Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №04 за 2023 рік

16 s. · 29 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 4 (1191), 26 stycznia — 1 lutego 2023 Przedwczesna euforia na tle nieukrywanej kontrrewolucji JEWHEN DUDAR

Pavlo HRYCENKO, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Język ukraiński – język naszego Zwycięstwa. Generał Wałerij Załużny Mija rok brutalnej bitwy Ukrainy przeciwko rosyjskiej hordzie. Ukraińcy są uskrzydleni sukcesami i heroizmem Sił Zbrojnych, oddaniem i niewiarygodnym poświęceniem całego narodu. To wzmacnia naszą wiarę w zwycięstwo, hartuje ducha, przemienia Ukraińców w niezniszczalny granit. Naród podnosi świadomość nie daremności, głębokiej celowości dążeń wielu pokoleń Ukraińców do niepodległości, do wolności, pragnienie zbudowania swojego państwa, zapewnienia innego wyboru cywilizacyjnego – demokracji, praw człowieka, godnego rozwoju gospodarczego. Cywilizacja realnego antropocentryzmu przenika cały światopogląd Ukraińców, utrwalony w języku, twórczości ludowej, różnorodnych przejawach kultury. Dla Ukraińców istnieje jeden wybór – wybór europejski, antropocentryczny. Broniąc tego swojego wyboru, swojej wymarzonej przez stulecia idei samodzielności i samowystarczalności, Ukraińcy zjednoczyli się w porywie, by wcielić swoje zamysły w życie. Od końca lat 80. XX wieku kwestie języka, tożsamości narodowej, pamięci historycznej zyskały siłę napędową i jednoczącą, integrując miliony Ukraińców w szeregach obrońców swojej niepodległości. Wraz z odrodzonym językiem i pamięcią historyczną wyrastała nowa, niepodległa Ukraina. Dla Ukraińców język ojczysty, kultura, literatura, postacie Skoworody, Szewczenki, Franki, Łesi Ukrainki, Kociubynskiego, Hruszewskiego, Antonowycza, współczesnych pisarzy i działaczy kultury były czymś więcej niż tylko językiem, twórczością artystyczną jednostki. Było to niezawodne narzędzie kształtowania nowego profilu narodu, droga torowania jego przyszłości, droga do przyszłej niepodległości. To, że język ukraiński odegrał taką rolę w zdobyciu niepodległości Ukrainy, stało się naturalną reakcją na kilkusetletnie upokarzanie właśnie języka, tożsamości narodowej i godności Ukraińców przez najeźdźców różnych maści z różnych państw. Dzisiaj przykro czytać w badaniach niektórych wysokich „specjalistów” o tym, że nie takimi już ciężkimi były narodowe kajdany Ukraińców, bo przecież mogli tworzyć i nawet pozwalano im co nieco drukować. Ta zwodnicza pobłażliwość to nic innego jak próba zniwelowania skali strat Ukraińców w retrospektywie historycznej na niwie języka i kultury, a także przedstawienia stanu, który istniał w czasach radzieckich, jako niegroźny i naturalny. Jeszcze do dzisiaj w niektórych pismach „naukowców” można przeczytać oceny języka ukraińskiego jako niedostatecznie rozwiniętego i niezdolnego do zapewnienia intelektualnych i kulturowych potrzeb współczesnego narodu. Takie wnioski do niedawna często uzasadniali (teraz, z obawy, sięgają po nie rzadziej) nie tylko rosyjscy badacze, ale i ukraińscy. Dlatego nie dziwi, że na Ukrainie, pomimo istnienia 10. artykułu Konstytucji Ukrainy o państwowym statusie języka ukraińskiego, pomimo ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” (z 2019 roku), realne upaństwowienie języka ukraińskiego pozostaje kontrowersyjne, nierzadko – pod znakiem zapytania. Oznacza to, że nie wystarczy mieć bazę legislacyjną, odejść od języka rosyjskiego i ogłosić status języka ukraińskiego. Należy zrobić wszystko, aby upaństwowienie języka ukraińskiego stało się nieodwracalne, niepodważalne. Do tego potrzebne są mechanizmy ochrony języka. W tej sprawie wysiłki Biura Rzecznika Językowego są skrajnie niewystarczające. Przecież nie wystarczy żyć pragnieniem zmiany kodu językowego państwa, bo istnieje zagrożenie dla zachowania i dalszego wzmacniania języka ukraińskiego jako państwowego. Wśród realnych zagrożeń dla dalszego rozwoju języka ukraińskiego jest zawężanie sfery użycia języka ukraińskiego w komunikacji masowej oraz w sferze edukacji. Ukrywając zamiary restauracji rosyjskojęzycznej przestrzeni w sferze medialnej, władza wykonawcza w czasie wojny robi wszystko, aby Ukraińcy powrócili do modelu dwujęzyczności. I chociaż publicznie nie wybrzmiewają ocenne modele w rodzaju „kakaja raznica”, w praktyce społeczeństwo znajduje się w bezczelnie narzuconej sytuacji nowej rosyjsko-ukraińskiej dwujęzyczności. Skala obecności języka rosyjskiego znacznie wzrosła i nadal rośnie każdego dnia. Sytuacja z użyciem języka ukraińskiego w sferze medialnej stała się zagrażająca. Dodajmy do tego jakość ukraińskiej mowy w mediach, w szczególności zalew nowego angielsko-ukraińskiego surżyku, masowe użycie slangizmów i „niecenzuralnych” wyrażeń, a stanie się jasne, że w gruncie rzeczy język ukraiński w ukraińskich mediach jest dzisiaj na drodze do całkowitego WYPIERANIA I ZNISZCZENIA. Jako odległą przeszłość postrzegamy sytuację, kiedy mowę lektorów radia i programów telewizyjnych oceniano jako wzorcową, wsłuchiwano się w ich intonacje, wybierając za wzór. Aż nie chce się wierzyć, że to wszystko już przeszłość! To już daleko nie słowicza i nie kalinowa mowa… Nie mniej skomplikowana sytuacja powstała w sferze edukacji. Przez 30 lat niepodległości tendencje wzmacniania ukraińskości edukacji zmieniały się w regionach i ogólnie na Ukrainie spadkiem, ograniczaniem tych procesów. Zwycięstwa ukraińskiej inteligencji w walce o rozszerzenie nauczania historii Ukrainy, kultury ukraińskiej, języka ukraińskiego i literatury nie tylko w szkole średniej, ale i w placówkach szkolnictwa wyższego oraz średnich szkołach specjalistycznych, z czasem zostały woluntarystycznie przekreślone i zakazane. Tym zademonstrowano, że na Ukrainie język ukraiński, dyscypliny ukrainocentryczne – nie są potrzebne, a co więcej – są szkodliwe. Tak, Kreml rękami tabaczników i spółki niszczył ideę ukrainocentryzmu. Ukrainy – wychowanie młodzieży o ukraińskiej mentalności, gotowej budować ukraińską Ukrainę. Ukraińska inteligencja, pisarze, działacze kultury okazali się nieprzygotowani na podstępny kontrrewolucyjny cios w ideę ukrainocentryzmu. Nie wystarczyło ani środków organizacyjnych, ani wsparcia finansowego od naszych oligarchów, nie mówiąc już o kierownictwie państwa. Język ukraiński i ukraińskość znów owinęły lodowate wiatry administracyjnej zniewagi, woluntarystycznych zakazów. Manipulując nastrojami społecznymi, wrzucając w kręgi inteligencji „n-rzędne” pod względem znaczenia problemy, narzucając niekończące się puste „dyskusje”, zwierzchnicy-cudzoziemcy i rodzimi sprzedawczyki zdołali obniżyć rangę ukrainocentrycznych idei, wyśmiać je i zniszczyć w świadomości społeczeństwa. Okazało się, że na jakiś czas zapomnieliśmy, iż niepodległość i swój wybór należy bronić w brutalnej ideologicznej konfrontacji, że wychowanie nowego pokolenia ukrainocentrycznej młodzieży – to jedno z decydujących zadań rozbudowy i tworzenia nowego niepodległego państwa. Za to nasi sąsiedzi-wrogowie zawsze rozumieli znaczenie kształtowania światopoglądu młodzieży według określonych ideowych szablonów. Dziś tylko dzięki wysiłkom entuzjastów udaje się zachować segmenty ukraińskości w edukacji, które, nawiasem mówiąc, znów poddawane są cięciom i transformacjom, faktycznie – konsekwentnemu niszczeniu. Fakt, że są regiony Ukrainy, gdzie do 30% uczniów (według oficjalnych danych Ministerstwa Edukacji i Nauki z poprzednich lat) nie potrafi zdać testów ZNO z języka ukraińskiego, że są poszczególne regiony, gdzie w ogóle nie uczą się języka ukraińskiego w szkole średniej, nie mówiąc o tym, że nie uczą się języka ukraińskiego w zakładach szkolnictwa wyższego, poza specjalizacjami filologicznymi. Wszystko to świadczy o celowym wygaszaniu programu utwierdzania języka ukraińskiego jako państwowego, niszczeniu perspektywy dalszego wzmacniania ukrainocentryzmu jako podstawy budowy nowego Państwa Ukraińskiego. Podważa się wartość ukrainocentrycznej mentalności, podważa się perspektywiczność uczenia się, opanowywania osiągnięć literatury i kultury ukraińskiej, przed którą chylą czoła inne narody! Czy państwo, z którego wyrwano narodowe serce, ma perspektywę swojej witalności, kontynuacji swojego bytu w czasie, w przyszłej cywilizacji? Oczywiście, że nie. Nigdy! Oceniając z tych pozycji zaproponowany przez Ministerstwo Edukacji i Nauki Ukrainy wieloprzedmiotowy test, w którym po raz kolejny zniwelowano i obniżono rangę języka ukraińskiego, literatury, historii, dochodzimy do wniosku o jego antyukraińskim ukierunkowaniu, prognozujemy niespotykany negatywny efekt jego wprowadzenia. Jest oczywiste, że cieszyć się ze zmiany kodu językowego na Ukrainie pod omoforem Konstytucji i prawa – przedwcześnie: dopóki ukraińskojęzyczną i ukraińsko zorientowaną edukacją nie zostanie objęta cała BEZ WYJĄTKU przestrzeń Ukrainy, dopóki nie będzie perspektywy dla wszystkich młodych obywateli Ukrainy opanowania języka państwowego jako narzędzia integrowania się w ukraińskie społeczeństwo, socjalizacji w ukraińskim społeczeństwie, dopóty język ukraiński pozostaje na Ukrainie ZAGROŻONY! Zrozumienie zagrożeń – ważny krok na drodze do Zwycięstwa! A Zwycięstwo – to nasze bezalternatywne jutro! KOSTIANTYN SUSZKO 12–13 HALYNA DACIUK 14–15 PRENUMERATA—2023 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą Listu Informacyjnego nr 1 (wkładka nr 1) dodatku do „Katalogu wydawnictw Ukrainy „Prasa pocztą” na 2023 rok (I półrocze)” z dostawą: 1 mies. – 28,39 hrywien. 3 mies. – 80,17 hrywien. 6 mies. – 154,34 hrywny. Również można prenumerować naszą gazetę na stronach internetowych „Ukrposzty” https://pered-plata.ukrposhta.ua/ oraz DP „Presa” http://presa.ua/

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Wałerij ZAŁUŻNYJ: “Wiem, jak rozbić wroga. Potrzebuję 300 czołgów, 600-700 bojowych wozów piechoty, 500 haubic”

Właśnie rozwiązaniu tego problemu w istocie poświęcony był szczyt “Ramstein-8”, który odbył się 20 stycznia. Jakie są podsumowania tego zbiorowego zgromadzenia pomocy wojskowej dla Ukrainy, jakie są jego osiągnięcia i nierozwiązane kwestie? Wiktor SKORYK Pomimo przeważnie emocjonalnego (głównie sceptycznego) składnika sądów oceniających w ukraińskim społeczeństwie, a także, choć bardziej powściągliwych, ale wciąż emocjonalnie negatywnych ocen struktur władzy dotyczących podsumowań Ramstein-8, skłaniam się ku twierdzeniu, że ten szczyt można ocenić jako punkt zwrotny, pozytywny impuls, szeroki, zakrojony na szeroką skalę krok w historii wspierania Ukrainy przez zbiorowy Zachód, właściwie tak, jak tego oczekiwano (w szczególności przeze mnie). Wyzwalaczem negatywnej reakcji na podsumowania szczytu stał się brak decyzji w sprawie dostarczenia naszym Siłom Zbrojnym czołgów produkcji zachodniej, na co miało nadzieję i czego oczekiwało ukraińskie społeczeństwo oraz nasi najbardziej zagorzali zwolennicy-przyjaciele na świecie. Pomimo nacisków, przede wszystkim USA, Wielkiej Brytanii, Polski i innych naszych sojuszników, by zmusić Niemcy do natychmiastowego podjęcia historycznej decyzji – dostarczenia Ukrainie czołgów “Leopard”, to się nie stało; nie wyszło tak, jak planowano. Dlatego u pewnej, niemałej części społeczeństwa ukształtował się pogląd o porażce tego szczytu. Ależ przeciwnie: otrzymujemy rekordową ilość broni i amunicji! A ponadto uzyskaliśmy dojrzewanie zrozumienia przez Zachód pełnowymiarowego wsparcia Ukrainy w tej cywilizacyjnej wojnie. A czołgi będą, to już nieuniknione! I będą nie później, niż gdyby decyzja została podjęta bezpośrednio na szczycie. Oto i porozmawiajmy o tym wszystkim bardziej szczegółowo. Dla operacji ofensywnych na dużą skalę czołgi są główną siłą napędową. Zapewniają potęgę natarcia, jego mobilność, umożliwiają głębokie przenikanie na tyły wroga i tworzenie warunków do operacyjnego okrążenia sił przeciwnika. Zwłaszcza jeśli tych czołgów jest wystarczająca liczba i mają one wyższe charakterystyki taktyczno-techniczne niż czołgi przeciwnika. Właśnie takimi są czołgi zachodnich wzorów, przede wszystkim czołgi Leopard-2 nowoczesnych modyfikacji, które są podstawowymi czołgami na uzbrojeniu krajów NATO w Europie. Przeanalizujmy, dlaczego Niemcy, będące producentem tych czołgów, zablokowały na szczycie decyzję o ich dostarczeniu Ukrainie. Po pierwsze, Niemcy są państwem o ustroju demokratycznym. Dlatego, aby podjąć jakąkolwiek zasadniczą i odpowiedzialną decyzję, musi się do tego przygotować społeczeństwo. Przez kilka ostatnich dziesięcioleci Niemcy miały strategiczne nastawienie na nieuczestniczenie w „gorących” konfliktach i ukierunkowanie na utrzymywanie dobrosąsiedzkich stosunków ze wszystkimi mniej lub bardziej „przyzwoitymi” państwami, wśród których była i Moskwa, która na dodatek stała się po cichu niemal monopolistycznym dostawcą niedrogich i logistycznie wygodnych zasobów energetycznych dla gospodarki Niemiec. Do przełamania tych wygodnych, ale zgubnych w obecnych warunkach stereotypów potrzeba czasu. Tak, zrobiła to agresja Moskwy, tak, zrobił to heroiczny opór narodu ukraińskiego wobec moskiewskiej nawały, ale to się stało – niemieckie społeczeństwo dojrzało w rekordowo krótkim czasie do zrozumienia, że Moskwa jest złem, bez żadnych zastrzeżeń w rodzaju „tutaj wszystko jest niejednoznaczne”. Ale nawet teraz bezpośrednie wsparcie zbrojne Ukrainy, według sondaży socjologicznych, dzieli niemieckie społeczeństwo mniej więcej na pół. To znaczy, absolutna większość obywateli wspiera Ukrainę, ale jeśli chodzi o bezpośrednie dostawy broni, to popiera je tylko połowa, a nawet mniej. Z ciepłej kąpieli bogatego kraju, który wygodnie korzystał z taniej siły roboczej w Azji, przede wszystkim w Chinach, tanich zasobów energetycznych Moskwy, a także z minimum wydatków na obronność, której główny ciężar brały na siebie USA, trudno od razu zrezygnować z własnego komfortu. Ten komfortowy niemiecki świat odchodzi w niebyt, nowe okoliczności wymagają innych, niełatwych działań i nowej odpowiedzialności. I nie można powiedzieć, że niemieckie społeczeństwo tego nie zrobiło, co więcej, w ciągu kilku miesięcy wojny w Ukrainie Niemcy przeszli długą drogę w pojmowaniu nowych realiów, faktycznie całkowicie pozbyli się zależności energetycznej od Moskwy i, nawiasem mówiąc, udzielili Ukrainie pomocy, w tym także broni, ustępując w tym chyba tylko USA, naszym bałtyckim przyjaciołom, Polsce i Wielkiej Brytanii. Po drugie, Niemcy, jak już mówiłem wyżej, są producentem podstawowego czołgu NATO w Europie. I z tym popadły w trudne położenie. Bo z jednej strony niemieckie społeczeństwo jest podzielone w kwestii dostaw, a z drugiej, Niemcy nie chciały podstawiać się pod oskarżenia Moskwy i hałas wielu fałszywych „neutralnych” na świecie, pod nawał krytyki, falę antyniemieckiej propagandy i oskarżeń o powrót do „klasycznego niemieckiego militaryzmu”. Właśnie dlatego wszystkie te „czołgowe manewry” na szczycie w „Ramstein” były próbą poszukiwania „rozmycia” dostaw na kilka państw, najlepiej wielu. A to nie jest proste zadanie, bo powtórzę jeszcze raz – podstawowym czołgiem w Europie są właśnie „Leopardy”, a zgoda na ich dostarczenie również spada na barki ich producenta – Niemiec. Dlatego też były próby porozumienia się z USA w sprawie dostarczenia solidnej liczby czołgów „Abrams” obok niemieckich „Leopardów”, właśnie dlatego w duecie została dodana Wielka Brytania z jej decyzją o dostarczeniu swoich czołgów „Challenger-2”, ale ten manewr jest mało przekonujący dla nieżyczliwych obserwatorów na świecie, bo czołgów Brytyjczycy mają mało na uzbrojeniu i zdołali zaproponować tylko 14 czołgów. Scholz teraz rzucił się do Francji, gdzie Macron, w pomoc kanclerzowi, zadeklarował dostawy francuskich czołgów „Leclerc”. Wcześniej Polska, Holandia, Finlandia i Słowacja zgłosiły własne zamiary dostarczenia „Leopardów” Ukrainie. To znaczy, trwa szerokie przygotowanie do dostarczenia tych czołgów w taki sposób, aby i niemieckie społeczeństwo było maksymalnie na to gotowe, a dostawy rozmyte na maksymalną liczbę źródeł, żeby nie było „winnych”. Już padły słowa szefów niemieckiego rządu o zatwierdzeniu szkolenia ukraińskich czołgistów w tych państwach, które wyrażają na to zgodę. Tymczasem ukraińskie załogi rozpoczęły szkolenie na czołgach Challenger 2 oraz Leopard 2, nie zwlekając i nie czekając na niezbędne formalne kroki. Już nawet szefowa MSZ Niemiec Annalena Baerbock oświadczyła, że Niemcy nie będą sprzeciwiać się, jeśli Polska wyśle czołgi Leopard 2 niemieckiej produkcji na Ukrainę. Nie ma żadnych wątpliwości, że ta kwestia jest faktycznie już rozstrzygnięta. Bez ogłoszenia. Ogółem według przybliżonych obliczeń partnerzy Ukrainy będą mogli dość szybko przekazać w szeregi ZSU około stu czołgów Leopard 2. Wśród krajów, które już są gotowe przekazać „Leopardy” – przy obecności zgody Niemiec: Polska, Słowacja, Holandia, Finlandia. Cóż, z sytuacją dotyczącą dostaw „Leopardów”, będziemy uważać, że się uporaliśmy. A co z innymi czołgami według wyników Ramstein-8? A oto jak: potęga czołgowa ZSU w wyniku Ramsteinu znacznie wzrośnie i dość odczuwalnie – o 134 czołgi, co stanowi 58% minimalnego zapotrzebowania, które wymienił Głównodowodzący ZSU. To 120 zmodernizowanych T-72 od USA, Holandii, Czech i Maroka. Wyżej już mówiłem, że i od Wielkiej Brytanii otrzymamy 14 czołgów Challenger-2. A jeszcze od Francji – 40 AMX-10RC, które, niech będzie, że niezbyt poprawnie, ale nazywa się lekkimi kołowymi czołgami, ponieważ mają armatę 105 mm, czyli kaliber czołgowy. Ten bojowy wóz piechoty AMX-10RC jest idealną maszyną dla rezerwy, można go szybko przerzucić na każdy kierunek operacyjny. Jego głównym atutem są głębokie rajdy rozpoznawcze na tyły wroga. To nocny koszmar dla wroga, bo ma cichy silnik, wysokiej jakości termowizory i inne środki celownicze, co pozwala znienacka napaść na wroga, rozbić go i odjechać z powrotem na swoje tyły. Ale najlepsze ich zastosowanie to głębokie przełamania, w rodzaju bałaklijsko-kupiańskiego. Ale to jeszcze nie wszystkie ramsteinowskie czołgowe latarnie: jeszcze Cypr mówi o możliwości wysłania swoich czołgów T-80U w zamian za Leopard 2. Na uzbrojeniu Cypru znajduje się 82 maszyny tego typu. Robimy ogólne czołgowe (oczekiwane) podsumowania Ramsteinu: gdzieś 350-360 czołgów. Przypomnę, Załużny prosił o minimum 300 czołgów. To przecież nie „porażka”, prawda? Ramstein robi swoje! BMP i BTR Walerij Załużny ocenił niezbędną (minimalną) liczbę BMP dla udanego natarcia – 600-700 jednostek. Jakie są wyniki Ramsteinu w tej dziedzinie uzbrojenia dla ZSU? 109 jednostek BMP Bradley (USA). Można powiedzieć, że to legendarny podstawowy bojowy wóz piechoty na uzbrojeniu USA. 109 jednostek – to w przybliżeniu liczba potrzebna do uzbrojenia oddzielnej brygady zmechanizowanej Sił Zbrojnych Ukrainy. Bradley – wzorzec BWP! Potężna, doskonale uzbrojona maszyna, z bardzo dużym zapasem amunicji, niezwykle szybka – 100 km/h, z dużym zasięgiem – 530 km, dobrze chroniona i jednocześnie zdolna prowadzić niszczycielski ogień do wroga, załoga 2+9. I jeszcze ma taką ważną zaletę: tych BWP wyprodukowano do tej pory aż 6270 sztuk. Zatem istnieje duża rezerwa na dalsze dostawy tych wspaniałych maszyn. A ponadto nadejdą oto takie BWP i transportery opancerzone: 40 jednostek BWP Marder (Niemcy); 50 jednostek BWP CV90 (Szwecja); 100 jednostek transporterów opancerzonych Stryker (USA); 114 jednostek transporterów opancerzonych M113 (100 USA + 14 Portugalia); 200 jednostek transporterów opancerzonych Senator; 100 jednostek transporterów opancerzonych FV430 Bulldog (Wielka Brytania); 40 jednostek transporterów opancerzonych ACMAT Bastion (Francja); 50 jednostek transporterów opancerzonych M1117 (USA); 108 jednostek transporterów opancerzonych MRAP (USA); 538 HMMWV (USA). W podsumowaniu, jeśli nie liczyć 538 samochodów terenowych HMMWV, to wychodzi w sumie aż pod tysiąc jednostek BWP i transporterów opancerzonych, a jeśli jeszcze zauważyć, że niektóre transportery opancerzone mało różnią się od BWP swoimi charakterystykami i przeznaczeniem, to nakreślony przez Załużnego plan dostaw BWP, można powiedzieć, został wykonany, a może nawet przekroczony. Porażka? Nie, przełom! I wreszcie haubice – 500 sztuk z planu Załużnego, jak na to odpowiedział Ramstein? A oto tak. Dwa kraje w ogóle oddały wszystkie swoje posiadane armatohaubice lub haubice Ukrainie: Dania, daj Boże jej zdrowie, oddaje nam wszystkie swoje 19 armatohaubic „Caesar”, a mała, lecz silna duchem Estonia – wszystkie swoje 10 sztuk 155-mm haubic FH-70, a do tego jeszcze tyle samo 122-mm haubic D-30. A ogólnie obraz dostaw artylerii wygląda tak: 30 szt. armatohaubic AS90 (Wielka Brytania); 26 szt. armatohaubic DANA M2 (Czechy); 19 szt. armatohaubic CAESAR (Dania); 18 szt. armatohaubic M109A6 (USA); 18 szt. armatohaubic RCH 155 (Niemcy); 16 szt. armatohaubic Zuzana-2 (wspólnie – Niemcy, Norwegia i Dania); 12 szt. armatohaubic Archer (Szwecja); 36 szt. 105-mm haubic holowanych (USA); 10 jednostek 155-mm haubic holowanych FH-70 (Estonia); 10 jednostek 122-mm haubic holowanych D-30 (Estonia). Zatem w podsumowaniu, jeśli policzyć wszystko razem, to wychodzi około 40% tej ilości, której pragnął Załużny. Czyli ten wskaźnik nie jest zły, ale też nie wypada uznać go za dobry. Jednak nie jest katastrofalny. Co więcej, mamy nadzieję, że już w następnym pakiecie pomocy, który wkrótce wyjdzie nam naprzeciw, zostanie pokonany deficyt artyleryjski, dzięki czemu zdążymy otrzymać wszystko, co potrzebne przed rozpoczęciem naszej wiosennej ofensywy. Na zakończenie rozważań nad podsumowaniem (faktycznym i perspektywicznym) Ramstein-8, porozmawiajmy o naszym niebie – o obronie przeciwlotniczej i przeciwrakietowej oraz lotnictwie. W tamtym wywiadzie dla wydania „The Economist” Wałerij Załużny wypowiadał się także o tych problemach – o potrzebach w samolotach zachodnich wzorów – „nawet o tym milczę”, i o tym, że konieczne jest chronienie nieba przynajmniej nad naszymi miastami, aby pozbyć się rakietowo-dronowego terroru ludności cywilnej i obiektów energetycznych. Jako minimum. Jak na to odpowiedział Ramstein? OPL 3 baterie OPL Iris-T oraz 5 nowych radarów TRMLD – Niemcy; 1 bateria OPL SAMP/T – Francja razem z Włochami; 7 dział przeciwlotniczych „Gepard” – Niemcy; Bateria OPL NASAMS – Kanada. S60 – Polska; L-70 – Litwa; przenośne przeciwlotnicze zestawy rakietowe Stinger – Łotwa. I najważniejsze – to, co stało się krzyczącą, pilną potrzebą dla Ukrainy – systemy przeciwrakietowe! OPR Przyjęto fundamentalną, przełomową decyzję o dostarczeniu Ukrainie od razu trzech systemów PATRIOT – po jednym systemie przekazują USA, Niemcy i Holandia. PATRIOT – najpotężniejszy system obrony przeciwlotniczej i, co najważniejsze, przeciwrakietowej, który jest zdolny niszczyć wszystkie cele powietrzne, w tym także rakiety lecące z hipersonicznymi prędkościami po trajektoriach balistycznych. Co więcej, ten system jest podstawą, szkieletem, wokół którego stopniowo budowany jest cały państwowy zintegrowany system obrony przeciwlotniczej. Samoloty Wszystkie samoloty, które z trudnościami były nam dostarczane do tej pory, są jeszcze produkcji radzieckiej. Oprócz tego, że są technologicznie przestarzałe, zrozumiałe jest, że nadejdzie czas, kiedy nowe dostawy takich samolotów staną się niemożliwe – zapasy ich kończą się we wszystkich znanych dostępnych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...źródłach. Przed naszymi partnerami nieuchronnie stanie konieczność przekroczenia tego ostatniego lub przedostatniego tabu – dostawy dla Sił Zbrojnych Ukrainy własnych samolotów. Ten czas nadszedł. Dlatego po raz pierwszy pojawiły się sygnały o zmianie także w tej kwestii, która jeszcze w grudniu ubiegłego roku wydawała się nie do zrealizowania, o czym z rozczarowaniem mówił w wywiadzie Załużny. Ale to jednak staje się rzeczywistością: „Gabinet ministrów Niderlandów rozpatrzy możliwość dostaw Ukrainie myśliwców F-16, jeśli o to poprosi ukraiński rząd” – poinformował szef MSZ Niderlandów Wopke Hoekstra. Bez zwlekania Michael Carpenter, ambasador USA przy OBWE, powiedział, że oczekuje szerokiego poparcia USA dla możliwej decyzji Niderlandów o przekazaniu Ukrainie myśliwców. Odpowiadając na pytanie, czy Biały Dom jest gotów zezwolić Niderlandom na dostawy Ukrainie myśliwców F-16, Michael Carpenter zauważył: „Od dawna stoimy na stanowisku, że to, co dostarczają nasi sojusznicy, to ich sprawa”. Co do dostaw rakiet i pocisków średniego i dalekiego zasięgu, to także tutaj są zmiany, ale o tym następnym razem. A na razie ograniczę się do wyrażenia nadziei i nawet pewnej pewności na granicy mojej prognozy: następny Ramstein, który odbędzie się w lutym, zniesie te ostatnie tabu i będzie jeszcze bardziej zdecydowany i owocny, niż już miniony przełomowy Ramstein-8. Nie zdradzę wielkiej tajemnicy, jeśli publicznie powiem, że nasi piloci od kilku miesięcy uczą się latać na F-16. Ta kwestia faktycznie już została rozstrzygnięta. I nawet jedna (a lepiej dwie) eskadry takich samolotów mogą dokonać istotnego zwrotu w przebiegu wojny. Amunicja Problem niedoboru amunicji dla Syłów Zbrojnych Ukrainy jest chyba najbardziej bolesny w walkach tej wojny. W pierwszych miesiącach wojny stosunek intensywności ognia wynosił 10 pocisków wroga na jeden nasz, a nawet dochodził do 20 do jednego. Przed wojną takiej intensywności i takiego charakteru nie były przygotowane nie tylko my, ale też kraje Zachodu. Plan produkcji amunicji w USA na rok wynosił 75 tysięcy pocisków. To dla nas mniej więcej na dwa tygodnie walk. Dlatego szukano we wszystkich swoich zapasach, we wszystkich krajach. W końcu Stany Zjednoczone były zmuszone sięgnąć do rezerw, które przechowywano w Izraelu i Korei Południowej na wypadek rozpoczęcia wielkiej wojny na Bliskim Wschodzie i w Korei, odpowiednio. Przez dwa miesiące (grudzień – styczeń) USA przekazały Ukrainie ponad 475 tysięcy pocisków kalibrów NATO i sowieckich. To prawie połowa wielkości dostaw USA za cały 2022 rok! Oznacza to, że intensywność dostaw wzrosła sześciokrotnie. Kolejne 100 tysięcy sztuk amunicji dotarło z zapasów Wielkiej Brytanii. Na podstawie znanych wielkości zadeklarowanych dostaw pocisków dla Syłów Zbrojnych Ukrainy ta ilość powinna wystarczyć co najmniej na cztery miesiące intensywnych walk. Oznacza to, w pewnym stopniu, że ten problem jest rozwiązany na średni termin, przynajmniej wielkiego niedoboru amunicji nie będzie. A to z pewnością tworzy warunki do skutecznych aktywnych działań na początku wiosny, gdy nasze wojsko przejdzie do natarcia. Naszemu wojsku, które obecnie prowadzi ciężkie walki na Donbasie, potrzebna jest pomoc. Najlepszą pomocą jest nasza ofensywa. Im szybciej się wzmocnimy, tym wcześniej przeprowadzimy wyzwoleńczą ofensywę, tym mniej będzie wśród naszych żołnierzy ofiar i tym szybciej zostanie wyzwolona nasza piękna ziemia i nasi bohaterscy, wspaniali ludzie. Do Zwycięstwa razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Najdroższy skarb naszego niepokonanego Ducha

Mykoła KULCZYŃSKI 20 stycznia byłem na uroczystym zebraniu z okazji Dnia Soborności w obwodowej filharmonii. Kierownictwo obwodu, w osobie przewodniczącego Połtawskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Dmytra Łunina oraz zastępcy przewodniczącego obwodowej rady Oleksandra Lemeszki, wręczało pośmiertne odznaczenia ojcom i wdowom naszych bohaterów. Trudno było patrzeć na to wręczanie. Nie jeden ojciec, matka czy żona z trudem powstrzymywali łzy, a obecni na sali fizycznie odczuwali ich ogromny ból. Sądzę po sobie i mam nadzieję, że wszyscy obecni czuli to samo. Będzie im towarzyszył, dopóki będą żyć. Żadne odznaczenia nie zastąpią im bolesnej straty. A jednak odznaczać trzeba. Aby obywatele zawsze pamiętali o ich wyczynie, który nie zgaśnie w wiekach, aby krewni choć trochę łagodzili ból straty, a dzieci mogły być dumne ze swojego ojca, który oddał to, co najdroższe, – swoje życie, aby jego dzieci i wszyscy my mogli żyć w wolności, we własnym państwie, niezależnym od moskiewskich dzikusów. Przypomniało mi się, jak my, Towarzystwo Języka Ukraińskiego, obecnie „Proświta” oraz połtawski Ruch, obchodziliśmy swój uroczysty wieczór z okazji Dnia Proklamowania IV Uniwersału w 1918 roku i Dnia Soborności Ukrainy w 1919 roku, w dalekim 1990 roku, w tej samej sali filharmonii. Sala była wypełniona po brzegi połtawczanami i wtedy powiedziałem, że jeszcze doczekamy czasów, gdy święto Soborności będzie obchodzone na szczeblu państwowym. Dziś obchodzimy je w ciężkiej i groźnej godzinie. Moskwa znów chce nas zniewolić, tak jak sto lat temu. Wtedy zniszczyli nasze państwo – Ukraińską Republikę Ludową, ponieważ zdołali rozdzielić ukraiński na- Igor ŁUCENKO Dziewięć lat temu wraz z Jurijem Werbyckim zostałem porwany ze szpitala Oleksandrowskiego. Podczas wydarzeń na Majdanie. *** Dotąd w tej sprawie nie zapadł ani jeden wyrok, który weszłby w życie. Dotąd większość tych, którzy byli zaangażowani w moje porwanie (zwłaszcza jego organizatorzy), przebywa w Rosji lub na terytoriach zagarniętych przez nią. Kiedy na rozprawach mówię, że to porwanie jest jedyną fabularną linią łączącą się z rosyjską agresją przeciw Ukrainie, nie mijam się z prawdą. Bojowe grupy tituszków, którzy porywali i zabijali majdanowców, organizowali ci sami ludzie, którzy w kolejnych miesiącach objęli stanowiska dowódcze w rosyjskich wojskach, które wypowiedziały nam wojnę. Brygadziści tituszek zostali polowymi dowódcami. Jewhen Żylin stanął na czele rosyjskiego batalionu „Oplot”. Potem ród, podsunąwszy mu kuszącą ideę przemian społecznych, na które tak czekało ukraińskie chłopstwo, nie rozumiejąc, że można je przeprowadzić tylko będąc niezależnym od czerwonej czy białej Rosji. Dziś mamy nierozerwalną jedność Ukraińców, całego ukraińskiego społeczeństwa, której Moskwa się nie spodziewała, mając w Ukrainie potężną piątą kolumnę (moskiewski Kościół, prorosyjską siłę polityczną – Partię Regionów, potem OPZŻ, kuma krwawego kata Putina Miedwiedczuka, które trzymały Wschód i Południe w informacyjnej i duchowej niewoli, a także w niewoli społecznej). Właśnie tą jednością jesteśmy niepokonani. W XXI wieku weźmiemy rewanż za zniszczoną UNR, za wszystkie cierpienia narodu ukraińskiego pod moskiewskim komunistycznym panowaniem przez niemal cały XX wiek. I bardzo na miejscu na uroczystym zebraniu był pokazany film Tiny Peresunko „Szczedryk” przeciwko „rosyjskiemu światu”. Z wielkiego ekranu przemawiał do nas najbardziej konsekwentny i mężny bojownik z imperium, Symon Petlura, który zapoczątkował zjawisko dyplomacji kulturalnej, zarządzając utworzenie kapeli chóralnej i wysyłając ją do Europy z nadzieją, że wysokie sztuka chóralna Ukrainy zwróci uwagę rządów europejskich krajów na naszą desperacką i niezwykle heroiczną walkę na trzech frontach o naszą państwowość i wolność. Czy nie po raz pierwszy w filmie otwarcie i jednoznacznie zabrzmiały słowa o zagarnięciu Ukrainy przez moskiewskich bolszewików i utworzeniu nowego komunistycznego imperium rosyjskiego. I te słowa mają stać się fundamentem światopoglądu nowego Ukraińca ze Wschodu, Południa, Centrum. Na zawsze scementują naszą jedność i doprowadzą do nowego odrodzenia naszego narodu we wszystkich sferach życia. W filmie jest opowieść o słynnym kierowniku Kapeli Ołeksandrze Koszycu, o tournée kapeli po całym świecie, o jej niezwykłym sukcesie w krajach Europy oraz Ameryki Północnej i Południowej. Gdyby to ode mnie zależało, pokazywałbym ten film przed rozpoczęciem lekcji we wszystkich szkołach Ukrainy, począwszy od uczniów klas ósmych. A w Połtawie postaram się coś wymyślić, żeby pokazać go także w szkołach i żeby jak najwięcej połtawian obejrzało ten niezwykle jasny, mądry i nam dziś potrzebny film. Pokaz filmu, przypadający na Dzień Soborności, zorganizował przewodniczący miejskiej Proświty Taras Pustowit. Dziękujemy jemu i twórcom filmu. Na zakończenie przytoczę słowa wielkiego Symona, na odsłonięcie pomnika którego Tina Peresunko obiecała przyjechać. Jestem przekonany, że taki pomnik powstanie, a wszystkie te symbole imperialnej dominacji w naszym kozackim mieście zostaną przeniesione na pole bitwy pod Połtawą, bliżej rosyjskiego redanu, aby nie cuchnęły w Połtawie swoim obrzydliwym imperialnym duchem. Na zakończenie przytoczę słowa wielkiego Symona: „Kiedy będziecie w cerkwi przy 12 Ewangeliach, słuchając Słowa Bożego o Mękach Chrystusowych, – kiedy będą nosić świętą Płaszczenicę przy cerkwi, – kiedy będą śpiewać radosne „Chrystus Zmartwychwstał”, – wspomnijcie o męczennikach Ukrainy. Wspomnijcie wszystkich, których rozstrzelali bolszewicy; wspomnijcie też tych, którzy z bronią w ręku bronili naszej ojczystej Ziemi przed moskiewskimi katami i swoimi żydowskimi zdrajcami-wyrobnikami; wspomnijcie i módlcie się za nich! Czas kary nie jest daleko! Zmartwychwstanie nasza Ukraina zrzuci z siebie moskiewsko-bolszewickie jarzmo! Nie zapominajcie o męczennikach i sprawiedliwych naszych! Nie zapominajcie o niewinnej krwi i przygotowujcie się do zemsty nad wrogami, którzy nie dają nam żyć po ludzku!” Te słowa wypowiedział on w Wielki Piątek 1926 roku, a jakże są one dziś aktualne i proroczo brzmiące! Rosyjscy okupanci ogniem i mieczem wykorzeniali pamięć o nich, o naszych rycerzach z naszego bytu, i tylko poszczególni nieugięci bojownicy zachowywali o nich pamięć i przekazali ją szerokim warstwom naszego już wolnego państwa. Pamiętajmy i módlmy się za nich, jak pamiętamy i modlimy się za naszych dzisiejszych poległych bohaterów i bohaterki. Strzeżmy tej pamięci jak najdroższego skarbu naszego niezwyciężonego Ducha. ...dej. Wierbyckiemu, porzuconemu w gęstym lesie, się to nie udało z powodu licznych złamań. Dla mnie życie, które żyję, jest bonusowe. Nieoczekiwana nagroda, dodatkowy, niezaplanowany czas. Staram się go wykorzystać z pożytkiem. W 2014 roku poszedłem walczyć z Rosjanami już w kwietniu. I było to za późno, bo trzeba było iść w marcu, kiedy oni przejmowali kontrolę nad Krymem. Ale wtedy nie było broni ani zgranej grupy bojowej. W drugiej fazie wojny, od rana 24 lutego, stoję na linii frontu. Kiedy obok mnie przelatuje i eksploduje pocisk, myślę, że to nie moja sprawa. Wyższe siły zorganizowały ten dodatkowy pobyt na ziemi, więc to im decydować, jak długo on potrwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Mam nadzieję wywalczyć prawdę

Żylina zabiją gdzieś w Podmoskowiu albo gdzie indziej. Armen Sarkisjan kieruje teraz własną „prywatną firmą wojskową”, która werbuje zeków na wzór Prigożyna do wojny przeciwko Ukrainie. Ci kryminalni autorytety chyba nie stali się prorosyjskimi działaczami na froncie z dnia na dzień. Myślę, że pracowali dla Rosji już długo przed Majdanem. Dlatego w swoich wystąpieniach na sądach mówię, że to porwanie i zabójstwo stało się jednym z pierwszych aktów rosyjskiej wojny przeciwko nam, Ukraińcom. Ale kiedy to mówię w swoich wystąpieniach na sądach, znajdują się sędziowie, którzy mnie zatrzymują. W Białej Cerkwi sędziowie Dubanowska i Larina (przesiedleńcy z Donbasu, nota bene) mają inne zdanie. I nie tylko w tym sprawie te sędziowie się wyróżniają – oni nawet wypuścili kilku oskarżonych o zabójstwo i porwanie, których z takim trudem znaleźli i schwytali funkcjonariusze organów ścigania. Mam jednak nadzieję dopiąć swego i doprowadzić do prawdy. To jest moja dodatkowa wojna. Najpewniej na całe życie. *** Mogli mnie zatłuc na śmierć. Ale tak się stało, że mimo urazów, mimo rozbitej głowy, przeżyłem i nawet zdołałem dotrzeć do lu-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Chwała Bohaterowi – „cyborgowi" Ihorowi Branowyckiemu

Obrońca lotniska w Doniecku, żołnierz 90. Oddzielnego Batalionu Aeromobilnego Ihor Branowycki zginął 21 stycznia 2015 roku. Podczas obrony lotniska w Doniecku wyniósł na plecach dwóch rannych z nowego terminalu (wśród nich starszynę Anatolija Świryda) i wrócił z powrotem razem z Andrijem Sewerem-„Siewierem" oraz Wasylem Sokołowskim, kiedy został wzięty do niewoli. Według relacji naocznych świadków, w niewoli rosyjskiej, po torturach i znęcaniu się nad towarzyszami broni, dobrowolnie przyznał się do bycia kulomiotem, którego poszukiwali bojownicy. Po torturach został zastrzelony dwoma strzałami w głowę przez rosyjskiego terrorystę z Rostowa nad Donem, Pawłowa („Motorola"). 4 czerwca 2015 roku został pośmiertnie odznaczony pierwszym Orderem „Narodowy Bohater Ukrainy" oraz pośmiertnie Orderem „Za Męstwo" III stopnia. W 2016 roku Ihorowi Branowyckiemu pośmiertnie nadano wysoki tytuł Bohatera Ukrainy. Natalia ŁYSIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Nie siejcie próżności i niezgody

Wasyl KUZAN, pisarz. Oto sieć obiegła piosenka „Ojciec nasz Onufry” i narobiła wiele szumu, wywołując niejednoznaczny odbiór oraz bezpośrednie potępienie znacznej części tych, którzy szczerze wierzą w Boga i chodzą do cerkwi. Naród wyczuł coś niedobrego w tej obłudnej piosence i odciął się od niej. Choć wyjaśnić przyczynę swojego nieprzyjęcia potrafi daleko nie każdy. Większość Ukraińców ufa swojej intuicji, a ona ich nigdy nie zawodzi. Zresztą, zarówno zaufanie, jak i wiara nie potrzebują dowodów. Albo przyjmujesz istnienie siły wyższej i prawdy i rozpuszczasz się w niej, albo jej nie przyjmujesz, polegając w takim przypadku wyłącznie na swoich możliwościach i na swoim rozumie. Nasz naród nie przyjął wytworu moskiewskich popów i otwarcie zakpił z „ojca”. Zanim pójdziemy dalej, zatrzymajmy się na podstawowych zasadach chrześcijaństwa. Czyli przypomnijmy sobie o nich. A one twierdzą, że Ojcem dla wszystkich wierzących jest Bóg, a matką – przenajświętsza Maria, matka Chrystusa. Zatem nazywanie ojcem jakiegoś żyjącego i w tym czy innym stopniu grzesznego mężczyzny – to grzech nie do zbawienia. Bo nie ma wśród żywych nikogo, komu warto się kłaniać. Bo kłanianie się żywemu – to tworzenie idola. A jedno z przykazań mówi: „Nie czyń sobie idola!”. Ten, kto go tworzy – idzie przeciwko Bogu. A piosenkę o ojcu Onufrym wykonuje chór duchownych cerkiewnych moskiewskiej cerkwi eparchii mukaczewskiej. Mężczyźni z takim zapałem śpiewają, że przypominają mi z jakiegoś powodu chór pionierów z bojowym „Śmiało my w boj pojdiom za włast sowietow i kak odin umriom w borbie za eto!”. Chociaż… Żyjemy w wolnym kraju i śpiewać u nas pozwalają wszystko po kolei – SBU przymyka na to oczy. Ale trzeba najpierw się określić: albo jesteście artystami rozrywkowymi, albo jesteście duchowymi pasterzami. Jeśli to pierwsze – to zdejmijcie sutanny. Jeśli zaś to drugie – śpiewajcie pieśni na chwałę Bożą, a nie siejcie próżności i niezgody między braćmi i siostrami w Chrystusie. Bo wasza piosenka wcale nie sprzyja jedności narodu w czasach wielkiej wojny. Jeszcze chcę zwrócić waszą, szanowni czytelnicy, uwagę na to, że w Ukrainie, w świątyniach zbudowanych przez naszych przodków na naszej ziemi, wykonywana jest nie boża pieśń-modlitwa „Boże wielki, jedyny”, a bojowa pieśń, która wzywa walczyć i wojować nie za Ukrainę, a za moskiewską cerkiew. Czyli piosenka wzywa walczyć po stronie wroga przeciwko Ukrainie. Czyż takie słowa mają wychodzić z ust duchownego? Czyż nie do pokory powinien wzywać i pierwszym dawać przykład takiej pokory? Bo „jeśli cię uderzyli w jeden policzek – nadstaw drugi”. Ależ nie. W piosence „artyści i esbecy w sutannach” wzywają do walki przeciwko ukraińskiej władzy, która walczy z moskiewskimi najeźdźcami. Chociaż, czyż może moskiewska cerkiew bronić interesów Ukrainy, jeśli jej szef Cyryl błogosławi wojnę przeciwko Ukrainie? Oczywiście, że nie! A teraz jeszcze kilka słów na temat: po co to potrzebne i komu korzystne. Jak nam wiadomo, chór prawosławnych moskiewskich pionierów z występami wystąpił już w kilku miejscach, w szczególności w żeńskim monasterze św. Serafina z Sarowa w Pryborżawskim. Po co to potrzebne? Kierownik chóru-pododdziału wrogiej propagandowej armii przeprowadził przegląd włości i zaktywizował podwładnych. Przecież putinoidy rozpoczęły na świecie nowy etap wojny przeciwko Ukrainie. Numer z prześladowaniem za język nie przeszedł, więc teraz chcą przekonać świat, że w Ukrainie prześladują ludzi za wiarę. Czyli prawosławnych moskiewskiego patriarchatu gnębią. A ponieważ żadnych prześladowań za wiarę nie ma, to trzeba je sprowokować. Piosenka o Onufrym stworzona jest właśnie w tym celu. Występy chóru też prowadzone są w tym celu. Bardzo korzystnie jest naszym wrogom stworzyć obraz cerkwi-cierpiętnicy. Ale świat nie jest wcale tak głupi, jak wydaje się krótkowzrocznym zza kremlowskiego muru. Moskiewska cerkiew w Ukrainie ma problemy przez popów-nawigatorów, popów-kolaborantów, popów, którzy zamienili monastery w składy broni dla okupantów, przez popów, którzy przygarnęli i kryją sodomitów, przez popów, którzy odmawiają odprawiania pogrzebów poległych Bohaterów, przez popów, którzy nie nazywają wroga wrogiem, którzy ani razu nie pomogli przymusowym przesiedleńcom… Nasi ludzie wszystko widzą. Ale jeśli czegoś nie zobaczą, to czują i wiedzą, że za swoje grzechy odpowie kiedyś każdy. Nasz naród nie przyjął piosenki o Onufrym także dlatego, że mając idealny słuch muzyczny, ludzie pod obłudną wywieszką „ojciec nasz Onufry” usłyszeli „ojciec nasz Cyryl i Moskwa nam matką…”. Oto takie niewesołe i daleko nie świąteczne rozmyślania u profesjonalnego poety-tekściarza wywołał chór „pionierów-kolaborantów”. Mychajło TOKARIUK, Czerniowce. „Ze szkoły idzie w świat człowiek…”. Poranna mgła rozproszyła się, i pomieszczenie liceum w Starej Żadowie – w słonecznych promieniach. Moim przewodnikiem – wicedyrektor liceum Maryna Oktawianiwna. Bardziej udaną kandydaturę trudno znaleźć. Przecież pani Maryna to nie po prostu ziomkini Metropolity, ona jest jego koleżanką z klasy. Razem zdobywali szkolną naukę od pierwszej do dziesiątej klasy. Wcześniej bywać tu nie musiałem, więc zwracam uwagę na pomnik w centrum luksusowego klombu. Brązowe popiersie – uhonorowanie Aharona Appelfelda, izraelskiego pisarza. Ustawili go mecenasi z Niemiec, którzy w ten sposób odkupują winę wyrządzoną nazizmem narodowi żydowskiemu w latach II wojny światowej. Pomyślałem, czy dojdą do takiego odkupienia (i kiedy to się stanie!) obecni najeźdźcy, którzy wyciskają Ukraińców z rodzinnej ziemi, wyniszczają kwiat narodu i jego przyszłość – małe dzieci? Na prawo od pomnika – kapliczka, znak tego, że w placówce oświatowej wychowanków uczą dobra, sprawiedliwości, szacunkowego stosunku do tradycji. Szkoła w Starej Żadowie, która od niedawna zyskała status liceum, – jedna z największych wśród wiejskich placówek oświatowych hromady Storożyniec, jest tu ponad 400 uczniów. Jednak dwa ostatnie lata klasy i gabinety pustoszeją. Początkowo dokuczał koronawirus, a pod koniec lutego 2022 roku Rosjanie przyszli na ukraińską ziemię Wielką wojną. Rakiety dolatywały i do Bukowiny… W liceum w Starej Żadowie, zbudowanym kilkadziesiąt lat temu według projektu czasu pokoju, schronu nie ma. Dlatego na lekcje wychowankowie nie chodzą. Uczą się online, jeśli jest energia elektryczna, a ona, bywa, w godzinach lekcyjnych i nie pojawia się… Wchodzimy na drugie piętro. Na ścianie plansza „Ze szkoły idzie w świat człowiek…”. Na niej dziewięć portretów tych, którzy są dumą placówki oświatowej. Dwa z nich należą do osób duchownych: metropolicie rówieńskiemu i ostrogskiemu, doradcy Prezydenta ds. religii Danielowi, byłemu uczniowi dziesięciolatki Bohdanowi Czokaliukowi, oraz Metropolicie Kijowskiemu i całej Ukrainy, pierwszemu zwierzchnikowi Prawosławnej Cerkwi Ukrainy Epifaniuszowi, absolwentowi szkoły z 1995 roku Serhijowi Dumenkowi. Budowa nowej świątyni PCU darczyńcami, bo niektórzy nie rejestrują działek ziemi, żeby nie płacić podatku. A przecież to dochody wspólnoty. I tak one zmalały, bo wielu mieszkańców straciło pracę… Z odwiedzającym Anatolijem starosta rozmawia o warunkach bytowych w Centrum zakwaterowania przesiedleńców. Na ten cel uchodźcom z terenów przyfrontowych oddano drugie piętro przychodni medycyny rodzinnej. Teraz przebywa tam 52 przesiedleńców – dorośli i dzieci. Prawie setka kolejnych mieszka w wiejskich domach. – Wojna, troska o tych, którzy są na froncie, wsparcie dla przesiedleńców, dbanie o to, by mieszkańcy wsi mieli choć jakąś pracę, mogli utrzymać swoje rodziny – takie są nasze priorytety – podsumowuje starosta. Czas nagli W centrum Starej Żadowy, obok niewielkiej cerkiewki Świętej Trójcy, gdzie wierni Prawosławnej Cerkwi Ukrainy modlą się o jak najszybszy pokój na Ukrainie, wyrasta monumentalna budowla nowej świątyni. Ściany zostały już wymurowane, mistrzowie z obwodu iwanofrankiwskiego zabierają się do układania kopuł. A potem – prace wewnętrzne, które również wymagają funduszy i czasu. – Wojna zabiera środki, które zbierają ludzie. Ale prace nie ustają. Większość dokłada się pieniędzmi, niektórzy biorą udział w pracach w miarę swoich sił. Pomaga też Metropolita Epifaniusz – mówi parafianin Ilja Sawczuk. We wsi, która jest małą ojczyzną Metropolity, musi być godna Prawosławnej Cerkwi Ukrainy świątynia, nie raz można było usłyszeć od mieszkańców Starej Żadowy. Tak też będzie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

W ojczyźnie Metropolity

Cztery lata temu w Stambule, w obecności głowy państwa ukraińskiego, Patriarcha Ekumeniczny Bartłomiej podpisał tomos o autokefalii Prawosławnego Kościoła Ukrainy. 6 stycznia 2019 roku tomos wręczono Metropolicie Kijowskiemu i całej Ukrainy Epifaniuszowi, a następnego dnia, w Boże Narodzenie, dokument dostarczono na Ukrainę. Kościół ukraiński zyskał niezależność, o której marzył przez wieki. – Był zwykłym wiejskim chłopakiem. Cichym i skromnym. Jak to się zwykle mówi, pokornym. Chyba tylko wyróżniał się wśród rówieśników powagą. Uczył się dobrze. Lubił czytać. Najwidoczniej sam los torował mu duchową drogę. Od szkolnej społeczności, prawda, nie stronił, utrzymywał kontakty z kolegami z klasy, przychodził na szkolne spotkania. Odpowiedział na moje zaproszenie i obiecał przyjść na 20-lecie ukończenia szkoły. Ale w ostatniej chwili zadzwonił: „Przepraszam, nie będę mógł przyjść, przebywam za granicą. Pozdrowienia dla wszystkich!”. Wiedzieliśmy, że nasz kolega z klasy, który do tego czasu był już doktorem teologii i miał rangę Metropolity, naprawdę robi coś ważnego – wspomina koleżanka z klasy, pedagog Maryna Oktawianiwna Mazur. Tolerancja po żadowsku Na terenie starostatu, do którego należą trzy podporządkowane administracyjnie wsi Stara Żadowa oraz kilka przysiółków, funkcjonuje siedem parafii prawosławnych. Cztery z nich w chwili otrzymania Tomosu należały do Patriarchatu Kijowskiego, którym kierował Metropolita Filaret, trzy, w tym największa parafia cerkwi św. Michała, należały do Cerkwi Prawosławnej Moskiewskiego Patriarchatu. Przejście parafii z UPC MP do Prawosławnej Cerkwi Ukrainy (PCU) rozpoczęło się natychmiast po otrzymaniu Tomosu. W Starej Żadowej, na zebraniu w wiejskim Domu Kultury, na które mógł przyjść każdy chętny, zdecydowana większość (417 obywateli) zagłosowała za przejściem cerkwi św. Michała z eparchii Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej do świeżo uznanej dzięki otrzymaniu Tomosu Prawosławnej Cerkwi Ukrainy. Jest jeden drobny szczegół. W tej cerkwi ochrzczony został przyszły Metropolita, tu mama i babcia przyprowadzały małego parafianina Serhija Dumenka modlić się. …Wydawałoby się, że wszystko jest jasne. Wola wspólnoty ponad wszystko. Jednak proboszcz świątyni oraz agresywnie nastawieni członkowie cerkiewnej dwudziestki pod różnymi pretekstami zignorowali zdanie wspólnoty. Przed zwolennikami przejścia pod inną jurysdykcję zamknięto drzwi. Oprócz wewnętrznego zamka założono metalowy drąg. Aby wpuścić „odstępców” do świątyni, żądają od nich, by klękli i publicznie skruszyli się – mówi była parafianka Olena. Przynajmniej wobec niej postępowano właśnie tak. – Wtedy wchodziłem w skład cerkiewnej dwudziestki. Gdy wypowiedziałem się za przejściem do PCU, zostałem zaocznie, bez mojej obecności, wykluczony z niej – mówi mieszkaniec wsi Illja Sawczuk. Zwolennicy PCU nie chcą konfrontacji. Przyłączyli się do zarejestrowanej w 1992 roku wspólnoty religijnej cerkwi Świętej Trójcy. Pomieszczenie jest niewielkie, nie może pomieścić wszystkich chętnych, ale jakoś już jest. Przychodzi tu modlić się także 65-letnia matka Metropolity, Wira Wasyliwna. Takie priorytety Wiejska starościna Swietłana Bażura jest przekonana, że żadna wieś Storożynećkiej gromady w tym trudnym czasie nie zjednoczyła się tak mocno, jak Żadowa. Niepokój nie omija nikogo: ponad sto rodaków jest na froncie. Wielu z nich znajduje się w gorących punktach. Nie obywa się bez ran. Czterech żołnierzy, ku ogromnemu żalowi, odprowadzono w ostatnią drogę. Wieś oddaje hołd poległym, ludzie współczują bliskim, wysyłają na front wszystko, co potrzebne. Działa organizacja społeczna „Dorohoju żyttja”, która koordynuje pracę. Nela Rybak stanęła na czele „Batalionu Kobiet”, którego zadaniem jest otaczać żołnierzy troską, przesyłać im z domu coś smacznego, by przybyło sił w zimnych okopach. Wysyła się różnorodne wypieki, soczyste kotlety, duszonki nadające się do długiego przechowywania. Ktoś ofiarował na tę pomoc wieprza, ktoś – byczka. Dla nas, Ukraińców, każdy dzień to walka, praca, pomoc, wsparcie. Oprócz zwykłej pracy kuchennej doładowywano samochód, który jutro rano pojedzie na linię frontu. Do „batalionowych smakołyków” organizacja „Dorohoju żyttja” dodała suche racje, które przydadzą się na zapas, i my także je wyślemy. Z Bogiem! Trzymamy szyk!” – pisze w mediach społecznościowych starościna Bażura. Wtóruje jej członkini kobiecego „batalionu” Iryna Sabura-Tymczyszyn: „Rano niektórzy szukali dobrego znaku w tęczy, ktoś narzekał na deszcz i gołoledź, a nasza niezłomna drużyna, mimo wszystko, stanęła w szyku, aby nasi obrońcy przed świętami poczuli przytulność i ciepło rodzinnego domu. Chłopcy, niech wam smakuje i dodaje sił. A my będziemy prosić Boga, by wszyscy wy wróciliście do domu i objęli bliskich. „Batalion Kobiet” dziękuje stałym pomocnikom, którzy wspierają nas od początku wspólnej pracy – Marićce Traczuk, Walentynie Grapp, Marii Palahniuk, Marjanie Motriuk, parafianom cerkwi adwentystów dnia siódmego w Starej Żadowej, Iwanowi Popadiukowi, Tetianie Huculiak, Oksanie Isar, Walentynie Kuszniriuk…” Słońce chyli się ku zachodowi, a napięcie w starostacie nie opada. Ktoś musi odebrać zaświadczenie, ktoś przyszedł z wizytą służbową. U Jana, pracownika firmy agrarnej „Kontynental”, która ma na terenie starostatu aż 597 wydzierżawiających, radosna nowina: przedświąteczne prezenty dla wychowanków miejscowych szkół są już na miejscu. Starościna podziękowała i poprosiła o rzetelną pracę z wydzierżawiającymi

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

historia to historia hordy, przyszyta do historii Rusi białymi nićmi i całkowicie sfałszowana...” Sfałszowali historię, sfałszowali religię. Wiekami czarno i krwawo grzeszyli i grzeszą. Teraz próbują udowodnić światu, że naprawianie grzechów to wielki grzech. I może nadejść Boża kara. Bo “Rosja ma przewagę nad innymi krajami tym, że jest bezpośrednio zarządzana przez boga”… Takie oto “Rusland uber alles”... 5 sierpnia 2018 roku w mediach społecznościowych pojawił się komunikat: “Ostatnia stawka Moskwy: patriarcha Cyryl idzie na krok rozpaczy, aby nie dopuścić do autokefalii Ukrainy. Patriarcha spotka się z Bartłomiejem, aby omówić “problemy” dotyczące nadania autokefalii Ukraińskiej Cerkwi. Pomimo kłótni, zwierzchnik RKP spróbuje pod koniec sierpnia spotkać się z Bartłomiejem. Należy myśleć, że moskiewska delegacja zawiezie do Carogrodu niemałe walizki z kosztownościami i groźbami...” Zatem, m y ś l i m y! Oczywiście, skór zwierzęcych, które swego czasu wiózł do sprzedajnego Dionizego IV moskiewski przycerkiewny szuler, nie zawiozą. Nie te czasy, nie te obyczaje. Teraz w moskiewskiej dyplomacji modny jest “Nowiczok”. Wariant psychotropowy. Główne komponenty rażące: kłamstwo, cyniczne i bezczelne przekręcanie faktów, okrutna samowola, która łamie wolę. To coś w rodzaju szatańskiego oddziaływania. ...Ale znowu myślę. Dlaczego by delegacji Rosji, która “...jest bezpośrednio zarządzana przez boga”, nie zabrać ze sobą lotniarza Pukina, który z bogami jest na “ty”, i nie rwać prosto w zaświaty??? Czy gdzie tam siedzi to tajemnicze “bóstwo”, które nimi – “bezpośrednio”... I jego wielebności Bartłomiejowi nie łamaliby duszy, i światu pokazaliby, że są zdolni uczciwie i sprawiedliwie odbyć pokutę za wszystkie grzechy, przez nich popełnione. Nasza mentalność? Słyszysz, bracie mój, jak przelotne, zalotne, gniazdujące na naszej ziemi czarne ptactwo sepleni nad naszym losem? To my tacy, to my owacy, a to my zupełnie do niczego. Niezdolni własne państwo mieć. Nie możemy sami sobą kierować. Zawsze coś komuś winni, zawsze w “wiecznym długu” przed “wyzwolicielami”. Przed kimś mamy prosić o przebaczenie. Przed kimś za coś mamy kajać się. A kto będzie kajał się przed nami!? Za to, że cała Ukraina przez stulecia dla Ukraińców była Babim Jarem? Za to, że wyniszczyli dwa razy więcej naszego narodu, niż mamy teraz? Za to, że wyssali z naszego ludu i krew, i pot. Zdarli z niego siedem skór, zniszczyli duszę, wydeptali jego świętości. Kto?! Gdzie wy, miłośnicy prawdy?.. A pokażcie mi naród bez grzechów czy bez zalet. Świętymi stają się tylko wtedy, kiedy już nie mogą grzeszyć. Nasz naród “grzeszył”, w zasadzie, przed “wyzwolicielami”. Męczył się ciągłym dziękowaniem. Za to nazwano nas “leniwymi”, “tępo myślącymi”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Jewhenowi Dudarowi – 90!

Jewhen DUDAR Z cyklu “Ukraińcy moi, Ukraińcy...” Na podtancówkach u szatana Dwudziesty pierwszy wiek. Na planecie Ziemia zawichrzyło się niszczycielskimi wichurami. I w przyrodzie, i niemal w każdym narodzie. Wyrównują środowiska życiowe, wygładzają narody. Chodzi, oczywiście, nie tylko o ten żywioł, który huraganami wiruje nad ziemią, szaleje potopami i pożarami, niszczy ludzkie domostwa, kaleczy i zabija samych ludzi. Chodzi też o niszczycielskie czartostwo, które trującym gadziną pełza w ludzkie dusze, zaćmiewa rozum, przytłumia sumienie. Jeśli, oczywiście, człowiekowi jeszcze tego rozumu i tego sumienia choć trochę zostało. Jeśli człowiek jeszcze nie przekształcił się w genetycznie bliskiego mu wieprza. Który swoim długim ryjem przerył wszystkie sąsiedzkie ogrody. I swoim radiowo-telewizyjnym chrumkaniem wyjaśnia ludzkości, że to “przymuszenie do pokoju”... I świat, powiadają, ma wreszcie zrozumieć, że gdzie słychać to chrumkanie, – tam ich terytorium i ich życiowe interesy... Część ludzi nieco poduczonych, zwłaszcza z terenów Europy Zachodniej, przekonuje, że dla pokoju na Ziemi i harmonii między narodami wszystkie węzły gordyjskie trzeba rozwiązywać przy okrągłych stołach... Lecz życiowa praktyka pokazuje, że jeden okrągły tępak, który zasiada gdzieś za wysokim stołem, może nawiązać tyle węzłów gordyjskich, że tysiące mędrców przy setkach okrągłych stołów wiekami ich nie rozplączą. A jeśli głupiec nie jest jeden? Na początku 2018 roku telewidz świata był “uszczęśliwiony” fenomenalnym “tępak-show”. Takie sobie – niby zwrócenie się “wysokosiedzącego działacza” do swoich niżej-siedzących. U “wysokosiedzącego” twarz, jak zawsze – niby “w głębokiej zadumie”. Niżej-siedzący, jak niekiedy, – niby oświeceni przejrzeniem. Lecz kiedy “oratora” poniosło w tradycyjne “dyplomatyczne” koryto “Kuźkiny matki” i zaczął demonstrować “wszędzie-latające” rakiety, zagroził światu niemal grobem, – wybuchł ryk “aprobaty”. I świat zrozumiał, że to choroba nie tylko jednej persony. Bo nawet nie władna, a podwładna zwykła osoba zna tę prawdę, że jakiekolwiek śmiercionośne czartostwo ma właściwość powracania na to miejsce, z którego je wypuszczono. A od swojego osobistego grobu nikt nigdzie nie ucieknie. Nawet na tym terytorium, gdzie wiekami wolność i demokrację “tradycyjnie i dziedzicznie” “zachowują” po więzieniach i obozach koncentracyjnych. Gdzie prawdę kultywują tylko tę, która wysługuje się więziennym satrapom. Bo potomkowie satrapów pozostają wierni tradycjom przodków... A i w świecie “nieco cywilizowanym”, czy na terytoriach przyległych do niego, nie jest tak znów “święcie i bożo”. Jeszcze z poprzednich “wyzwoleńczych wojen” pozostało niemało genetycznych i politycznych bękartów. Oni za Judaszowy grosz sprzedadzą swoich współplemieńców, honor narodowy, a nawet swoje państwa. Bo Judaszowa krew narodowego zabarwienia nie ma. Ależ ta Judaszowa krew ma stałe podkarmienie. Bo na planecie Ziemia, a być może i w całym Wszechświecie, są źródła życia i źródła śmierci. Pierwsze sprzyjają narodzinom i szerzeniu dobra, światła, zgody. Drugie – sieją zamęt, rozbrat, terroryzm, wojny, kalectwo i śmierć. Praktyka dowodzi, że “czarne dziury” są nie tylko w galaktyce, ale i na ziemi, a nawet – w niektórych ludzkich głowach. Oto “dziura” rosyjskiego dumskiego formatu. Żyrinowski: “My wybieramy nie tylko prezydenta Rosji, a władcę całej planety...” A oto i sam “nowo wybrany władca” Pu: “Rosja przewagę ma przed innymi krajami tym, że ona bezpośrednio zarządzana jest przez boga...” Pierwsze wrażenie, że “władcę” poniosło. Od szczęścia z powodu błyskotliwej “operacji prze-wyboru”. A potem zakrada się myśl, że może facet i ma rację. Bo Szatan – także bóstwo. Dla satanistów. Zatem “władcy” tych krajów świata, które wyznają to “bóstwo”, albo bękarty ubeckich “producentów”, polityczni g-orbany, spieszcie na pokłon. Liznijcie pokornie raciczkę. Pocałujcie końcówkę ogonka, albo i... wyżej. W końcu – “rodzima mowa”... Na klamrach pasów hitlerowskich pachołków także było samouwielbienie, że niby z nimi bóg. Prawda, także nie konkretyzowano – jaki. Ale życie pokazało, że “bezpośrednio” zarządzał nimi Szatan. Skutki – miliony ludzkich ofiar, zrujnowane pół Europy. I krach samej “Deutschland über alles”... Czyli ówczesnego źródła diabelskiej zarazy. Wydawałoby się, że tyle wylanej przez to “źródło” krzywdy powinno ludzkość czegoś nauczyć. Ale uczą się ci, którzy mają rozum. Sumienie może obudzić się u tych, u których ono jest. A jeśli w głowie imperialny męt, a zamiast sumienia – śmierdzące szowinistyczne gnilisko, – pojawia się nowe infekcyjne źródło mętów i zarazy. I plaga rozpełza się po całym świecie. Zatem, “czarne dziury”... Obecność takiego zjawiska w społeczeństwie, “politycznej elicie”, czy w osobnej personie, charakteryzuje się dominantą: dzikiej bezczelności i chamstwa, nagłego cynizmu i kłamstwa, sadystycznego okrucieństwa, no, odpowiednio, i fizjologicznej nienawiści do wrogów tego “niemoralnego kodeksu”. Zatem, to moralność “czarnych dziur”. Klimat “czarnych dziur” – to atmosfera strachu. Wewnętrznego. Żeby “rodzimy niewolnik” nie zastanawiał się nad tym, dlaczego on tak nędznie egzystuje, bo może stracić i to. I zewnętrznego – że może przylecieć śmiercionośna “Kuźkina matka”... I zrujnować jeszcze i te “dobra”, w których on żyje. Więc strach i kłamstwo – wewnętrzna atmosfera każdej “czarnej dziury”, która nazywa się imperium. Kłamstwem żyją panujące szczury. Kłamstwa szerzą, aby żyć i panować. Kłamstwami wywracają mózgi swoim narodom i światu. Lecz najhaniebniejsza właściwość każdej “czarnej dziury” pożerać światło. We wszystkich jego przejawach. Światło wolności, światło prawdy, światło wiary, światło sprawiedliwości, światło ludzkiej godności. Pod koniec XX wieku Ukraina wyrwała się z “czarnej dziury” — Imperium Rosyjskiego. Ale zerwać ostatecznie owe niewolnicze pęta, którymi wiekami “uśmierzali” naszą narodową i ludzką istotę, nie jest tak łatwo. Tym bardziej, jak mówi rosyjski dziennikarz Aleksandr Niewzorow, kiedy: “Podstawowy instynkt Rosji — zagarniać, miażdżyć czołgami, gwałcić, siłą prowadzić do “szczęścia i braterstwa”. “Krewnymi” z tym zaborczym plemieniem my już byliśmy. Chce się pobyć zwykłymi umiarkowanymi sąsiadami. Ale każdy zaborca, bandyta, złodziej, chce aby wszystko zostało tak, jak on “ułożył historycznie”. Chociaż faktycznie historycznie było tak, jak ideologiczny ojciec eseserowskiego imperium Karol Marks opisał w swojej pracy “Ujawnienie dyplomatycznej historii XVIII wieku”: “Rosja, nie mająca żadnego związku z Rusią, i otrzymawszy swoją obecną nazwę, w najlepszym przypadku w XVIII wieku, niemniej jednak – bezczelnie pretenduje na historyczne dziedzictwo Rusi, stworzonej osiemset lat wcześniej. Jednak moskiewska” Opowiadają bajeczki. Że nawet ziemię naszą świętą naród dostał od Boga dzięki swojemu lenistwu. Bo przyszedł jako ostatni. A Najwyższy do tego czasu wszystko rozdał bardziej obrotnym. Zatem żal mu się stało Ukraińca i wydzielił dla niego ze swoich zapasów. Dlatego i ziemia nasza — rajska. A my na niej — coś takiego. Ni przypiąć, ni przyłatać. Dlatego i wszystkim nas „szkoda”. I wszyscy pragną nam „pomóc”. W naszej chacie gospodarować... Taki oto wizerunek łatają nam wszelkie szumowiny. Taką mentalność! My już sami zaczynamy się szkalować i samobiczować. Siedzi szumowina na naszej szyi, żyje za naszą krwawicę i bredzi, że my powoli się ruszamy. Oni, oczywiście, są bardziej ruchliwi. Mają moralność plemnika. Szybciej zdążyć. I zapłodnić sobą. Dlatego i do Boga szybciej zdążyli. Ziemię zagarnęli. Teraz już tworzą mity, że my na swojej ziemi jesteśmy przypadkowi. Aby potem udowodnić, że nieprzypadkowi tutaj są oni. My — jesteśmy źli, znaczy, wszystko, co oni czynią w naszej chacie — jest dobre. I wszystko jest usprawiedliwione. Nasza mentalność. Ludu mój sławny! Jak cię zamęczyli! Jak cię zabili! Jak cię zdebili!.. A co, gdybyśmy choć na króciutki odcinek czasu stali się takimi, jakimi wszelka hołota nas maluje? „Leniwi”? Dobrze — jesteśmy leniwi. To wy, „pracowici”, złaźcie z naszego „leniwego” grzbietu. I człapcie. Swoimi koślawymi nogami. Daleko, daleko. Skąd przyszliście. Kto — za Morze Czerwone, kto — za Góry Uralskie. A kto — aż tam. „Mój adres to nie dom i nie ulica”. Wieczny miraż. Albo też, jeśli żyjecie na naszej ziemi — pracujcie na nas. A my będziemy jechać na was... Zamienimy się rolami... Nie podoba się? Prawda? Chamowi nigdy nie podoba się, kiedy w człowieku ludzka godność się budzi. Cham lubi kręgosłup zgięty. Po nim łatwiej wyjść na głowę. A wyprostowany kręgosłup on już nazywa „nacjonalistycznym”, „antysemickim”, „antyruskim” i jeszcze nie wiadomo jakim „anty”... Tylko nie antychamskim... I już zadziałała chamska logika. Nie ty jesteś bohaterem, mój bracie, który powstał z niewolniczych kolan. A on, cham. Który znowu chce cię na kolana postawić. I ty, mój dobry i gościnny narodzie, przesiąknięty nadwrażliwością i nadmierną delikatnością, zaczynasz udowadniać chamowi. Gdzie, powiada, logika? Wśród „najkrwiożerczego narodu-antysemity” w najżyźniejszych zakątkach jego ziemi przez wieki mieszkało i mieszka tylu Żydów? I chamska logika odpowie. Że to nie dzięki gościnności i dobroci Ukraińców. A dzięki „samopoświęceniu Żydów”... Gdzież, powiada, logika? Na ziemi narodu, który „zoologicznie nienawidzi Rosjan”, żyje tylu Rosjan? I ten przeklęty „chochoł-ruskonienawistnik” już sam stał się „rosyjskojęzycznym”. Aby go lepiej rozumieli. I chamska logika, po chamsku, zauważy: „To nie dzięki gościnności i dobroci Ukraińców. To dzięki wiecznemu samopoświęceniu Rosjan, by czynić innych szczęśliwszymi...” Gdzie, powiada, logika? W nowo powstałym swoim państwie my w pierwszej kolejności otworzyliśmy szkoły żydowskie, polskie, czeskie, węgierskie, rumuńskie. Nie zamknęliśmy żadnej z narzuconych nam rosyjskich. I nie otworzyliśmy żadnej ukraińskiej, tam, gdzie koniecznie trzeba je otworzyć. Dla swoich „niewidzących siewców gryki”? A chamska logika krzyczy o „gwałtownej ukrainizacji” i „naruszaniu praw narodowych Rosjan...” Gdzie, powiada, logika? W stolicy niepodległej Ukrainy nie zobaczysz w sprzedaży ani ukraińskiej książki, ani ukraińskiego czasopisma? I chamska logika „uśmiechnie się”: „Nie ma popytu...” Gdzie, powiada, logika? W samodzielnym państwie ukraińskim upośledzeni są ci, którzy cierpieli za to państwo na Sołowkach i Sybirach. Kto gnił w kryjówkach i więzieniach. A ci, bandziory, co za jedno słowo o samodzielności strzelali nam w potylicę, kto wsadzał nas w niewolę i torturował nas w katowniach — chodzą w bohaterach, otrzymują prestiżowe emerytury. A jeszcze na nas pokrzykują, że my „bandyci”? I chamska logika syknie „o krwiożerczości banderowców i ounowców”... Tacy oto jesteśmy, bracie mój Ukraińcu, „okrutni”. Tacy „niewdzięczni”. Taka nasza „ludziom nienawistna” mentalność. Tacy jesteśmy leniwi i tępawi... Rok 2018 Cudownemu, energicznemu, dowcipnemu, ironicznemu, sarkastycznemu, wesołemu, prawdziwemu Ukraińcowi, prawdziwemu patriocie — 90 lat, jesieni, zim i wiosen! Redakcja „Słowa Proświty” wita swojego ulubionego autora i oddaje mu specjalną, jubileuszową kolumnę wybranych tekstów. Niech ostre słowo i dosadny śmiech trafiają w wrogą ordę i mobilizują naszych bojowników! Wierzymy, że ukraińskie Zwycięstwo nie zwleka! Chwała Bohaterom!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

„O, ziemio! Rodź olbrzymów!”

W przededniu Dnia Jedności Ukrainy członkowie Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (przewodniczący – P. Mowczan, I. Zajeć, M. Hołomsza, H. Filipczuk), Towarzystwo „Ukraina-Świat”, komórka podstawowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych im. I. Ziazuna Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy przeprowadzili wspólnie ze studentami i naukowcami szeregu uniwersytetów (Czerniowce, Sumy, Winnica, Kijów) konferencję na temat: „Idea Jedności w kształtowaniu się Państwa Ukraińskiego”. W szerokiej palecie wypowiedzi dotyczących źródeł, początków, procesów, wydarzeń tworzenia państwa, postaci historycznych, które kładły fundamenty pod narodową państwowość, duchową suwerenność ukraińskości, wyróżniali się także ci budziciele ukraińskiej idei, którzy na długo przed pamiętną datą „22 stycznia 1919” słowem i czynem służyli sprawie narodowej. Wśród nich – Petro Mohyła, na cześć którego w 1992 roku odnowiono Akademię Kijowsko-Mohylańską, a w 1996 roku (400-lecie od dnia urodzin) został kanonizowany przez wszystkie autokefaliczne cerkwie prawosławne i zaliczony w poczet świętych. I choć imię to jest dość znane w środowiskach profesjonalnych Ukrainy, Rumunii, Mołdawii, Polski, to czasy obecnych wojennych nieszczęść skłaniają do coraz częstszego zwracania się ku tej osobowości, która wiele uczyniła dla utwierdzenia ukraińskiej idei jedności, duchowej niezależności, narodowej kulturowości. Wśród wielu badaczy i znawców twórczości tego znaczącego dla Ukrainy działacza warto wspomnieć także profesora S. Hajewskiego, który w okresie zmagań narodowowyzwoleńczych był sekretarzem Kancelarii Państwowej Dyrektoriatu, wykładowcą „Ohijenkowskiego” Kamieniecko-Podolskiego Państwowego Uniwersytetu Ukraińskiego, założycielem i pierwszym sekretarzem Kijowskiego Domu Naukowców, a w latach 1922, 1933–1934 – więźniem stalinowskich więzień. Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Jako biskup łubieński i mirhorodzki UAOC, biskup sydnejski, arcybiskup melbourneński i australijsko-nowozelandzki UAOC, przez wiele lat prowadził nabożeństwa w intencji pomordowanych na Ukrainie, aby świat dowiedział się o tragedii narodu ukraińskiego. Wśród wielu jego rozpraw twórczych szczególne zainteresowanie budzi wydanie z 1947 roku pod tytułem „Testament Piotra Mohyły”. Co więcej, nazwę wydawnictwa tego ukraińskiego dziedzictwa określił bardzo wymownie – „Na obczyźnie”. We „Wstępnej rozprawie” (przedmowie), poświęconej 300-leciu śmierci wybitnego ukraińskiego działacza XVII wieku, już samym epigrafem „O, ziemio! Gigantów rodź!” zakodowano istotny stosunek do życiowych dokonań Piotra Mohyły. Chociaż autor (biskup Sylwester) dla obiektywizmu przedstawia interpretację dwóch wersji utrwalonych ocen, które dominowały w ówczesnym ukraińskim środowisku. Pierwsza: Piotr Mohyła jako „wielki budowniczy, gorący sobornik, uczony-reformator, natchniony patriota”. Druga: „Metropolita Piotr Mohyła jako cudzoziemiec nie mógł być ukraińskim patriotą. Jego działalność nie była przesiąknięta duchem narodowym”. Jednakże, zarówno dla autora, jak i dla większości z nas, spójna jest pierwsza światopoglądowa pozycja w stosunku do tego Oświeciciela, unikalnego w swojej obsesyjnej i ofiarnej pracy na rzecz narodu ukraińskiego. Oczywiście racjonalnym i prawdziwym jest podejście profesora Hajewskiego, który daje wielbicielom, zwolennikom i krytykom jedną radę – „przemawiać do ludzi faktami i dokumentami”. Być może właśnie z tych względów i orientacji zaznacza się, że najbardziej znaczącym dowodem duchowej wielkości Jego czynów, w szczególności działalności metropolitalnej przez 14 lat (jako Arcybiskupa-Metropolity Kijowskiego, Halickiego i całej Rusi), jest sporządzony przez niego Testament – „uroczysta pieśń wszechogarniającej miłości” do swojego (ukraińskiego) narodu. Chociaż tym formalnym duchownym stanem daleko nie ograniczało się jego znaczenie dla życia społecznego, zważywszy przede wszystkim na polityczne, narodowo-kulturowe czynniki wpływu Piotra Mohyły na otaczający świat. Najbardziej „nieobojętni” wobec tej postaci, zgodnie ze swoją barbarzyńską tradycją zagarniania i kradzieży, byli moskale. Kradnąc Ukrainie jej historię, kulturę, sztukę, cerkiew, przerabiali na „ruskich” także wszystkich jej wybitnych działaczy od najdawniejszych czasów. Tak, w moskiewskim wydaniu („Encyklopedia świętości prawosławnej”, 1997, T. 2) Nestor Kronikarz jest nikim innym, jak tym, który napisał „historię Rusi” (czyt. rosji) i dokonał głównego wyczynu – położył fundamenty „dla ruskiego kronikarstwa”. A co do sławnego kijowskiego metropolity Hilariona z XI wieku radziecka encyklopedyczna „nauka” twierdziła: „Hilarion, dawny ruski pisarz, pierwszy kijowski metropolita z ruskich od 1051 r.” (SES, 1982). Także sam M. Kostomarow w swojej wielotomowej pracy akademickiej „Rosyjska historia w życiorysach jej głównych działaczy” (1874) zalicza kijowskiego metropolitę Piotra Mohyłę do wybitnych działaczy rosji. Taka była mentalność, świadomość narodowa nawet u wybitnych przedstawicieli ukraińskości. Co więcej, dla samych moskali pojęcie „ruski”, „kijowski” w odniesieniu do Ukraińców utożsamiane było nie inaczej, jak wrodzony lub poddany moskal (rosjanin). Bo nie mając własnego dorobku kulturowego, totalitarny koczowniczy ułus zagarniał, przywłaszczał wszystko co cudze, przede wszystkim ukraińskie. Jak zaznaczał I. Ohijenko, „w moskwie na naukę zawsze patrzono z ukosa, uważano ją za diabelski płód”. Dzikość i analfabetyzm panowały w całej moskwii. Znamienne, że nawet ich księża nie umieli ani czytać, ani pisać. Na Soborze Stu Rozdziałów (1551) postanowiono, że chociażby wyświęceni popi „piśmienność znali”, nie spodziewając się, że można to zrealizować. Bo „uczyć się im nie ma gdzie”. „Nawet w XVII w. – pisze Ohijenko w „Ukraińskiej kulturze” – moskwa żyła w ciemności, a na naukę patrzono jak na „zrodzenie odwiecznego wroga”. Na całą rosję była tylko jedna cerkiewna drukarnia. A ci, którym mimo wszystko (jako wykształconym ludziom) udawało się dotrzeć do moskwii, doznawali okrutnych prześladowań. Tak, znany Maksym Grek, posiadając wysokie zachodnie wykształcenie, od razu trafił w rosji nie do placówki edukacyjnej (które nie istniały), a do więzienia, przesiedziawszy tam ponad 20 lat. Wszyscy zdolni młodzi ludzie, którzy wyrywali się poza granice tego totalnego więzienia, tam i pozostawali. Kiedy Borys Godunow wysłał za granicę na naukę 30 moskali, to wrócił tylko jeden. Tę niebywałą ciemnotę opisał ich akademik Pypin (na pocz. XX w.), który twierdził, że prawdziwej szkoły w moskwie nigdy nie było i tam nie wiedziano, co to takiego. Piotr Mohyła, widząc taką bezdenną ciemność moskiewskiego „sąsiada”, w 1640 roku zaproponował carowi michałowi wprowadzenie chociaż jakiejś nauki, obiecując w tę głuszę nawet skierować z Kijowa i Ukrainy przygotowanych nauczycieli, jednak ordyński przywódca tak i nie zrozumiał, o co chodzi. Nie udało się tego zrobić nieco wcześniej greckim metropolicie Teofanowi i archimandrycie Benedyktowi, ponieważ wtedy w moskwie „jeszcze nie rozumiano nawet samego słowa nauczyciel”. Jednocześnie na Ukrainie wiele europejskich narodów „zaglądało” w okna szkół brackich, kolegiów, żeby uczyć się rozumu. Bo nawet wybitny Jan Komeński, tworząc swoją „Wielką dydaktykę”, opierał się na doświadczeniu ukraińskiej edukacji. Tą nieco nadmierną faktologiczną szczegółowością przeszłości chce się dzisiaj po raz kolejny przypomnieć temu „głębinowemu narodowi”, ich krwiożerczym „przewodnikom”, którzy wdarli się „wyzwalać” Ukraińców, żeby się rozejrzeli i kiedyś, być może, mimo wszystko uświadomili sobie, „skąd wzięła się moskiewska mokwa”; gdzie znajdowało się centrum nauki, kultury, edukacji, a gdzie – „uparty zastój, moralne zdziczenie i okrucieństwo” (akad. Pypin); żeby wreszcie zrozumieli, że ich droga do „europeizacji” prowadziła przez ukrainizację (Trubecki). Jednak nauczyli na swoją zgubę. Przecież żadna edukacja z czasem nie pomogła moskalom stać się ludźmi, nic nie zdołało oczyścić ich wnętrza z ordyńskiej pychy, ludobójstwa, ukrainofobii, imperialnego zdziczenia. Nic nie wyszło z tego, że dla „ucywilizowania” moskwii nasi rodacy-Ukraińcy, jak pisał Ohijenko, „zaczęli ciągnąć do moskwy za łakocie i za zachcianki światowe, gdzie im dawano wysokie stanowiska”. Sławinecki, Satanowski, Połocki, Tuptało (Rostowski), Jaworski, Prokopowicz i setki innych uczonych ukraińskich mężów nie zdołali nauczyć „rozumu” ani carów, ani książąt, ani „prawosławnych” bezdomnych. Moskiewski wilk i tak patrzył w ciemny gąszcz. Jednak uciekał tam nie dla dzikiej wolności, a dla drapieżnej samowoli. Już wtedy, w czasach Piotra Mohyły, moskale zaciekle walczyli przeciwko edukacji i światłu wiedzy, kiedy zaczęli (1627) palić (car michał i jego ojciec „patriarcha” filaret-fiodor) wszystkie ukraińskie książki. Ten barbarzyński nawyk niszczenia wszystkiego co ukraińskie przekazywał się przez pokolenia. Zakorzenił się na poziomie codziennym, państwowym, cerkiewnym. Istniały zakazy synodu i rządu na drukowanie ukraińskich książek. Nie na darmo 200 lat (1847) po śmierci Mohyły na Ukrainie wydrukowano tylko jedną książkę. Zmieniały się czasy pomohylańskie i reżimy polityczne, metody i formy ukrainofobii, ale utrwalona pozostawała tradycja niszczenia ukraińskości. Bo nawet zapomniane przez nas pożary „w zagadkowych okolicznościach” (lata 60.-70. XX wieku) w sektorach ukrainistyki (biblioteka AN Ukrainy, muzea „Sofii Kijowskiej”, Monasteru Wydubickiego, Cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej, muzeum sztuki ukraińskiej we Lwowie i innych miastach) były „szyte tymi samymi nićmi”. A obecna wojna ordyńskiej Moskowii jest kolejnym, najstraszniejszym ludobójczym aktem ukrainobójstwa i kulturobójstwa XXI wieku. Ludzkość powinna wzdrygnąć się przed raszystowskim kanibalizmem już na sam fakt – moskiewscy naziści w wyniku agresji zniszczyli już 3126 placówek oświatowych, 424 zniszczono całkowicie… Na tle powiedzianego w Testamencie przez Piotra Mohyłę szczególnie odczuwalny staje się ten (nie)etyczny stan, w którym znalazł się świat po czterech wiekach. Antyhumanitarny, barbarzyński, ludożerczy, pomimo technologicznego „postępu”. A także – bezwolny, tchórzliwy, gdy zdziczałą istotę, jaką jest obecna erefia, nie chcą w porę zapędzić do stajni. Jednak życie nie zatrzymuje się. Ludzkość zawsze będzie potrzebować moralnych drogowskazów, aby przetrwać, odrodzić się, rozwijać. Potrzebuje tego, zwłaszcza obecnie, Ukraina. I jak przykro, gdy w naszej przestrzeni publicznej przez cały okres odnowionej Niepodległości Ukraińcy kontynuowali kultywowanie, „honorowanie”, tolerowanie gwałcicieli, ukrainofobów, satrapów w rodzaju katarzyn, leninów-stalinów, suworowów-żukowów, stołypinów-dzierżyńskich, a nie ideałów Piotra Mohyły, Iwana Ohijenki czy Wasyla Stusa. Przecież wszystkim musi być wreszcie zrozumiały dokonany fakt, który dzieli nas cywilizacyjnie, światopoglądowo, moralnie, kulturowo. Dzisiaj ci, którzy są zwolennikami i pachołkami carsko-bolszewicko-putinowskiego „ruskiego miru”, znoszą pomniki Tarasa Szewczenki (jak to stało się niedawno w okupowanym Melitopolu); niszczą ukraińskie uniwersytety, szkoły, biblioteki, muzea; palą (jak średniowieczni inkwizytorzy) książki, zakazują wszystkiego, co przypomina o narodowej historii, kulturze; zabijają za język ukraiński, cerkiew. Właśnie na tle tego niesłychanego barbarzyństwa zmartwychwstaje, jak feniks z popiołów, powstaje wielki budowniczy narodowego bytu Piotr Mohyła. Wspominamy o nim nie dlatego, że w styczniowy dzień zakończył swoją ziemską drogę (1647), a przede wszystkim po to, aby czerpać z przykładu jego ziemskiego życia, kiedy w ciężkich czasach bezpaństwowości on wiarą, prawdą, poświęceniem służył narodowi ukraińskiemu, nie sprzedając się obcym, jak to stało się później z „jaworskimi-prokopowiczami”. Testamentowe słowa Mohyły: „W świętej wierze, w której się urodziłem, wychowałem,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

„godność metropolitalną mam, chcę stanąć przed Majestatem Pana mojego” warto traktować nie tylko w granicach duchowo-teologicznej konstanty, ale także wejść w jego świecką orbitę, gdzie pozostawał „wierny” tradycji, kulturze, staroukraińskiemu językowi, pamięci narodowej bliskiego mu ludu. To ten unikalny przypadek, kiedy Słowem tworzył się równie szlachetny Czyn. Święcie strzegł źródeł ukraińskiej historii, nazywając północnego „sąsiada” odpowiednio: moskowszczyzna, moskwicin, moskiewski, moskal, a w odniesieniu do Ukrainy używał jeszcze nie zepsutej przez najeźdźców, dawnej ukraińskiej nazwy Ruś. Gorliwie dbał o duchowe źródła Ukraińców, odbudowując zrujnowaną Sofię Kijowską, odkopał ruiny Cerkwi Dziesięcinnej, odnalazł i uczcił szczątki Włodzimierza Wielkiego. Tylko na Wołyniu wybudował w krótkim odstępie czasu ponad tuzin klasztorów ze szkołami, bibliotekami, szpitalami. Swoimi działaniami, duchowymi cnotami zasłużył prawdziwie nie tylko na miano „budowniczego”, ale i „sobornika”. Ponieważ duchową soborowość wzmacniał tym, że opiekował się budową szkół, świątyń, klasztorów na całej Ukrainie, tworząc spójny system działalności narodowo-reprezentatywnej, utkany ze wszystkich stanów ukraińskości, z najszerszą geografią tworzenia sieci centrów duchowo-oświatowych. W Testamencie kładł nacisk na troskę wszystkich i pomoc wszystkim ziemiom narodu ukraińskiego – od Uhryńkowiec, Krechowa, Huszczy, Winnicy, Krzemieńca (na Zachodzie) do Mharu i Hustyni (na Wschodzie), włącznie z kijowskimi cerkwiami, szkołami, klasztorami i szpitalami, Meżyhirzem, Tryhirzem, Skitem, Kolegium Kijowskim, klasztorem Peczerskim. A wszystkie swoje pieniądze w gotówce, wina i miody, srebro i złoto, budynki, stada koni, owiec i bydła, wszelkie sprzęty zapisał oddać na ich utrzymanie, dla założenia szkół i wychowania dzieci. W tym krótkim przesłaniu formuje się od razu kilka etycznych, obywatelskich, pedagogicznych, politycznych paradygmatów. Najpierw, Piotr Mohyła swoją twórczością życiową, dążeniem do zjednoczenia podzielonej przez obce państwa, cerkwie ukraińskości w naturalną jednorodność, już wtedy kładł podwaliny pod przyszły wspaniały okrzyk Narodu – „od Sanu do Donu!”. Po drugie, jak nikt inny, już w tamtych czasach Mohyła uświadamiał sobie znaczenie tego najsilniejszego spoiwa, które nazywało się soborowością ducha, wychowując zaniedbany lud edukacją i nauką, budując szkoły, kolegia i świątynie, tłumacząc na staroukraiński język „Ewangelię Nauczycielską”, spaloną w 1627 roku przez Moskali, dążąc do stworzenia Patriarchatu Kijowskiego i przywracając siłę jedynej Włodzimierzowej Cerkwi. Po trzecie, błyskotliwy intelektualista, absolwent Uniwersytetu Sorbońskiego, uważał za najwyższy dla siebie priorytet i obowiązek zapewnienie ludowi edukacji, nauki, dobrego wychowania, stawiając jakość służenia idei ukraińskiej sprawy, talentu, dobroczynności na najwyższym szczeblu moralności społecznej. Nie przesadzam, ale jego życiorys w tej sferze działalności służył przyszłym Oświecicielom, Pedagogom do zbudowania wartościowego modelu takiej Szkoły, która wchłonęła w siebie najbardziej społecznie znaczące ogólnoludzkie i narodowe cechy: a) „po chlebie najważniejsza jest szkoła”; b) „szkoła jest solidna, intelektualna, duchowa, narodowa”. Po czwarte, jako wielki Oświeciciel swoich czasów, zdołał swoją niepohamowaną ofiarnością służyć narodowi ukraińskiemu, dobroczynnością i wiernością wynieść rozumienie biblijnych prawd na postument ludzkiej i Bożej czci. Bo czytając Ewangelię wg św. Marka, uświadamiasz sobie, na ile Mohyła zdołał jakościowo zmienić swoim Czynem światopogląd bogatego, wykształconego i wychowanego młodzieńca, który od małego przestrzegał wszystkich Przykazań Bożych, jednak nie zdołał wypełnić jedynej prośby Jezusa: „sprzedaj, co masz, i rozdaj ubogim”. Młodzieniec, zasmuciwszy się, zmartwiwszy, nie zdołał tego wypełnić i otrzymał sprawiedliwe Słowo Chrystusa: „Wielbłądowi łatwiej przejść przez ucho igielne, niż bogatemu wejść do Królestwa Bożego!”. Mohyła, pokonawszy tę siwą ludzką słabość, nie pokładając nadziei życia w bogactwie, a oddawszy ją miłości do ludu, stworzył jasną stronę w ukraińskiej historii, zastępując prywatny interes dobrem społecznym. Ziarno oddania ludowi, rzucone przez Duchownego w żyzną ukraińską glebę, wyrosło dobrym plonem. Tysiące podobnych szlachetnych przykładów narodziło się później wśród sławnych synów i córek narodu ukraińskiego. Jeden z takich – wybitny Jewhen Czykałenko, o którym akademik Serhij Jefremow napisał w dniu jego śmierci (1929): „…obraz Jewhena Charłampowycza z jego praktycznością i głębokim, organicznym idealizmem zmuszał tego człowieka do kochania sprawy »nie tylko do głębi duszy, ale i do głębi kieszeni«”. (Czykałenko J. Utwory. T. 1. „Rada”. K. 2003). Nie mniej porywająco można mówić w tym kontekście także o wolontariacie wielu Ukraińców, którzy już któryś rok rosyjskiej agresji są opętani ofiarnością nie tylko swojego serca, oddając i pracując dla zwycięstwa, ale często ryzykują tym, co najdroższe – swoim życiem. Ta ciągłość tworzenia dobra społecznego dla swojego Narodu, Ukrainy, żyje w wielu pokoleniach. Szlachetne czyny Mohyły pomnożyły się nowymi dobroczynnymi, szlachetnymi sprawami, patriotyzmem. Bez hałasu, pozy, dekoracji, za I. Franką, który nie akceptował zewnętrznej pychy: „Bo twój patriotyzm – / Świąteczna odzież, / A mój – to trud ciężki”. Patriotyzm dla Piotra Mohyły przejawiał się nie tylko w miłości do swojego ludu, w poczuciu obowiązku wobec niego, ale i w oddanej i bezinteresownej pracy oraz walce o jego lepszy los. Wreszcie, piąte. Z dwóch dróg, na których mógł wytyczać swój los ten wielki Oświeciciel ukraińskiej historii (jedna wiodła przez egzamin z wierności, druga (najłatwiejsza) – przez zdradę, która była hojnie opłacana), wybrał pierwszą, nie zdradzając, nie dając się najmować za dobry posiłek, nie obsługując jakichkolwiek suwerenów z obczyzny. Chociaż do dziś Piotr Mohyła pozostaje postacią dość niepoznaną, a nawet kontrowersyjną w ukraińskiej historii. Można znaleźć niemało polarnych ocen dotyczących tej nieprzeciętnej Osobowości. Dlatego potomnym, dla zachowania szans na prawdziwe poznanie, należy kierować się nie tylko dokonanymi faktami, ale i starać się wybierać dla tego istotne kryteria. A one istniały w ukraińskim środowisku już wtedy, w XVII wieku, w którym wrzała Chmielniczyzna i rozpoczynała się krótka, ale sławna era Iwana Mazepy. Przypomina się mało znany utwór Iwana Mazepy „Dumy” (1685), napisany prawie czterdzieści lat po śmierci metropolity Mohyły i dwa lata przed wyborem Mazepy na hetmana. Zawiera on najważniejszą cechę – cnotę, która w pełni obramowuje ludzką istotę, imperatyw, według którego historia ocenia działacza, duchowego przewodnika takiego formatu, jak Piotr Mohyła. W „Dumach” jakby rozbrzmiewa echem wszystko to, czym żył, o czym marzył oraz kogo i za co potępiał ludowy oświeciciel. Żalże się, Boże, Ukrainy, Że nie ma w kupie synów! Jeden żyje z poganami, Woła: „Tutaj, Atamani!...” Drugi Lachom za grosz służy, Trzeci Moskwie już hołduje I jej wiernie usługuje. Przytoczony tekst służy swoistą miarą honoru i prawdy. I warto przyznać, że Mohyła w tych nadzwyczaj trudnych warunkach zdał egzamin z prawa do nazywania się duchowym przewodnikiem narodu ukraińskiego, nie zdradzając jego wiary i tradycji, nie stając się gorliwym sługą pogańskich obcych. Oczywiste jest, że moskiewscy imperialiści nigdy nie niszczyli dzieł tych, którzy byli i są ich „ulubieńcami”. Ta inkwizytorska tradycja zachowuje się do dzisiaj. Sługusów i sprzedawczyków nie ruszają. Powiedzmy, za ukrainofobiczną herezję dzisiejszych „tabaczniko-tołoczkoznawców” oraz „buzino-korniłowców” putiniści jedynie „błogosławią”. Jednak takim dla nich nie stał się Petro Mohyła. Dlatego kiedy nawet po ponad czterdziestu latach od śmierci Metropolity moskiewski sobór ogłasza „sugubą, tregubą, mnogogubą” anatemę (1690) na księgi uczonych Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, to wśród kohorty „nieulubieńców” (Stawrowiecki, Baranowicz, Halatowski, Sławinecki, Radywiłowski) był i niepokorny Petro Mohyła. Być może ta niezgłębiona emocja niedawno narodzonego ukraińskiego serca 25-letniego młodzieńca (będącego podczas bitwy pod Chocimiem w polskim legionie wojskowym) była wywołana porażającą kozacką siłą i odwagą, co ostatecznie spowodowało zdecydowany wybór – służyć narodowi ukraińskiemu. Oczywiste jest, że poprzedzały to także wydarzenia, które nie mogły przejść obok uwagi wykształconego i cnotliwego Petra Mohyły – tworzenie na Ukrainie bractw pod wodzą P. Sahajdacznego i kozactwa zaporoskiego; błyskotliwe zwycięskie wyprawy Kozaków na Moskwę w 1618 roku; wysoce godna oświeceniowa i charytatywna działalność Halszki Hulewiczówny; wyświęcenie przez Konstantynopol hierarchii kijowskiej w 1620 roku. Niezmoskwiony, niekatolicki, niebusurmaniony, ofiarny, oddany sprawie ukraińskiej, bojownik o duchową soborowość ukraińskości. Takim jawi się naszym współczesnym Petro Mohyła – obrońca i twórca ukraińskiej kultury, duchowości, który, nie zważając na bezpaństwowy status narodowego istnienia ukraińskości, z powodzeniem kontynuował konkurowanie z agresywną i dziką moskiewszczyzną. Moskowicki profesor Archangielski na początku XX wieku w swoich wykładach z historii literatury przyznawał, że Moskwa od XV wieku żyje „cudzym dobrem”, ona nie tylko w XIV, ale i w XV wiekach stoi nieporównywalnie niżej od Kijowa XII wieku pod względem literatury, to znaczy „Kijów wyprzedzał swoją kulturą Moskwę o całe trzy wieki”. O rozwoju naszej kultury w pierwszej połowie XVII wieku pisze także I. Ohijenko: „to wiek naszego piśmiennictwa, kultury, ukraińskiej nauki. Kijów stał się ich Atenami, Paryżem, „rozumną głową”. Według ówczesnych obserwacji cudzoziemca Pawła z Aleppo, Ukraińcy „miłują nauki, są znawcami retoryki, logiki i wszelkiej filozofii”. I na straży tego narodowego bogactwa stał Petro Mohyła, będąc jej twórcą, obrońcą i duchowym jednoczycielem Narodu Ukraińskiego, kładąc niezawodne fundamenty naszej Państwowości, Tożsamości, aby „Moja soborowa Ukraina Znowu witała dzień nowy!”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Rohożanyj Did W bólu jest wiele imion…

Okupacja Niewoli, jak wojny, nie da się opowiedzieć, nie da się ogarnąć i zrozumieć jej. Nie da się wyjaśnić zgasłego rodzinnego miasta – takiego niby swojego, a ludzie w nim obcy. W nim dni są tak bezbarwnie-mdło podobne – wyrwy między deszczami – smutne sny świstaka. W nim, jak świstak, zawsze jesteś na straży. W nim własna ręka, niby nie własna ręka. Ockniesz się na chwilę – nie ogarniasz: „Gdzie ja?!” Wydaje się, że zaraz ta zmierzchła cisza zabije samotnika-ciebie między niebem a ziemią: i dusza też nie twoja, i serce nie twoje. Życie w nim – niebyt między „teraz” a „wiecznie” ze strachem na krawędzi, jak taniec na nożu. W nim uczucia złe, przeczucia złowieszcze. I co chwila toniesz tu w kłamstwie, w rdzy, we mgle. Co miało kwitnąć w nim, też teraz nie rozkwitło: przytomności duszy nic nie dodaje. Wydaje się, że w tobie ktoś, Boże, wyłączył światło: całe twoje jestestwo, niby nie twoje. Dodaje sił nie strach – siłą jest twoja wściekłość, i zlutowujesz siebie, rozwianego w dym, codziennie z tych „drobiazgów”, które jakoś pozwalają jeszcze czuć się, na złość biedzie, żywym. Paleta ciemności Takie ono, bytowanie, niby kamuflaż, plamiste… W kraciastości głębin przeraża jego dno jeszcze… Czepiam się uczuciem jasnych plam miasta, ciemnych plam dni, łatek złych nocy. Niosę złe kolory, zgięty od ciężaru, za śnieżną Przełęcz, gdzie ognista Granica… Niewola rozpełzła się, niby krew na kamuflażu, i wszystko to – nasza krew: jak rtęć, ściekła cudza w czarny brud kałuż, w błota zielone. Tłoczę odcieni tło. Tłoczę zmienny śnieg. Mam nadzieję: „Wolność tam, za płowym!” Ale – nie: tam znów pogorzelisk żar i szary pył dróg. Mam nadzieję: „Wolność tam, za łuną purpurową!” A tam – mgła, mgła, taka, że choć utop się. I brązowa zamieć kudłate marszczy brwi. I szarością szkła znów nieprzejrzysta wyżyna. Upadam. Sobie chrypię: „Podnieś się!” I paleta ciemności w „nigdzie” mnie kołysze… Takie ono bytowanie, niby kamuflaż, plamiste. Taka ona, wojna. Taka ona, bieda. W bólu jest wiele imion… W bólu jest wiele imion, w bólu jest wiele nazwisk. Bólu krwią nie stoczysz z żył. Bólu ptakiem nie puścisz przez wyżyny. W bólu jest wiele oczu i chrapliwych głosów wiele. W bólu jest wiele jeszcze nienawiści. Nie ubłagać ludzki i najmniejszy ból. Iść polem bólu grząsko. Ból łatwo znajduje cel i serca rozbija na drzazgi. Ból kruszy domy i rodziny. Ból gasi miasta i wsie. Za bólem przyszła tutaj, w raj bolesny, śmierć wesoła. W śmierci kosa kosa i szkapa krzywa u niej. Czerwona teraz rosa. Gorące teraz szrony. Ja Wieczności słyszę zew. Ja słyszę jak Bóg nasz płacze. W bólu jest wiele oblicz. I wszystkie one – moje niby… *** I nie widzieli, że zasiew całkiem wysechł, że nie wzeszło ziarna i połowy. I oto już, jak ta woda w piasek, wsiąka w nową ruinę Ukraina. Wszystkim nagle zachciało się pasów i wśród zimy obfitych gałęzi na ściany. I nie widzieli, że zasiew całkiem wysechł, że nie wzeszło ziarna i połowy. „Jeszcze ileż nam zaciągać pasów?! – starcy krzyczeli. – Dajcie chleb i dziwy!” I ci, co żyli w imię Ojca i Syna, zapomnieli też, że tylko miłość – jest Bogiem. I nie widzieli, że zasiew całkiem wysechł. Petrowycz Petrowyczu i chleba nie jeść – byle była praca w ogrodzie. Przepadł jego syn gdzieś bez wieści… Biedak bieduje biedę – od rana na zżółkłe drzewa on modli się w milczeniu codziennie. Z nim i rozmawiać daremnie: to niby iść na oślep. Petrowycz posiwiał nie lada. Wzdycha: „Wszystko się zepsuło oto… I nasze ogrody w tym roku karmią obcych-włóczęgów. Wiosny już i lata – ani śladu… Nic nie wrócić nazad…” Otóż, mój niezawodny sąsiedzie, zadbajmy o wewnętrzny ogród, – Petrowycz mnie zauważa i płytę włącza starą: – Niezdolny już do miecza jestem, ale i nie na pustyni umrę. W Ogrodzie moim Sensu i Treści ja znam każdy listek. I synek mój nie zginął bez wieści, a w nim gdzieś rozpłynął się Bóg wie gdzie… Wspominam, jak pachnie czas pokoju Wspominam, jak pachnie czas pokoju. Pachnie, jak pokruszona skórka gołębiom na placu, czy na rynku, czy… na ringu, gdzie nie ma nas. Zachłystuję się zapachem epoki w bezczasie gdzieś, na skraju mapy: pokój niosą nie wszelkie gołębie i, niestety, jednak i nie wszelcy Papieże. Pachnie, jak nietknięta woda na Irpieńskim zapomnianym rozlewisku, – jak wtedy, kiedy bieda i horda jeszcze nie zrujnowały naszych wsi. Pachnie, jak jeszcze nie zgorzkniała sól i nie zgorzkniała błękit, i nie zgorzkniała wiara tam, gdzie i nam jeszcze wystarczało sił być Ludźmi – nie znieważać pokoju. Pachnie tak, jak w młodości kiedyś trawy po długiej rozłące, gdzie z Miłością my kołysaliśmy wyżyny i szturmowali lubczykowe łąki – gdzie dzieci rodziliśmy we dwoje, tak „bezwstydnie” zmieniając się od sapania, i gdzie ojciec – tylko Tata i Bóg, i gdzie chleb – jedyny prawdziwy Papież. Czekać trudno Czekać trudno… Niewiarygodnie trudno. A ty czekaj, jak pole czeka wiosny: niby – ani winy i ani wojny – jest tylko nadzieja, srebrnoskrzydły ptaszek, który przyleci z tej strony, gdzie i miłość, i pieśń jeszcze stosowne, gdzie pokój i ład, gdzie cisza i gładź, gdzie rzeczy, gdzie rany i prawda, nie ciężkie – takie same, jak sny. Bezradośnie od kwitnących nie-malw? Bezprośnie od radosnych nie-przyjaciółek? A ty czyń swój nieustanny wyczyn tak, jakbyś wyboru nie miał. Ty czekasz tego, kto niewiadomo gdzie i… Ale cierp, nie płacz tak, jakby – oto on! On wróci w żurawinową jesień, w sowią noc, albo w czajczy dzień. Miód prawdy i suchary trwóg wtedy ty i podasz mu do herbaty. „Tą-Którą-Dał-Naprawdę-Bóg ciebie jedną odtąd wielbię”, – on powie, ból ścierając z czoła. I śmierci cień jego opuści oczy. I umrzeć on nie zdoła i nie zechce nigdy więcej… Bylebyś ty była. Wszędzie jesień. I dusza zakrzepła… Córeczce Wszędzie jesień. I dusza zakrzepła. Wszędzie smutek – gorący opad liści. I horyzonty wojny już pobladły znów od mgieł (serce, spójrz). Nie wierzy się i na dotyk, że wszystko jest to – tęskny dzień i niebo – jak nugat: w rzeczywistości nikomu nie chce się śmiać, rzeczywistość ta dlatego i nie jest droga. Kiedyś-kiedyś (jeszcze dźwięczny byłem wtedy ja), tutaj i gwiazdy zawisały na skrzydle. A teraz… deszcz i październik, i nadzieja (czyjaś) błądzą, objąwszy się, po roli, płynnej, jak istota, bezgranicznej, jak rozpacz. Wydaje się, świat mój zrzucił się i zemdlał, licząc „przyloty” i „przeloty” rakiet skrzydlatych, a nie żurawi. Och, losie-losie, zabłąkałaś się gdzieś! Możliwe tam, gdzie czas – nie epilog, gdzie przebywają jeszcze przemądrzy Estończycy, którzy sekrety znają zwycięstw, dlatego i nie śpieszą nigdzie dotąd. I mnie by mignąć, Panie, w taką nieprzestraszoną i nie lękliwą „O, błękicie!”, gdzie jeszcze lata córeczka… na listku… Pożegnanie z Ojczyzną (podsłuchane z wiatru gorącego…) Trwaj, Ojczyzno! To twoje pola nas podniosły, i wezwały do boju! My idziemy, uświęceni tobą, tam, już nie wrócić skąd. Spójrz na koniec w nasze twarze, w takie zdecydowane – młode i stare. Już ojcowski dom lamentuje, jak dzwonnica… I kwilą, jak żurawki, matki… * Żegnaj, Ojczyzno! Nas goni nie strach – wołają sumienie i honor w bezkres bólu. Nie przeklinamy swego kozackiego losu – bytu i zagłady na siedmiu wiatrach. Wlej w nasze oczy niebo błękitne, dodaj do krwi ognistego rozkwitu! I każdy z nas uczyni to, co musi, tobie na chwałę i na cześć twoją. * Żegnaj, Ojczyzno! Czarnej winy nikt z nas synom nie pozostawia. I jutro już wszystko wieczne i bezkresne jeszcze podniosą nad Wszechświatem synowie: odrodzimy się w naszych dzieciach znów, tacy sami marzycielscy, uczciwi i niezłomni! Kobiety stoją, jedyne i kochane… Darujże im nadzieję i miłość. Zmartwychwstawszy z niebytu na ich śpiew, rozkochamy je w rosach i w trawach… Za nami – ani trosk, ani grzechów. Nasz wieczny szyk – nieprzeparta lawa. * Żegnaj, Ojczyzno! Prawo do życia, do szczęścia – oto cel nasz jedyny. Jeśli jesteś Ukraińcem i człowiekiem, nie ma dla ciebie powrotu w niewolę. A my tacy! I ten pochód – nasz wybór! A my tacy! Wybacz nasze winy ty. Nie płacz, że przyszło nam zginąć, uważaj, że my… odlecieliśmy w wyraj… * Żegnaj, Ojczyzno! Na tej granicy pobłogosław nas i daruj nam wiarę. Nadejdzie czas jeszcze zwycięstwa i pokoju. Wszystkie hordy zniszczymy obce. Jeszcze zakwitną sady wiosenne znowu. Wszystko nasze jeszcze pomnoży się stokrotnie. I tam – ani prawdy, ani wolności, ani mowy już więcej nie zaliczymy do strat. * Żegnaj, Ojczyzno! Oświeć nam drogę. Jeszcze miną trwogi i niepogody. Nie zatrzymujże naszego pochodu w twoją przeczystą, gwiezdną przyszłość! My – uczciwa armia oświeconych pielgrzymów. Ty nas tylko i po śmierci uznaj… Ty nas tylko zapamiętaj, Ojczyzno! Żegnaj… żegnaj… żegnaj… żegnaj… Tobie Wojna się skończy, ciebie ja obejmę. I my wtedy wspomnimy z tobą, wreszcie naprawdę wychodząc z boju, tę dal zrujnowaną i widnokręgi w dymie. Wspomnimy, nie żeby uronić łzę, czy żeby smutków ożywić zarazę, – a tylko, bo wspomnień nie pozbyć się od razu… Możliwie, ja czereśnie przywiozę, która właśnie wtedy będzie jaśnieć w domu, w moim mieście, w moim głośnym sadzie. A może, przyjacielu, i żebrakiem przyjdę, posiwiałym, chwiejąc się od zmęczenia. Ja wiem, ty za wszystko wybaczysz mnie. A ja ciebie i naprzód za wszystko wybaczam. Możliwie, wypijemy jednak i po kieliszku herbaty. Możliwie – nie, albo możliwie – nie. Pomilczymy (bo zbytecznie mówić, już i teraz oduczyła nas wojna), wszystkie “nie” już wypiwszy do dna. Kiedy wrócę. I wrócisz kiedy ty. Kiedy rozwieją się dymy, gorzkie i szare. I tam powie ktoś z nas – czy ja, czy ty: “A wiesz, warto było, co się dało, przejść za Boży dar objąć się w pokoju…” Tak ciemno, bracie mój… Tak ciemno, bracie mój. Ale jeszcze – nie wieczór! I można, sercem jeszcze odzywając się na “Tioch!”, napełnić znowu słowami pustkę, która dzisiaj otula bezkresem wielu. Niech “tioch!” nie głośne, a słowik – zwiastun świtu, więc, pewnie, on takie same i rymy nawołuje, lecz ranny zaśpiew ty jednak wycierpisz nad ranem. Współodczuwać ból – praca nie lekka… A kto nam obiecywał byt lekki i leniwy? A dzisiaj tym bardziej w tej “rodzimej obczyźnie”, wielu cierpi i mało kto nie płacze. Nie, płakać się nie czas jeszcze tobie i mnie! Wszyscy “lekarze” uciekli. Księży wygonili, Rohozyanyj Did – dawny autor “Słowa Proświty”. Członek NSPU i AUP. Obecnie, zważając na sytuację oraz okoliczności, w których znalazł się poeta, wymuszenie podajemy jego wybór poezji pod pseudonimem. Wszakże wiemy i wierzymy: nadejdzie czas, kiedy wszystko, co tajemne, stanie się jawne, kiedy wszystkim powrócą ich dobre imiona… A dzisiaj los Rohozyanego Dida – w jego wierszach. Czytajcie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tych, co byli SWOI, w niebyt wrogowie. Nas i wcześniej dostało się tym stepom tak mało… Teraz zaś kaci wzięli się zniszczyć do nogi wszystkich, komu myśl – krzyż, wszystkich, komu słowo – broń, wszystkich, komu rym – cześć, a pieśń – sztandar. Możliwe, tylko myśmy zostali z tobą… Powiedzmyż, bracie mój, że trzeba i dano! My w niewoli tutaj poznaliśmy cenę słowa – tylko życie czy śmierć. A innej i nie ma… Nasza walka wręcz – modlitwa i rozmowa. Niech Bóg nas strzeże i święta ziemia trzyma. Odlatują jesienne wiatry Odlatują jesienne wiatry, jak ostatnie orły odlatują… Ulewa igły w noc sypie z góry, aż dzwoni pierwszego lodu lita wściekłość! Ja obcasem łamię lody. Ja przeklinam tę niepogodę bezkresną. Pod lodami nie ma Wody… Pod lodami zła ciemność aż gra… Nam jeszcze nią brnąć do wiosny, tylko w nadziei na dobre wieści, które, może, stworzą synowie gdzieś w okopach, w niej po kolana, gdzieś w mgłach po oczy smutne. Szeptam: “Oparz mnie, Boże! Niech spłonie, niech woła w ogniu noc – przeklęta wróżka wroga! Jeszcze kołysnąć się raz na skrzydle by: ja w tej chlapie cudzej umieram!” Lecz do serca czarnoziem przylgnął cały, jak jest, mojego rodzinnego kraju, – kraj trzyma, choć naprawdę umieraj, na zimnym rozłomie Ojczyzny. Odlatują jesienne wiatry… Mgliście. Smutno. Bezprześwitnie. Groźnie. Zamknęli świątynię Zamknęli świątynię. Niby świat zamknęli, stalowym całunem mgieł i niepogód. Jakby aniołom wszystkim połamali skrzydła. I wszystkich świętych “puścili w rozchód”. Źli przybysze wiarę “wyzwolili” znowu. Źli przybysze w herezję wpadli starą. I jęczy świątynia, zgubiona za mowę, przytopiona w niewolę i żal. “Tutaj dobrego nie doczekać się znaku, – szepcze przeciąg, – braciszku, zapamiętaj”. Skulił się na przykościelnym placu pies, któremu on był i domem, i życiem… Teraz nigdzie dla niego schronienia nie ma. Cóż. A mojej duszy tym bardziej. Róża, niby rozżarzona, płonie w przedczuciu trwóg i chłodów… A już i podwórze siwieje rdestami. I już w mogiłki wgryzły się perze. Ani nuty prawdy nie słychać… Ani joty szacunku, nie skapnie tym, którzy te święcili kraje… Stoję. Poutrącany. Poraniony. Nie w sinie. Lecz bezwarunkowo wierzę w Zwiastowanie! Bo słońce uparcie oświetla, jesienne, i straszną różę… i psi ogon… Boże Narodzenie I będzie tak: Pszenicami zejdzie krew, I poznają, jaki smak ma Miłość. Wierzę… Jest. Płużnyk A ciemność – choć wydobywaj, jak węgiel, taka sama tłusta i czarna, i ciężka… I mój wyrobisko, co dźwięcznie zwie się Google, naprawdę nie gościnniejsze od worka do gardła przepełnionego zaduchą i milczeniem namiętnym dalej i niebios – oczu rozczarowania i męki słuchu. A gdzieś Pan narodził się. I zmartwychwstał ten świat trwóg, nadziei i smutku. Bezprześwitnie tak mądrze wokół! Wstały cienie i ruszyły dalej – tylko na śladach zostały śniegi… Ja wiem, świat przeboli i przywyknie – już po “jutrze” pójdzie wszystko na ład: jemu bardziej pożądane żywe i jasne okna, niż halogenowe miganie girland. Takie oto “światło ciemności” prorocze bywa tylko za wojny i na wojnie… Nastanie dzień – nam Bóg ożywi oczy: pełny blackout – tylko że w trumnie. Tworzę siebie i w mroku. Wszystko będzie! Jezus uśmiechnie się rankowi i słońcu znów. Wstaną i pójdą nie cienie – Ludzie. I poznają wszyscy – jaki smak ma miłość. Wierzę. Będę trzymać wiecznie cię za rękę Będę trzymać wiecznie cię za rękę, gdzie ty będziesz i gdzie nawet nie będziesz już. Lecz od tego niech Bóg cię ustrzeże – niech nie da się bagnetowi i kuli, i krukowi. Niech daruje Pan nam duchowy spokój, żeby przyjąć mogli, czego nie zmienisz nijak, żeby siebie nie zgubili ani ty, ani ja, choć i puka w duszę nam braterski popiół. Wiem, zła przypadnie aż z nawiązką mnożono, lecz Pan niech daruje nam męstwo jeszcze, żeby mimo smutku i beznadziei bólu, my zmienili wszystko to, co zmienić możemy, – zatrzymali wroga, zatrzymali zniewagi ogień, co wzbiera już w piekielne wały. I niech daruje Pan nam czucie, żebyśmy mogli odróżnić my pierwsze nam dane od drugiego. Słyszysz, braciszku, znowu lecą żurawie? Wieczność wojownikom zwraca żarliwe dusze… Wstawaj. Bo pora nam w dni nadchodzące. Bądźmy. Ty. Ja. Żywi. Młodzi. Na skrzydle. I niech nie da się odłamkowi, smutkowi, żalowi. Jeśli zaś nagle ołów jednak zbudzi rozpacz, wciąż będę trzymać wiecznie cię ja za rękę, kiedy i gdzieś tam w zimnych światach odbolę. Noworoczne Rok Nowy. W piersiach serce nowe, przepowiedziane przez Skoworodę… Oj, trzciną kaczka płynie z wodą, od krwi ruda. Nie zatrzymuje się, ptak smutny, krwawo zraniony jeszcze na Majdanie. I nikogo ona przecież nie mija. I żałosne krzyki jej – nie ostatnie. I niebo, niby, i to – na opak: ani Ojca niby, ani Ducha, ani Syna… Kaczka płynie Rzeką otwarcie, i trzcina jej, jak cieśnina, jak ostatnia ścieżka pokoleń, które szły w niebyt, niby do szturmu. Karmazynowo-krwawa głębia prześwituje na juchtowo-żarzystą. Kaczka płynie w straszne “wokół”. Kaczka skrzydłami żar obejmuje. Promienieją gorące śniegi, tam, gdzie są one… i tam, gdzie nie ma. Lecz i im nie spalić do cna tego, co znał i odrodzenia do ja… Rok Nowy. W piersiach serce płonie, przepowiedziane przez Skoworodę. *** O tym zasiadła myśl w głowie, że zawsze na słońcu Bożym ja… nie, my! Więc moskale, wygląda na to, i mają rację: zawsze byliśmy mało rosjanami – tak mało, że bali się i carowie nas rano już w państwie nie ujrzeć. My wieczne, ale – wiecznie nie stare, choć co o nas jeszcze, świecie, mów ty! Tak, my tacy ufni, jak dzieci… Lecz nas jak chcesz prawdą mijaj – my zawsze odnajdziemy nowy Dunaj, żeby Sicz postawić i sad jeszcze nasadzić. Nigdy nas niedola nie zabije: zmartwychwstaniemy i weźmiemy swoje! Contra spem spero! (Bez nadziei się spodziewam!) Tak! ja będę przez łzy się śmiać, Wśród nieszczęścia śpiewać pieśni, Bez nadziei jednak się spodziewać, Będę żyć! Precz, myśli smutne! Łesia Ukrainka Ja wpatruję się w dal bezkresną: teraźniejszość – niby przepaść bez dna! I nadziei w sercu nie ma. Jest ciemność… Jest zima… Jest wojna… W tej srogiej dźwięcznej pustce odzywają się znów głosy. To moi wcześnie zmarli przodkowie jęczą: “Boga za nas poproś…” I modlę się, jak do tego – nigdy, ja za tych, co już i niżej trawy. Lecz śniegami na zranione pole osiadają moje modlitwy. Czyż martwym wyprosisz dolę? A między nimi jeszcze i każdy – rodzina… A już i własne choroby i bóle duszę i ciało szarpią codziennie… Nie schować się od przeklętej zimnicy! Iść dokąd? Na “szlakach-w-przyszłość” kuleją ślepi i obojętni, i takich samych w donikąd prowadzą… Ale, bracie, żywi my z tobą! I póki siły odrobina jeszcze jest, warto śmiało stawać do boju, warto uparcie robić swoje. Bez nadziei? Przecież dość i wiary, którą dał Bóg tobie i mnie! Ja jednak spodziewam się szczerze zwycięstwo zdobyć w walce. Marzenie, nie zdradź! Marzenie, nie zdradź! Tyś tak długo lała swoje czary w serce chciwe moje… Łesia Ukrainka Już horyzont mi ledwie świta. Mało dobra. Ale w bród biedy. Lecz, mimo wszystko, ty nie zdradź mnie, marzenie, – i pogorzeliskiem do słońca prowadź! Ja nie poddaję się jeszcze. Ja nie cichnę. Choć (bywa…) żądli zwątpienie-żmija. Ja, oprócz ciebie, niczego nie mam. Ty – moja broń i sumienie moje! Marzenie, już często natchnienia lęka się chwila. Tylko że i w mgle jedności i samotności, że “nie bywa dobra z pięściami” wiem, szepczesz-wróżysz – nie ty! Bądźże ze mną w tym demonicznym wirze. W polu wtedy ja i sam sobie – armia. Więc, kiedy nawet już w ciebie nie wierzę, wierz we mnie – i takiego nie zdradź! Dotąd żyję tylko tobą, chyba, ja. I gdzieś na skraju tych przeklętych doznań stań, moje marzenie, moją miłością i przytul, albo, może, opłacz… Jak ty? Jak ty? Gdzie ty teraz, mój ukochany przyjacielu? Choruję od okrucieństwa przymiotników, od faktów i plotek, od zła, które obojętnie wylewa codziennie o tobie Internet. Jak ty? Gdzie ty teraz, moja smutna Ukochana? W jakich obcych krajach znów srebrny tkasz żal? Ty przeżyj. I żyj! Bez ciebie tak źle… Więc dbaj o siebie. Bez ciebie umrę. Jak ty? Gdzie ty teraz, moja piękna córko? Bez ciebie na trawę nie spada nawet rosa. U nas – ogień i krew… I wszystkie kwiaty – czerwone… I niebo, jak bułat, nad nami zawisa. Jak ty? Gdzie ty teraz, mój nieostygły synu? Z głębi czasów wciąż wypatruje cię Ród. Właśnie od ciebie Ród czeka na złote wieści. Wierzę: zrobisz wszystko, jak należy, co należy i gdzie należy… Jak ty? Gdzie ty teraz zawodzisz, Ukraino, za mną i wszystkimi, którzy wpadli w jasyr? Kochaj nas. Nie zapomnij. Nie odczuwaj winy: twojej smutnej nie warte ani świat, ani pokój. Jak ty? Gdzie ty teraz, mój zmienny losie? Przygotowujesz mi w uniwersalnej głębi co? Sławę?! Zabierz! Zwróć swobodną wolę. Daj bezkresami jeszcze pooddychać mi… *** Nie będzie już dla nas wiatru: on nas nie dobudzi? My, zasnęli na pościeli pożółkłych gazet, (na których ze wszystkich liter uwiera “Z”), nawet w snach próbujemy umyć ulice od rdzawej krwi i sadzy z opon, od wymiocin kłamstwa i zaschniętego krzyku… 2014 r. Sam nie wiem teraz – dlaczego tak napisało się w przełomowym roku, bracia, kiedyś. Dziś przeczucia niezabliźnione spełniły się, wydarzyły, przejawiły i z nami zostały. Przeklęte “Z” przekreśliło horyzonty wszystkie i brzęczy, jak żmija moskiewskiej “prawości”… Lecz oto – jesteśmy my, w całej swojej furii i pięknie. I wiecznie bądźmy, święci w dobroci i nienawiści! Tak, gorzkie i zadymione nasze wiatry. Tak, zimne i twarde nasze dzisiejsze pościele. Ale, żaden z nas, ze smutkiem duszy nie godź się! I, duszo, ty nie drżyj, pieśniarska, przy strzale! Cóż, my już nie tak młodzi, jak byliśmy, lecz tacy sami niesprzedajni i tacy sami nie straceni. Na czuciu nam z krwawej wyjść mgły: oczy widzą, niech będzie, gorzej, lecz serce – wszystko lepiej… Jak szczenię, dziś świat już do nóg naszych tuli się: czuje – bez nas i ratunku nie ma. My, kiedy napiera bezgraniczna ciemność, nawet w snach próbujemy umyć ulice od rdzawej krwi i sadzy z opon, od wymiocin kłamstwa i zaschniętego krzyku… Zwyciężymy. Wszystkich jeszcze sięgniemy szczytów. Nasza siła i sława – odtąd i na wieki. Modlitwa na Święto Jordanu Jestem synem niezwyciężonego narodu. Daj, Boże, po narodzeniu mi – należne wolność, prawdę, ziemię, wodę i los, niech hartowany w ogniu. Mój Ojcze, uśmierz moje smutki, moje nadzieje najwyższe zachowaj, przez Ciebie podarowane na Początku, jeszcze przed początkiem wiecznej wojny. Kochaj mnie za bóle i za blizny, za istotę, która wszystkiego szuka sensu. Narusz przede mną czarne bramy, przy wejściach w wymarzoną przyszłość. Zdejmij wszystkie obmowy i przekleństwa, które wrogowie wywróżyli kiedyś. Uratuj mnie od strachu i niewoli. Zgaś proroctwa, które się nie spełniły: mnie i sławy zbytecznej nie trzeba, i nie trzeba siły zbytecznej mi. Niech otwarte i objawione Niebo, kipi nade mną w wyżynie! Daruj mi nieślubną wolność. Niech zejdzie zwycięstw zorza nowa. Jestem synem niezwyciężonego narodu, mnie dużo wolności nie bywa. Amen. Amen. Amen.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Znowu o języku: „ruskojęzyczny pierieodok”. Niektóre porady i instrukcje

Wołodymyr Honskyj, publicysta, bard, wolontariusz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wojna z odwiecznym wrogiem przyniosła nam straszliwe nieszczęście. Ale wielu z nich wreszcie otrzeźwiła i wyrwała z szeregów „разнощіков русского міра”, zwracając do błogosławionego łona mowy swojego narodu. Mniej lub bardziej szczerze. Ten założył spodnie, tamta zdjęła kokosznik, a jaki piękny jest język (o tym kiedyś napiszę osobno)!.. Wojna ujawniła nam też egzotyczną kohortę ostatnich najzaciętszych/najleniwszych fanatyków „нєвсьоліравностів”, myślicieli-zwolenników „какаяразніци”, dysydentów-obrońców własnego kompleksu etnicznej niepełnowartościowości. Wszyscy oni cofnęli się na ostatni przyczółek rosyjskiego świata w humanitarnym zapleczu ukraińskości, z ostatnią i, jak im się wydaje, nadzwyczaj potężną „bronią zwycięstwa” – „bezsprzecznym, megaprzekonującym superargumentem” w wojnie z wybawcami języka ukraińskiego w Ukrainie. Od prawie 9 lat słyszymy i czytamy w najrozmaitszych sporach o języku to słowne arcydzieło małoruskich sowieckich wynalazców, które rzucają nam z triumfalnym przydechem, z tryumfalnym gapieniem się niezłomnie dumnych oczu i pewnym siebie wykrzyknikiem na końcu zdania: „А вот на пєрєдкє ж общаютса па'русскі!!!” (liczba słów, przecinków i wykrzykników zmienia się w zależności od indywidualno-autorskich zalet podmiotów „прєній”). I wielu z nas gubi się, nie posiadając adekwatnego systemu kontrargumentów. Przynajmniej ja jeszcze na taki nie natrafiłem. Dlatego muszę reagować. Język-mówienie-myślenie-tworzenie – filary ludzkiego bytu. Fundamentalne. Megaskomplikowane. Aby minimalnie kompetentnie refleksjonować wokół tematu języka, nie wystarczy być specjalistą w dziedzinie filologii i językoznawstwa. Trudno znaleźć jeszcze tak wieloskładnikową naukę-galaktykę o ludzkim istnieniu, która miałaby tak różnorodne przenikanie się z innymi dziedzinami, naukami i praktykami, jak język: filozofia, kultura, medycyna, polityka, ekonomia, historia, psychologia, pedagogika, socjologia, fizjologia, prawo… Ale to właśnie o języku najchętniej wypowiadają się najszersze masy „трудящихся і отдихающихся”. Kategorycznie i „fachowo”, jak o własnym samochodzie, piłce nożnej czy kobietach po szóstym kieliszku... Eksperci tu wszyscy! Zatem gdzie nas „rzucają”? Jak mamy odpierać podobne ataki na język? Przede wszystkim: maksymalnie ostudźcie emocje, które zawsze zapalają się w takich sporach. Rozum lubi spokój. Krzyk – wróg logiki. Po drugie. Starajmy się nie poniżać przeciwnika, jakkolwiek prymitywne byłyby jego „мнєнія”. Nie należy robić wroga tam, gdzie można zrobić przyjaciela. Przekonać jest znacznie trudniej niż „postawić na miejscu”, ale spróbujcie. Nieuleczalnych głupców jest znacznie mniej niż po prostu nieoświeconych w tej złożonej i wielowymiarowej dziedzinie. Cierpliwości, doskonal argumentację, skłaniaj do głębszego myślenia – i воздасться! Muszę jednak przyznać istnienie populacji unikalnie utalentowanych bohaterów lirycznych, dla których jedyny argument perswazji, że tak powiem, wykracza poza werbalność. To jawni wrogowie, konsekwentni i agresywni bojownicy rosyjskiego świata, którzy będą nienawidzić i szkodzić zawsze i wszędzie. Prawo dla nich powinno ustanowić jasny schemat ostrzeżeń i kar. I to szybko, bo samosądy dojrzewają… A teraz – do treści i struktury dyskusji. Zatem jeśli kolejny „дєжурний по русскому міру” (wyszła ciekawa gra słów) odwołuje się do „пєрєдка”, na którym prawdopodobnie nigdy nie był, ale gdzie, jak mówi, prawie wszyscy intensywnie „розговарюють на русском”, nie spieszcie się z odsyłaniem go za znanym okrętem. Najprawdopodobniej to nie wróg, lecz ostatni z mohikanów – klasyczny dziedziczny adept „kompleksu chłopa”, któremu (albo jego rodzicom-dziadkom) po przeprowadzce do miasta nagle stało się „удобнєє розговарювати по' городськи”. Albo – potomek „дєдушкі, корєннова кієвляніна (черкащанина тощо) родом с Челябінска”. Tych nieszczęśników jeszcze można uratować. Pierwszy etap – zastosujcie maksimum sztuki komunikacji, aby skłonić przeciwnika do wysłuchania i zrozumienia nie tylko samego siebie. To najtrudniejsze, ale to już połowa sukcesu. Dalej – wyrwijcie biedaka z jednowymiarowej płaszczyzny jego myślenia i przenieście go w wielowymiarową przestrzeń rzeczywistości. Zacznijcie od najprostszego, na przykład otwórzcie przed nim oczywistość i bezsporność: w SZU rozmawia się nie tylko po ukraińsku i rosyjsku, ale także po gruzińsku, angielsku, hiszpańsku, polsku itd. No przecież tak? – Ta tak… Następne. Prowadźcie przeciwnika dalej, wplatając w równoległy, lecz równie oczywisty świat problem-zjawisko. Na przykład prawny. Zapytajcie, czy z jego oświadczenia o „русскоязичний пєрєдок” nie wynika, że obywatele Ukrainy mówiący po rosyjsku i zrusyfikowani mają zostać pozbawieni zaszczytnego prawa/obowiązku obrony Ojczyzny. Tak? – Chyba nie… W tym miejscu koniecznie pochwalcie i wywyższcie swojego byłego przeciwnika, który właśnie stał się jednomyślnym towarzyszem z dwóch pozycji! Ale wytrzymajcie, jeszcze za wcześnie na picie na bruderszaft. Doprowadźcie świętą sprawę do zwycięskiego końca. Decydujący etap – przemienić wczorajszego biernego, obojętnego, zakompleksionego sowka w godnego, dumnego, aktywnego patriotę! Uwierzcie, to możliwe. Wykonajcie krok na spotkanie: zgódźcie się, że tam, na froncie, jedynym zadaniem naszych Świętych Wojowników – zarówno ukraińsko-, jak i rosyjskojęzycznych – jest oczywiście nie „uczenie się języka”, lecz bicie wroga. Tam zresztą wielu z nich świadomie i zasadniczo przechodzi (wraca!!!) do języka swojego narodu. Prawda? – No, w sumie tak! Ale tutaj, na zapleczu, na przestrzeniach ukochanej nam wszystkim Ukrainy, nie godzi się maskować-zasłaniać swojej obojętności i lenistwa plecami najwyższego autorytetu i Bohaterstwa Wojowników. Tu mamy prowadzić swoją wojnę: po pierwsze, pomagać SZU; po drugie, zwalczać wewnętrznego wroga. Tak? – No właśnie… Ten wróg nie jest mniej podstępny. Ten wróg – to nie ten czy inny złodziejski polityk, partia. Oni są już skutkiem. Najpodlejszym naszym wrogiem są właśnie te wady charakteru wielu Ukraińców, nabyte przez wieki kolonialnego i niewolniczego położenia oraz ludobójstwa. Właśnie one są pierwszą przyczyną wszystkich naszych bed. Tak? – Wychodzi na to, że tak… Frontami naszej walki są odrodzenie pamięci narodowej, godności, patriotyzmu, szacunku dla Bohaterów i męczenników przeszłości i teraźniejszości; kształtowanie świadomości i światopoglądu Nowego, silnego Ukraińca, w którym rodzima mowa będzie odgrywać należną jej rolę i wypełniać wszystkie funkcje. (Znajdźcie w internecie albo w moich książkach dawną pracę „Мова як чинник формування людини і нації” w dwóch częściach i zwróćcie uwagę na wszystkie czynniki i 8 funkcji języka. Tam też – teksty o wpływie duchowego na materialne, języka – na kiełbasę, honoru – na chleb itd.). Tak? – Może i tak, ale trzeba jeszcze pomyśleć, poczytać… Nienachalnie i po przyjacielsku zaproście nowego współtowarzysza-brata przynajmniej na piwo/kawę. A jeśli chodzi o maksimum – czemu nie – na najprostszą sprawę wolontariacką. I całkiem prawdopodobne, że pojawił się wam najwierniejszy i bardzo wdzięczny przyjaciel… Dziękuję, że jest wam interesująco i że doczytaliście, mój drogi czytelniku. Podzieliłem się z wami nie hipotezą czy fantazjami, lecz niewielkim kawałkiem własnego naukowego i praktycznego doświadczenia. Milionom ludzi, którzy przeszli przeze mnie (i ja przez nich) w procesie tej drogi, szczerze starałem się wpoić tę Ukrainę, którą poznałem od swoich Ojców i wychowawców – Wojowników UPA, dysydentów, mądrej galicyjskiej/słobożańskiej inteligencji lat 70.–80. XX w. Scena Rewolucji Godności, oczywiście, – najpotężniejsza przestrzeń, najtrudniejsza próba i największy sukces tej drogi. Ale bynajmniej nie jedyny. Zwycięstw i nowych triumfów na wszystkich frontach nam, bracia i siostry!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Odsłonić w Dnieprze pomnik Lesi Ukrainki

Przewodniczący Dniprowskiego miejskiego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Serhij Tiutiunnyk oraz pisarz i dziennikarz Fidel Suchonis, kierujący Dniepropetrowską obwodową organizacją Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zainicjowali kampanię informacyjną wzywającą do ustawienia w mieście Dnieprze pomnika Lesi Ukrainki. W tym celu stworzyliśmy i zarejestrowaliśmy odpowiednią petycję na stronie „Jednolitego Systemu Lokalnych Petycji. Dniepr”. Niedawno w mieście aleję Puszkina przemianowano na aleję Lesi Ukrainki. Istnieje wiele faktów świadczących o silnych związkach z Siczesławszczyzną rodziny Kosaczów, z której pochodziła Lesia – Larysa Petriwna Kosacz. W latach 1910–1921 w ówczesnym Katerynosławiu mieszkała młodsza siostra Lesi, Olga Kosacz-Krywyniuk. Olga pracowała jako lekarka patronażowa w Łocmańskiej Kamiance, miejscowości, która obecnie wchodzi w obecne granice miasta Dniepru. Również Olga i jej mąż Mychajło byli aktywnymi członkami katerynosławskiej „Proświty”. Po 1917 roku założyli własne wydawnictwo dla dzieci, a Olga zajmowała się wydaniem poematu „Bojaryni”, który w czasach sowieckich w ogóle nie był publikowany, oraz kilku innych cennych utworów Lesi. Matka – Olena Pczilka – nie raz przyjeżdżała do Katerynosławia ze swoimi dziećmi. Według jej wspomnień Lesia Ukrainka jeszcze jako dziewczynka wraz z siostrami i braćmi z inicjatywy matki odwiedziła u nas Kodacki Próg Dniepru. Siczesławska „Proświta” wzywa czytelników „Słowa Proświty”, by poparli naszą inicjatywę – podpisali petycję. Petycja to dopiero pierwszy krok, lecz niezwykle ważny. Proświtianie i pisarze Siczesławszczyzny zrobią wszystko, co od nich zależy, aby pomnik wybitnej ukraińskiej pisarki Lesi Ukrainki został ustawiony w mieście Dnieprze. Specjalnie dla tygodnika „Słowo Proświty”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Odporność narodowa wobec imperialnej agresji

Serhij MELNYCZUK, obrońca praw człowieka, laureat nagrody im. Oleksy Hirnyka Przekonanie czołowych państw świata z lutego 2022 roku, że Kijów zostanie zajęty przez Moskwę w ciągu trzech dni, a cała Ukraina skapituluje w ciągu dwóch tygodni, nadal omawiane są obecnie w wielu mediach, z nadzieją na odnalezienie przyczyny nieadekwatnych wniosków kluczowych wywiadów świata. Wyrażę swoją osobną opinię na temat tego zaskoczenia. Wraz z proklamowaniem niepodległości Ukrainy imperialny szowinistyczny aparat radzieckiej administracji okupacyjnej nie został usunięty od władzy, a hasło modernizacji struktury państwowej zostało wykorzystane do „upuszczenia pary” przez ludność, nie na żarty rozgniewaną autorytarnymi rządami KPZR. Faktycznie imperialni urzędnicy pod hasłami demokratyzacji i gospodarki rynkowej, przy pomocy przestępczego świata, przekształcili swoje uprawnienia urzędowe w majątkowe zasoby, co pozwoliło zmienić autorytarno-administracyjny zasób panowania na nowoczesne technologie finansowo-majątkowych machinacji. Innymi słowy komuniści i bandyci stali się panami – panami o szowinistycznej ideologii, ukierunkowanej na zniszczenie głównych cech tożsamości narodowej narodu tytularnego Ukrainy. Wszystkie te procesy korupcyjne w aparacie państwowym Ukrainy obserwują wywiady różnych krajów świata i wyciągają odpowiednie wnioski. O czym okresowo informuje na swoim kanale YouTube Jurij Szwec (amerykański analityk, były radziecki wywiadowca ukraińskiego pochodzenia). Przy takim aparacie zarządzania państwem okupacja Ukrainy przez Moskwę byłaby nieunikniona, gdyby Ukraińcy nie stawiali oporu bezprawiu postimperialnych władców, aby wyrwać się z imperialnego jarzma Moskwy i zbudować na ziemiach Ukrainy wymarzoną przez ukraińskich powstańców UPA, dysydentów-szedziesiątników i innych ukraińską soborną, samodzielną państwowość. Porażka w społecznym proteście „Ukraina bez Kuczmy” w 2001 roku, pozbawienie wolności najaktywniejszych uczestników tego protestu nie złamały, lecz przeciwnie – zahartowały bojowego ducha ukraińskich nacjonalistów w walce o prawo do zdobycia własnego suwerennego państwa narodowego. Jedną z decydujących dźwigni zwycięstwa „Pomarańczowej rewolucji”, w większym stopniu „Rewolucji Godności” i oporu wobec interwencji wojskowej Moskwy w 2014 roku, gdy zdolność bojowa ukraińskiej armii za rządów Janukowycza została niemal doprowadzona do zera, stało się istnienie dobrze zgranych oddziałów bojowych nacjonalistów, którzy zdawali sobie sprawę z nieuchronności wojny Moskwy z Ukrainą i stale prowadzili ćwiczenia bojowe, przygotowując się do zbrojnego oporu wobec odwiecznego najeźdźcy Ukrainy – Moskwy. Pesymistyczne prognozy dotyczące zdolności „młodego państwa” Ukrainy do przeciwstawienia się pełnowymiarowej imperialnej agresji Moskwy opierały się całkowicie na adekwatnych danych wywiadowczych najlepszych wywiadów świata o totalnej infiltracji ukraińskiego aparatu państwowego przez moskiewskich agentów FSB. Lecz wiodący analitycy służb wywiadowczych nie uwzględnili tak pozornie drobnej rzeczy, jak fundament, na którym po wielowiekowej okupacji imperialnej Ukraina, niczym pęd, który, sięgając słońca, przebija się przez asfalt, wyrosła jako młode, miłujące wolność państwo ukraińskie. Wielki Głód i represje czerwonego terroru, zorganizowane przez szowinistycznych imperialistów, nie zdołały wykorzenić w Ukraińcach kozackich tradycji siczowców do zbrojnego oporu wobec uciskających, lecz jedynie zaktywizowały wypracowywanie narodowej odporności samoobrony – samoorganizacji narodu do oporu wobec najeźdźców, niezależnie od nastrojów władców. Po zwycięstwie w narodowowyzwoleńczej wojnie z Moskwą Ukraińcy będą musieli dołożyć nadzwyczajnych wysiłków, aby oczyścić aparat państwowy Ukrainy z moskiewskiej imperialnej bakcyla, zniszczyć imperialne mechanizmy kierowanego chaosu i wprowadzić w Ukrainie życie według zasad ustanowionych ukraińskim prawodawstwem. Dla Ukraińców zawsze była i będzie Wolność – ponad wszystko. A Wolność – to Ukraina. 23 stycznia 2023 roku

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

obrazie Francuzów” i in. W 1899 roku ukazuje się drugi zbiór – „Ukraińskie zdarzenia”, który miał dwa rozdziały: „Starodawne sylwetki” i „Artyści”. Ten ostatni złożyły opowieści biograficzne o W. Borowykowskim i D. Łewyckim. Właśnie tutaj Horłenko wyraźnie podkreślił myśl o estetycznym uzdolnieniu narodu ukraińskiego. W 1903 roku był obecny na odsłonięciu pomnika I. P. Kotlarewskiego w Połtawie. Pisał po tym: „Wyniosłem silne wrażenie z połtawskich świąt... Głębokie wrażenie wywierają Galicjanie – wolni ludzie wśród niewolników...” Te słowa wywyższają W. P. Horłenkę jako prawdziwego Ukraińca! W 1905 roku wyszła książka Wasyla Horłenki „Refleksy: Notatki z literatury i sztuki”. W niej, jak pisał recenzent, była „kropelka bliskiego, drogiego nam ducha, ukraińskości”, artykuł o I. P. Kotlarewskim, a także „Zapiski Pyłypa Orłyka”. Koniec życia wybitnego badacza-historyka sztuki był niepocieszający. W Jarosziwce naciskali na niego wierzyciele, tak że musiał zwracać się o pomoc do Panasa Myrnego. Nie miał pieniędzy, rodziny, spokoju, domowego zacisza. Pod koniec 1905 roku z Połtawy nadeszło zaproszenie do współpracy w nowym ukraińskim czasopiśmie „Ridnyj kraj”, ale Wasyl Petrowycz delikatnie odmówił – nie czuł w sobie wystarczających sił na to... Zmarł 26 kwietnia 1907 roku samotny, wśród obcych ludzi, w petersburskim szpitalu. Wasyl Horłenko chciał być pochowany w rodzinnej wsi i jego życzenie zostało spełnione. Pochowano go obok bliskich. (Na podstawie materiałów strony Połtawskiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy). Połtawskie biuro UINP Fotografia Muzeum Panasa Myrnego wykonaniu grupy wokalnej „Malwy”. A ja na nowy 2023 rok otrzymałam cenny podarunek – książkę o rodzinnej wsi i stałam się jedną z pierwszych jej czytelniczek. Zaproszono mnie do wzięcia udziału w wydarzeniu i miałam możliwość poprzez platformę ZOOM komunikować się online z rodakami, czytać swoje wiersze i opowiedzieć o Ukraińcach w Polsce, o naszych maluchach, których w ZSK Lublin, w Centrum Spotkań Kultur uczy malarstwa petrykiwskiego mistrzyni, artystka Ołena Kowalenko. Wydanie i prezentacja tej unikalnej książki podczas wojny, kiedy wróg nie po prostu niszczy nasze miasta i wsie, a zamierzył zetrzeć z powierzchni ziemi Ukraińców jako naród, zniszczyć naszą kulturę, literaturę, przemysł, naukę, sztukę – jest przejawem potężnego duchowego oporu, prawdziwym wyczynem na froncie kulturalnym i ideologicznym. Warto przy okazji podziękować szlachetnemu sponsorowi tego wydania, który przez skromność swoją pragnął pozostać w cieniu. Cieszmy się więc, że w tym surowym czasie proces literacki nie ustaje, że duch nasz bojowy, a nasze Siły Zbrojne Ukrainy i my, działacze kultury, – razem jesteśmy niezwyciężeni! Nas nie złamać! Dziękuję wszystkim zaangażowanym w to znamienne wydarzenie artystyczne. Sława autorowi książki! Sława Bibliotece DObNB! Sława Ukrainie! Wszystkim będzie nasze Zwycięstwo!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

„Rodzinne Palestyny Wasyla Horłenki”

„Zgodnie z postanowieniem Rady Najwyższej oraz z inicjatywy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN), 170. rocznica urodzin pisarza, dziennikarza, krytyka literackiego, historyka sztuki, autora naukowych prac literaturoznawczych o Tarasie Szewczence i Panasie Myrnym, folklorysty, publicysty, eseisty, szczerego patrioty Ukrainy Wasyla Horłenki (1853–1907) jest w tym roku obchodzona na szczeblu państwowym” – poinformowało biuro UIPN w Połtawie. „Ogólny poziom kultury narodu określa się tym, na ile zna on i operuje swoją przeszłością, na ile szanuje tych, którzy wnieśli wkład w rozwój kultury materialnej i duchowej kraju, państwa w całości; jakimi priorytetami kieruje się każdy członek społeczeństwa. Do tych, którzy zasługują na nasz głęboki szacunek, należy także Wasyl Petrowycz Horłenko. 13 stycznia minęło 170 lat od dnia jego urodzin. Pozostawił on głęboki ślad w różnych sferach ukraińskiej duchowości i kultury” – zaznaczyła w słowie wstępnym dyrektor muzeum Panasa Myrnego Switłana Zawali. Wezwała ona obecnych do studiowania historii, poznawania rodzinnego kraju, szanowania tych, którzy walczyli i walczą o ukraińską Ukrainę. W konferencji wzięli udział pracownicy naukowi muzeum Panasa Myrnego, dziennikarze, wykładowcy katedr humanistycznych uczelni Połtawy, działacze społeczni, pracownicy systemu bibliotecznego. Ciekawie i treściwie twórcze osiągnięcia oraz drogę życiową Wasyla Horłenki przybliżyła kierownik katedry literatury ukraińskiej Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego, kandydatka nauk filologicznych Wira Mełeszko. Mówcy podkreślali: ukraińska kultura XIX w. nie zna błyskotliwszego eseisty niż Wasyl Petrowycz Horłenko. Jak na tamte czasy jego utwory stały się szczytowym osiągnięciem; ukraińscy pisarze jego epoki nie odważali się wyjść poza narodnicką, a co więcej, socjalistyczną ideologię, która nakładała sztywny, nienaruszalny zakaz na każdą, nawet najbardziej niewinną próbę przedstawienia choćby pozytywnego obrazu ukraińskiego pana, mnicha, księdza; Horłenko natomiast patrzył na świat wzrokiem pewnego siebie obiektywisty, który widzi rzeczy takimi, jakimi są, a nie takimi, jak nakazuje moda. Cytowano badacza Wałerija Szewczuka, który twierdził, że Horłenko pragnął „pisać nawet rzeczy naukowe tak, aby czytanie ich było interesujące, aby odnajdywać dla nich własną, właściwą formę estetyczną, aby styl pisarza był lekki i wybredny, zbliżony do artystycznego”. Lesia STEPOWYCZKA, pisarka, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. Zdjęcie Switłany USENKO. Tym wersem z wiersza siczesławskiej poetki Natalki Nikuliny nazwano nową, bogato ilustrowaną książkę o słynnej kozackiej Petrykiwce, znanej na całym świecie ze swojego unikalnego malarstwa artystycznego, które w 2013 r. UNESCO ogłosiło niematerialnym dziedzictwem kulturowym ludzkości. Książkę opracował znany siczesławski pisarz-krajoznawca Mykoła Czaban (wydawnictwo „Lira”, Dniepr, projekt Ołeksandry Neczaj, zdjęcia Pawła Mamenki). To kronika historyczna Petrykiwki z 250 lat istnienia, 635 ciekawych dat odnalezionych przez kompilatora w starych źródłach. Zatem literatura faktu. O fenomenie petrykiwskim słychać na Ukrainie i na świecie, ale głównie wtedy, gdy mowa o malarstwie petrykiwskim. W tym sensie Petrykiwka stała się art-marką, symbolem sztuki ludowej Ukrainy. Jednym z oblicz Ukrainy. I to jest wspaniałe! Ale dociekliwemu pisarzowi Mykole Czabanowi było tego mało. Stało się dla niego interesujące, by samemu dowiedzieć się i przekazać czytelnikowi szerszą informację o tym centrum rejonowym obwodu dniepropetrowskiego, jego ewolucji na podstawie prawdziwych faktów historycznych. Będąc pasjonującym popularyzatorem ukraińskości... Informacja dodatkowa. Wasyl Horłenko pochodził ze starego kozackiego rodu, zapoczątkowanego przez Łazara Horłenkę. Miejsce urodzenia – wieś Jarosziwka w powiecie pryłuckim guberni połtawskiej (obecnie wieś Ukrajinśke w rejonie tałalajiwskim obwodu czernihowskiego). Uczył się najpierw w gimnazjum w Połtawie, potem w Liceum Księcia Bezborodki w Nieżynie. Gruntowną wiedzę z zakresu literatury francuskiej, sztuki i filozofii zdobył na Sorbonie. Z Francji Horłenko wyniósł wpływ wybitnego teoretyka literatury i sztuki Hippolyte'a Taine'a. Na początku lat 80. powrócił do Jarosziwki i rozpoczął pracę na niwie ukraińskiej kultury: badał archiwa i starożytności majątków ziemskich, cerkwi, klasztorów, zapisywał folklor, współpracował z czasopismami. Od 1882 roku był aktywnym współpracownikiem czasopisma „Kijewskaja starina”. Pierwszy artykuł – o kobziarzu z Połtawszczyzny I. Kriukowskim – dał początek okresowi działalności literacko-etnograficznej. Z częstych podróży Wasyl Petrowycz przywoził wiele materiałów i wrażeń, które opisywał i przesyłał do wydawnictw periodycznych. Nawiązał korespondencję z P. Myrnym, P. Martynowyczem, Hanną Barwinok, O. Storożenkiem i in. Listy Horłenki są wzorem wyrafinowanego kunsztu epistolarnego. Wyszukiwał stare ukraińskie książki, brał udział w nabożeństwach żałobnych za Szewczenkę, długo przesiadywał w bibliotekach, pracował nad rozprawami z zakresu historii sztuki i tłumaczeniami francuskich książek, pisał recenzje. W 1898 roku w Kijowie ukazała się seria zabytków książkowych „Ukraińskie propyleje”. Zamieszczono tam takie rozprawy jak „Ojczyzna Gogola”, „Szewczenko – malarz i grawer”, „Dwie podróże z M. Kostomarowem”, „Ukraina w...”. Taką nazwę miała konferencja naukowa, którą zorganizowano w Połtawskim Muzeum Panasa Myrnego. Wydarzenie odbyło się z inicjatywy Połtawskiego biura Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

I Ukraina ma twoje oblicze

...ukraińskiej historii i znanym pracoholikiem, pan Mykoła na długi czas zagłębił się w źródła archiwalne i opracował między innymi czasopismo „Jekaterynosławskije Jeparchialnyje Wiedomosti” za lata 1872–1917. Dzięki tej wytrwałej pracy czytelnik ze zdumieniem dowiaduje się z nowej książki M. Czabana, że Petrykiwka jako miejscowość zajmowała w XIX wieku szóste miejsce pod względem powierzchni i liczby ludności w rozległej guberni katerynosławskiej. Dowiadujemy się, że była tu ziemska szpital, ziemscy lekarze, duża apteka. Że działały tu aż cztery cerkwie chrześcijańskie (obecnie jedna), a podczas I wojny światowej do Petrykiwki przywieziono kozacką ikonę Matki Bożej Samarskiej. Dowiadujemy się nazwisk dobroczyńców, którzy ofiarowywali znaczne sumy na cerkwie, oraz wielu innych rzeczy. Nawiasem mówiąc, o cerkwiach, do których, podobnie jak do Petrykiwki, mam osobisty sentyment, bo w niej się kiedyś urodziłam. Mój tata, Nestor Markowycz, w latach pięćdziesiątych służył w cerkwi św. Jerzego Zwycięzcy jako regent chóru kościelnego, a mama śpiewała w tym chórze. Nasza rodzina mieszkała w małym budynku przy tej starodawnej cerkwi, która jeszcze pamiętała zimowisko Piotra Kałnyszewskiego. W tej cerkwi ksiądz o. Ołeksandr mnie ochrzcił. Urodzona w Petrykiwce, przeżyłam w niej zaledwie dwa latka, a nasza rodzina przeprowadziła się do Dniepropetrowska. Niestety, nie zdążyłam nauczyć się malować chat i talerzy. Za to z biegiem lat opiewałam swoją rodzinną wieś w cyklu wierszy „Zaczarowany świat”, a ponadto napisałam tekst, który później stał się znaną „Piosenką o Petrykiwce”. Śpiewa ją miejscowy zespół wokalny „Żurawoczki” i inne zespoły na Ukrainie. Prezentacja wydania odbyła się w dniu Chrztu Pańskiego w czytelni Dniepropetrowskiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Biblioteki im. Słowiańskich Pierwszych Nauczycieli Cyryla i Metodego. Imprezę otworzyła dyrektorka, zasłużona pracownica kultury Ukrainy Nadija Tytowa, moderowała dziennikarka Walentyna Orłowa. Zebrali się pisarze, dziennikarze, uchodźcy z Donbasu, miłośnicy pięknego słowa. Wystąpili przewodniczący Dniepropetrowskiej Obwodowej Organizacji Narodowej Spілki Pisarzy Ukrainy Fidel Suchonis, szef obwodowego oddziału Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Serhij Tiutiunnyk, p.o. dziekana wydziału psychologii Dniepropetrowskiego Uniwersytetu Narodowego Zoja Bondarenko, artysta, działacz społeczny z Petrykiwki Witalij Panko, działacz społeczny Iwan Dremluha oraz inni dostojnicy. Zabrzmiała „Piosenka o Petrykiwce” do moich słów, ułożona na muzykę Jurija Kutiepowa, w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Taka właśnie jest Hala… Fragment jeszcze niewydanej powieści „Wiosenne pędy”

Kostiantyn SUSZKO, m. Zaporoże Smyczko – to nazwisko panieńskie, a do stolicy niezmiennego północnego agresora Hala wyjechała jako pani Bovan, bo pobrali się czterdzieści lat z okładem temu z Andrijem Bovanem. I nie gdziekolwiek, i nie kiedykolwiek, a podczas wspólnej z Andrijkiem nauki w Wyższej Szkole Komsomolskiej tamże, w białokamiennej. Jak się tam znalazła? A kto wtedy – a były to zwycięskie lata sześćdziesiąte-siedemdziesiąte – nie marzył o karierowych laurach! I to nie w jakimś tam Nikopolu-Chersoniu-Zaporożu-Kachowce, a żeby koniecznie w Moskwie. Na ostatek – Kijów. Halę wabiła romantyka studenckich hufców, nieprzebytych lasów, przycichłej tundry, wielkich nowych budów. Ponieważ adres w Babynie figurował chyba tylko w świadectwie urodzenia, w rzeczywistości zaś – „mój adres – Sowiecki Sojuz”. Co więcej, przed Babyną (jak wtedy się wydawało, podkreślam to!) nie miała prawie żadnych zobowiązań. Mama, była frontowczyni, zmarła, kiedy Hala nie miała jeszcze siedmiu lat, trzy lata później tatuś przyprowadził do domu macochę, która okazała się człowiekiem nie złym, lecz po ósmej klasie szkoły średniej w Uszkalce, która jest pięć kilometrów od Babyny, Halę wysłano do szkoły z internatem… Widocznie stąd u Hali taki towarzyski charakter, stąd „poczucie jedynej rodziny”, inaczej do komsomołu nie przyłączyłaby się. Właściwie, czy widziała ona wtedy w tym komsomole to, co później, po tym, gdy rozpadł się na kawałki „wielki i nieruszalny”, bez zastrzeżeń zaczną mu zarzucać? Stawiam pytanie tak, dokładniej, odważam się na takie pytanie, bo inaczej ani linijki nie napisałbym o Hali Smyczko-Bovan. Zrozumieliście mnie? Mimo tego, że po nauce w Moskwie nie trafiła się praca w KC KPZR, a – Norylsk. Rektor uniwersytetu marksizmu-leninizmu, przewodnicząca zarządu Norylskiego Miejskiego Towarzystwa „Znanie”. Nie skusiłyby mnie te, wcale nie trywialne, linijki z biografii Hali, gdyby w Babynie wzoru, począwszy od roku 2004 aż do dziś, Hala Smyczko-Bovan nie byłaby figurą nr 1. Znowuż, nie swoim wykształceniem i dawnymi stanowiskami, a ową, niezwykle ważną – niezastąpioną częścią! – jaskrawą częścią babynskiej rzeczywistości. Częścią, bez której Babyna byłaby zupełnie inna. Jaką właśnie, boję się nawet wyobrazić… Piszę to i nie poznaję samego siebie – takimi „panegirykami” raczej nigdy nie grzeszyłem. Ale tutaj szczególny… Nie, nie przypadek. A – i świadectwo, i rezultat całego, niech będzie, bukietu cnót. Bez żadnych cudzysłowów. Cnót, gdzie na czołowym miejscu (nie będę gardził patosem) – miłość do swojego kraju, do rodzinnej wsi, do ludzi, energia, czyn, gotowość i zdolność pomóc, kto w tym odczuwa najmniejszą czy największą potrzebę. Kiedy Hala opowiadała mi o swoim bycie w Norylsku, o owych wykładach-seminariach i przyjęciach stołecznych „delegowanych”, o… i tak dalej, ja usiedzieć nie mogłem od nęcącego uczucia, że przede mną rozwija się wątek, dotąd nie opanowany przez nikogo z inżynierów znanych dusz. A mnie jak gdyby nigdy nic. Zresztą czy poradzę sobie z takim. Więc kwituję to choćby tymi linijkami. Sympatyczna, postawna, mądra, wykształcona, niezwykle życzliwa kobieta, a tego, kto podzielił się z nią swoim nazwiskiem, utrzymać przy sobie nie zdołała. Widocznie dlatego nie zdołała, że była… Tak, Andrijko – postawny przystojniak, niemal hollywoodzki aktor, a jednak obok Hali, jak mi się wydaje, wyglądał jak gawraszek (babynska „wersja” susła). Takim szarym-szarym. Celowo za spódniczkami nie ganiał, ale i nie przepuszczał, kiedy jakaś, nie wiedzieć z jakiej biedy znajdowała się ak-k-k-urat w łóżku obok Andrijka. Nawet dwóch synów-chłopców nie zdołało powstrzymać nieokiełznanego tatusia. I wtedy Hala spróbowała go zatrzymać. Ona Andrijka po prostu zostawiła. Zabierając obu chłopców ze sobą. Wróciwszy do Europy, a konkretnie, osiadłszy w Donbasie, tułała się po akademikach, po prywatnych mieszkaniach, pracowała jako niania, gospodyni domowa, kucharka. To był już początek naszej (państwowej?) niepodległości, dlatego też wróciła na Ojczyznę. Póki co nie na rodzinne taurydzkie przestrzenie, ale jednak na Ukrainę. A wkrótce znalazła się i w domu. W pełnym tego słowa znaczeniu – w Babinie. Lecz najpierw urządziła swoich chłopców. Za wszystkie swoje „oszczędności”, które zbierała-przechowywała po karbowańcu-rublu, kupiła w Moskwie mieszkanie, gdzie osiedlił się starszy syn z żoną. Oni w dwóch pokojach, a w trzecim – młodszy brat-jedynak. Wielce kochliwy zaś Andrijko w tamtym czasie smakował życie z inną kobietą, przebywając, jak to mówią, „w cywilnym małżeństwie”. Na ile jest to rzecz niepewna, zwłaszcza dla przedstawiciela płci silnej, nadto przy pieniądzach i z własną „chatą”, Andrijko przekonał się, kiedy dotknął go udar. Mężczyzna niemal całkowicie stracił władzę w nogach. Chyba tylko ciężko siedział w fotelu albo powoli-powoli przemieszczał się po mieszkaniu. A dalej… Lepiej o tym nie mówić. Sami wiecie: śniadanie-obiad-kolacja… A potem – toaleta… A jeszcze wanna… A jeszcze – golić, ubierać… Jednym słowem, nowa żona pospiesznie porzuciła Andrijka. Za to wspólne mieszkanie przerejestrować na siebie zdążyła. Jak i wszystkie pieniążki, które się zaoszczędziły, zostawiła przy sobie. Dokądże teraz Andrijkowi? Jak to dokąd? A dwójka chłopców, z których starszy ma już ponad trzydzieści, a młodszy pod trzydziestkę! A prawowita małżonka, niechby i w statusie rozwiedzionej-porzuconej, ale przecież – matka wspólnych dzieci! Oni, cała trójka, – po co? Gala w tamtym czasie „oswajała” rodzinny Babin. Mówiła mi wprost i szczerze: „Po Norylsku, po Donbasie, właściwie po wszystkim, bez Babina siebie nie wyobrażałam”. A w Babinie, jak to w Babinie. Tak, ojcowski dom, w którym mieszka młodsza siostra z mężem i synem… Tak, ojca i mamy mogiłki na cmentarzu… Tak, przejmujące wspomnienia, którym nie ma końca… A jaki widok na Dniepr z dawnego ojcowskiego ogrodu! A jakie noce w maju! A jaka cisza o każdej porze roku, każdego lata-jesieni-wiosny-zimy, każdego dnia! Przez ostatnie dziesięć lat z Galą komunikujemy się dość ściśle, ile epizodów ze swojego dzieciństwa nakreśliła mi ona! O parę lat młodsza ode mnie, a opowiada o zniszczonych łęgach, jakby one były tu, przed nią. Wie, ile domów było na najniższej ulicy, gdzie teraz hulają fale, pamięta ludzi, którzy tam żyli, nie zapomniała, jak pachniała turzyca na wiosnę, która opasywała zatoki, cieśniny i jeziorka, po których zostały same wspomnienia. Ona bezbłędnie wymawia uliczne przezwiska bliższych i dalszych sąsiadów, wykłada, kto i jakim charakterem był obdarzony, z radością przypomina sobie dzień, kiedy jej pierwsza nauczycielka, jej rodzona ciotka Maria Ołeksandriwna postawiła jej pierwszą piątkę. Mówi: „Szłam do domu, sama szłam, bo tak chciałam, i wydawało mi się, że wszystko wokół, zwłaszcza – wysokie stare akacje – radują się razem ze mną. Powiedziałam o swojej pierwszej ocenie ojcu, i on też się ucieszył. A potem, nie mówiąc nikomu ani słowa, poszłam na cmentarz i podzieliłam się swoim sukcesem z mamą…”. Swoją drogą, rodzonej mamy Gala nie zapominała i nie zapomina nigdy, i przez pierwsze kilka lat nauki w szkole ona podczas lekcji nagle zaczynała płakać. Wszyscy, jak nauczyciele, tak uczniowie, wiedzieli, o co chodzi, i Gali pozwalano wyjść z klasy… Wartość wspomnień Gali jest w tym, że wszystko opowiedziane przez nią działo się jednocześnie z moją obecnością we wsi. Z detalami, które są zrozumiałe dla mnie bez dodatkowych wyjaśnień. To było niemal nasze wspólne dzieciństwo-dorastanie-młodość. Z uwagi na dziewczynkę, tutaj – żadnych poprawek, przeciwnie, w przekazie przyszłej narzeczonej-żony-mamy-babci wszystko to nabiera dodatkowych nie tylko odcieni, ale i treści. Ja przecież mówię, z Galą Smyczko-Bowan zaprzyjaźniliśmy się w ciągu ostatniego dziesięciolecia i teraz nie mogę pojąć, jak to w mojej nowej babińskiej „odysei” mógł znaleźć się okres bez takiej osoby! Bez posiedzeń w prostej, typowo babińskiej letniej kuchni przy stole z cudownie klasycznym babińskim barszczem, z twarożkami, pierożkami-naleśnikami-racuchami, ze smażoną rybą czy ziemniakami. Oczywiście, na tle niepowtarzalnych wspomnień o naszej dawnej wiejskiej przeszłości, przy obecności rozmów o permanentnie burzliwej teraźniejszości i Babina, i Ukrainy w całości… Oczywiście, przy tym wznosimy toasty, popijając prześwietny koniak samogon, oczywiście, produkcji Gali. A potem pijemy herbatę w towarzystwie niedoścignionych konfitur czereśniowych lub malinowych, bez wątpienia, wyrobu Gali. Kto Gali nie zna, słysząc ją, może dojść do wniosku, że ona nie tylko nie jest konsekwentna, ale i jakaś roztrzepana. I nie tylko w rozmowie, ale i w czynach. Lecz oto bierze się pani Bowan do roboty i wszystko staje na swoim miejscu: powiedziane – zrobione; obiecane – dotrzymane; dano nadzieję – zrealizowane. Przy tym nie wpadajcie kobiecie pod gorącą rękę, kiedy ta jest w procesie pracy! Zademonstrujecie swoją nieudolność czy nieporadność, tylko pióra z was będą lecieć. Nie, Gala nie zaczęła pretendować do ojcowskiego domu na prawach starszej córki-siostry. Ona kupiła dom sąsiedni. A sama… Myślicie, że tylko to robi, że napawa się widokiem na Dniepr i mdleje od babińskiej ciszy wieczorami, a to i nocami? Oczywiście, wszystko to jest. Ale – krótkimi epizodami. Między którymi – opieka nad ciężko chorą rodzoną ciotką – jej pierwszą nauczycielką. Syn z żoną mieszkają w Ordżonikidze (Pokrow), a Maria Ołeksandriwna do samej swojej śmierci pozostawała pod opieką siostrzenicy. (Czy przydało się doświadczenie rektora uniwersytetu marksistowsko-leninowskiego, a umiejętności niani się przydały…). I tak – przez kilka lat. Jednocześnie – niemal półhektarowy ogród, kury, kaczki, króliki. Gdzie znajdowała i znajduje czas, aby ze wszystkim tym się uporać? Gala sama nie wie. Więc po cichu-skrycie wybiła 42-metrowej głębokości studnię na swoim podwórku. Bo wiejski wodociąg coraz częściej zaczął ulegać awariom. A z brzegu, otoczonego 20-metrowymi urwiskami, wiadrami wody nie nanosisz. Do tego, spożywać „kachowską wodę” bez przegotowania nie można… Do tego… Jednym słowem – studnia. A woda w niej!.. Brałem do miasta na analizy. Oddałem, gdzie trzeba, i za tydzień obiecali wynik. Ale zadzwonili już po trzech dniach. Męski głos podekscytowany zapytał: „Skąd pan wziął tę wodę? Myśleliśmy, że takiej już na świecie nie ma. To – cud! Nią nie pragnienie należy gasić, a leczyć się”. A ja wiem, co to za woda. I Hala wie. To – elementarnie woda z Dniepru, taka, jaką była przed „kachowskim rozlewiskiem”. Rozpoznaliśmy naszą rodzimą wodę już po jej niepowtarzalnym zapachu (a mówią, że woda nie pachnie!), a co więcej – po unikalnym smaku. Woda z Dniepru rzeczywiście, jak pisał jeszcze Herodot, jest słodka. Kiedy spróbowałem jej, tej ze studni, po raz pierwszy, zamknąłem oczy, znieruchomiałem i wydało mi się, że jestem na naszej mierzei i piję wodę prosto z Dniepru, leżąc na brzuchu, opierając się na zgiętych rękach i palcach stóp… Teraz ta woda, ratując się przed ludzką samowolą, schowała się pod ziemię, pod piasek, pod żwir, pod kamienie. U Hali woda jest z podziemnego jeziora, które kiedyś łączyło się z dawnym Dnieprem. Tak wyjaśnili geolodzy. Tymczasem samotna kobieta nie tylko dotarła do prawdziwej wody w babinskich głębinach, ale też wyposażyła we własnym domu system ogrzewania parowego, toaletę, łazienkę. A jak być z drugim „rozwiedzionym-rozłączonym”, a do tego bezradnym Andrijkiem? Trzymajcie się, jeśli stoicie, żeby nie upaść: Hala znalazła swojego byłego i przywiozła do Babiny… Jeszcze zastałem Bowana-starszego, kiedy mógł nie tylko sam się ubierać, ale i wychodzić z domu. Powoli, powoli, z kulami po obu stronach, ale wychodził. I siedział w ogrodzie, w pełnym tego słowa znaczeniu płosząc kury, żeby niczego tam nie dziobały. (Choć jakaś pomoc dla biednej kobiety!). A potem gruchnął drugi udar. Ten już na długo przykuł mężczyznę do łóżka. Prawie żadnych ruchów. A zestaw potrzeb ten sam, co zawsze (jeśli nie większy…): śniadanie-obiad-kolacja-toaleta-łazienka-„fryzjer”… I tak dalej. I to „tak dalej” trwa lata i lata. Co prawda, z czasem trochę odpuściło: Andrij mógł oglądać telewizor, półsiedzieć-półleżeć, ale wszystko to – tylko w domu, w tym samym pokoju, przez dwadzieścia cztery godziny na dobę. Bardzo przenikliwi, niezwykle wnikliwi, skrajnie obeznani ludzie twardo uważają, że cały szkopuł tkwi w moskiewskiej emeryturze Andrija Bowana. Mówią, że przez nią Hala zabrała męża do siebie. Pikantna uwaga. Tylko z dwoma zastrzeżeniami. Pierwsze: „mędrcom” zupełnie nie są znane prawdziwe parametry zabuhriwskiej emerytury Andrija i dobrze, inaczej byliby skrajnie rozczarowani. Drugie: chory człowiek wymaga tyle uwagi, tyle nerwów, że nie da się ich zrekompensować żadnymi sumami pieniędzy. Ani w drewnianych moskