskiej królowej Elżbiety I: „Moskiewszczyzna jest zajadłym wrogiem wszelkiej wolności. My jesteśmy sąsiadami moskiewszczyzny, a dlatego znamy i rozumiemy ją lepiej. Ostrzegamy Was oraz inne narody, aby nie poświęcać godności, wolności, Waszego własnego i Waszych ludzi życia, a zwalczać dziki moskiewski naród”.
Nie mniej wymowne stały się słowa Fryderyka Wielkiego, który 200 lat później w testamencie politycznym do potomnych twierdził: „szaleństwem jest to, że krótkowzroczna Europa pomaga rozbudowywać siłę Moskiewszczyzny, która marzy o zniszczeniu Europy”.
Podobne oceny na przestrzeni setek lat dawali naukowcy, dyplomaci, mężowie stanu, dostojnicy duchowni i patriarchowie. Przy tym zachowywała się stałość sądów, pomimo różnicy przestrzeni czasowych, rodzaju zajęć, narodowości, zmienności reżimów politycznych i ideologii. Wszystko sprowadzało się, z reguły, do wspólnego wniosku – z Moskalami nigdy i o nic poważnie umawiać się nie można, z uwagi na ich „kulturę”. Uważam, że w pełni tę absurdalną „dyplomację” odczuła na sobie Ukraina, zwłaszcza w czasach, gdy B. Chmielnicki podpisywał w 1654 roku „zdradę” Perejasławia. Bo w tym samym roku austriacki poseł w Moskwie pisał, że Moskwini kłamią z niewiarygodną bezczelnością i arogancją. W negocjacjach z cudzoziemcami moskiewscy ministrowie używają wszelkich możliwych i niemożliwych sposobów, aby oszukać ich. A wszystkim znane fakty bezczelnie przekręcają.
Te lekcje, niestety, nie stały się przestrogą dla europejskich polityków. W stosunku do niektórych z nich Rosja nadal stosuje tradycyjne metody, utrzymując „modę” na przekupstwo, zastraszanie, oszustwo. Nie bez powodu byli czołowi europejscy dygnitarze pozostają na służbie rosyjskich firm oligarchicznych, w pełni kontrolowanych przez reżim putinowski. Niektórzy, sprzedawszy się za 30 srebrników, nie wyobrażają sobie skali tragedii, które mogą być spowodowane tym ugodowym i wyrachowanym zachowaniem. Przecież Karin Kneissl (minister spraw zagranicznych Austrii) otrzymała stanowisko w „Rosniefti” z wynagrodzeniem 500 tys. dolarów rocznie; eks-kanclerz Gerhard Schröder (przewodniczący rady dyrektorów „Rosniefti”), pomagając Putinowi budować gazociągi, otrzymuje 600 tys. Podobnie dzieje się z niektórymi włoskimi, francuskimi i czeskimi politykami. Lekcji, które zmusiłyby ich do tak niepostępowania, jest aż nadto. Są one „rozrzucone” na przestrzeni wieków po wszystkich krajach, zawarte w wystąpieniach, ostrzeżeniach, traktatach naukowych i politycznych poprzedników. Od tamtego czasu niewiele zmieniło się w behawioralnych „normach” Rosji. Przypomina się dawne przemówienie członka francuskiego parlamentu z 1795 roku, który ostrzegał ówczesny establishment, że moskiewszczyzna zagarnęła Ukrainę, Kaukaz, Gruzję, Krym, podzieliła Polskę. Zagarnianie cudzych ziem – nowy krok do jej upadku. Tak! Ale czyż ta poczwara nie pożre nas, zanim sama zginie. Moskiewska horda się przygotowuje. Raz, drugi ruszy na Europę Attyla, i my zginiemy, jeśli nie zatrzymamy tej azjatyckiej poczwary. Francuski historyk XIX wieku J. Michelet zaznaczał, że moskiewszczyzna to dziki świat, wrogi wszelkiemu prawu, przede wszystkim moralnemu. Te poszczególne ekskursy w przeszłość jedynie potwierdzają, że polityka Moskwy przez wieki praktycznie nie doznała istotnych zmian. Przeciwnie, jedynie potwierdza ona ciągłość swojego imperialnego bytu, skierowanego na zniewolenie i ujarzmienie „innych”. Rzeczywiście, kiedy usunie się daty, nazwiska, chronologię, to trudno zrozumieć, w jakim przedziale czasowych epok się znajdujemy. Bo imperialność, bolszewizm, autorytaryzm, grabież pozostają ustalonymi kategoriami. Ich zrośnięcie i utwierdzenie odbywało (odbywa) się dzięki symbiozie dwóch zdegradowanych stanów – przebiegłości i podstępności azjatyckiego niewolnika oraz chełpliwej pychy azjatyckiego ordyńca. Tej „jakościowej” charakterystyki nie zdołał ominąć i ich komunistyczny ideolog Marks, przypominając Europejczykom o niezmienności moskiewskiej polityki zaborczości. Polegała ona, jego zdaniem, przede wszystkim na tym, by podbić świat i panować w nim. A celem jej nie jest wolność, lecz zniszczenie wszystkiego tego, co stworzyła Europa przez tysiące lat swojej kulturowej pracy. Moskiewski niedźwiedź będzie zagarniał tak długo, dopóki wie, że Europejczycy nie są zdolni stawić opór. Moskiewszczyzna polega nie tyle na swojej własnej sile, co na tchórzostwie Europejczyków. Tamtejsze kroniki, mimo ideologicznych różnic, które mieściły się w swoistych niszach monarchistycznych, oświeceniowych, nacjonalistycznych, republikańskich czy socjalistycznych światopoglądów, miały niemało tożsamości i wspólnych mianowników, oceniając naturę Moskwy. Od czasu do czasu poruszały one te cechy moskiewszczyzny, których normą stały się nieustanne zastraszania Europy z jednoczesnymi zawyżonymi własnymi pretensjami i żądaniami (na wzór współczesnego pakietu ultymatywnych rosyjskich propozycji wobec NATO, USA), by otrzymać luz na „ustępstwa”, „kompromisy”, „pokojowe działania”. Wielu Europejczyków w obecnej sytuacji z jakiegoś powodu wybrało właśnie taką drogę, zadowalając Rosję przede wszystkim stanowiskiem wobec niewstępowania Ukrainy do NATO. Jednak, na szczęście, Waszyngton i NATO kategorycznie odmówiły spełnienia kremlowskich ultimatum, przypominając Rosji o jej podpisie z 2010 roku pod dokumentami OBWE dotyczącymi prawa każdego państwa do swobodnego wybierania sojuszy wojskowych i niewzmacniania własnego bezpieczeństwa kosztem innych. Jednocześnie zareagowali krytycznie ostro na koncentrację rosyjskich wojsk przy ukraińskiej granicy; na okupowane Krym i Donbas; ingerencję Moskwy w wybory; ataki hakerskie; użycie broni chemicznej oraz zlecane zabójstwa. A wystąpienie 27 stycznia w Bundestagu minister spraw zagranicznych RFN A. Baerbock zaświadczyło o pewnej spójności stanowiska Waszyngtonu i Berlina wobec sankcji przeciwko „Nord Stream 2”. Otwarte dla Ukrainy drzwi NATO – to znakomity sygnał, ponieważ służy jako obiecująca gwarancja bezpieczeństwa i ochrony jej suwerenności. Przecież poza NATO i zbiorowym bezpieczeństwem Ukraina cały czas, dopóki będzie istnieć Moskwa, będzie stykać się z niebezpieczeństwem i zagrożeniami utraty państwowości. To – aksjomat. Mamy nadzieję, że do społeczności międzynarodowej przyjdzie zrozumienie zagrażającego zachowania Rosji wobec Ukrainy oraz zwiększania rosyjskich wojsk na Białorusi, co wpływa na międzynarodowy pokój i bezpieczeństwo. Minister obrony Wielkiej Brytanii Ben Wallace oświadczył, komentując odmowę Berlina dostarczania uzbrojenia Kijowowi, że oczekuje mocnych słów i mocnych działań od niemieckiego rządu, a nie mglistego przedstawiania faktów. USA i Wielka Brytania właśnie przygotowały surowy antyputinowski pakiet, który nazwano „matką sankcji”, uzgadniając także swoje stanowiska wobec odłączenia Rosji od SWIFT. Premier Polski M. Morawiecki otwarcie powątpiewał wobec Berlina: „Czy może taki kraj jak Niemcy, który zawiera miliardowe umowy energetyczne z Rosją, być wiarygodnym partnerem?”. A sekretarz generalny NATO zaznaczył: USA, Wielka Brytania, kraje bałtyckie, przekazując uzbrojenie Ukrainie, potwierdzają jej prawo do samoobrony zgodnie z zasadą Karty Narodów Zjednoczonych. U zarania niepodległości zarysowywały się dwa światopoglądowe alternatywne nurty, które praktycznie wyznaczały nasz dalszy postęp. Pierwszy – odzwierciedlał idee samodzielności i jedności, które należały do Włodzimierza Wielkiego, Daniela Halickiego, najlepszych przedstawicieli Ukraińskiego Państwa Kozackiego, przede wszystkim Iwana Mazepy, Filipa Orlika, Tarasa Szewczenki, Stepana Bandery... Drugi – opierał się na udawanym „ukrainofilstwie”, w którym zmysłowo i logicznie dominowały „wartości” autonomizmu, służalczości wobec „wielkiego i potężnego”, wymyślonej i sfałszowanej braterskości, zakorzenione w Puszkarach, Rozumowskich, Brzuchowieckich, Samojłowiczach, Wynnyczenkach... Ta podziałowość prześladuje nas do dziś, chociaż niby tragiczne czasy powinny już wyleczyć podobne ropiejące wrzody. Bo im dłużej naród i państwo będą siedzieć na tym „szpagacie”, tym większe kłopoty będą czekać je w przyszłości.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
czas przypomina nam o ciężkich ruinach, które prześladowały naród, gdy tylko moskalofile uzyskiwali przewagę. Przecież to właśnie ich wpływ wśród kierownictwa politycznego i „świadomej” inteligencji lat 1917–1921 spowodował klęskę w zmaganiach narodowowyzwoleńczych. Oczywiste jest, że również dzisiaj ten temat zachowuje swoją aktualność. Rosyjska wojna nie wycisnęła ostatecznie z ukraińskiego organizmu moskalofilskiej zarazy. Przeciwnie, oczekiwanie na działania okupacyjne Moskali jedynie „pobudziło” różnoformatowych janczarów, mankurtów, kolaborantów. Chronieni przede wszystkim „mandatami poselskimi”, otwarcie propagują polityczne moskalofilstwo, a pozbawieni tego – zdradzają na niwie kulturalno-oświatowej i informacyjnej, przenikając we wszystkie zakamarki życia społecznego, naukowego, artystycznego. Polityka humanitarna w państwie nie istnieje. Rozrzucona w kawałkach po różnych resortowych izdebkach, nie stanowi jedności. Nie mianowano wicepremiera ds. tego kierunku; Rada ds. polityki humanitarnej nie działa; nie zaproponowano strategii opracowanych przez akademickie instytucje naukowe, które odpowiadałyby interesom bezpieczeństwa narodowego Ukrainy; na stanowiska poszczególnych rektorów i „prezydentów” placówek naukowo-oświatowych przenikają ludzie o moskiewskim zaczynie. Każdy żyje swoim egoistycznym „światkiem”. A na zagrożenia ze strony Moskwy, na wrażliwe i społecznie znaczące zapytania ukraińska nauka humanistyczna w większości nie odpowiada lub działa tradycyjnie niemrawo, oglądając się na utrwalone „małorosyjskie” teorie tołoczkowców. Po co nam potrzebna zdrowa polityka humanitarna państwa? Żeby niezawodnie bronić, chronić swoją Ukrainę-Ojczyznę przed obcymi najeźdźcami, żeby to Państwo stało się państwem Ukraińców, a nie zmoskwiczonych mieszkańców z ich sowiecką mentalnością w stylu „jaka raznica”. A dlatego wreszcie warto uświadomić odpowiedzialnym mężom, że edukacja humanistyczna musi przekształcić się nie w zwykłą strategię nauczania, lecz być ważną bronią walki Ukrainy przeciwko kremlowskiej ekspansji, która nie zatrzyma się i w XXI wieku. Przy czym ta edukacja musi być realizowana w sposób przekrojowy, w odniesieniu do wszystkich kategorii ludności, a na początek nie warto jej „wyrzucać” z uczelni wyższych. Szczególna uwaga – kontyngentowi pedagogiczno-wykładowczemu, który dzisiaj jest trzykrotnie większy od armii, z uwzględnieniem wiecznej zasady: czyi pedagodzy, tego i naród. Nie można żyć w niespokojnych czasach iluzjami czy obojętnością w zamkniętych, wąskoresortowych środowiskach, nie budzić narodu, przede wszystkim młodzieży, obywatelskością. Bo za brak zasad, strach, „pofi-gizm” prędzej czy później przychodzi zapłacić. Przypomnijmy Donieck z 2009 roku, kiedy profesorowie historii, filologii, filozofii „odmówili” nadania uniwersytetowi imienia Wasyla Stusa. Oni wtedy nie zdołali stać się dla młodzieży studenckiej przykładem i wzorcem nowej ukraińskiej mentalności. I, oczywiście, przyczynili się bezpośrednio i pośrednio do tych niszczycielskich procesów państwowości, które później tam zachodziły. Bo nic nie bierze się z niczego. Obywateli się wychowuje!
Tłumaczenie maszynowe
Sprzeczności wewnątrz UE i NATO są logiczne, ponieważ każdy członek działa zgodnie ze swoimi interesami narodowymi, które nie zawsze pokrywają się z kolektywnymi. Ale oczywiste jest to, że krytyczne uwagi Ukrainy pod adresem partnerów nie mogą być priorytetami narodowymi, ponieważ naszym (i nie tylko) decydującym złem pozostaje Moskwa. Dlatego powinniśmy oponować nie pozycjom najbardziej niezawodnych naszych partnerów i przyjaciół, przede wszystkim USA, lecz tych wrogów i nieprzyjaciół, którzy zagrażają ukraińskiej państwowości. Niezbędne jest operatywne nawiązywanie jak najściślejszych relacji z tymi krajami, które w krytycznych okresach odpowiedziały na ukraińskie problemy, kładąc niezawodny fundament pod przyszłe umowy o przyjaźni i wzajemnym bezpieczeństwie. USA, Wielka Brytania, Polska, Litwa, Łotwa, Estonia, Czechy, Szwecja i inne kraje dają podstawy do twierdzenia o postulacie formowania podstaw partnerstwa strategicznego. Nie może nie wywoływać aprobaty oświadczenie minister obrony Czech Jany Černochovej o gotowości wysłania swoich wojskowych na Ukrainę („mamy wolę pomóc Ukrainie”) na tle zagrożenia agresją wojskową Rosji. Jednak nie mogą nie oburzać oświadczenia prezydenta Chorwacji o konieczności prowadzenia negocjacji władz ukraińskich z bojownikami ORDŁO. Szczególne zło wyrządzają na Ukrainie „swoi”. Iluż ich się namnożyło, tych różnego kalibru polityczno-narcystycznych wodzów, nowo upieczonych doktorów, prezenterów telewizyjnych jegorowych, którzy nienawidzą Ukrainy i oczekują na putinowskiego „wyzwoliciela”. Najlepiej demonstruje duchową i moralną nędzę tych ludzi ocena, jaka jest dawana takim mankurtom przez ich własne dzieci. „Zobaczywszy jej oświadczenie (córka Śnieżany Jegorowej) o poparciu kraju-agresora… czuję ból, wstyd i chęć ochrony swoich dzieci. Bo boję się o nie, boję się, bo ich babcia popiera człowieka, który zabija Ukraińców”. Ważne jest, kiedy kładziemy nacisk na Siły Zbrojne; mobilizację sił obrony terytorialnej; stanowisko międzynarodowych partnerów wobec rosyjskiej agresji; politykę sankcyjną itd. Jednak nie mniej znaczącym dla uwagi państwowej i społecznej musi stać się temat misji i roli ukraińskiej inteligencji w warunkach, gdy istnieją realne zagrożenia dla ukraińskiej państwowości, suwerenności, niepodległości. Wiodąca siła, która formuje, chroni i wzmacnia ideologię budowania narodu i państwa, musi odgrywać bardziej zauważalną rolę w obecnej sytuacji. Bo tylko świadome narodowo, wychowane na wartościach państwowych społeczeństwo jest zdolne przeciwstawić się ordyńskiej nawałnicy. Najtrwalsze narody są zawsze silne swoim duchem. Czy jest obecnie zmobilizowana inteligencja wokół wielkiej ukraińskiej Idei? Odpowiedź jest niejednoznaczna: od godnych przykładów służenia Ukrainie aż po przejawy otwartego poparcia dla putinowskiej agresji i „ruskiego miru”. Warto przyznać, że społeczeństwu najbardziej boli wtedy, gdy jego „inteligencja” przestaje reagować na punkty zapalne czasu, próbuje „przeczekać”, a co więcej, staje się głosicielem moskwofilstwa. Choć historia cały czas Wiktor MOROZ Kończy się (ale jeszcze się nie zakończyło!) wielkie starcie między zachodnią demokracją a rosyjską autokracją o Ukrainę. Wojna od naszych granic w najbliższym czasie powinna ustąpić. Przekonaliśmy się, że jesteśmy ważni na tym świecie – i to cieszy. Ale ponieważ ta wielka geopolityczna gra ostatecznie jeszcze się nie zakończyła, nie mniej ważne jest, aby w jej finale nie zamienić się w drobną monetę w wielkich grach. Póki co sytuacja budzi powściągliwy optymizm. Ale nie zdejmuje niepokoju, bo nikt z wielkich graczy ostatecznie nie chce ustąpić. Ponadto bardzo niebezpiecznie blefuje Rosja. W tej zaostrzonej na cały świat sytuacji geopolitycznej wszyscy dobrze rozumieją, że to nie jest konflikt regionalny. W pamięci wciąż są całkiem świeże kadry z ukraińskiego Majdanu, który powstał, broniąc wartości demokratycznego świata. I teraz demokratyczny świat, jeśli szanuje siebie i ceni swoje wartości, musi obronić Ukrainę przed zakusami autokratycznego niedoimperium, które nagle postanowiło się odrodzić. Nie może nie obronić. Zachód w końcu nie ma wyboru, bo w przeciwnym razie wszystkie rozmowy i wezwania do wartości europejskich są tylko pustymi słowami. Ale obronić Ukrainę w tym przypadku to wielkie ryzyko wciągnięcia w światowy konflikt. Doświadczenie ubiegłego wieku świadczy, że wojnę łatwiej rozpocząć niż zakończyć. Wojna posiada własną logikę rozwoju i kontynuacji, dość łatwo i nieuchronnie wciąga w swoją orbitę wielu uczestników, którzy dotąd nie mieli żadnego bezpośredniego związku z rozpoczętym konfliktem. I często nawet przebywali w nie do końca przyjaznych stosunkach z tymi, których w obliczu nowych okoliczności po prostu zmuszeni są wesprzeć. Kremlowscy dziadkowie po raz kolejny osiągnęli to, czego może sami nie chcieli: wzniecaniem strachu wywołali wobec siebie nienawiść i pogardę. Który to już raz w historii świata decyzję o rozpoczęciu wojny podejmuje jeden człowiek. Przed nim, jak zawsze, dziesiątki wariantów rozwiązania problemu, najczęściej wymyślonego, który w rzeczywistości nie istnieje. Ale ten człowiek, jeśli z racji okoliczności zbyt długo przebywa u władzy, do tego przy niekontrolowanej władzy, wybierając dylemat wojny i pokoju, dlaczegoś obowiązkowo wybiera wojnę. Widocznie, żeby nie pokazać swojej słabości i strachu przed utratą władzy. Więc trzeba zademonstrować siłę. Jednak ten człowiek z bunkra Kremla – Putin – już sam oszalał ze strachu, przewidując tragiczne konsekwencje. I już nie tyle dla Rosji, która w każdym przypadku jest skazana jako imperium i do jej rozpadu zostało pół kroku. Najbardziej boi się konsekwencji dla siebie. Okoliczności mogą się tak ułożyć, że Haga z jej międzynarodowym trybunałem okaże się przedmiotem zazdrości dla człowieka, który nie po łokcie, a po czubek głowy pływa we krwi niewinnych ofiar. Nie mówię już o zerwanych odwiecznych przyjaznych stosunkach dwóch bratnich sąsiednich narodów. Tylko to jest warte surowej kary. Zatem na pytanie „Na ile Putin jest samobójcą?” musi odpowiedzieć sam autokrata. Nie rozpoczynając rosyjsko-ukraińskiej wojny, ma jeszcze szansę zachować i siebie, i swoją rodzinę, jak i swoje w ciężkich trudach zarobione 40 mld dolarów, od surowego wyroku sądu. W przeciwnym razie czeka go los rumuńskiego wodza Ceaușescu. Ale to wszystko są absolutnie hipotetyczne, choć całkiem realne rzeczy. Człowiek, który dzisiaj posiada absolutną, przez nikogo niekontrolowaną władzę, jest bardzo daleki od realiów i przebywa we własnym wymyślonym świecie, z którego może go wyciągnąć albo niemoc i śmierć, albo surowy wyrok tłumu. Jedno jest jasne, że myśleć realnymi kategoriami taki człowiek może tylko warunkowo. W ostatnich dniach w Rosji pojawiły się oznaki odejścia od polityki eskalacji wojny wobec Ukrainy. Negocjacje w Europie między przedstawicielami Rosji a USA i NATO utknęły w martwym punkcie. Kolektywny Zachód niespodziewanie dla Rosji zademonstrował jedność i oddanie swoim wartościom i nie odstąpił od swoich zasad, potwierdzając zasadniczy warunek swojego bloku – politykę otwartych drzwi. W tym dla Ukrainy. Najpewniej Rosja tego się nie spodziewała. Ona jednak miała nadzieję, że już porządnie nastraszyła Zachód wojną i on zmuszony będzie pójść na ustępstwa. I pierwszym takim ustępstwem miała być Ukraina, której NATO na zawsze odmówiłoby wstępu w swoje szeregi kolektywnego bezpieczeństwa. Ale tym razem Zachód wytrzymał.
czym po prostu przestraszył Kreml. Co więcej, po wspomnianych negocjacjach NATO i USA przekazały Ukrainie supernowoczesną broń obronną. I to całkowicie zmieniło układ sił. O czasie, w którym żył, oraz o ludziach literatury i sztuki” (wydawnictwo „Jarosławiw Wał”). Uczestnicy: Jurij Buriak, Lubow Hołota, Dmytro Drozdowśkyj, Switłana Koronenko, Kyryło Stecenko, Ihor Pawluk, Serhij Prysuchin, Ludmyła Taran, Dmytro Czystiak, Heorhij Filipczuk. Moderator – Mykoła Żułynśkyj. Tak, Rosja wciąż ma możliwość praktycznie bezkarnie zbombardować te 120 celów ważnej ukraińskiej infrastruktury, które uważają za krytyczne dla funkcjonowania państwa. Ale po co i co to da? Wygląda na to, że Ukraińcy przy bezwarunkowym wsparciu kolektywnego Zachodu nie poproszą o litość i nie zgodzą się na warunki haniebnego dla siebie pokoju. A operacja lądowa najpewniej nie przyniesie pożądanego rezultatu, ponieważ mamy już czym się bronić, a Rosjanie jedynie zostawią na polach Ukrainy cały swój potencjał czołgowy. I mnóstwo złomu. A co najważniejsze – pogrzebią tutaj na zawsze ideę imperium, rozpoczynając upadek ogromnego, archaicznego i okrutnego państwa. W nurcie nowej sytuacji „niespodziewanie” pojawiła się idea komunistów Rosji, którzy zaproponowali uznanie ŁDNR za niepodległe państwa i wnieśli odpowiedni projekt ustawy do rosyjskiego parlamentu. I tej idei nie odrzucono ani na Kremlu, ani w Dumie. A zatem gdzieś tam ona się rodziła jako zapasowy wariant odwrotu. Oczywiście, wszystko to rosyjscy propagandyści mogliby przedstawić jako kolejny sukces rosyjskiej polityki. Choć w rzeczywistości byłaby to największa porażka rosyjskiej polityki, bo zaświadczyłaby, że Kremlowi nie udało się zastraszyć i złamać Zachodu oraz zapędzić Ukrainy do rosyjskiego stajni, jak tego pragnął. Ponadto postawiłoby to krzyżyk na porozumieniach mińskich i uwolniło Ukrainę od obowiązku, jeśli nie ich wypełniania, to ciągłego odpierania strasznie niekorzystnych dla kraju zobowiązań, podjętych pod lufami rosyjskich armat. A Donbas, który w tym przypadku musi powiesić sobie na szyi Moskwa, powróci do Ukrainy na jej warunkach przy zmianie rosyjskiego reżimu, co z kolei nie jest za górami. Oczywiście, nie zdejmuje to całkowicie niebezpieczeństwa rozpoczęcia szeroko zakrojonych działań wojennych Rosji przy jakimkolwiek sprzyjającym obrocie wydarzeń. Albo kolejnego ataku psychicznego kremlowskiego autokraty. 130-tysięczne wojsko póki co pozostaje na naszej granicy wraz z czołgami, armatami, „Gradami” i „Iskanderami”. Ale to pokazuje, że siłą Ukrainy Rosji nie odzyskać, na co ostatnio liczono na Kremlu. Czyli rosyjscy liderzy pragnęli znów uczynić Ukraińców niewolnikami, a Ukrainę – prowincją trzeciej kategorii. Bo do przyjaźni siłą i pod lufami armat się nie zaprasza. Ale idea siłowego powrotu Ukrainy, jak się wydaje, poniosła klęskę. Chce się wierzyć, że ostateczną. Bo inaczej do tego baraku czy szopy nikt dobrowolnie nie pójdzie. Czyż nie tak?
Tłumaczenie maszynowe
21 lutego, w Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego, w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy (ul. Bohdana Chmielnickiego 11, stacja metra „Teatralna”) o godz. 17:00 odbędzie się prezentacja książki laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki Pawła Mowczana „Wertykal
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
54. ВОРКБУК Не доводять, що мовою влади є мова освіти. Чужа освіта – чужа влада і чужа мова. Якщо в часи окупації та СРСР московсько-український суржик кодифіковано через лексикографічні праці, зокрема одинадцятитомовий тлумачний Словник української мови (1970–1980 рр.) і перекладні російсько-українські та українсько-російські словники (РУС–1937, РУС–1948, РУС– 1968, УРС–1953–1963) та асиміляційний правопис 1933 року, що діяв в Україні до 2019 року, то сьогоднішня зденаціоналізована освіта, закамуфльована під реформу, стала основним провідником англо-українського суржику в його найпоказовішому вияві – англоварваризації, коли англізм переносять в українську мову з англійського тлумачного чи перекладного словника без перекладу.
Яскраве підтвердження цього – складні лексеми з основою ворк- (work-): воркбук і воркшоп. За логікою наших англіїзаторів від освіти слід очікувати, що освітні тексти зарясніють і иншими словами зі складником ворк-: work-bag “робоча сумка, мішечок з рукоділлям”, work-box “робоча шкатулка для шитва”, work-room “робоча кімната”, “приміщення для роботи”, work- people “робочий люд”, work-shy “ледар, нероба”, work-table “робочий столик”, workweek “робочий тиждень”, workwoman “робітниця”, workworn “виснажений важкою працею” та ин.
Англізм воркбук дістався не будь-якого освітнього тексту, а саме того, що покликаний демонструвати правильність та естетику саме української мови через художню українську літературу за шкільною програмою: “Воркбук з української літератури для підготовки до ЗНО-2022”.
Цікаво, що допоміжний посібник для вивчення англійської мови, наприклад для 4-го класу, має цілком відповідну назву: “Англійська мова. Робочий зошит. 4 клас”.
Отже, чи має підстави український філолог, на відміну від англійського, називати звичний та віддавна випробуваний “робочий зошит” воркбуком, зокрема, тоді, коли це слово не містить жоден тлумачний словник української мови та словник чужих слів? Запитання риторичне.
У тлумачних англомовних та етимологічних словниках прочитаємо, що це робочі зошити чи підручники в м’якій обкладинці, які видавали студенти в Америці від 1910 року. Зазвичай робочі зошити заповнені практичними завданнями та порожнім простором, щоб туди можна було вписати відповіді. Дивіться більше про це:
workbook – 1910, from
WORK (Cf. work) (n.) + BOOK (Cf. book) … Etymology dictionary
workbook – [wʉrk′book΄] n.
1. a book based on a textbook or course of study, which contains exercises and questions for use by students 2. a book of operating instructions 3. a book in which one keeps a record of work planned or done … English World dictionary
workbook – UK [ˈwɜː(r)kˌbʊk]
/ US [ˈwɜrkˌbʊk] noun [countable] Word forms workbook: singular
workbook plural workbooks a book for students that contains exercises and has spaces in which to write answers … English dictionary
Workbook – Workbooks in the
American education system, are cheap, paperback textbooks, issued to students. Workbooks are usually filled with practice problems, where the answers can be written directly in the book. AdvantagesWorkbooks are often used in… … Wikipedia
workbook – [[t]wɜ͟ ː(r)kbʊk[/t]]
workbooks N COUNT A work- book is a book to help you learn a particular subject which has questions in it with spaces for the answers … English dictionary
workbook – skaičiuoklės kny-
ga statusas T sritis informatika api- brėžtis Pagrindinis ↑skaičiuoklės do- kumentas. Skaičiuoklės knygoje gali būti vienas ar daugiau ↑skaičiuoklės lakštų. Dar vartojama darbo kny- ga. pavyzdys( iai) skaičiuoklės kny- gos eksportas,… … Enciklopedinis kompiuterijos žodynas
workbook – noun Date: 1857
1. a worker s manual 2. a booklet outlining a course of study 3. a record of work done 4. a student s book of problems to be solved directly on the pages … New Collegiate Dictionary
workbook – /werrk book /, n. 1.
a manual of operating instructions. 2. a book designed to guide the work of a student by inclusion of questions, exercises, etc. 3. a book in which a record is kept of work completed or planned. [1905 10; WORK + BOOK] * * * … Universalium
workbook – noun a) A book
used by a student in which answers and workings may be entered besides questions and exercises b) A book, used by a business, containing a record of work to be done, or work completed … Wiktionary
Крім того, в англійській мові це слово має розлогий синонімний ряд: Domesday Book, abece- darium, abecedary, account book, address book, adversaria, album, al- phabet book, annual, appointment calendar, appointment schedule, battledore, blankbook, blotter, cal- endar, casebook, cashbook.
Відповідно до перекладного англо-українського словника, work-book [ˈwɜː(r)kˌbʊk] – це багатозначний іменник, утворений способом складання двох слів work+book (праця+книжка): 1. збірник вправ; 2. робочий зошит; конспект (курсу лекцій іт. ин.); 3. інструкція (для машини тощо) (АУС, с. 1685). Тому нема жодної потреби без перекладу вживати те, що перекладено.
55. ВОРКШОП З цього ж тематичного простору англізм воркшоп (workshop): “Дискусія-воркшоп
“Цінності нової української школи” (Чолак В.А. Воркшоп ЗНО. Випуск 23).
Як свідчить перекладний словник та вузькогалузеві словники, ця багатозначна лексема також має давно апробований український переклад, що сповна покриває номіноване поняття:
workshop [ˈwɜ:kʃɒp] n майстерня; цех; ~ committee цеховий комітет (АУС, с. 1686);
1. робо́чий семіна́р (кількаденний), 2. майстерня [‘wɜːkʃɒp, ‘wɜːrkʃɑːp]; майсте́рня (work)
shop – семіна́р (-у) 1. (дослідницький, зустріч для обміну інформацією тощо) seminar, 2. (навчальний) tutorial, 3. (робочий, здебільшого кількаденний) workshop (О. Кочерга, Є. Мейнарович. Англійсько-українсько-англійський словник наукової мови (фізика та споріднені науки. Частина І англійсько-українська 2010; О. Кочерга, Є. Мейнарович. Англійсько-українсько-англійський словник наукової мови (фізика та споріднені науки). Частина ІІ українсько-англійська 2010).
Якщо давнє латинське запозичення семінар (˂ seminarium “розсадник”) зі значеннями
1. у вищих навчальних закладах – особлива форма групових занять студентів з якогось предмета або певної теми; 2. групові заняття для певної спеціяльної підготовки, підвищення кваліфікації (СІС, с. 826) давно увійшло до лексичної системи нашої мови, то питомий відповідник робітня (робити + -н-я за аналогією до читальня, спальня, їдальня, приймальня та ин.) – це саме те, що варто активізовувати саме зараз, аби протистояти неоангліїзації, позаяк це давній синонім до майстерня, ательє, цех: “Я в останньому році був тільки один раз в робітні Новаківського….” (Голубовський)
(Хобзей Н., Сімович К., Ястремська Т., Дидик-Меуш Г. Лексикон львівський: поважно і на жарт. Львів, 2012, с. 638); робітня; (кравецька) ательє; (мистецька) студія, малярня (Караванський Святослав. Практичний словник синонімів української мови. П’яте вид. Львів: БаК, 2014, с. 210; 527 с.).
Отже, робочий зошит замість воркбук, семінар, робітня замість воркшоп.
56. ЕКСПЛЕЙНЕР. МЕМ Сучасна фрагментарна суспільна свідомість, що почасти зумовлена швидкоплинним ритмом життя, потребує доступної інформації в малюнках-картинках, відео, відеоінфографіці, 2D-, 3D-графіці, персонажній анімації, схемах чи навіть у так званих мемах (англ. meme).
Звісно, в час вибуху відеознімань, ніжно названих відосиками, – це ефективна форма показу, тлумачення чи пояснення матеріялу. На цьому тлі мінливої реальности в нашу мову, зокрема в освітню царину, заходить черговий англізм, експлейнер – та ще й у контексті з українською мовою та літературою:
“Експлейнер про історію та особливість української мови – текст і відео. Лонгрід та велике відео було представлено незадовго до Дня української писемності й мови” або “Дивіться прем’єру відеоексплейнера “Що таке українська література?”
Наразі, як нам відомо, лише термінологічний словник з математики та інформатики пропонує переклад цього іменника як блок поя́снень (в експертних системах) (Є. Мейнарович, М. Кратко. Англійсько-український словник з математики та інформатики, 2010.
В інших джерелах англійський словотвірний похідник explainer перекладено як пояснювач: 1. людина, яка пояснює поняття, тему, ситуацію тощо; 2. твердження, стаття чи відео, що дають пояснення концепції, теми, ситуації тощо.
Цей похідний іменник з агентивним суфіксом -ер сягає інфінітива explain [ɪkˈspleɪn] v 1. пояснювати; 2. тлумачити, роз’яснювати; 3. виправдовуватися, давати пояснення, пояснювати свою поведінку (АУС, с. 482).
З огляду на стислий аналіз лексико-семантичного поля цього англізма та його прозорий переклад, нема жодної потреби вживати цю лексичну одиницю як черговий варваризм, позаяк давнє запозичення відеоролик (˂ лат. video “бачу, дивлюсь”+ ˂ лат. rotula “коліщатко” → нім. Rolle “коток” 1. круговий циліндр, що вільно обертається навколо своєї осі; 2. частина підшипника у вигляді сталевого циліндра або усіченого конуса; 3. множ. ковзани на коліщатках СІС, с. 809) сповна передає значення візуалізації інформації з метою її кращого пояснення чи тлумачення.
Як синонім до англоварваризма відеоексплейнер з абсолютно неприйнятним для української фонетики збігом аж трьох голосних еое та трьох глухих приголосних ксп пропонуємо новотвір відеотлумач (видивотлумач) чи відеопояснювач (видивопояснювач) поряд із описовим зворотом пояснювальний відеоролик.
Цікаво, що ця лексема має таке ж недоречне вживання в маркетинговій царині, як ex- plain business story – тобто пояснювальний відеоролик для представлення продукту, послуги чи компанії, що водночас навчає, розважає і дає корисну інформацію глядачам.
Інша річ з дуже поширеною лексемою мем, що має два значення:
1. зображення, відео, фрагмент тексту тощо, як правило, гумористичного характеру, які копіюють та швидко поширюють користувачі Інтернету зазвичай з незначними змінами; 2. елемент культури або системи поведінки, що передається від однієї особини до іншої шляхом наслідування або іншим негенетичним шляхом.
Характерно, що лексема мем має свого автора. Його вперше вжив у книзі “Егоїстичний ген” (1876 р.) британський біолог-еволюціоніст Ричард
Докінз, утворивши від грецизма mimēma “те, що імітується” за зразком гена” (себто друге значення іменника). Очевидно, що ця лексема перебуває в одному словотвірному гнізді з грецизмом mimos “лицедій”: 1. народна вистава у Стародавній Греції і Римі; 2. актор такої вистави; 3. актор пантоміми (СІС, с. 643). Відтак слово мем способом метафоричного перенесення вийшло за межі термінного значення і набуло стилістичної маркованости та широкого вжитку.
Звідси наш словотвірно-суфіксальний похідник на -н-я мемарня за аналогією до читальня, їдальня, вітальня, лікарня тощо. Відтак мем вможливлює складний текст подати доступно, образно і весело. Така собі методично-методологічна інфантилізація навчального процесу,
названа латинізмом візуалізація.
Якщо до грецизма
mimos віддавна функціює український відповідник лицедій, то мем (а не мім, як у мові-джерелі) з огляду на його фонетичну невимушеність і лексичну влучність легко зайшло в систему нашої мови і не викликає системних застережень ні у фонетичному (відсутність збігу голосних чи приголосних), ні морфологічному (вписаність в українську відмінкову парадигму), ні словотвірному (мемарня, мемар, мемарити, мемки, мемчики та ін.) планах.
Отже, не відеоексплейнер, що рве всі норми нашої фонетики і не творить нового поняття (денотат) і значення (сигніфікат), а відеопояснювач, відеотлумач, відеоролик (з варіянтом видиво в першій частині слова), проте цілком прийнятна лексема мем, з огляду на фонетико-морфологічну структуру та лексико-семантичне наповнення.
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
koncepcją myśli dwóch naukowców – włoskiego slawisty-językoznawcy Riccardo Picchio oraz ukraińskiego historyka-krajoznawcy Ihora Skoczylasa. Znani naukowcy nie znali się, jak podkreśliła sama prelegentka, dzieliły ich dwa pokolenia, ale ludzka myśl nie ma wieku. Referat na temat “Ego-dyskurs ukraińskiego pokolenia lat sześćdziesiątych jako przekrój epoki wyzwolonej wolności” przedstawiła profesor Ludmyła Tarnaszynśka (wiodąca pracownica naukowa Instytutu Literatury NAN Ukrainy). Naukowczyni zilustrowała przekrój epoki “wyzwolonej wolności” na przykładach dzienników Iwana Dziuby, Lesia Taniuka, Iwana Switłycznego, Iryny Żyłenko, Wałerija Szewczuka. Ten dość rozgałęziony ego-dyskurs naświetlił skomplikowany świat wewnętrzny człowieka, zmuszonego przebywać w trudnych transformacyjnych, często granicznych (dalsze represje, aresztowania, zsyłki) warunkach. O obecnym stanie ukrainistyki oraz historii jej kształtowania się na Węgrzech opowiedziała w swoim wystąpieniu kandydatka nauk filologicznych, językoznawczyni Oksana Kowacz (Uniwersytet Budapeszteński). Historia powstania ukrainistyki zaczyna się od końca XIX – początku XX wieku i jest ściśle związana właśnie ze stołecznym Uniwersytetem Budapeszteńskim. Kandydat nauk historycznych, docent katedry bibliotekoznawstwa i informologii Ihor Stamboł (Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Kijowskiego im. B. Hrinczenki) poświęcił swój referat osobliwościom tworzenia książki wspomnień pierwszego dyplomatycznego nominata Niepodległej Ukrainy i pierwszego ambasadora w Rosji Wołodymyra Kryżaniwśkiego. Szczególne miejsce we wspomnieniach zajmuje temat ukraińsko-rosyjskich relacji. Konferencja zakończyła się żywą i owocną dyskusją, podczas której podsumowano rok naukowy i nakreślono przyszłe plany. W szczególności profesor Rostysław Radyszewśkyj zaproponował kontynuowanie w przyszłości tradycji prezentacji książkowych i wymiany świeżych publikacji naukowych w trakcie przyszłych konferencji, które muszą odbywać się obowiązkowo na żywo. “Wszystko w naszych rękach, dlatego nie mamy prawa ich opuszczać” – podsumowała organizatorka spotkania profesor Wałentyna Sobol. koncepcję ciągłego rozwoju narodu ukraińskiego, jego języka i kultury od czasów dawnego państwa kijowskiego Ruś. Serhij Jefremow pisał o nim: “Wybitny ukraiński uczony. Jednocześnie był też żywym, wrażliwym obywatelem swojej ojczyzny, który bolał jej bólami, kto na sobie odczuł do pewnego stopnia jej gorzki los”. Po udarze w 1893 roku u Pawła Żytećkiego nie działała prawa ręka. Aby kontynuować działalność naukową, nauczył się pisać lewą. Walka z chorobą zabierała wiele sił w ostatnich latach życia. “Czytam i piszę nie mniej niż 10 godzin dziennie. Tak mija dzień za dniem, tydzień za tygodniem w wyczerpującej walce z samym sobą” – pisał w liście do syna. Zmarł 18 marca 1911 roku w Kijowie. Północno-wschodni oddział UINP (na podstawie materiałów rubryki “Kalendarz historyczny” oficjalnej strony Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej)
Tłumaczenie maszynowe
Julia KAMIŃSKA. Koniec starego roku i początek nowego to tradycyjny czas rywalizacji między przeszłością a przyszłością. Ta rywalizacja ucieleśnia się nie tylko w tym, że podsumowujemy i snujemy plany, ale także w ustrukturyzowanych narracjach, które wybrzmiewają podczas spotkań naukowych. Zgodnie z tradycją, która ukształtowała się w ciągu ostatnich kilku lat, szanowane towarzystwo naukowe zebrało się online na III Międzynarodową konferencję naukową z cyklu „Filozofia bytu w ego-dokumentach ukraińskich pisarzy, artystów i filmowców (od czasów Filipa Orlika do współczesności)”. Pod koniec grudnia 2021 roku odbyła się konferencja, która połączyła przedstawicieli elity naukowej z Polski, Ukrainy, Francji i Węgier. Temat dyskusji: „Autorzy dzienników jako świadkowie epoki”. Inspiratorką, organizatorką i kierownikiem obecnego spotkania online wystąpiła szefowa twórczej Pracowni relacji literackich polsko-ukraińskich katedry ukrainistyki Uniwersytetu Warszawskiego, profesor Walentyna Sobol. W słowie wstępnym podkreśliła, że podobne spotkania kształtują i wzmacniają fundamenty naszego bytu i są prawdziwym świętem dla naukowców. Uczestników konferencji powitali także dziekan ds. naukowych wydziału lingwistyki stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego profesor Ewa Żebrowska oraz kierownik katedry ukrainistyki doktor Katarzyna Jakubowska-Krawczyk. Moderatorami pierwszej części konferencji byli profesor Teresa Chynczewska-Hennel, kierownik katedry historii nowożytnej i źródłoznawstwa na wydziale historii i stosunków międzynarodowych (Uniwersytet w Białymstoku) oraz docent katedry bibliotekoznawstwa i informologii Ihor Stamboł (Instytut Dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu im. Borysa Hrinczenki). Tematyczne zagłębienie w konteksty historyczne, wypełnione głęboką filozoficzną treścią światopoglądową, rozpoczęło się od referatu profesor Oksany Slipuszko, doktora nauk filologicznych, kierownik katedry historii literatury ukraińskiej, teorii literatury i twórczości literackiej w dydaktyczno-naukowym Instytucie Filologii (Kijowski Uniwersytet Narodowy im. T. Szewczenki). Tematem jej wystąpienia była „Idea wolności w twórczości średniowiecznego pisarza Hilariona”, który przywiązywał szczególną wagę do badania staroruskiej myśli filozoficznej. W referacie podkreślano, że decydujące problemy bytu jednostki, w szczególności wolność woli i wyboru, po raz pierwszy zostały przemyślane poprzez obrazy-symbole w „Słowie o Zakonie i Łasce”. Stało się to najwyższym przejawem wolności. Ukraina przyjęła wschodni typ chrześcijaństwa. Autorka przeanalizowała dwa wektory utwierdzenia chrześcijaństwa na Rusi – oficjalny podział na prawosławie i katolicyzm. Faktycznie Bizancjum dla Rusi stało się pośrednikiem między Azją a Europą, a dialog z nim budowany był na dążeniach młodej pod względem chrześcijaństwa Rusi do równości, niezależności, samowystarczalności. Profesor katedry historii nowożytnej instytutu historii Uniwersytetu Warszawskiego Mirosław Nagielski w swoim wystąpieniu przeanalizował postać dowódcy Antona Żdanowicza na tle diariusza i korespondencji hetmana litewskiego Janusza Radziwiłła. Główne sensy, które wyłaniają się z archiwalnych czeluści dziennikowych, polegają na tym, że trzeba iść na pewne ustępstwa wobec kozaków zaporoskich… Hetman litewski trzymał się poglądu, że mimo wojny z Moskwą w 1654 roku koniecznie trzeba namówić Chmielnickiego na zerwanie sojuszu z Moskwą. Wystąpienie akademika NAN Ukrainy, kierownika katedry polonistyki Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki Rostysława Radyszewskiego poświęcono problematyce listów Józefa Wereszczyńskiego. Naukowiec zebrał, przeanalizował, przetłumaczył z języka polskiego na ukraiński, a także przygotował do druku unikalne listy o Ukrainie Józefa Wereszczyńskiego. Cechą teraźniejszości staje się okoliczność, że gatunek dziennika coraz aktywniej staje się obiektem bardziej wnikliwego i samodzielnego badania. Obecnie szeroko bada się teorię i praktykę dawnego dziennika, nie w ostatniej kolejności dziennika podróży. Teoretyczne podstawy dla typologicznego badania europejskiej prozy dziennikowej wyłożono w pracach naukowych. Kandydat nauk historycznych Andrij Bowhyria (Instytut Historii NAN Ukrainy) w swoim wystąpieniu ujawnił treść materiałów o represjach politycznych w Hetmanacie w XVIII wieku. Naukowiec starannie i uważnie rozpatrzył podstawy prawne tego zjawiska, jego wpływ na życie społeczno-polityczne autonomii kozackiej, figurantów i motywy, a także treść donosów, które stanowią cenne źródło dla rekonstrukcji procesów tożsamości i kształtowania mentalności politycznej ludności ukraińskiej epoki wczesnonowożytnej. Przeanalizowane dokumenty są niezwykle informatywne w kontekście codziennego, niesakralnego postrzegania władzy, jej atrybutów, są świadectwem świadomości przeciętnych mieszkańców ukraińskiej autonomii w wydarzeniach politycznych. Pracownik naukowy katedry historii nowożytnej i źródłoznawstwa na wydziale historii i stosunków międzynarodowych, profesor Mariusz Drozdowski (Uniwersytet w Białymstoku) przeanalizował wielkość postaci Iwana Mazepy w okresie XVII–XVIII wieku oraz w kontekście współczesnej Ukrainy. Akcentował niejednoznaczność i wielowymiarowość tego obrazu. Dokumenty świadczą o szlacheckim pochodzeniu Iwana Mazepy, o jego troskliwym stosunku jako hetmana do interesów politycznych, gospodarczych, ekonomicznych… Drugą część konferencji naznaczono tematem „Ojciec i syn” i poświęcono 350. rocznicy urodzin Filipa Orlika (1672–1742) oraz 320. rocznicy urodzin jego syna Hryhora Orlika (1702–1759). Moderatorami wystąpili doktor z katedry Ukrainistyki Instytutu Filologii Słowiańskiej i Bałtyckiej wydziału humanistycznego im. Loránda Eötvösa w Budapeszcie Oksana Kowacz oraz profesor Mariusz Drozdowski. W swoim referacie profesor Walentyna Sobol przeanalizowała odszyfrowany fragment diariusza Filipa Orlika z maja-czerwca 1730 roku poprzez porównanie oryginalnego rękopisu ze skróconą kopią anonimowych polskich paleografów. Jest to najbardziej empatyczny fragment o szczęśliwym spotkaniu Filipa Orlika z synem Hryhorem Orlikiem. Syn przywiózł dla ojca list od króla Stanisława. Notatki dziennikowe ojca-hetmana o 25 dniach pobytu syna-dyplomaty w Salonikach naznaczone są wybuchem radości i smutku, nadmiarem informacji – czasem zupełnie niewspółmiernej, gdzie wszystko jest naraz, jak w barokowej skrzyni: sprawy rodzinne jednocześnie z ideami i działaniami dyplomatycznymi oraz niepodważalne fakty, plotki i pogłoski. Działania dyplomatyczne dla hetmana znaczyły najwięcej, bo przywróciły utraconą już nadzieję na wyrwanie się z niewoli, zjednoczenie się z rodziną.
Kierowniczka katedry studiów ukraińskich Instytutu Języków Wschodnich (Paryż) profesor Iryna Dmytryszyn w swoim wystąpieniu zilustrowała działalność dyplomatyczną i wojskową Hryhora Orłyka – wybitnego syna ukraińskiego hetmana Pyłypa Orłyka, a także jego wkład w fundamenty państwowości Francji i Ukrainy. Iryna Dmytryszyn jest autorką współczesnego badania „Hryhor Orłyk albo Kozacka nacja we francuskiej dyplomacji” (Tempora, Kijów, 2019). Podkreśliła ona, że we Francji pozostało jeszcze mnóstwo dokumentów o Hryhorze Orłyku, rozproszonych po archiwach. W hetmańskiej stolicy Baturynie, gdzie urodził się Hryhor Orłyk, w ramach uczczenia pamięci wybitnych ojca i syna w Narodowym Rezerwacie „Hetmańska Stolica” planowane jest otwarcie wystawy, która odkryje karty historii ich życia i odtworzy szlaki losu. Doktorant Humanistycznej Szkoły Doktorskiej Uniwersytetu Warszawskiego Dawid Bzorek w nowatorski sposób wyeksponował motywy przyjaźni i samotności w „Diariuszu podróżnym” hetmana Pyłypa Orłyka z lat 1720–1723. Przedmiotem badań naukowca są ego-dokumenty, w szczególności zapisy dziennikowe dotyczące motywów samotności i przyjaźni w początkowej części, wydanej w 1936 roku w Warszawie, diariuszu podróżnym hetmana Orłyka – tym fragmencie, który z pełnym prawem może być nazywany podróżnym. Moderatorami trzeciej części „Wyzwania XX–XXI wieków” wystąpili profesorowie Oksana Slipuszko i Myrosław Nagielski. Profesor Teresa Chynczewska-Hennel (miasto Białystok) zapoznała obecnych z działalnością i
Tłumaczenie maszynowe
4 stycznia 1837 roku w Krzemieńczuku na Połtawszczyźnie urodził się Pawło Żytecki – filolog, pedagog i działacz społeczny, jeden z założycieli ukraińskiego językoznawstwa. Kijowska Hromada. 1874 r. dzieła z chrestomatią” (1895), “Teoria poezji” (1898), “Szkice z historii poezji” (1898). Jeden z fundatorów kijowskiej “Hromady” (1861), członek rzeczywisty Towarzystwa Historycznego Nestora-Kronikarza (1879), Towarzystwa Naukowego imienia Szewczenki (1903), doktor literaturoznawstwa (1908). W swoim czasie żadna uroczystość ku czci Tarasa Szewczenki nie odbywała się bez jego udziału. Współpracował z czasopismem “Kijowska starożytność”. Przyjaźnił się z Mychajłem Drahomanowem. Właśnie za związki z tym ostatnim trafił na listy osób nieprawomyślnych, sporządzone przez Ministerstwo Oświecenia Narodowego po ukazie emskim z 1876 roku. Został zwolniony z kolegium i przywrócony do pracy dopiero po wstawiennictwie założyciela kolegium Hryhorija Hałagana. Jednak prześladowania nie ustawały, musiał na pewien czas opuścić Kijów i wykładać na Uniwersytecie Petersburskim (1880–1882). W rozmowie z jednym z urzędników Pawło Hnatowycz zaznaczył: “Swojego ukrainofilskiego wyznania przed nikim nie ukrywałem i nie ukrywam. Nie tylko ja sam jestem ukrainofilem Pawło Żytecki w sensie oświecenia narodu, zachowania jego kultury, języka, literatury, ale i dzieci swoje tego nauczę”. Pawła Żyteckiego nazywają patriarchą ukrainofilstwa i pierwszym historykiem języka ukraińskiego. Autor około 30 gruntownych prac z historii języka ukraińskiego, literatury i folkloru. Wniósł ogromny wkład w opracowanie zasad i kryteriów ukraińskiej pisowni. Uzasadnił
Tłumaczenie maszynowe
Do 22 lutego w Muzeum Książki i Drukarstwa potrwa wystawa „Ukraina – Japonia: echo duszy”, poświęcona 30. rocznicy nawiązania stosunków dyplomatycznych między naszymi krajami. Wystawa prezentuje dzieła zasłużonego artysty Ukrainy Ołeksandra Iwachnenki oraz znanej fotografki z Japonii Inaty Miori. Ktoś powie, że to dość nieoczekiwane połączenie twórczości. Jednak jest tu szczególna historia, która wszystko wyjaśnia. Halyna DACIUK, dziennikarka. Każdy naród ponosi odpowiedzialność przed ludzkością za to, jak zadbane są jego pola. Ołeksandr IWACHNENKO. Na początku zobaczyli słońce z rodzinnych brzegów: on – z ukraińskiego Udaju, ona – z japońskiego Ise. Jako chłopiec patrzył na gwiazdę przez kolorowe szkiełko, widział, jak zachodzi do wody, dziwił się niebieskim promieniom, które kąpały się w rzece, rozganiał złoty dysk na tafli, odprowadzał czerwonawy krążek za wieczorną wieś. Jego dzieciństwo dorastało w słońcu i wypełniało nim pamięć koloru, smak koloru, piękno koloru, radość koloru. Dziewczynka widziała czerwoną słoneczną kulę na fladze swojej ojczyzny – kraju Wschodzącego Słońca, dowiedziała się, że boginią Słońca jest Amaterasu, i marzyła o podróżach, daleko, aż za słońce. W 2006 roku Ołeksandr spojrzy na słońce jej ojczyzny oczami swoich obrazów, prezentując wystawę indywidualną, przyуроczoną Dniom kultury ukraińskiej w Japonii. Inata powita słoneczny wschód na Ukrainie w 2008 r., odwiedziwszy i pokochawszy tę ziemię. I poczuje, jak wiele jest linii łączących, pokrewnej symboliki w ich sztuce, a także w ogóle w japońskiej i ukraińskiej kulturze. Współbrzmienie ukraińsko-japońskich obrazów i motywów zobaczą tysiące japońskich widzów, odwiedzając wystawę indywidualną artysty z Ukrainy w Tokio. Będzie o tym pisać japońska prasa. Tak narodzi się pomysł stworzenia wspólnej wystawy artysty Ołeksandra Iwachnenki i fotografki Inaty Miori, którzy w różny artystyczny sposób pokazują istotę duszy swojego kraju. Przed wiecznością Udaju. Ołeksandr Iwachnenko urodził się na Czernihowszczyźnie, we wsi Manżosiwka w rejonie pryłuckim. Jego dzieciństwo mijało na malowniczych brzegach Udaju, który wspomniany jest po raz pierwszy sześć wieków temu i płynie przez Ukrainę 347 km do Suły. W rodzinnej wsi Sasza ukończył szkołę podstawową, następnie Pryłucką pracownię artystyczną, którą kierował I. M. Trinczuk-Zadorożny. W 1961 r. wstąpił do Kijowskiej średniej szkoły im. T. H. Szewczenki. Wyższe wykształcenie zdobył w Kijowskim państwowym instytucie artystycznym w pracowni grafiki książkowej (1968–1974). Uczył się u takich znanych artystów, jak W. I. Kasijan, W. Ja. Czebanyk. W latach 1976–1979 pracował nad swoimi dziełami w pracowniach twórczych Akademii Sztuk ZSRR na Ukrainie pod kierunkiem Mychajła Derehusa. Zdobywszy wspaniałe wykształcenie, spotkawszy wspaniałych nauczycieli, uformowawszy się pod wpływem ukraińskiej szkoły artystycznej, Ołeksandr Iwachnenko stał się bodaj najjaśniejszym przedstawicielem sztuk pięknych, które połączyły nowatorstwo i głęboką tradycję narodową. Błyskotliwie pracował w dziedzinie grafiki, malarstwa monumentalnego i sztalugowego. Jego twórczość jest przesiąknięta duchowością, miłością do Ukrainy, znajomością jej historii, odczytaniem i przyswojeniem jej dziedzictwa kulturowego. Jego subtelne wyczucie, psychologizm, liryzm napełniają każdy obraz żywą siłą, która udziela się wszystkim, którzy oglądają obrazy Iwachnenki. Jego metaforyczne, uduchowione prace są jak posłańcy Ukrainy do Wszechświata. Nie ma tu nieszczerości – tylko prawdziwy, czysty głos Artysty. Tym słonecznym głosem pisał ilustracje do „Kobziarza” Szewczenki i monumentalne malowidła w Kaniowie. Z Góry Mnisią tworzył Ukrainę doskonałą miłością i unikalną – iwachnenkowską techniką, malując westybul Narodowego rezerwatu Tarasa Szewczenki, ilustrując jego dzieła (1982, 1984, 1988): „Sad wiśniowy koło chaty”, „Poematy”, „Poezje” w 2 tomach („Kobziarz”). Obracał horyzont ku każdemu ukraińskiemu sercu, abyśmy mogli dobrze dostrzec przestrzeń, perspektywę i popracowali z obrazem. Dla artysty było to niezwykle ważne – aktywne odbieranie przez widza jego obrazów. Żeby dusza i sumienie pracowały. Żeby, oglądając jego kolory i metafory, rodzinne motywy, symbole, sięgaliśmy głębin i wznosili się do nieba. I rozumieli, że Ukraina jest naprawdę unikalnym, pięknym i niezwykle ciekawym krajem – muzyką, słowem, pieśnią, strojem ludowym, sztuką. Został członkiem korespondentem Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, zasłużonym artystą Ukrainy, laureatem Państwowej nagrody imienia T. H. Szewczenki. Wykładał na katedrze grafiki Kijowskiego uniwersytetu politechnicznego. Dzieła Ołeksandra Iwachnenki znajdują się w prywatnych kolekcjach USA, Kanady, Wielkiej Brytanii, Japonii, Niemiec. Jego obrazy są w Narodowym muzeum sztuki (Kijów), muzeach T. H. Szewczenki w Kijowie i Kaniowie, Narodowym muzeum literatury (Kijów), Państwowym muzeum książki, muzeach Iwano-Frankiwska, Czerkas, Chmielnickiego, Użhorodu, Pryłuk. Wydania opracowane przez Ołeksandra Iwachnenkę były eksponowane na wielu wystawach i nagradzane najwyższymi nagrodami konkursów sztuki książki zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami. Miał wspaniałe wystawy we Florencji (1977), Bratysławie (1982), Wilnie (1984), Berlinie (1986), New Jersey (1988). Ołeksandr Iwanowycz odszedł z życia w dzień Trójcy Świętej, 9 czerwca 2014 roku, wcześniej wytrwawszy Rewolucję Godności, zobaczywszy swoją ostatnią wystawę indywidualną „Tego wielkiego ognia niepokonana siła…” na 200-lecie urodzin T. H. Szewczenki. Pozostawiwszy zamysły, sprawy i miłość, którą zapisał córce, wnukom i nam. Japonia mogła nie do końca zrozumieć Artystę z Ukrainy, który dokonał swoją wystawą w 2006 r. przełomu w ukraińsko-japońskich stosunkach kulturalnych. Ale poczuła jego Ukrainę, miłość i pokrewną z Japonią słoneczną energię. Pod opieką Ise Jingu. Inata Miori urodziła się w Japonii, ukończyła Uniwersytet sztuk Tama (Tokio), wydział malarstwa. W 1991 roku przeprowadziła się do Nowego Jorku. To zmieniło jej życie. Zobaczyła wielki świat, o którym marzyła. Był ciekawy, barwny. I wydawał się bardzo stabilny. W 1995 roku Inata zadebiutowała wystawą fotograficzną na Uniwersytecie Harvarda. Ale 11 września 2001 r. z okna swojego mieszkania w Nowym Jorku zobaczyła zamach na World Trade Center. I jej stabilny, na pierwszy rzut oka, świat runął. „To zmusiło mnie do głębokiego zastanowienia się, w jakim kierunku powinni podążać ludzie, jaką drogą kierują nas bogowie na całym świecie. Chciałam stać w miejscach, które uważa się za miejsca modlitwy, żeby zrozumieć... Odwiedzałam święte miejsca świata, kontynuując fotografowanie każdego, żeby zobaczyć, czy uda mi się znaleźć jakieś odpowiedzi”. Pod niewidzialną opieką Ise Jingu zaczęła podróżować. Fotografowała ceremonie, rytuały, sanktuaria, świątynie… Japońskie sanktuarium shintoistyczne jeszcze z czasów IV w. p.n.e. stało się punktem wyjścia do zrozumienia siebie i źródeł rodzinnej ziemi. Inata Miori zrozumiała, że natura jest zdolna dać wielką siłę, miłość, napełnić.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
duszą absolutnym pięknem. Zobaczyła, jak piękna jest jej ojczysta Japonia, w której nie bywała prawie 16 lat, mieszkając za granicą. Inata jakby otworzyła oczy i otworzyła serce na rodzinny świat. I to poruszyło ją tak mocno, jak ogień, który wyrwał się z płonących „bliźniaków”. Natura napoiła ją miłością, zagoiła rany i wyhodowała radość. W Japonii Inata zobaczyła wystawę malarza Ołeksandra Iwachnenki i wstrząsnął nią uduchowiony obraz jeszcze nieznanej Ukrainy. W 2008 r. artystka odwiedziła ją już, by zainspirować się pięknem. Zrobiła na Ukrainie serię pięknych fotografii, prezentując je w Ambasadzie Ukrainy w Japonii. Wystawa fotografii Inaty do dziś jest eksponowana w ukraińskiej ambasadzie w Japonii, stale się odnawiając. Podczas przyjęć, świąt, negocjacji goście i dyplomaci poznają Ukrainę dzięki fotografiom Miori. Jej wystawy fotograficzne były prezentowane w ONZ, na Uniwersytecie Columbia, w Nowym Jorku, muzeach i galeriach Japonii, USA, Izraela, Monako. Inata jest autorką felietonów w Washington Post, Japan Times. Album z jej pracami premier Japonii Abe zaprezentował podczas szczytu krajów Wielkiej Siódemki w 2016 r. I oto w Kijowie. Ukraina – Japonia: echo duszy. Ołeksandr Iwachnenko, niestety, nie dożył dnia, w którym idea się urzeczywistniła. Ale my, na szczęście, możemy ją zobaczyć i przemyśleć. I po raz kolejny „dosłyszeć” głębokie metafory, zakodowane na płótnach Iwachnenki, jednego z najpotężniejszych artystów Ukrainy. Jego szczególnego gorącego słonecznego koloru, który jakby przebija się magmą tysiącleci na obliczu Ukrainy, nie pomylisz z niczyim. „Iwachnenko – to artysta, który niesie piękno wieków… przed wiecznością”, – uważa ludowy artysta Ukrainy Wasyl Perewalśkyj. Kategorie wieczności Iwachnenki – to nie o sławie artysty, a o jego miłości – Ukrainie i Kobiecie. Każde płótno wypisywał, mając w sercu wyhodowaną wieczność miłości do rodzinnej ziemi. Czuł ją, rozumiał ją, słyszał jej pieśń i tworzył pieśń w obrazach. Ale opowiedzieć muzykę Iwachnenki jest niemożliwe, trzeba ją widzieć, żeby słyszeć. Usłyszeć pamięć wody. Bo przecież na brzegach Udaju minęło dzieciństwo. Bo woda niesie informację tysiącleci, bo to święty obraz dla naszego narodu, gdzie w każdej kropli – Wszechświat i siła. O tym jego „Pamięć wody”, „Żywa woda”, „Na Udaju”, gdzie i wstęgi tataraku, i wstęgi w dziewczęcych warkoczach przy księżycu – to amulety pamięci. U Inaty fotografia o pamięci nosi tytuł „Shōgū, sanktuarium w wewnętrznej świątyni, gdzie przebywa duch bogini Amaterasu”. Fotografia i obraz idą w parze, demonstrując jeden temat. Zbiór bogatych plonów, płodność – na płótnach Iwachnenki pod tytułem „Spasa”, „Dożynki”. „Święto zbiorów”, „Ofiarowanie plonów bogom” w Nuibosai, Kanname-sai są odzwierciedlone na fotografiach Inaty, gdzie odczytujemy uroczystość, szacunek do natury i zlanie się z nią. Obraz „Święto zieleni”, „Jesienne oczyszczenie” Iwachnenki i fotografia „Ustawienie głównych drzwi podczas rytualnej odbudowy świątyni” Inaty – obok siebie. Natura, oczyszczając człowieka ogniem i słońcem, czyni człowieka podobnym do boga. Przestrzeni jest dużo u Inaty i Ołeksandra. Artysta kochał przestrzeń, nadawał jej, jak i kolorowi, wielkie znaczenie. Stale używał wysokich i niskich linii horyzontu, zresztą, rozpowszechnionych w japońskiej sztuce. Horyzont, który rozszerza przestrzenie do nieskończoności, jest chyba w każdym obrazie Iwachnenki. Na płótnie nieodzownie obecny jest jeden – dwóch – trzech ludzi, za którymi jest nieskończoność, a przed nimi – oblicze wieczności, które obracał ku nam. Jego obrazy obdarowują nas miodami, snopami i winem („Dożynki”), one napoją i uskrzydlają („Uskrzydlenie”). Jego pole jest zadbane i piękne. Jego obrazy – to malarska roślinna mapa rolniczej Ukrainy, na której żyto, słoneczniki, kłosy. Tutaj kalina, ostnica, zdumiewające kwiaty w wiankach, nasiona. Wszystko organiczne, co zanurza człowieka w naturę, dając zrozumienie, że człowiek – to cząstka natury. Obrazy Iwachnenki są organiczne. Naturalne na jednym płótnie: nasza współczesna kobieta, kobieta z epoki książęcej i kamienna baba jako koncentracja kobiecej pamięci rodu. I artysta był naturalny i organiczny. Jego światło, słońce, człowiek, tatarak – to wszystko Ukraina, absolutna naturalna jego miłość. „Dzięki shintoizmowi poczułam szacunek do natury, zrozumiałam, że jesteśmy cząstką natury”, – wyznała Inata Miori, dla której światło i las – to też cząstka bóstwa. Dla niego boski zamysł – w macierzyństwie, ukraińska wieczność w kołysankach. I my je słyszymy, jak widzimy jego słońce. Słuchamy jego „Wiosny” w wiśniowym kwiecie i odgadujemy ukraiński płatek w japońskiej sakurze przy moście Uji. I jednocześnie rozumiemy, że motywy i filozofia mogą być podobne, ale oryginalny styl artysty Ołeksandra Iwachnenki – jest nierozpuszczalny, bez domieszek i wtrąceń. Jak niepowtarzalny Taras Szewczenko z „Sadem wiśniowym…”, też wielki artysta. Biały płatek szewczenkowskiego sadu, jako metaforę Ukrainy, czujemy na wszystkich płótnach Iwachnenki. W kobiecych wizerunkach Iwachnenki widzimy Szewczenkową Oksanę, Marię. I Marię, żonę Ołeksandra, – jedyną miłość na całe życie. Kiedy ona młodo odeszła za horyzont, on nie miał szczególnego pragnienia ani tworzyć, ani żyć. Jakby roztopił się w słońcu. Pozostawiając w spadku obrazy, które zanurzają nas na taką udajską głębię, skąd widać gwiazdę, kołyskę, słońce, i jeśli zanurkować, wstrzymując oddech, wyniesiesz białą lilię Matki Boskiej w zębach. Słowem, lakoniczna pod względem liczby przedstawionych prac wystawa artysty Ołeksandra Iwachnenki jest nieskończona w odczytaniu i przemyśleniu. Dawno nie było takiego źródlanie czystego koncentratu, takiego wyrazu głębokiego smaku, takiego fantastycznego projektu wysokiego ducha, którego sensem jest nie tylko zobaczyć, ale poczuć to, co się zobaczyło. Artysta wyznawał, że nie nazywa swoich prac, dając tym samym przestrzeń każdemu, kto ogląda. Przede wszystkim, przestrzeń odczucia niewidzialnego. Bo i Iwachnenko – to nie tylko doskonałość widzialnych linii i światła, a energia, która bije z płótna. To kody świętości Ukrainy. „Nie wyobrażasz sobie, jak bliska jest mi Ukraina!” – kiedyś zachwycona powiedziała Marii Pewnej fotoartystka Inata Miori, zobaczywszy i poczuwszy naszą pradawną ziemię. „Japonia jest mi bliska”, – wyznała Maria Pewna, błyskotliwa organizatorka wystawy, która mieszkała w Japonii, opanowała japoński, wyrastała z obrazami ojca i jego światem. „Kiedy przechodzimy przez Uji, która jest nad rzeką Isuzu, i idziemy do Ise Jingū, pokonujemy odległość długości 2 tysięcy lat i wracamy do źródeł Japonii”… Pokrewne kody Ukrainy i Japonii mógł wydobyć z głębi pamięci i czystej duszy tylko tak wielki Artysta, jak Ołeksandr Iwachnenko. I zaproponował dzisiaj nam, dodając pewności w tym, że ukraińska sztuka i artyści – są na najwyższym światowym poziomie. O tym powiedział na otwarciu wystawy jego wierny druh, jeszcze jeden zdumiewający artysta Ukrainy Ołeksandr Melnyk. Poczuć go – to wszystko jedno, co przyjąć komunię Bogiem. Po to uzdrowienie do Ołeksandra Iwachnenki w Dzień dyplomacji i równonocy przyszło morze druhów i wielbicieli jego twórczości. I powiedzieli tyle dobrych słów, ile on nie usłyszał przez całe życie. Torii w słonecznej aureoli przy moście Uji, – „to podróż z naszego świata do świata bogów, i podróż w piękną przyszłość”, – według opinii Inaty.
Od nas zależy, jakie będzie przyszłość, od nas, którzy „odpowiadają za porządek w domu, którzy powinni szanować swoich przodków, pielęgnować piękno i tworzyć duchowość” – uważał Ołeksandr Iwachnenko. I przekazał nam jako duchowy testament obraz „Błogosław, ziemio”. Nozomi: dążenie do piękna od zamysłu do realizacji wystawy „Ukraina–Japonia: echo duszy” – tysiące kilometrów dróg i lata w przestrzeni czasu. A w rezultacie, niczym wykrzyknik – wystawa działa. Odbywa się ona przy wsparciu Ambasady Japonii w Ukrainie, Ambasady Ukrainy w Japonii oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy. Wystawa z pewnością pojedzie do innych miast Ukrainy, a z czasem, mamy nadzieję, także do Japonii. Zamysł wystawy należy do Marii Pewnej, założycielki i przewodniczącej organizacji społecznej Nozomi. To właśnie ona pielęgnowała projekt „…echo duszy”, który połączył sztukę Ołeksandra Iwachnenki z Ukrainy i Miori Inaty z Japonii. Organizację społeczną Nozomi Maria założyła właśnie po to, by promować kulturę ukraińską w Japonii, a japońską – w Ukrainie. Ta wystawa jest pierwszą, ale zdaniem wszystkich obecnych na otwarciu, bardzo udaną, przemyślaną i głęboką. Przypomnę, że Maria Pewna to nie tylko córka artysty Iwachnenki, ale także dyplomatka, japonistka, tłumaczka, powołana do budowania mostów – od ukraińskiego Udaju do japońskiego Uji. Maria pracowała jako attaché ds. kultury Ambasady Ukrainy w Japonii, kiedy poznała panią Inatę. I dlatego to właśnie Miori opowiadała o Ukrainie. I właśnie dlatego, że w przeszłości Maria była dyplomatką, postanowiła zorganizować wystawę z okazji 30. rocznicy nawiązania stosunków dyplomatycznych między Ukrainą a Japonią. Było to jej wielkim marzeniem i pragnieniem. Przemyślała w ekspozycji wszystko, do najdrobniejszych szczegółów, sama dobierała prace i wyznaczała dla nich miejsca w sali. Wybierając nazwę dla swojej organizacji, Maria „pobawiła się” hieroglifami. I zamiast jednego znaku, który sam w sobie czyta się „nozomi” i oznacza dążenie, pragnienie, nadzieję, dodała jeszcze jeden hieroglif, który oznacza „piękno”, a w tym przypadku może być czytany jako „mi”. I wyszło połączone Nozomi – dążenie do piękna. Język japoński pozwala w imionach i nazwach własnych łączyć hieroglify i ich czytania w zależności od tego, co chce się przekazać. Projektem „Ukraina – Japonia: echo duszy” Maria Pewna chciała powiedzieć, że piękno daje nam nadzieję. I niebo sprzyjało, abyśmy to poczuli. Wystawa otworzyła się właśnie w Dniu Dyplomacji. I w dniu przesilenia zimowego, któremu nasi przodkowie od dawnych czasów nadawali wielkie znaczenie. Japończycy również przywiązują wielką wagę do przesilenia zimowego (oto kolejna cegiełka do naszej „wspólnoty”). Ponieważ uważa się, że od tego dnia zaczyna się nowy cykl – odrodzenie i narodziny. W Japonii bogini Słońca wychodzi z jaskini. Zarówno w Ukrainie, jak i w Japonii po tym dniu słońce pozostaje na nieboskłonie o chwilę dłużej. Słońce, które zobaczył kiedyś chłopiec Sasza nad Udajem. I dziewczynka Miori nad Uji. I Maria – nad Dnieprem. No a dalej dopowiadajmy sobie sami…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
spotykamy się, próbujemy coś lepić, jak grupa dzieci w przedszkolu. Miałam nadzieję, że będzie to coś w stylu Fredrika Backmana – subtelne, psychologiczne, poruszające. A okazało się hybrydą „kryminałów” Doncowej i tutejszego kolorytu. Prawda, myślę, że tutejszy koloryt – to przecież koloryt postradzieckiej przestrzeni, a z tego tutejszego – geolokalizacja. Przeglądając Facebooka, natrafiłam na całkiem rozsądną, niepokojącą obserwację: bronić Ojczyzny gotowi są głównie starsi, młodzież bardziej nastawiona jest na wyjazd. I co z tym zrobić? To pytanie do psychologów społecznych. Mnie niepokoi – i śmieszy, bo to przecież fenomen! – co innego: nasz prorok i nasz geniusz Taras Szewczenko rzeczywiście napisał wiele proroczych wierszy. Nie zabrakło ani ziomków z cynowymi guzikami w służbie u cara, ani miejscowych odmieńców, jak ów „szczodry i wystawny, Wszystkie świątynie muruje; A ojczyznę tak kocha, Tak nad nią biadoli, Tak z niej, biedaczki, Krew, jak wodę, toczy!.. A bracia milczą sobie, Wytrzeszczając oczy! Jak jagnięta”. Zalakierowany i zamodlony – ale nie wyuczony i nawet nieprzeczytany jak należy Szewczenko leży na pokuciu w ręcznikach i kalinie. Ukraina nie przestawała rodzić talentów. Ale nie wsłuchiwała się w nie, nie szanowała, kogoś lakierowała i wieszała w ikonostasie, kogoś wysyłała na Sybir nieprzebyty… Kiedyś porównałam ją do matki, która formuje płód i wyrzuca. No i Kijów też nie bez powodu jest „matką miast ruskich”. A zatem pisarze piszą, naród czyta… jak kryminały czy sentymentalne melodramaty. Kładzie na półki, nawet nie zastanawiając się nad tym, co w książce napisano i co z tym zrobić. Ale krótko o „Gali bez głowy” Lyko Daszwar, czyli utalentowanej autorki wielu powieści Iryny Czernowej. Główna bohaterka to miła, urodziwa blondynka, która ma tylko mamę gdzieś pod Wasylkowem, pracuje w salonie piękności pewnej Julii Wołodymyriwny Żadkinej. Jej mąż Artem Czornobaj to student, przyszły psycholog, żyje za pieniądze Gali. Jego matka jest za granicą, zamężna z Włochem. Ojciec – na peryferiach, prowadzi ośrodek wypoczynkowy. I oto ta Gala bez głowy, cała, jak zawsze, z dobrymi intencjami, staje się świadkiem napadu na kuriera, który wychodził od J. W. z walizką. A na dodatek mimowolnie pomogła rabusiowi uciec. Jak się później okaże, w walizce był prawie milion dolców, które płaciły właścicielka salonu i jej mąż, naczelnik policji, pewnemu deputowanemu Haszynskiemu za podrabiane leki. Para trzymała, oprócz salonu piękności, kilka aptek w Kijowie. Aptek tych, nawiasem mówiąc, w Kijowie jest jak śmieci. Podejrzewacie, dlaczego?.. I oto walizkę ukradli, Haszynski odbiera J. W. i policjantowi dwie apteki. Rozwścieczona J. W. mści się na Gali: podrabia jej wyniki badań i mówi, że dziewczyna ma AIDS. I wyrzuca z pracy. Mąż-student, przegrawszy oszczędności Gali, też cieszy się z okazji, by wyrzucić bezrobotną ze swojego mieszkania. Kiedy nieszczęsna błąka się gdzie oczy poniosą, los styka ją z rabusiem, oszustem i mordercą Jurkiem: on, ze swojej strony, obrabował tego, kto wszedł w posiadanie walizki, i zabił go. A także przy okazji zabił mamę deputowanego Haszynskiego. Jurek podwoził Galę… Ale ona go wykończyła swoją moralnością i naiwnością, i on ją wy-
Tłumaczenie maszynowe
Halyna PALAMARCZUK Postrzegać znaczenie słów takim, jakim ono jest, a nie takim, jakim podsuwa nam je społeczeństwo czy jego zaangażowane instytucje – to postrzegać życie wielowymiarowo, na smak i dotyk, a nie tylko na pierwszy rzut oka i powierzchownie. Przyjmując, na przykład, słowo „komunia” (ukr. pryczastia) – „przynależność” (ukr. pryczetnist) zgodnie z jego oczywistą logiką, można wiele zrozumieć bez dodatkowych batalii... Rdzeń słowa „komunia” – „część” (ukr. chast), czyli część; przedrostek „przy”, oczywiście, oznacza przyłączenie. Zatem sens słowa – przyłączenie części do zbioru części. Właśnie tak i nie inaczej tworzą się rody i narody. I, oczywiście, kościoły. I cała ludzkość. Zatem naród – to zaledwie ty i inni tacy jak ty. Czy święty jest ten zbiorowy zbiór nas-jednostek, czy warto ochraniać tę jarmarczną świętość, podstawiając się tymczasem ogonem i grzywą? Jakikolwiek, nawet najmniejszy, przytyk do zbiorowej winy za wszystko, co się z nami dzieje, napotyka na potępienie i zaprzeczenie. Jakiekolwiek zamachnięcie się na święty obraz narodu może skończyć się linczem. Przynajmniej online. Mimochodem zobaczyłam na Facebooku frazę – mianowicie, oto jakie bezprawie myśmy uczynili, jak pod nią błyskawicznie wyskoczyło: „Nie my, a władza!”. Nie będę po raz kolejny przypominać, że władzy myśmy nie importowali, a wybrali spośród siebie, a wszyscy razem my i jesteśmy narodem. Wszystkich nas jednoczy obywatelstwo i zameldowanie. Wszyscy my, jak głosi Konstytucja, jesteśmy źródłem władzy. Na wszystkich nas leży odpowiedzialność. Przede wszystkim – przez przynależność. Przez etniczność i obywatelstwo. Przez przynależność do wspólnot. Komunia-przynależność istnieje na różnych poziomach. Od urodzenia stajemy się częścią ludzkości, mieszkańców niewielkiej sympatycznej planety, których istoty wyższe mogłyby uważać za jedność. Jak my uważamy za jedność kolonię mrówek, rój pszczół: one działają efektywnie, bo każdy owad zna i wykonuje swoją rolę. Przez analogię, ludzkość, naród też byłyby efektywnymi tworami, gdyby wszystkie ich jednostki i wspólnoty zawodowe efektywnie wykonywały swoje funkcje. Ale kolonie mrówek – to twory ślepe, ich wyższym celem jest samoodtwarzanie, bo ich bogiem jest matka. Ludzkim bogiem – jest istota duchowa, Ojciec niebieski. I my jesteśmy zarażeni duchem. I my – jesteśmy rozciągnięci na krzyżu. I u nas wszystko jest bardziej skomplikowane. Przez Jego syna Jezusa Chrystusa my możemy wznieść się w górę, i tutaj przypomniałam sobie, jak gryf wynosił z podziemnego świata Kotyhoroszka; a przez czysto ludzkie pragmatyczne rozważania i poszukiwania korzyści – pozostać w podziemnym świecie, i tutaj przypomniałam sobie, jak przyjaciele-towarzysze Kotyhoroszka go oszukali i porzucili na zgubę. To współczesna ludzka historia. Spożywając „krew i ciało Chrystusowe” – rytuał, oczywiście, pogański – wierny górnej drodze przyłącza siebie jako część do wspólnoty „braci i sióstr w Chrystusie”. Znane są plemiona, które zjadają organy upolowanego zwierzęcia, aby wzmocnić w sobie odpowiednie funkcje. Narządy płciowe, na przykład, czy serce. Człowiek zaś, hybryda naczelnego i istoty wyższej, przyjmując komunię-ucztując „ciałem i krwią” Chrystusa, przyłącza się do wspólnoty wiernych chrześcijaństwu, staje się jednym z braci-sióstr w Chrystusie, Kościołem przez wielkie K, staje na drodze do zbiorowego Chrystusa. Na drodze przemiany nieżywotnej hybrydy – w Boga. I ta droga nie jest ślepa, jak u pszczół czy mrówek... Ale na niej łatwo można stoczyć się z powrotem do stada naczelnych. Droga od czysto materialnego naczelnego do bóstwa jest długa i nieprosta. Stać się częścią wspólnoty – to jak wstąpić do szkoły. Wstąpienie jeszcze nic nie oznacza. Trzeba przestrzegać dyscypliny, przyswoić naukę, dużo praktykować, żeby w końcu ukończyć szkołę. Tak, z kościoła, jak z każdej szkoły, wypuszcza się, aby – kiedy mówimy o człowieku – w życiu i twórczości kierować się nabytą wiedzą. Chyba gdyby większość wierzących była nie leniami i hipokrytami, a pasterze – nie służyli mamonie i swojemu grzesznemu ciału, żylibyśmy w doskonałym społeczeństwie na szczęśliwej planecie... Kościół, jak każda szkoła, musi pozostawać konserwatywny, bo duchowy paradygmat, którym kościół napełnia nieuduchowione ciało wstępującego, jest ściśle wyważony i niezmienny. Jak sekwencja działań chirurga podczas skomplikowanej operacji, jak dawkowanie leków. Jego szkielet – to Boże przykazania: owszem, nie zabijaj, nie kradnij, nie świadcz fałszywie... Broń Boże przeciwne naturze zbliżenia czy inne rzeczy, które sprzeciwiają się życiu. Wszystko przepadnie! W dwoistym świecie Chrystusowy kościół – to odpowiednik Boga, który wdmuchuje w ulepioną z gliny istotę swojego ducha i w ten sposób tę istotę ożywia oraz stawia z pełzającej pozycji na nogi. Jeśli wszystko zrobiono ściśle poprawnie, a nie „liberalistycznie”, to z kościoła wychodzi syn Boży – nie niewolnik zasad, nie dwulicowy oszust, a twórca. Ale wróćmy do „komunii” na poziomie obywateli. Każdy z nas jest częścią narodu, czyli od urodzenia dziecko przyłącza się sobą jako częścią do zbioru części innych i w ten sposób przemienia się w nosiciela rodu i narodu. My wszyscy, którzy w większym lub mniejszym zdrowiu wyszliśmy z totalitarnego „sowka”, co byśmy o sobie nie myśleli, jesteśmy w większym lub mniejszym stopniu konformistami, bo zdołaliśmy żyć w zniewolonym stanie – pozbawieni tożsamości, możliwości tworzenia, z zakazem wyjazdów. Zdołaliśmy przeżyć w społeczeństwie podwójnej moralności, pisaliśmy dysertacje o partyjnych metodach w literaturze, kradliśmy i w czerwonych kątach piętnowaliśmy pijaków oraz złodziei. Nasze dzieci z mlekiem matki przyjmują komunię tego zwyczaju. Stają się jego nosicielami. Zatem „sowek” – to ta chrzcielnica, której nie unika nikt, kto wychodzi z łona przynależnego do „sowka”; to standard, który formuje życie i jego owoce u przynależnego. Przede wszystkim, gotowość przystosowywania się i mimikrowania pod otoczenie. Inni – zostali wyniszczeni. Ile czekać? Ile iść? Czy zaradzą tu Cambridge’y i Oxfordy? Nam jako narodowi wypadałoby uświadamiać sobie to niebezpieczeństwo, łupać skałę jarmarczności, wydobywać z pod niej lepsze cechy narodu – siłę, odwagę, gotowość bronienia swojego... Jednak jedności, zdaje się, w tym narodzie nigdy nie było. Inaczej nie doprowadziłby on siebie do takiego opłakanego stanu. Ale jeśli my – przez zaprzeczenie, niezgodę, strach – nie wyjmiemy głów z piasku i nie pójdziemy zgodnie na bój z wyzwaniami współczesności, nas po prostu zaanektują. Przejście w Chrystusa miałby nam dawać kościół, w którym stawalibyśmy się siostrami i braćmi, ale kościół u nas jest na pokaz, formalny i dość sprzedajny. Podejście za podejściem, podejście za podejściem. Najsumienniejsi chodzą w uczniach do głębokiej starości, tak i nie odważywszy się wstać zza ławek. Większość z nas te próby w końcu porzuca. Stają się opadłymi liśćmi, prasują się, gniją, rozpulchniają i użyźniają grunt. I tylko jednostki przechodzą do wyższej szkoły. No i o czterdziestu latach, które Mojżesz prowadził swój naród, żeby zabić w nim bakcyla niewolnictwa. Liczba 40 oznacza fizyczną kompletność i gotowość przejścia na duchowy poziom. 40 dni trwają męki duszy, zanim ona wzniesie się. 40 – to liczba przejścia w inną jakość. 40 – to ten nóż, który przecina pępowinę. Po czym płód staje się człowiekiem. A człowiek staje się bogiem. A co Ukrainie dadzą 40 lat, jeśli do tego czasu jej Moskwa nie zagoni z powrotem do zagrody? Bez katharsis – nic. Ale gruba skóra u wołu...
Świat się zmienia, kraje – również. Dojrzałe społeczeństwa radzą sobie w swoich krajach jak dobry gospodarz we własnym domu: utrzymują czystość, wprowadzają nowinki technologiczne, oszczędzają prąd i wodę, i to nie tylko po to, by mniej płacić, ale też by starczyło na dłużej... Długo byliśmy pozbawieni atrybutów ukraińskości i bardzo się ucieszyliśmy, odzyskawszy je w 1991 roku. Co prawda, przykro i śmiesznie jest widzieć, jak wielka masa ludzi, zrozumiawszy, że „zmieniła się władza”, zastąpiła nimi ideologiczne atrybuty ZSRR. Przy czym miejscami bardzo wojowniczo. A dyktat bez przemocy jest nic niewart, donosić zaś nie ma komu, nawet psychiatryki rozpuścili... Trzeba zmieniać nie przebranie, a siebie. Jak dobry gospodarz zastępuje staroświeckie wiatraki bateriami słonecznymi. Paradoks, ale taka zamiana tylko gwarantuje, że zachowamy w dobrym stanie staroświeckie wiatraki. Wspominam Skansen – muzeum na wolnym powietrzu w Sztokholmie. Tam nie tylko można poznać wszystkie szczegóły dawnego szwedzkiego gospodarstwa, ale i pobyć w roli – przymierzyć i wystroić się w historyczny szwedzki strój. Co też robiliśmy. ...Nasze zaś muzea wegetują, władzę rozpiera. Nie trzeba bać się zmian. Nie trzeba karcić młodzieży za to, że nie podoba nam się jej zachowanie czy kolor włosów. Ale kiedy nam przebiegle mówią o kompromisach, byle tylko zachować w całości Ukrainę, musimy zdecydować: czy jesteśmy gotowi dla całości Ukrainy poświęcić samą Ukrainę. Musimy Ukrainę zmodernizować, nie zostawiając jej w postaci egzotycznego muzeum staroci dla pouczających wycieczek sąsiadów, ale też nie zamieniając jej w bezduszną śrubkę zachodniego czy wschodniego, broń Boże, świata. Do tego potrzebni są mądrzy, ale swoi. Nie chcę krytykować młodzieży. Jednak musiałam sceptycznie wzruszyć ramionami, kiedy Żadan zaproponował ukrainizować Donbas językiem rosyjskim. Liberalistyczne skrajności już rozwalają edukację, bo edukacja bez wymagań i dyscypliny – to bałagan. Ukrainizować Donbas językiem rosyjskim – to to samo, co leczyć alkoholika – alkoholem. Wygląda na to, że trendem staje się jednoczenie. Ukraińskojęzyczna i patriotyczna część Ukrainy dzisiaj przypomina mi Niemcy z ich głębokimi kompleksami: jest gotowa poddać się, byle tylko zasłużyć na aprobatę. Jest taka głęboka porażka, po której stajesz się wiecznym sojusznikiem zwycięzcy. Ukraińskojęzyczna i patriotyczna część Ukrainy chce zasłużyć na aprobatę rosyjskojęzycznej, ale jednocześnie „ukrainizować” ją. No, powiedzmy, zrozumcie: to potrzebne, żeby być Ukrainą... Do tej misji, oczywiście, najbardziej nadaje się błazen. I błazeńskie zachowanie. Jest wielu rosyjskojęzycznych Ukraińców, którzy dobrze rozumieją, gdzie kończy się Ukraina, a zaczyna bałagan. A jednak szukają – i znajdują, nawet teraz, kiedy mimowolnie okazują się w jednym obozie z Putinem i Żyrinowskim – usprawiedliwienia dla swojego prywatnego małego „ruskiego miru”. Którym też uzasadnia swoje groźby inwazji Moskwa: prywatne „ruskie światełka” mają wrócić na łono matuszki, zgarniając jako trofeum Ukrainę. Taką też planowano ich misję. Misjonarze... Język ukraiński nie jest tak trudny, jak go malują. Trudno przełamać w sobie miłosiernego, wyniosłego, kulturalnego, w przeciwieństwie do „wsi”, wielkorusa, wyhodowanego stuleciami imperialnego panowania, takich sobie mamusię czy tatusia. Chociaż oni już są bezsensowni i sypią się. Jednym słowem, te trudności mają charakter psychologiczny. Znam jednego błyskotliwego publicystę, który to świetnie zrobił. Po prostu trzeba być silnym, wolnym i pozbywać się, w końcu, kompleksów... Zarówno niższości, jak i wielkorusa. Tutejszy koloryt Przeczytałam powieść (?) „Halabezhołowy” Lyuko Dashwar i myślę – co to było? Czytam kryminały, fantasy, literaturę przygodową. Coś wchodzi, coś – nie. Udanie czy nie, ale każdy autor stara się bronić jakiejś idei w tym dziwacznym i rozłożonym świecie. Na detale, jak klocki Lego. Jest gotowy powstać w zupełnie innym wizerunku. Siedzimy dookoła, rozmyślamy, spier-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
sad, wyrzucając w ślad za nim walizkę, którą wcześniej opróżniła… Żeby szybciej opaść z sił i umrzeć, Gala ciągnie i walizkę, i swoją torbę. Ale nie tak łatwo umrzeć, kiedy się tego chce. Gala trafia do bazy swojego teścia, który postanawia wszystko wyjaśnić. Teść, Andrij Czornobaj, miał w Kijowie przyjaciela z młodości, z którym zaczynał biznes. I ten przyjaciel podjął się rozwikłania intrygi i pomocy głównym bohaterom. W końcu okazało się, że napad zorganizował sam kurier – znudziło mu się zadowalanie okruchami. Ju. W. – paradoks – była zarażona AIDS. Haszynski wykupił się od „sprawiedliwości” tym, że wyjechał za granicę. Gala odeszła od Tiomy, który okazał się zdrajcą i łajdakiem. Między nią a starszym Czornobajem wybuchła miłość. Starszy Czornobaj musi sprzedać swoją bazę, aby opłacić happy end. I odkrywa, że przeszła ona… do przyjaciela z młodości: kupił ją razem ze skorumpowanym szefem policji, który odzyskał swoje apteki po tym, jak udało im się wygryźć i wykurzyć Haszynskiego. Gala pracuje w salonie, który obsługuje zarażonych wirusem HIV. Pozostało kilka wątków miłosnych. Czornobaj szlachetnie odmawia młodej kobiecie, lecz ona nalega i jedzie do niego. Po drodze postanowiła wstąpić do wsi, z której pochodził ten nieszczęsny złodziejaszek Jurko (został załatwiony przez Haszynskiego). I, oczywiście, przypadkiem znajduje pieniądze z sejfu. Pędzi gratem Jurka na spotkanie z ukochanym. I tutaj autorka wreszcie odważyła się na konflikt. Inaczej byłoby zbyt wiele jak na nasze realia – szczęśliwe życie pary z prawie milionem dolarów… Starszy Czornobaj zostaje zastrzelony przez killera, a jej samochód wybucha, zderzywszy się w ciemności z jego autem z wyłączonymi światłami. Znajdują się obok siebie. Jeszcze oddychają. Czytelnik może dopowiedzieć sobie resztę, na to właśnie liczono! I on, bez wątpienia, dopowie sobie happy end, na który słusznie (byłoby zbyt wiele) nie odważyła się autorka. A tak i wilk syty – zachowano przyzwoitość fabularną, i owca cała – czytelnik jest zadowolony. Pamiętam, miałam problemy z ciśnieniem i lekarka poradziła inne tabletki: tych, nadmieniła, rzekomo nie podrabiają… Kiedy zaczęłam stosować inne leki, w żaden sposób nie mogłam unormować ciśnienia, a i serce ciągle szwankowało. Przeszłam na poprzednie. I dobrze zrobiłam. Na podrabiane leki pacjentów wciągają właśnie lekarze, którzy mają coś na sumieniu i którzy mają z tego swój udział. Najwyższy cynizm – lekarze zarabiają, zabijając pacjentów. Otóż to. My jako naród całkiem spokojnie przyjmujemy fakt, że Rada Najwyższa jest przekupna, że nawet ostatni poseł, który nie ma oleju w głowie, a ma tylko palec i przycisk do głosowania, szybko staje się właścicielem mieszkań i samochodów, a jego rodzice – niespodziewanie zamieniają się w milionerów i darowują synowi, na przykład, kanał telewizyjny. Nie znosimy do diabła Biura Prezydenta, wiedząc, że tam sprzedają Ukrainę emisariusze FSB. Nieliczni idealiści, którzy próbują walczyć z mafią budowlaną, czy skorumpowanymi sądami, czy totalną korupcją, trafiają za kratki. Albo, jak Kateryna Handziuk, stają się ofiarami systemu. I nie rozumiemy, dlaczego młodzież woli stąd „zwiać”?..
Tłumaczenie maszynowe
Ołeh OŁEKSIUK, kierownik projektu “Ukraińska Chata – talentami bogata”, m. Chersoń Zdjęcie Antona BALANA Pod takim hasłem odbyło się styczniowe posiedzenie artlaboratorium “Ukraińska Chata – talentami bogata”, poświęcone pamięci Bohaterów Krut. Przed rozpoczęciem wydarzenia rodacy mieli okazję zapoznać się z wystawą ilustracyjno-książkową pod wspólnym tytułem “Kruty – bitwa o przyszłość”. Na wieczorze pamięci rozbrzmiewały utwory poetyckie w autorskim wykonaniu bywalców artlaboratorium: Wałerija Kulyka, Inny Czupryny, Ołeha Ołeksiuka oraz Maryny Sakary. Laureaci ogólnoukraińskich konkursów wokalistów Iwan Burłaka, Mykoła Pawłowśkyj oraz Olha Jakubowa patriotycznymi pieśniami natchnęli obecnych do dalszej pracy na rzecz odrodzenia ukraińskiej kultury narodowej. Na wydarzeniu zaprezentowano krajoznawczo-publicystyczną książkę Oksany Ołeksiuk “Szkice z historii klubu literackiego “Eling” 1987–2022 lat”, która niedawno ukazała się drukiem w kijowskim wydawnictwie “Ukraiński pisarz”. Niezwykle czule i życiowo brzmiały tego dnia w sali widowiskowej “Honczariwki” także ukraińskie pieśni ludowe w wykonaniu tria wokalnego “Radenśki żino czky” (kierowniczka – zasłużony pracownik kultury Ukrainy Natalija Remiszewśka). Natalija Remiszewśka ucieszyła rodaków również swoją osobistą wystawą własnoręcznie wyhaftowanych ręczników i innych wyrobów z ukraińskim haftem. Proświcianie regionu, członkowie Zarządu oraz zespół serdecznie witają pana Stepana z pięknym wydarzeniem życiowym. Pańskie wybitne osiągnięcia w działalności politycznej, poselskiej, państwowotwórczej, społecznej, profesjonalizm, twarda postawa życiowa w podejmowaniu decyzji zasłużyły na szacunek i uznanie. Proszę nadal mocno trzymać ster “Proświty Przykarpackiej” dla jej rozwoju oraz rozwoju regionu i Ukrainy. Życzymy Panu wielu lat krzepy duchowej i cielesnej, dobra ze wszystkich stron, cierpliwości do prób, mądrości w wątpliwościach i wahaniach, osiągnięć w służbie sprawie narodowej. W imieniu wszystkich prośwician regionu życzymy panu Stepanowi natchnienia do postępu w jego marzeniach i celach, silnego zdrowia na długie szczęśliwe lata oraz Bożej łaski na drodze obrony interesów wspólnoty i Ukrainy! Mnoga lata! Niech się darzy! “Proświta Przykarpacka” Niewątpliwie utalentowane prace pani Natalii otrzymały niemało pozytywnych komplementów, a za pomocą książek o tajnopisie ukraińskiego haftu na posiedzeniu wspomniano o piątce głównych symboli ukraińskiego haftu i ich roli w życiu Ukraińców. Według słów uczestniczki posiedzenia, ukraińskiej artystki Daryny Ałpatowej, symbolika ukraińskiego haftu jest swoistym kodem narodu i dla niej jako artystki jest to niezwykle interesujące. Po zakończeniu programu koncertowego obecni mieli okazję zobaczyć na trzecim piętrze biblioteki dzieła sztuk plastycznych Daryny Ałpatowej, wchodzące w skład jej pierwszej osobistej wystawy obrazów, oraz porozmawiać z mistrzynią pędzla o jej dalszych planach twórczych. Przedstawicielki artlaboratorium dołączyły do warsztatów aktywistki klubu kobiecego “Powitrula”, poetki i mistrzyni Maryny Sakary. W czytelni “Honczariwki” czarodziejki uczyły się od pani Maryny kunsztu tworzenia lalek-motanek. I to im się również udało. Ogólnie styczniowe posiedzenie artlaboratorium “Ukraińska Chata – talentami bogata” odbyło się z perspektywą rozwoju samego formatu. Tak było i w tym roku. 22 stycznia dwie kolumny ludzi przy dźwiękach orkiestry dętej spotkały się na moście przez rzekę Zbrucz. Odbył się wiec społeczności, na którym występowali przywódcy bratnich obwodów, deputowani ludowi, uczestnicy amatorskiego ruchu artystycznego. Później przewodniczący rad obwodowych podpisali memorandum o współpracy trzech obwodów – tarnopolskiego, chmielnickiego i czerniowieckiego. Petro SZYMKIW, przewodniczący TOO GO WUT “Proświta” i niepodległości, udziału w tworzeniu oddziałów obrony terytorialnej. Organizacje społeczne potępiły politycznie motywowane prześladowania piątego prezydenta Ukrainy, przejawy totalitaryzmu oraz powrót do czasów Janukowycza. Przy pamiątkowej Ścianie bohaterów Niebiańskiej Sotni uczestnicy wydarzeń złożyli kwiaty i przeprowadzili bicie dzwonów za dusze poległych. W obwodowej bibliotece naukowej imienia Mychajła Iwasiuka miejscowa “Proświta” oraz Towarzystwo więźniów politycznych przeprowadziły okrągły stół na temat “Poezja zza krat” – o dysydenckim ruchu poetyckim na Ukrainie. Własna inf. Czerniowieckiego OO WUT “Proświta”
Tłumaczenie maszynowe
30 stycznia swoje jubileuszowe urodziny świętował Stepan Wołkowecki – przewodniczący Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta”, deputowany ludowy Ukrainy I i II kadencji, działacz państwowy oraz społeczno-polityczny.
Tłumaczenie maszynowe
Tak się historycznie złożyło, że rzeka Zbucz przez długi czas była granicą między dwiema częściami Ukrainy, należącymi do różnych imperiów. Od wielu dziesięcioleci Zbucz jest rzeką jednoczenia. Od początku odrodzenia państwowości Ukrainy, przez niemal 30 lat, odbywają się tu spotkania dwóch społeczności – tarnopolskiej i chmielnickiej, które żyją po różnych brzegach Zbucza.
Tłumaczenie maszynowe
Pod koniec stycznia w Centralnej Miejskiej Bibliotece im. M. L. Kropywnyćkiego odbyło się pierwsze w tym roku spotkanie Klubu Językowo-Historycznego. Z inicjatywy Organizacji Społecznej „Ukraińskie Towarzystwo «Proświta» Mikołajowszczyzny” oraz Mikołajowskiego Miejskiego Oddziału „Proświty” im. Mykoły Arkasa zorganizowano literacko-historyczną konferencję czytelniczą „Mykoła Leontowycz: śpiewak radości i smutku”. W wydarzeniu uczestniczono również na platformie Zoom. W szczególności, online wśród uczestników spotkania była pisarka Iren Rozdobudko, która w powieści „Przyleciała jaskóleczka” (2018 r.) starała się przedstawić swoją wersję śmierci kompozytora. Interesująca okazała się opowieść Nazarija Dawydowskiego, muzyka, kapłana i wykonawcy głównej roli w filmie „Mykoła Leontowycz i jego «Szczedryk»”. O odnowieniu muzeum M. Leontowycza we wsi Markiwka w rejonie teplickim opowiedziała dyrektor Olha Prokopenko. Podczas wydarzenia wybrzmiały ukraińskie kompozycje w wykonaniu tria pedagogów „Akwarel” Mikołajowskiego Miejskiego Pałacu Kultury i Wydarzeń Uroczystych. Profesor, muzyk, muzykolog, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Omelan Szpaczynski szczegółowo opowiedział o twórczym dziedzictwie Mykoły Leontowycza. Dialog twórczy, który odbył się w ramach literacko-historycznej konferencji czytelniczej, to kolejny wkład w badania nad artystyczną i życiową drogą znanego kompozytora. Bez wątpienia stanie się on silnym impulsem do dalszego zgłębiania białych plam w biografii Mykoły Leontowycza i jego twórczości. Inf. własna Mikołajowskiego MO „Proświta”
Tłumaczenie maszynowe
Dzień Soborności na Bukowinie obchodzono wspólnymi wydarzeniami organizacji społecznych: organizacji „Majdan”, obwodowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych, uczestników Operacji Połączonych Sił, przedstawicieli placówek oświatowych i kulturalnych. Główny nacisk w wystąpieniach działaczy społecznych położono na zjednoczenie aktywnych ośrodków społecznych, organizacji i ruchów w warunkach zaostrzenia sytuacji na wschodnich granicach naszego państwa, na wypracowanie skutecznej strategii kontroli nad bezczynną władzą w kwestiach ochrony swobo-
Tłumaczenie maszynowe
Kolejny artykuł nowego projektu “Taras Szewczenko w twórczym losie wybitnych pisarzy” poświęcony jest Mykole Niekrasowowi i przypada na 200. rocznicę jego urodzin. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Nierozwiązana tajemnica zapisu Szewczenki w Dzienniku. Wieczorem 11 kwietnia 1858 roku, czyli dwa tygodnie po powrocie z zesłania do Petersburga, Taras Szewczenko gościł u dawnego znajomego, działacza literackiego i dziennikarza, jednego z organizatorów Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego Wasyla Biłozerskiego, u którego słuchał z ust autora nowej, jeszcze nie drukowanej dramy polskiego poety Edwarda-Witolda Żeligowskiego (Antoniego Sowy) “Zorski”, a po tym, jak zapisał w Dzienniku, “z sukcesem udowodnił Sierakowskiemu, że Niekrasow nie tylko nie jest poetą, ale nawet rymopisem niezdarnym”. Z polskim działaczem ruchu narodowowyzwoleńczego Zygmuntem Sierakowskim, który wówczas służył w Sztabie Generalnym, poeta spotkał się po raz pierwszy 28 marca 1858 roku i zapewne owego kwietniowego wieczoru oficer-ukrainofil nie był w stanie zaprzeczyć Tarasowi Hryhorowyczowi. Jednak znacznie później szewczenkoznawcom przyszło szukać wyjaśnienia jego niespodziewanego ataku na Niekrasowa, którego sam Szewczenko w ogóle po raz pierwszy i ostatni wspomniał w źródłach pisanych. Nie można było nawet dojść ładu, czy takie postrzeganie poezji Niekrasowa nagromadziło się jeszcze przed przyjazdem do Petersburga, czy też Szewczenko wyhodował je w sobie przez kilka dni pobytu w mieście. Ukraiński etnograf i literaturoznawca Andrij Łoboda uważał, że w ocenie Tarasa Szewczenki odbił się wpływ Serhija Aksakowa i Pantełejmona Kulisza, którzy nie lubili Mykoły Niekrasowa. Od razu powiem, że w Moskwie, gdzie tylko spotykał się Szewczenko z Aksakowem, nawet cienia podobnego wpływu ze strony pisarza na Tarasa Hryhorowycza nie było. Tak jak nie było go w dwóch znanych listach Aksakowa do poety. Zresztą w ogóle w twórczych relacjach Szewczenki z Aksakowem nurtowało go zupełnie co innego: “Strasznie chce mi się mu podobać, i tylko jemu. Dziwne uczucie!”. Jeśli chodzi o Kulisza, który rzeczywiście nazywał Niekrasowa “wrogiem”, to nie ma żadnego świadectwa o jego wpływie na zesłańca Szewczenkę w kwestii stosunku do Niekrasowa, zresztą trudno w ogóle poważnie to rozważać. Wiadomo, jak Taras Hryhorowycz odbierał pouczające wskazówki Pantełejmona Ołeksandrowycza – ignorował je. Jednocześnie zaznaczę, że pierwszy specjalny, zaledwie 10-stronicowy artykuł Andrija Łobody, opublikowany prawie 100 lat temu, w rzeczywistości okazał się znaczący w niewielkiej bibliografii tego tematu ze względu na liczbę wskazanych w nim pytań, które wymagają badania i odpowiedzi oraz zaangażowania wszystkich znanych źródeł historycznych. Współczesny krytyk i literaturoznawca Mychajło Nazarenko ciekawie rozważa, że “bardziej prawdopodobna wydaje się czysto estetyczna niekompatybilność poetów: Niekrasow odszedł od tej romantycznej tradycji, która przyciągała Szewczenkę-czytelnika”. Między innymi, jeśli na chwilę założyć, że młody autor “Kobziarza”, wydanego w 1840 roku, zapoznał się z wydanym w tym samym roku pierwszym zbiorem poetyckim 19-letniego Niekrasowa “Marzenia i dźwięki”, w znacznej mierze pseudo-romantyczno-naśladowczym i skrajnie nieudanym (autor ostatecznie zebrał i zniszczył prawie wszystkie egzemplarze zbioru, a wierszy z niego więcej nie drukował), to u Szewczenki mógł na całe życie pozostać gorzki posmak niekrasowskiej poezji. Wprawdzie w 1856 roku ujrzał światło dzienne drugi zbiór poetycki, który odniósł ogromny sukces i przyniósł poecie sławę. Mykoła Czernyszewski pisał wtedy do Mykoły Niekrasowa: “Takiego poety jak Pan u nas jeszcze nie było. Puszkin, Lermontow, Kolcow jako lirycy nie mogą iść w porównanie z Panem”. Ale Taras Hryhorowycz, który odbywał zesłanie na Mangyszłaku, oczywiście nie miał możliwości systematycznie śledzić twórczości Mykoły Ołeksijowycza. Radziecki literaturoznawca Jeremija Ajzensztok podkreślał: “Absolutnie dopuszczalne jest założenie, że i Szewczenko znalazł się w liczbie tych, którzy zobaczyli w “Ciszy” odwrót od demokratyzmu. W związku z tym staje się zrozumiałe uporczywe pragnienie Szewczenki, by wyrazić swoje wrażenia o tych niekrasowskich wierszach właśnie Sierakowskiemu, jednemu z najbliższych współpracowników czasopisma kierowanego przez Niekrasowa”. Rzeczywiście, później Niekrasow przerobił poemat, w ogóle wykluczając czwarty rozdział w tej postaci, w jakiej pojawił się w “Sowriemienniku”. Wszakże nie bądźmy zbyt naiwni i przyjrzyjmy się temu tematowi uważniej choćby na jednym bardzo wymownym przykładzie. Mniej niż miesiąc temu, przebywając w Moskwie w drodze z zesłania, Taras Szewczenko, dzięki Mychajłowi Szczepkinowi, spotkał się 24 marca 1858 roku z wieloma przedstawicielami “moskiewskiej uczono-literackiej znakomitości” – Iwanem Babstem, Borysem Cziczerinem, Ołeksandrem Stankiewiczem, Dmytrem Minem, Jewhenem Korszom, Mykołą Kietczerem, Mykołą Kruzem… W tamtym czasie postępowy cenzor Moskiewskiego Komitetu Cenzury Mykoła Kruze, który, powiedzmy, zezwolił na publikację pracy Pantełejmona Kulisza “Zapiski o Południowej Rusi”, został zwolniony ze stanowiska na polecenie Aleksandra II. Dlaczego właśnie o tym wspominam? Rzecz w tym, że na trzy dni przed notatką Szewczenki w Dzienniku – 8 kwietnia 1858 roku – właśnie w mieszkaniu Mykoły Niekrasowa zebrali się Mychajło Sałtykow-Szczedrin, Mykoła Czernyszewski, Iwan Turgieniew, Iwan Gonczarow, Mykoła Dobrolubow i inni, aby wesprzeć Mykołę Kruzego, a gospodarz przeczytał na jego cześć wiersz: W kraju bezprawia, ignorancji i dziczy – Nieczęsto przychodzi nam wygłaszać mowy Na cześć dzielnych obywateli. …………………………………………….. …ty wypowiedziałeś wojnę Sługom nie ojczyzny, a carskiej rodziny,
Poznawszy naukę mądrą dworskiego lokajstwa. Szewczenko nie słyszał tego poetyckiego przemówienia, ale byłoby lekkomyślnie i naiwnie uważać, że absolutnie nie wiedział o ówczesnym sceptycznym stosunku Niekrasowa do reform Aleksandra II… Odnośnie spotkania 24 marca 1858 roku z wymienionymi wyżej moskiewskimi intelektualistami Szewczenko zapisał w Dzienniku: „Spotkałem się i poznałem z nimi, jak z dawno znanymi bliskimi ludźmi”. Wydawałoby się, że i Niekrasow, najwyraźniej, zasługuje na podobny odbiór, tym bardziej, że rewolucyjno-demokratyczne motywy w jego twórczości na przełomie lat 1850–1860 narastały. Dlaczego do tego nie doszło? Czyżby Szewczenko czuł, że możliwy jest niekrasowski recydyw, podobny do poetyckiego wychwalania Aleksandra II? A on przecież był! W 1866 roku po nieudanym zamachu Dmitrija Karakozowa na Aleksandra II, Niekrasow, najwyraźniej obawiając się o dalsze istnienie czasopisma „Sowriemiennik” (które zresztą zostało zamknięte), podpisał adres do cara, wyrażając „bezgraniczną radość z ocalenia gorąco kochanego monarchy”, a także stworzył odę na cześć generała Michaiła Murawjowa, nazwanego „wieszatielem” za brutalne stłumienie powstania styczniowego 1863 roku i wyznaczonego przez cara do zaprowadzenia porządku w Petersburgu w 1866 roku. Płaszcząc się przed Murawjowem, Niekrasow sam odczytał w kwietniu tego roku pochwalną odę (tekst jej się nie zachował) krwawemu generałowi w Klubie Angielskim, czym skazał się na pogardę i niechęć wielu porządnych ludzi Rosji. Aleksander Hercen uszczypliwie pisał w „Kołokole”: „Brawo, Niekrasow… brawo! Przyznajmy… tegośmy się po was nie spodziewali”. Współczesny biograf Niekrasowa, rosyjski literaturoznawca Michaił Makiejew, przyznaje, że „„Murawjowska oda” zajmuje, oczywiście, szczególne miejsce w życiu Niekrasowa i do dziś wywiera ogromny wpływ na postrzeganie go jako człowieka i poety”3. Za ten czyn Niekrasow biczował się całe życie… Trzeba powiedzieć o tym, co do dziś zazwyczaj często jest przemilczane: Taras Hryhorowycz nie był osamotniony w swojej niechęci do Niekrasowa. Na długo przed przypadkiem z odą do generała Murawjowa Mikołaj Aleksiejewicz był oskarżany w szacownym towarzystwie o oszustwa, w szczególności o machlojki z cudzymi majątkami, literackie handlarstwo, ciągoty do luksusowego życia, niemoralność4. Wśród oskarżycieli byli Aleksander Hercen, Timofiej Granowski, Fiodor Dostojewski, Konstantin Kawielin, Mikołaj Kostomarow, Mikołaj Leskow, Lew Tołstoj, Iwan Turgieniew, Piotr Czajkowski… Już wspomniany Andrij Łoboda pozwolił sobie w tamtych warunkach połowy lat 1920. jedynie zauważyć, że „stojąc jako pisarz, jeszcze i kierownik czasopisma, na straży pewnych ideałów, Niekrasow w życiu nie zawsze przestrzegał ich”. Ale w rzeczywistości niektórzy z wymienionych wybitnych ludzi nawet uważali, że Niekrasow w ogóle nie wierzy w to, o co walczy w swojej poetyckiej dziedzinie. Wszakże znakomity niekrasowoznawca Korniej Czukowski zaprzeczył, jakoby Mikołaj Niekrasow był oszustem w twórczości. Uważał go za absolutnie szczerego w miłości do ludu i wyznawaniu rewolucyjno-demokratycznych poglądów. Ale pokazał, że w nim organicznie łączyli się ziemianin i plebejusz, sybaryta i aferzysta, pan i demokrata. Według słów Szewczenko. Portret I. Kramskiego. 1871 r. Czukowskiego, Niekrasow był „dwulicowy, ale nie obłudny”5. To pokrywało się z wyznaniem samego Niekrasowa, które wyrwało się z jego ust w obecności Aleksandra Pypina na początku śmiertelnego 1877 roku: „Życie mnie zepsuło – ale tylko na powierzchni – moje wiersze szły z duszy…” Właściwie, gdyby było inaczej, to Niekrasow trafiłby u Szewczenki do tego najbardziej odrażającego dwudusznego typu pana, który „wolnomyślicieluje w szynku”… Wybitny poeta Mikołaj Niekrasow oświadczył o sobie pod koniec życia: Lirę poświęciłem ludowi swemu. Być może umrę nieznany mu, Lecz służyłem mu – i sercem jestem spokojny. Jednak w nowszej moskiewskiej biografii „Nikołaj Niekrasow” autorstwa Michaiła Makiejewa naukowe badania Korieja Czukowskiego, jak i liczne prace znanego radzieckiego niekrasowoznawcy Władysława Jewgieniewa-Maksimowa, w tym także książka biograficzna „Niekrasow” (1946), praktycznie nie są wspominane. Znika też rozdwojenie, dwulicowość wybitnego poety, teraz jest on przedstawiony jako idealnie przedsiębiorczy, prawy biznesmen i utalentowany poeta w jednej osobie. Odnośnie niemałych dochodów Niekrasowa, które wzbudzały polemikę wokół niego, biograf jedynie powtarza wyjaśnienie poety, że główne zarobki stanowiły wygrane karciane z gier komercyjnych. Jeśli, nawiasem mówiąc, Szewczenko wiedział o tym, to Niekrasow, najwyraźniej, jeszcze i dlatego wiele stracił w jego oczach… Nie jestem przeciwny nowemu odczytaniu biografii jakiejkolwiek postaci historycznej, w tym genialnej, czy jakiegokolwiek dzieła, w tym genialnego. Sam już wiele lat pracuję nad książką „Nowe odczytanie Dziennika Tarasa Szewczenki”. Jednak jestem kategorycznie za tym, aby obowiązkowo uczciwie uwzględniać i pokazywać osiągnięcia oraz wnioski poprzedników, zwłaszcza wybitnych, aby czytelnik mógł samodzielnie wybrać drogę do prawdy poprzez niezłomną wierność faktom historycznym, a nie miotać się w ideologicznych okowach nowych autorów, którzy jedynie wydają się za odkrywców. Taras Szewczenko, oczywiście, nie był zaznajomiony z życiem Niekrasowa głęboko i wszechstronnie, jednak, najwyraźniej, dowiedział się nieco, dla niego samego w zupełności wystarczającego, aby określić bardzo wyraźnie swój stosunek do poety. Nie należy zapominać, że w dziennikowym zapisie z 11 kwietnia 1858 roku Taras Hryhorowycz charakteryzuje Mikołaja Aleksiejewicza nie jako demokratę, liberała, reakcjonistę czy przedsiębiorcę, a wyłącznie jako autora utworów poetyckich: „Niekrasow nie tylko nie jest poetą, ale nawet i wierszopisem niezdarnym”6. Ale przypomniała mi się trafna myśl Iwana Dziuby o „subiektywnej nasyconości jego (Szewczenkowej. – W. M.) poezji politycznej”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
…”. Wydaje się, że także w prozaicznej notatce w Dzienniku obecny jest niemały stopień różnorodnej i do końca nieujawnionej treści subiektywnej, mającej związek również z ziemskimi charakterystykami Niekrasowa… Tutaj ważne jest, aby zauważyć, że twierdzenie Szewczenki znów-таки nie było wyjątkowe. Właśnie w latach 50. XIX wieku krytyk i wierszopis Borys Ałmazow oświadczył: „Treść jego (Niekrasowa. – W. M.) wierszy jest najbardziej niepoetycka i często nawet antypoetycka”. Popierali go Nikołaj Strachow, Stiepan Dudyszkin i inni, mówiąc słowami Kornieja Czukowskiego, estetyczni i liberalni krytycy, których autor demaskował we wspomnianej fundamentalnej pracy „Mistrzostwo Niekrasowa”. Pochodzący z Ukrainy krytyk literacki i publicysta Maksym Antonowycz, który był jednym ze znanych współpracowników „Sowriemiennika”, sojusznikiem Nikołaja Czernyszewskiego, po śmierci Nikołaja Dobrolubowa kierował działem literacko-krytycznym czasopisma, uważał, że „Niekrasow nie był właściwie poetą lirycznym, który tworzył i śpiewał w natchnieniu i zachwycie… Niekrasow był poetą przeważnie, jeśli nawet nie wyłącznie, dydaktycznym; tworzył chłodno, rozważnie i ściśle świadomie, z nakreślonym, z góry zamierzonym tematem…”. Przedstawiłem zwięźle niektóre fakty i wypowiedzi związane z tematem, jedynie w celu zwrócenia uwagi zainteresowanego czytelnika na to, że Szewczenko genialnie uchwycił w twórczości i sposobie życia Niekrasowa coś obiektywnie jemu samemu właściwego i utrwalił w Dzienniku, prawda, w nadmiernie bezapelacyjnej formie. Wszakże Andrij Łoboda uważał, że Szewczenko po prostu „najlepszych utworów Niekrasowa… jeszcze nie znał i żył w warunkach, które przeszkadzały mu całkowicie obiektywnie, spokojnie odnieść się do Niekrasowa”. Nie zgadzając się, zauważę, że historia ludzkich stosunków nie znosi trybu przypuszczającego. Tym bardziej nie zapominajmy, że i po śmierci Szewczenki, kiedy pojawiły się „najlepsze utwory” Niekrasowa, dyskusja dotycząca jego poezji trwała nadal. Powiedzmy, Turgieniew, który w 1856 roku „nie wątpił w ogromny sukces wierszy Niekrasowa”, oświadczał, że w jego wierszach „poezja nawet nie nocowała”, a Dostojewski przeciwnie, stawiał talent autora zaraz za Aleksandrem Puszkinem i Michaiłem Lermontowem. A co powiecie na to, że Lew Tołstoj na początku XX wieku, czyli ćwierć wieku po śmierci poety, ubolewał, jakoby czytająca publiczność wykazała zainteresowanie „całkowicie pozbawionym poetyckiego daru Niekrasowem”. Podczas gdy w tym samym czasie Anton Czechow pisał: „Bardzo lubię Niekrasowa, szanuję go, stawiam wysoko, i jeśli mówić o błędach, to z jakiegoś powodu żadnemu rosyjskiemu poecie tak chętnie nie wybaczam błędów, jak jemu”. Wdajmy się głębiej w notatkę Tarasa Hryhorowycza. W słowniku współczesnego i znajomego Szewczenki, Władimira Dala, dowiadujemy się: „Ałjapowatyj – niedorzeczny, niezdarny, zgrubnie wykończony, topornej roboty…”. Wygląda na to, że w kontekście Szewczenki także leksem „wierszopis” ze swej istoty jest raczej bliższy w interpretacji lekceważącemu rymopisowi niż prawdziwemu twórcy poezji… A Szewczenko, według jego twierdzenia, wszystko to „z sukcesem udowodnił”… Ale jak? Oto na takie proste pytanie do dziś nie ma odpowiedzi. Już nigdy nie dowiemy się, jakie dokładnie niekrasowskie wersy poetyckie mógł wykorzystać Szewczenko (bez tego – nijak!) na dowód swojego twierdzenia. Lecz, zgodźcie się, rzeczywiście udowodnić, że Niekrasow był beztalenciem poetyckim, w zasadzie jest niemożliwe… Ołeksandr Pypin: „Nam najbardziej spodobały się wiersze p. Szewczenki” Niekrasow Nikołaj Aleksiejewicz (1821–1877) urodził się w miasteczku Niemirów w guberni podolskiej (obecnie – obwód winnicki), gdzie w tym czasie kwaterował pułk, w którym służył jego ojciec, dzieciństwo minęło w guberni jarosławskiej. W latach 1839–1841 – wolny słuchacz Uniwersytetu Petersburskiego. Już w wieku 20 lat w recenzji książki „Sto russkich litieratorow” w „Litieraturnoj gaziecie” (1841, 24, 26 i 29 lipca) Nikołaj Niekrasow odnotował ilustrację młodego Tarasa Szewczenki do powieści Nikołaja Nadieżdina „Siła woli. Wspomnienie podróżnika” – był to „Katolicki mnich”. W latach 1847–1866 Niekrasow wydawał czasopismo „Sowriemiennik”, w którym drukowano utwory Szewczenki i recenzje na ich temat. W tłumaczeniu Aleksieja Pleszczejewa zamieszczono wiersz „Mijają dni, mijają noce…” (1858, nr 10), przy czym była to pierwsza publikacja po aresztowaniu Szewczenki z zaznaczeniem autorstwa, a nie anonimowo. Po wyjściu „Kobziarza” w 1860 roku w marcowym numerze „Sowriemiennika” pojawiła się (bez podpisu) recenzja Nikołaja Dobrolubowa, który cytował poezje Szewczenki w języku ukraińskim, a balladę „Topola” – w rosyjskim przekładzie Nikołaja Gierbiela. W recenzji Dobrolubowa zamieszczono również autobiograficzny list poety, opublikowany w lutym 1860 roku w czasopiśmie „Narodnoje cztienije”, dokonano krótkiego przeglądu poematów Szewczenki „Najmyczka” i „Kateryna”. Znaczną część tekstu Dobrolubow poświęcił analizie „Hajdamaków”, poematu „wiernego charakterowi ludowemu”. W „Sowriemienniku” (1861, nr 1) wydrukowano recenzję Nikołaja Czernyszewskiego na 1. numer ukraińskiego miesięcznika literacko-naukowego „Osnowa”, w której autor oświadczył: „Mając teraz takiego poetę jak Szewczenko, literatura małoruska… nie potrzebuje niczyjej łaski”. Ważna była publikacja w „Sowriemienniku” wspomnień Iwana Panajewa, który opowiedział o swoim poznaniu w 1837 roku na wieczorze literackim u Jewhena Hrebinki Tarasa Szewczenki, „który zaczynał już cieszyć się wielką popularnością wśród swoich rodaków…”. W lipcowym numerze „Sowriemiennika” za 1860 rok Panajew pisał o wyjściu „Kobziarza” Szewczenki w rosyjskim przekładzie pod redakcją Gierbiela, były też inne jego wzmianki o Szewczence. „Sowriemiennik” poparł żądanie nadania ziemi krewnym Szewczenki, których poeta próbował wyzwolić z poddaństwa. W 8. numerze czasopisma za 1860 rok mowa była o tym, że „niezgoda rodziny Szewczenki na skorzystanie z zaproponowanej jej wolności – jest bardzo naturalna. Cóż to za wolność bez prawa wykupu zagród i pól!..”. Ale ostatecznie bracia Szewczenki ulegli naciskowi obszarnika i w lipcu 1860 roku zgodzili się na uwolnienie bez ziemi… W 5. numerze „Sowriemiennika” za 1861 rok zamieszczono poemat „Hajdamacy” w przekładzie dziennikarza i dramaturga Pawła Hajdeburowa oraz jego wiersz „Pieśni (Pamięci Szewczenki)”. W przedmowie do tej publikacji Hajdeburow określił swoje podejście do pracy: „…Przy tłumaczeniu zwrócono uwagę przede wszystkim na poprawne przekazanie myśli autora i ogólnie charakteru oryginału, a nie na staranną obróbkę rosyjskiego wiersza, co prawie zawsze stało na pierwszym planie w istniejących do tej pory tłumaczeniach Szewczenki. To i tamto raczej nie jest w pełni kompatybilne”. Prawda, nie zawsze się to udawało. Powiedzmy, w „Epilogu” Hajdeburow nie odważył się przetłumaczyć hajdamackich „świętych noży” dosłownie według tekstu (u Szewczenki „hajdamacy noże poświęcili”), a ścieśniwszy myśl Szewczenki, nazwał je… „ostrymi nożami”. Jednak w wymiarze historycznym tamtego czasu przekład „Hajdamaków” dokonany przez 20-letniego (!) pochodzącego z Ukrainy Pawła Hajdeburowa miał szczególne, wielkie znaczenie. Korniej Czukowski, wymieniwszy Hajdeburowa obok Aleksieja Pleszczejewa, Nikołaja Gierbiela, Lwa Meya, Iwana Biełousowa, wywnioskował, że ich przekłady „odegrały swoją pozytywną rolę w sprawie zaznajomienia rosyjskich czytelników choćby z tematyką poezji Szewczenki”. Fenomen operatywnej
Zapis T. Szewczenki w Dzienniku 11 kwietnia 1858 roku o publikacji „Hajdamaków” w „Sowriemienniku” już trzy miesiące po śmierci Kobziarza stał się szczególnie pamiętny w historii przekładów utworów Szewczenki na język rosyjski. Taras Szewczenko: „Wysłałem ci »Sowriemiennik«…” We wspomnieniach dowódcy kompanii szeregowego Szewczenki w Twierdzy Nowopietrowskiej Jegora Kosariewa (w zapisach Mykoły Nowyckiego) znajduje się wzmianka o tym, że w latach 50. XIX wieku w garnizonie otrzymywano „nawet ówczesne czasopisma »Otieczestwiennyje zapiski« i »Sowriemiennik«, – rzecz jasna, składkowo…” Pierwszym niezaprzeczalnym świadectwem znajomości zesłańca Szewczenki z czasopismem „Sowriemiennik” jest jego notatka w Dzienniku z 4 lipca 1857 roku, z której wynika, że czytał on wspomnienia Mychajła Szczepkina „Iz zapisok artista”, opublikowane w 1. – niekrasowskim – wydaniu czasopisma z 1847 roku. Właśnie w tym numerze zamieszczono również wiersz 26-letniego Mykoły Niekrasowa „Trojka” (1846), który z czasem został ułożony do muzyki i stał się popularny. Czto ty żadno gljadisz na dorogu W storonie ot wiesiołych podrug? Znat’, zabilo sierdieczko triwogu – Wsio lico twojo wspychnuło wdrug. Ale ten wiersz nie przykuł uwagi Tarasa Hryhorowycza. Wprawdzie zesłaniec nie pozostawił wzmianki także o wydrukowanych w tym numerze „Sowriemiennika” utworach Mykoły Ogariowa i Iwana Turgieniewa… Następną w chronologii wydawania czasopisma jest wzmianka Szewczenki o nim w liście do Bronisława Zaleskiego z 10 czerwca 1855 roku – poeta radzi przyjacielowi przeczytać „piękny artykuł Chotyńskiego i Pisarewskiego o fotografii w »Sowriemienniku« z 1852, nie pamiętam który nr” (chodziło o nr 8). W kwietniu 1856 roku w liście do Ołeksija Pleszczejewa zesłaniec prosił o sprawdzenie, czy wydrukowano powieść „Kniahynia” w czasopiśmie „Otieczestwiennyje zapiski”, jeśli nie, to wysłać ją do „Sowriemiennika” lub gdzie indziej. W „Otieczestwiennych zapiskach” powieści nie drukowali, a do „Sowriemiennika” ona tak i nie trafiła… Zwracając się listownie do Mychajła Łazarewskiego i Semena Hułaka-Artemowskiego w listopadzie 1856 roku, Szewczenko prosił ich, „jeśli macie znajomego człowieka w redakcji »Sowriemiennika«…”, oddać mu do druku pierwszą część powieści (chodzi o utwór z ostatecznym tytułem „Spacer z przyjemnością i nie bez morału”). Tutaj szczęścia również nie było. W ten sposób na zesłaniu Szewczenko doskonale wiedział o „Sowriemienniku”, czasami czytał go, nawet próbował drukować swoje utwory. Po powrocie do Petersburga poeta najwyraźniej interesował się tym wydawnictwem, w szczególności w liście do Warfołomija Szewczenki z 18 lutego 1860 roku Taras Hryhorowycz informował, że wysłał numery petersburskich czasopism, gdzie zamieszczono jego autobiografię: „Wysłałem ci »Sowriemiennik« i »Narodnoje cztienije« – czy otrzymałeś?”. Jednak ani razu Taras Szewczenko nie wspomniał o Mykole Niekrasowie jako szefie tego czasopisma czy o jakichkolwiek jego utworach. Podczas gdy Taras Hryhorowycz czasami odnotowywał nazwiska znanych autorów. Powiedzmy, kiedy w sierpniu 1857 roku wpadła mu w ręce pierwsza książka czasopisma „Russkij wiestnik” z 1856 roku, które wychodziło w Moskwie, zapisał w Dzienniku: „Tam były wystawione nazwiska Gogola, Sołowjowa, Aksakowa, nazwiska dobrze znane w naszej literaturze”. Przypomnę też o szczerym zachwycie, wyrażonym w Dzienniku 5 września 1857 roku po przeczytaniu Mychajła Sałtykowa-Szczedrina: „Ja błogosławię Sałtykowa. O Gogol, nasz nieśmiertelny Gogol! Z jaką radością uradowałaby się szlachetna dusza twoja, zobaczywszy wokół siebie takich genialnych uczniów swoich”. Szewczenko nie zaliczał Niekrasowa do uczniów Gogola. Chociaż Czukowski słusznie zauważył, że „prawdziwy Niekrasow zaczął się od tego czasu, kiedy wstąpił na gogolowską drogę”. Zatem pełne nieprzyjęcie Mykoły Niekrasowa i absolutne błogosławienie Mykoły Gogola: „…I najwspanialszy poeta musi błogosławić go jako miłośnika ludzi! Nigdy nie przestanę żałować, że nie udało mi się poznać osobiście Gogola”. W tych imperatywach Szewczenki, moim zdaniem, należy szukać wyjaśnienia jego faktycznej nieznajomości z Niekrasowem, jak i w ogóle stosunku do niego. Nie wierzył, najwyraźniej, Taras Hryhorowycz w prawdziwe miłowanie ludzi przez Mykołę Ołeksyjowycza. Mógł się i mylić… Ciąg dalszy nastąpi. 1 Łoboda A. Szewczenko i Niekrasow // Szewczenko ta joho doba. Zbirnyk perszyj. Kijów: Derżawne wydawnyctwo Ukrajiny, 1925. S. 99–108. 2 Szewczenko T. Dniewnik. Charków: Proletarij, 1925. S. 14. 3 Makiejew M. Nikołaj Niekrasow. Moskwa: Mołodaja gwardija, 2017. S. 192. 4 Między innymi w latach 1919–1920 kilku wybitnych prozaików i poetów odpowiedziało na takie pytanie Kornija Czukowskiego: „Jak Pan odnosi się do rozpowszechnionej opinii, jakoby Niekrasow był niemoralnym człowiekiem?”. Powiedzmy, Anna Achmatowa zauważyła: „Ta »rozpowszechniona« opinia wcale nie zmienia mojego wyobrażenia o Niekrasowie”; Maksym Gorki: „To mnie nigdy nie interesowało”; Mykoła Humilow: „Cenię w jego niemoralności dodatkowy dowód jego silnego temperamentu”. Podczas gdy Jewgienij Zamiatin stwierdził: „Niekrasow – z tych rosyjskich ludzi, których nazywam rzadkimi; przybierają oni formę każdego naczynia, do którego ich wlewają – od antycznego do nocnika…” Mniej więcej taki sam rozstrzał panował i w czasach Szewczenki… 5 Szczegółowo zob.: Czukowskij K. I. Sobranije soczinienij: w 15 t. T. 10: Mastierstwo Niekrasowa. Moskwa: Agientstwo FTM, Ltd, 2012. Z książką „Mastierstwo Niekrasowa” w czasach radzieckich związana jest wstrząsająca historia. W 1962 roku właśnie z nią Kornij Czukowski został wysunięty na… zdobycie Nagrody Lenina w dziedzinie literatury i sztuki. Wprawdzie gniewny, oskarżycielski list przeciwko Czukowskiemu, który „po Październiku… lawirował między rewolucją i kontrrewolucją, przynosząc szkodę sprawie proletariatu”, podpisała wybitna bolszewiczka Ołena Stasowa i inni weterani partii. Po tym kierownik wydziału kultury KC KPZR Dmytro Polikarpow wysłał do Komitetu Centralnego notatkę służbową z prośbą o pozwolenie na wyrażenie członkom Komitetu ds. Nagrody Lenina wskazówki „wspierania opinii starych bolszewików o niepożądaności przyznania K. I. Czukowskiemu Nagrody Lenina”. Oczywiście, tak też zrobili… Powiecie, że tego było więcej niż wystarczająco, żeby „uwalić” kandydaturę niekrasoznawcy Kornija Czukowskiego. Nic podobnego! Członkowie Komitetu pozwolili sobie nie zgodzić się z opinią wyżej postawionych towarzyszy, i Kornij Iwanowycz, otrzymawszy poparcie 70 jego członków, w tym ukraińskiego literaturoznawcy Leonida Nowyczenki, przeciwko 23 negatywnym głosom, został laureatem Nagrody Lenina. 6 W Dzienniku Szewczenki spotykamy użycie tej leksemy także 28 września 1857 roku, kiedy przeczytał w czasopiśmie „Russkaja biesieda” komedię Ołeksandra Ostrowskiego „Dochodnoje miesto”: „Nie spodobało się. Dużo zbędnego, co nic nie mówi. I w ogóle niezdarnie, zwłaszcza kobiety nie naturalne”. W danym przypadku nieprzyjęcie utworu również wyrażono kategorycznie i, oczywiście, wymaga to rozpatrzenia i wyjaśnienia, w szczególności trzeba brać pod uwagę, że chodziło tylko o tekst sztuki. 7 „Sowriemiennik” założył Ołeksandr Puszkin w 1836 roku. Po śmierci poety czasopismo podupadło, a Petro Pletniow, który był następcą Puszkina w redagowaniu czasopisma, w 1847 roku przekazał „Sowriemiennik” w dzierżawę Mykole Niekrasowowi i Iwanowi Panajewowi. 8 Sowriemiennik. 1861. №8. Maj. S. 43.
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy odbyła się uroczysta prezentacja pierwszego muzealnego audioprzewodnika w języku krymskotatarskim. Partnerami projektu wystąpili Międzynarodowy Fundusz Sprawiedliwości Społecznej Ukrainy (IOSJ Ukraine) oraz przedsiębiorstwo państwowe „Dom Krymski”. Swoje głosy audioprzewodnikowi podarowali reżyser, dyrektor Domu Krymskiego Achtem Seitabłajew, przewodnicząca organizacji społecznej „Rodzina Krymska” Anife Kurtseitowa, członek Medżlisu narodu krymskotatarskiego Gajana Juksel, aktorka i dziennikarka Elwina Zejnedinowa, krymskotatarska filolożka Mamure Czabanowa, prezenterka i filolożka Alina Bondarenko, a także znani aktorzy teatru i kina z półwyspowej części Ukrainy, którzy cieszą się zasłużoną miłością narodu krymskotatarskiego. Jednym z priorytetowych zadań Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy jest zachowanie dziedzictwa kulturowego, do którego należy również język krymskotatarski. Półwysep Krymski jest nieodłączną częścią, a Kyrymły – rdzennym narodem Ukrainy. Społeczeństwo ukraińskie oraz państwo ukraińskie muszą dokładać wspólnych starań dla wsparcia języka krymskotatarskiego obok ukraińskiego, ponieważ język to fundament tożsamości. A Narodowe Muzeum Sztuki stało się pierwszym wśród ukraińskich muzeów, które uruchomiło krymskotatarski audioprzewodnik po stałej ekspozycji. – My jako muzeum, które przechowuje narodowe dziedzictwo państwa – a język to także nasze dziedzictwo – uświadomiliśmy sobie, że po audioprzewodniku w języku ukraińskim następnym musi stać się krymskotatarski – podkreśliła Julia Łytwyneć, dyrektor generalna Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy. – Co więcej, od początku wojny i okupacji Krymu kwestia języka wyszła na nowy poziom. To pytanie o istnienie i bezpieczeństwo całego rdzennego narodu Ukrainy, który od wielu lat doznaje represji. A stworzenie audioprzewodnika jest naszym wkładem w zachowanie i rozwój języka krymskotatarskiego. Szczególnie cieszy, że znaleźli się partnerzy, którzy aktywnie włączyli się w realizację projektu. Zaangażowano w niego ponad setkę ludzi, którzy tłumaczyli, redagowali teksty, użyczali swoich głosów, zapewniali nagranie oraz inną obsługę informacyjną. Wszyscy razem włożyliśmy naszą wiedzę i wysiłek w to, aby nie tylko zachowywać dziedzictwo kulturowe Ukrainy, ale także opowiadać całemu światu historię o każdym z nas. – Po aneksji Krymu nasz fundusz skierował swoje wysiłki na wsparcie narodu krymskotatarskiego – zaznaczyła Nadija Ratke, założycielka Międzynarodowego Funduszu Sprawiedliwości Społecznej Ukrainy (IOSJ Ukraine). – Dla mnie to projekt o szacunku, jedności i o tym, że każdy Ukrainiec powinien włączyć się i wesprzeć braci, którzy są teraz w niebezpieczeństwie. Po aneksji Krymu pojawiło się pytanie, czym ja jako Ukrainka mogę pomóc i wesprzeć naród krymskotatarski, przecież ich ból to nasz wspólny ból. Kiedy z pomysłem audioprzewodnika w języku krymskotatarskim zwróciła się do mnie dyrektor generalna Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy Julia Łytwyneć, byłam obiema rękami „za”. Współpraca przy projekcie z tym muzeum jest wielkim zaszczytem zarówno dla naszego funduszu, jak i dla mnie osobiście. – Dla mnie w tym projekcie najważniejsze jest to, że w ten sposób państwo demonstruje swoją politykę wobec rdzennych narodów – podkreślił Refat Czubarow, przewodniczący Medżlisu narodu krymskotatarskiego. – Ten projekt pokazuje jedność państwa ukraińskiego z tymi ludźmi, którzy przebywają w tymczasowo okupowanym Krymie, z krymskotatarskim rdzennym narodem. Być może za 10-15 lat to wydarzenie nie będzie wydawało się tak nadzwyczajne. Ale dzisiaj ktoś musi zrobić pierwszy krok w tym kierunku. I takim krokiem jest audioprzewodnik w języku krymskotatarskim w Narodowym Muzeum Sztuki. Jestem szczerze wdzięczny muzeum i wszystkim partnerom projektu, którzy dołożyli znacznych starań, aby go zrealizować. Kiedy do tego muzeum przychodzić będą zwiedzający z różnych krajów turkijskich, z radością będą słuchać audioprzewodnika w języku, który jest im znany. – Temat Krymu musi pozostawać w ukraińskiej i światowej przestrzeni medialnej – jest przekonany dyrektor przedsiębiorstwa państwowego „Dom Krymski”, prowadzący wydarzenie Achtem Seitabłajew. – Staram się przypominać o Krymie w każdym swoim nowym filmie. A stworzenie audioprzewodnika to nasze wspólne osiągnięcie. Audioprzewodnik w języku krymskotatarskim to nie tylko możliwość dla każdego człowieka, by posłuchać, jak brzmi ten język, albo jak opowiadają w nim o dziełach sztuk pięknych. Przede wszystkim to potężny krok polityczny. A lato (a to zupełnie inne techniki niż te, które wykorzystywano w muzyce klasycznej XVI–XIX wieku), kompozytor odnalazł adekwatne i jednocześnie niestandardowe środki muzyczne w rozwiązaniu obrazów. Dramaturgia tego spektaklu tak samo wymaga niestandardowego myślenia i w muzyce, i w choreografii, i w scenografii. Do takiej muzyki wystawić tradycyjny balet jest niemożliwe. To musi być fantasmagoria”. – Balet „Wieczory na chutorze w pobliżu Dykanki” do muzyki Jewhena Stankowycza to wielki sukces Wiktora Łytwynowa, który stworzył prawdziwy, wyrazisty balet z wyraźnie zarysowanymi charakterami, niezwykłym odczytaniem fabuły, oszałamiającymi scenami komediowymi i lirycznymi – podkreśla artystka-scenograf Maria Łewytska. – Właściwie to jeden z najlepszych baletów, w którym połączono głęboką wiedzę o folklorze i tańcu klasycznym. Bardzo kocham właśnie ten balet – to moja duma, jedna z najbardziej ulubionych inscenizacji. – Przygotowaliśmy wspaniałe wznowienie baletu „Wieczory na chutorze w pobliżu Dykanki”, który dzisiaj można już uważać za ukraińską klasykę – jest przekonany wykonawca roli Wakuły, zasłużony artysta Ukrainy Jarosław Tkaczuk. – Każde nowe wznowienie to praktycznie pełnowartościowa premiera, która przynosi nowe emocje, nowe odczucia. Dla artysty to bardzo ważne. Mój bohater to prosty chłopak, który zakochał się w bardzo pięknej dziewczynie. Aby zdobyć jej serce, on kultura, jak dla mnie, to podstawowe narzędzie budowania polityki państwowej. Lider narodu krymskotatarskiego, deputowany ludowy Ukrainy Mustafa Dżemilew podkreślił, że na Krymie dzisiaj rosyjska władza okupacyjna robi wszystko dla zniszczenia tożsamości narodu krymskotatarskiego. Natomiast na kontynentalnej Ukrainie tworzone są warunki, aby wspierać ten naród, rozwijać jego kulturę i język. Przewodnicząca organizacji społecznej „Rodzina Krymska” Anife Kurtseitowa wspomniała o poprzednim projekcie – podręczniku do historii narodu krymskotatarskiego, który został wydany przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury w języku ukraińskim i krymskotatarskim, a później ujrzało światło dzienne także wydanie w języku angielskim. Wyraziła nadzieję, że przed nami jeszcze wiele takich projektów. Stały przedstawiciel prezydenta Ukrainy w Republice Autonomicznej Krym Anton Korynewycz zapewnił, że wśród priorytetów państwa ukraińskiego zawsze będzie rozwój języka, literatury, edukacji, kultury, tradycji narodu krymskotatarskiego. A dyrektor wykonawczy Ukraińskiego Funduszu Kultury Władysław Berkowskyj opowiedział o planach funduszu dotyczących wsparcia dziedzictwa kulturowego rdzennych narodów Ukrainy w 2022 roku. Oprawę muzyczną wydarzenia zapewnił krymskotatarski zespół „Musafir”, a obecni mogli skosztować dań narodowych Tatarów krymskich.
Zdjęcie Wiktora PAWŁENKI czyni niemożliwe – zdobywa trzewiczki u carycy. Jeśli człowiek jest naprawdę zakochany – jest zdolny czynić cuda. Tańczyłem w tym spektaklu jeszcze przed wznowieniem. Podoba mi się, że to ukraiński materiał. A tańczyć to, co własne, zawsze jest przyjemniej i, powiedziałbym, nawet łatwiej. – Wykonuję rolę Oksany już w trzecim wznowieniu – wyznaje zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Lozowa. – Szczęśliwa jestem, że wśród moich ról pojawił się wizerunek kapryśnej piękności, która zażądała od swojego ukochanego niemożliwego. Dla niej ważne jest, aby Wakuła wrócił żywy i zdrowy, a trzewiczki od carycy tak naprawdę wcale nie były potrzebne. Najważniejsze – teraz są z ukochanym razem. Podoba mi się praca z baletmistrzem-inscenizatorem Wiktorem Łytwynowem, który ciągle coś zmienia, wnosi coś nowego. Za każdym razem spektakl żyje własnym życiem i zawsze można zagrać swoją partię inaczej. Wychodzimy na scenę dla widza, dla tych emocji, które przekazuje nam przez kanał orkiestrowy. My je czujemy. A wdzięczne oklaski na końcu spektaklu – to największa nagroda dla każdego wykonawcy… O swoich rolach opowiedzieli także Ołena Karandiejewa (Sołocha), Julija Moskałenko (Caryca), Ołeksij Potomkin (Książę Potiomkin) oraz Danyjił Syłkin (Czort). A na widzów czekał widowiskowy spektakl, bogaty w ludowe zwyczaje i humor. Obok obrazów wiejskiej wigilijnej nocy z jej śpiewem i zabawą na scenie można zobaczyć fantastyczne postacie nieczystej siły oraz niebiańskich gwiazd. Zdjęcia udostępnione przez teatr. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO
Tłumaczenie maszynowe
Narodowa Opera Ukrainy zaprosiła miłośników baletu na odnowiony spektakl „Wieczory na chutorze w pobliżu Dykanki”. Balet do muzyki Jewhena Stankowycza, który początkowo nosił tytuł „Noc wigilijna”, wystawił w 1993 roku Wiktor Łytwynow. U jego podstaw legła powieść pod tym samym tytułem autorstwa Mykoły Hohola, którą w swoim czasie wykorzystali do swoich oper Piotr Czajkowski („Trzewiczki”), Mykoła Rimski-Korsakow („Noc wigilijna”) oraz Mykoła Łysenko („Noc wigilijna”). W październiku 2015 roku, po ponad czteroletniej przerwie, balet powrócił na scenę teatru już pod tytułem „Wieczory na chutorze w pobliżu Dykanki”. Według słów baletmistrza-reżysera spektaklu, grupa twórcza zdecydowała się zmienić nazwę baletu, aby pozbyć się „czasowego powiązania” ze względu na jej zimowy charakter. I oto teraz, po dwuletniej przerwie w pokazach, która dała autorom możliwość przejrzenia i odnowienia kostiumów, dekoracji oraz oszlifowania choreografii, widzowie znów mają okazję zanurzyć się w świat fantasmagorii. – Przez te 55 lat, które pracuję w tym teatrze, zespół Narodowej Opery Ukrainy znacząco się zmienił – opowiada baletmistrz-reżyser Wiktor Łytwynow. – I dzisiaj dla kogoś teatr to po prostu praca, dla innych – świątynia, a jeszcze dla kogoś – sens całego życia. Pierwsza premiera baletu odbyła się prawie 30 lat temu. Wtedy było to coś niezwykłego. Uważam, że była to najlepsza praca scenografki Marii Łewyckiej. Na jeden z pierwszych pokazów zawitali goście z Francji, byli zachwyceni tym, co zobaczyli. Zmieniają się pokolenia wykonawców. Wszak wiek artystów baletu jest krótki. Zatem w odnowionej wersji będą przeważnie nowi aktorzy, odnowiona orkiestra, a co najważniejsze – nowi widzowie. O nas będą pisać nowi dziennikarze i krytycy teatralni. Więc dopisek „wznowienie”, pod którym spektakl znów pojawia się w repertuarze naszego teatru, jest całkowicie sprawiedliwy. Natomiast rozwiązanie scenograficzne praktycznie nie zmienialiśmy. Kostiumy są podobne do poprzednich. Mamy nadzieję, że odnowiona wersja baletu spodoba się ukraińskiemu widzowi. Dzisiaj świat aktywnie się zmienia, coraz pewniej w nasze życie wchodzą internet i inne nowoczesne technologie. Myślę, że w perspektywie będziemy mogli je wykorzystywać, aby nasz balet online mogli oglądać nie tylko na Ukrainie, ale i na całym świecie… Dyrygentem-reżyserem spektaklu był Allin Własenko. Niestety, pod koniec ubiegłego roku maestro odszedł (dyrygent wznowienia Wiktor Olijnyk). W swoim czasie Allin Własenko opowiadał: „Jewhen Stankowycz to jeden z najwybitniejszych kompozytorów naszych czasów i właśnie ten balet uważa za jedno ze swoich najlepszych dzieł. Posiadając wszystkie osiągnięcia muzyki XX–XXI wie-
Tłumaczenie maszynowe
Według fabuły dwie kobiety znajdują się w nadzwyczajnej sytuacji, która rzekomo staje się zwyczajną. Lecz cokolwiek by się nie stało – wojna czy przewrót, fantastyka czy zaświaty, atak epidemii czy bandytów, one łatwo przystosowują się do wszystkiego, nie tracąc humoru i optymizmu. Ale jakże pozbyć się ograniczeń i stać się naprawdę wolnymi? Kiedy już nadejdzie ten czas? Według słów dramaturga i reżysera Ołeksandra Mirosznyczenki, ta sztuka jest dość niezwykła w przestrzeni współczesnej ukraińskiej dramaturgii, gdyż posiada najwięcej scenicznych wcieleń – ogółem ponad pięćdziesiąt. Sceniczna geografia też jest niezwykle szeroka, zarówno na Ukrainie, jak i za granicą: od Australii do Turcji, od USA do Estonii. Ten utwór przetłumaczono na wiele języków. Piętnaście lat temu pan Ołeksandr już realizował wystawienie spektaklu według tej sztuki w teatrze MIST. Dzisiaj zaś ten teatr przedstawia zupełnie inną interpretację utworu. To nie po prostu komedia, to śmiech owinięty w łzy i łzy owinięte w śmiech. To uniwersalna przypowieść, którą dobrze odbierają widzowie z różnych krajów. – Napisałam tę sztukę pod koniec lat 90. – wspomina Neda Neżdana. – Ogółem było kilka wariantów utworu. Początkowo wydawało się, że to była diagnostyka tamtego czasu, jak ludzie przeżywają czasy przemian. Pisałam dla Kijowskiego Teatru Kameralnego. Ale z czasem tekst zaczął żyć własnym życiem i podróżować po świecie. I za każdym razem ta historia-przypowieść diagnozowała sytuację inaczej. Już wspomniałam, że to sztuka o ludziach, którzy żyją w czasie przemian. Ale czy są oni gotowi na wolność wyboru? I jaka może być wolność obok kostnicy – obrazu przeżytych praw, umarłego systemu (sowieckiego i nie tylko)? Czy można być wolnym, kiedy przebywasz w zamkniętej przestrzeni? Początkowo pisałam sztukę jako dramat absurdu. Wtedy jeszcze nie przeżyliśmy dwóch Majdanów, nie było wojny, pandemii... Pierwsze dwie premiery według mojej sztuki odbyły się niemal jednocześnie – w Kijowskim Teatrze Kameralnym oraz Odeskim Akademickim Ukraińskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym imienia Wasyla Wasylki. Swoją drogą, odeska inscenizacja została zwyciężczynią konkursu festiwalu „Tydzień współczesnej ukraińskiej dramaturgii”. Po tym spektakle według sztuki wystawiano w wielu miastach Ukrainy. W trzynastu krajach były inscenizacje, czytania lub publikacje. Teraz jest ona odbierana bardziej realistycznie, a wiele wymyślonych przeze mnie wydarzeń stało się bardzo aktualnymi. Chociaż swoje sensy znajdują tu nie tylko Ukraińcy, ale także mieszkańcy Turcji, Białorusi czy Australii. I za każdym razem pojawiają się nieoczekiwane zwroty w interpretacji. Do tej inscenizacji wniosłam do sztuki pewne zmiany, współbrzmiące z czasem. W nowej wersji wyszedł ciekawy obraz ze zepsutym zegarem. Dusze bohaterek jakby zawisły w międzyczasie, poruszają się po kole, z którego nie wiadomo jak się wydostać. Jednak finał, moim zdaniem, wyszedł jasny. W sztuce zawarto myśl, że postacie mają wybór, w które z dwojga drzwi mają iść. A w spektaklu jakby pojawiają się jeszcze trzecie drzwi – niekoniecznie trzeba wybierać tylko z tego, co ci proponują. Każdy człowiek ma prawo szukać swojej własnej drogi. Nowy spektakl wystawił aktor i reżyser, absolwent studium teatru MIST oraz Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji imienia Iwana Karpenki-Karego Denys Szczerbak. To jego debiutancka praca reżyserska w naszym teatrze. Moim zdaniem nowa inscenizacja jest ciekawa rozwiązaniami aktorskimi i reżyserskimi. Aktorkom wyszły wyraziste i bardzo różne obrazy oraz skomplikowana partytura ról. W spektaklu pojawiły się nowe aktualne sensy: jakby kręgi prób dobiegały końca i prawdziwa wolność jest możliwa, ale zaczyna się ona od wewnętrznego wyboru. Widzę, że spektakl jest dobrze odbierany przez publiczność i rezonuje z obecną sytuacją. – Utwór Nedy Neżdanej jest bardzo współczesny, chociaż napisany ponad dwadzieścia lat temu – kontynuuje rozmowę Denys Szczerbak. – Widziałem różne spektakle według tej sztuki, a zamysł własnej inscenizacji dojrzał właśnie teraz. Tutaj mowa o wojnie, epidemii, o których nikt nawet nie myślał jeszcze dziesięć lat temu. Dla mnie, jako reżysera, bardzo wygodne jest to, że cała akcja dzieje się w jednym miejscu, ale wewnętrznie sytuacja ciągle się zmienia. Proponowana historia na pierwszy rzut oka może wydawać się tragiczna, chociaż w rzeczywistości ma optymistyczny finał. Z aktorką Kateryną Lewiną pracowaliśmy już wielokrotnie na jednej scenie jako aktorzy, w szczególności w spektaklu „Gry wilków wieku balzakowskiego” według sztuki Nedy Neżdanej i Ołeha Mykołajczuka, również wspólnym projekcie Centrum Kurbasa i teatru MIST. Bardzo dobrze znam zakres jej gry. Kateryna jest przesiedleńczynią, przeprowadziła się do Kijowa z Ługańska. Obecnie pracuje z dziećmi, jest zaangażowana w wiele projektów teatralnych i radiowych. A Taïsija Kyselowa to studentka kursu aktorskiego Narodowej Akademii Kierowniczych Kadr Kultury i Sztuki. Myślę, że udział w tym spektaklu ujawnił jej talent i dał dobre doświadczenie na przyszłość. W swojej inscenizacji dążyłem do odejścia od tego, co widziałem wcześniej. Na przykład w innych spektaklach według tej sztuki używano ceraty albo aktorki były owinięte w prześcieradła. Ja natomiast chciałem, żeby wyglądały jak zwykli ludzie, tacy sami jak widzowie, którzy siedzą na sali. Odkryć ich charaktery pomaga plastyka, która rodziła się podczas pracy nad spektaklem. A w scenografii pojawił się obraz zepsutych zegarów, które zatrzymują i puszczają znowu mistyczni „mistrzowie czasu”. To moje pierwsze reżyserskie doświadczenie pracy ze współczesną ukraińską sztuką (wcześniej wystawiałem głównie francuskie), teraz w perspektywie myślę jeszcze o zwróceniu się ku rodzimej dramaturgii, prawdopodobnie także do nowej sztuki Nedy Neżdanej. Zdjęcie dostarczone przez Centrum Kurbasa
Kostiumografka Walentyna Pławun. To już nasza trzecia wspólna praca. Jest profesjonalistką w swoim fachu. Wykonała szkice kostiumów dokładnie w takim kierunku, w jakim chciałem. W sztuce mowa o tym, że bohaterowie muszą nosić maski, ale nie wiadomo jakie. Obejrzałem wiele spektakli według tej sztuki, ale nie zobaczyłem tam masek, które pasowałyby do naszej inscenizacji. Przypomniałem sobie o jednym ze swoich ulubionych artystów, Amedeo Modiglianim. Zrozumiałem, że właśnie jego maski mogą dobrze pasować do tego komediowo-nienormalnego spektaklu i uzasadnić całą tę sytuację. Wydaje mi się, że ma sens zdanie: “Dopiero po premierze u aktorów zaczyna się praca nad postaciami, a u reżysera – nad spektaklem”. Na premierze pokazaliśmy niezły poziom, ale jednocześnie zobaczyliśmy, nad czym jeszcze trzeba pracować. Nagrywam na wideo każdy pokaz spektaklu, potem w domu analizuję to, co zobaczyłem. A mniej więcej dzień przed nowym pokazem razem z aktorami kontynuujemy pracę nad nim. Podoba mi się, że aktorzy improwizują, zwłaszcza Ołeksandra Jena i Ołena Neszczeret, które w różnych obsadach grają matkę. Z każdym nowym pokazem spektaklu pojawiają się nowe barwy, nowe akcenty. Kiedy na salę przyszedł widz, zobaczyliśmy, gdzie mieliśmy rację, jednocześnie są momenty, z których chce się zrezygnować. Jest kilku autorów, których sztuki marzę wystawić. Oczywiście chciałbym dalej pracować w Teatrze im. Łesi Ukrainki, który przez te lata stał się bliski. Ale ciekawie byłoby coś wystawić także w teatrach poza Kijowem. Byłby to twórczy eksperyment i jednocześnie poważne wyzwanie. Zdjęcie ze strony teatru. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO. Narodowe Centrum Sztuki Teatralnej im. Lesia Kurbasa wspólnie z teatrem MIST zaprezentowały mistyczną komedię według sztuki o tym samym tytule autorstwa Nedy Neżdanej “Ten, który otwiera drzwi”. Reżyser-inscenizator Denys Szczerbak, role wykonują Kateryna Lewina i Taïsija Kyselowa.
Tłumaczenie maszynowe
Repertuar Narodowego Akademickiego Teatru imienia Łesi Ukrainki wciąż wzbogaca się o interesujące inscenizacje. Nowym takim spektaklem stała się komedia Aldo Giuseppe Nicolaja „Święta rodzina”, którą widz może zobaczyć na Nowej Scenie teatru. Mówiąc o spektaklu, chciałbym zaznaczyć, że w różnym czasie na scenie naszego teatru były wystawiane arcydzieła dramaturgiczne włoskiego mistrza: „Powrót do Sorrento” (1997), „Odrobina czułości” (2004), a spektakle „Pożegnalne tango” (2011), „Kobieta i urzędnik” (2013) oraz „Zabawka dla mamy” (2019) do dziś zdobią nasz afisz. – Z Teatrem imienia Łesi Ukrainki współpracuję już nie pierwszy rok – kontynuował rozmowę reżyser spektaklu Ołeksandr Stepancow. – Moją pracą dyplomową był spektakl „Cena” według Arthura Millera. Razem z Dawydem Babajewem robiliśmy spektakl „Aktorka ma zawsze osiemnaście lat” z Łarysą Kadocznikową w roli głównej. Była też samodzielna praca – „Pięć wieczorów” Ołeksandra Wołodina. A zrealizowanie inscenizacji „Idealnej rodziny” zaproponowało kierownictwo teatru. Mnie jako reżysera zainteresowało wiele tematów poruszanych w tej komedii: rodzina, miłość do siebie nawzajem w rodzinie, nadzieja na to, że wszystko będzie dobrze. Dokonałem pewnych skrótów w sztuce, zostawiłem właśnie tę część, która nastraja pozytywnie. Reżyserem-pedagogiem spektaklu jest Mychajło Reznikowycz. Wśród wykonawców są jego studenci, którzy właśnie ukończyli studia na uniwersytecie. Z nimi pracował jako pedagog. A do tworzenia spektaklu włączył się na ostatnim etapie. Był na naszych próbach przez ostatnie dwa tygodnie przed premierą. Zarówno dla mnie, jak i dla aktorów bardzo cenne było jego profesjonalne spojrzenie z boku. Razem staraliśmy się dotrzeć do natury uczuć postaci. Starałem się pracować tak, aby aktorzy mieli możliwość improwizacji, coś proponowali reżyserowi. Na przykład wiele takich propozycji wniosła Ołeksandra Jena, poruszaliśmy się z nią w jednym kierunku. Coś zaproponowali też inni aktorzy. Jeśli usunąć pewien włoski szarm, który mają bohaterowie sztuki, to będą oni mało różnić się od Ukraińców. Mamy wiele wspólnego. Marharyta (matka) to kobieta, która ciągnie na sobie całą rodzinę. Kiedy urodził się syn, ojca nie było obok. Ten obraz jest mi bliski, mam też wielu przyjaciół, którzy dorastali w niepełnych rodzinach. Matka robiła wszystko, aby w domu była zgoda, a ukochany syn zrobił to, z czego potem rodzina będzie dumna przez wiele lat. Bliski jest mi też obraz ojca. Ta dobroć, która, mam nadzieję, jest w tym spektaklu, płynie właśnie od niego. To człowiek, o którego najbardziej się martwię. Ojciec nie był w stanie zapewnić swojej rodzinie bytu w tych trudnych latach, które przeżywały wtedy Włochy, i robi wszystko, aby udało się to jego synowi. Ale najważniejszą dla mnie postacią jest Luiza. Bardzo podoba mi się jej naiwność. Po tym, co zrobiła jej ta rodzina, dziewczyna mogłaby ich wszystkich wydać policji. Ale nie stała się osobą, która nikomu nie ufa. A pod koniec spektaklu znów widzimy na jej twarzy uśmiech. Luiza jest dla mnie kwintesencją całego spektaklu. Jej naiwność pomaga nie dostrzegać zła w czynach tej rodziny. Gdyby takiej naiwności było choć trochę w nas wszystkich, to niektóre problemy mogłyby po prostu nie istnieć i patrzylibyśmy na życie pod innym kątem. Bohaterów sztuki nie można postrzegać po prostu jako przestępców. Nie potrafią rozwiązać swoich problemów w inny sposób. Coś w tej sytuacji jest nienormalne, okaleczone. Właśnie na tę myśl mają naprowadzać „okaleczone” meble na scenie (rozwiązanie scenograficzne Ołeksija Wakarczuka). Moim pomysłem było rozwieszenie na ścianach fresków malarza Giotta di Bondone. Poznałem jego prace kilka lat temu. Szczególnie poruszył mnie fresk, na którym przedstawiono wjazd Jezusa do Jerozolimy. Osiołek, na którym jedzie, uśmiecha się, być może myśli, że to wszystko dla niego, a może dobrze wyczuwa atmosferę wokół. Właśnie te dekoracje podkreślają, że rodzina jest wierząca. Szczególnie wierząca matka. Ci ludzie nie raz łamali Boże przykazania, ale wydaje im się, że Pan w tym pomaga. I wszystko, co dzieje się wokół, nie dzieje się bez przyczyny, a ma jakiś sens.
Tłumaczenie maszynowe
Zebranych powitała naczelniczka wydziału ochrony dziedzictwa kulturowego Departamentu Kultury i Turystyki Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej Ołesia Starolat. Regionalny przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar zauważył, że z inicjatywy UIPN oraz zgodnie z Uchwałą Rady Najwyższej w sprawie dat pamiętnych i jubileuszy w 2022 roku, 150. rocznica urodzin wybitnego wynalazcy jest w tym roku obchodzona na szczeblu państwowym. „Tak się złożyło, że wielu pochodzących z Ukrainy ludzi musiało żyć, zajmować się wynalazczością, tworzyć znaczenia kulturowe w okresie przebywania ziem ukraińskich w Imperium Rosyjskim. Ideolodzy imperialni wykorzystywali to, przypisując wybitne osobistości do swojej historii. I do dzisiaj przywódca państwa-okupanta Władimir Putin tak samo wykorzystuje to w wojnie hybrydowej przeciwko Ukrainie, głosząc hasło „jedyny naród”. Przez długi czas, w mrocznej dobie bezpaństwowości, rosyjska i radziecka historiografia „lepiły” z wielu wybitnych osób pochodzących z Ukrainy „wielkich rosyjskich uczonych”. Do tej pory nawet na rodzimych stronach internetowych można natknąć się na niepoprawne doniesienia o Hlibie Kotelnikowie z propagandowym kliszą „wybitny rosyjski wynalazca”. Warto dzisiaj podkreślić, że w kręgu towarzyskim rodziny Kotelnikowów byli znany ukraiński malarz Mykoła Jaroszenko i Leonid Pozen – rzeźbiarz, autor połtawskiego pomnika inicjatora ukraińskiego języka literackiego Iwana Kotlarewskiego. Ciekawe, że główny wynalazek Kotelnikowa pojawił się po tym, jak we wrześniu 1910 roku Hlib stał się świadkiem tragicznej śmierci lotnika Lewka Macijewicza – jednego z założycieli Rewolucyjnej Ukraińskiej Partii, współpracownika Symona Petlury” – opowiedział Ołeh Pustowhar. Znany krajoznawca Borys Trystanow poświęcił swoje wystąpienie postaci Lewka Macijewicza – ukraińskiego lotnika, działacza społeczno-politycznego i kulturalnego, uczestnika uroczystości z okazji otwarcia w Połtawie pomnika Iwana Kotlarewskiego (1903 r.). Pracownicy muzeum zaprezentowali ekspres-wystawę „Skrzydlate serca Ukrainy. Na jubileuszowe dni urodzin H. Kotelnikowa (150), I. Kasianenki (135), S. Korolowa (115)”. Jak opowiedzieli muzealnicy, rodzice przyszłego wynalazcy urodzili się w Połtawie, gdzie Hlib ukończył gimnazjum. Jeszcze od dzieciństwa grał na skrzypcach, lubił śpiewać, a także majsterkować różne zabawki i modele. Marzył o wstąpieniu do instytutu technologicznego lub konserwatorium, ale po śmierci ojca realna była tylko kariera wojskowa. Hlib zostaje wolnonajemnym 33. Jeleckiego pułku, później eksternistycznie kończy Pietrowski korpus kadetów. Ukończył Kijowską szkołę wojskową (1894 r.) w stopniu podporucznika artylerii. Przeszedł w stan spoczynku i wrócił do Połtawy, służył jako urzędnik akcyzowy. Zafascynowany sceną, brał udział w amatorskich przedstawieniach teatralnych, grał w trupie „Audytorium Ludowego im. M. W. Gogola”. Ożeniwszy się z córką znanego połtawskiego malarza Wasyla Wołkowa, Julią, znalazł się w epicentrum działalności połtawskiej elity artystycznej i naukowej. Na początku lat 1900. Kotelnikow został przeniesiony służbowo nad Don, potem do Soczi. Mimo to miłość do teatru, pragnienie zostania zawodowym aktorem zmusiły Kotelnikowa do porzucenia służby i wyjazdu do Petersburga (1910), gdzie zaczął grać w teatrze Domu Ludowego i odnosił sukcesy u widzów (pseudonim Hlebow-Kotelnikow). Sporo uwagi poświęcał też technice. Zaproponował wiele oryginalnych pomysłów w różnych jej dziedzinach: konstrukcję świecy samochodowej, urządzenie do uruchamiania silników samochodowych, szereg urządzeń dla tramwajów, kilka maszyn pocztowych półautomatów itp. Jednak za jego główne osiągnięcie uważa się stworzenie pierwszego na świecie lotniczego spadochronu plecakowego. Podczas przeprowadzania święta lotnictwa w 1910 r. stał się świadkiem tragicznej śmierci ukraińskiego lotnika Lewka Macijewicza, który wypadł z kabiny na wysokości 400 m. Bezbronność pilotów w sytuacjach awaryjnych naprowadziła na myśl stworzenia aparatu do ratowania lotników. Twórcze poszukiwania uwieńczono sukcesem: 27 października 1911 r. wynalazca złożył wniosek i otrzymał świadectwo ochronne nr 50103 na „ratunkowy plecak dla lotników z automatycznym spadochronem wyrzutowym”, potwierdzone francuskim patentem nr 438612. Przeprowadzone w czerwcu 1912 r. próby dały wspaniałe rezultaty. Spadochron nazywano „ratunkowy spadochron plecakowy Kotelnikowa, model pierwszy”. Miał wygląd grubego aluminiowego plecaka, który stale znajdował się przy pilocie. Ukraiński wynalazca kontynuował pracę nad udoskonaleniem swojej konstrukcji, proponując nowe modele: z półmiękkim plecakiem, miękki plecakowy, prototyp współczesnych, dla ładunków o wadze do 300 kg i inne. W Imperium Rosyjskim do 1916 roku wojskowi lotnicy spadochronu prawie nie używali: imperialny carski generalitet uważał, że lotnik, który ma spadochron, w przypadku najmniejszego zagrożenia opuści pokład samolotu. O spadochronach Kotelnikowa przypomniano sobie w trakcie I wojny światowej, a w 1926 roku rząd ZSRR wszystkie wynalazki Ukraińca przywłaszczył sobie. Tak więc właścicielem wynalazków Kotelnikowa stało się państwo radzieckie, które zbrodniczo przemilczało wybitne zasługi konstruktora. W ramach spotkania z inicjatywy Połtawskiego biura UIPN odbył się przegląd tematycznego materiału wideo „Spadochron wymyślił Ukrainiec” autorstwa pisarzy i działaczy społecznych braci Kapranowych o konstruktorze spadochronu plecakowego. W wydarzeniach wzięli udział działacze społeczni, dziennikarze, przedstawiciel Muzeum Lotnictwa Dalekiego Zasięgu Mykoła Biłokoń, pracownicy wydziału dokumentów z nauk ekonomicznych i technicznych Połtawskiej Obwodowej Naukowej Biblioteki Uniwersalnej im. Iwana Kotlarewskiego na czele z kierowniczką Walentyną Wasyliwną Iwko, uczestnicy młodzieżowego klubu wojskowo-patriotycznego „Wojownik” pod kierownictwem Ołeha Barasza, szef organizacji weteranów wojny rosyjsko-ukraińskiej Połtawskiego Państwowego Uniwersytetu Medycznego Wiktor Lebiediew. W Połtawie, w centrum miasta, na budynku przy ulicy Soborności, gdzie swego czasu mieścił się Zarząd Akcyzy i mieszkanie Kotelnikowa, na jego cześć wzniesiono mini-memoriał z popiersiem w formie płaskorzeźby. Dlatego na zakończenie spotkania edukacyjnego jego uczestnicy odwiedzili to miejsce pamięci, oddając cześć wybitnemu konstruktorowi-wynalazcy poprzez złożenie kwiatów pod tą tablicą pamiątkową. Połtawskie biuro UIPN. Zdjęcie centrum prasowego Połtawskiego Muzeum Lotnictwa i Kosmonautyki. 150 lat temu, 30 stycznia 1872 roku, urodził się wynalazca pierwszego na świecie lotniczego spadochronu plecakowego Hlib Kotelnikow. W tych dniach Połtawskie Muzeum Lotnictwa i Kosmonautyki, Departament Kultury i Turystyki Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz Połtawskie biuro Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej z okazji jubileuszowej daty zorganizowały wydarzenia edukacyjno-memorialne. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2022 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 28 UAH 14 kop. na pół roku 152 UAH 84 kop.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe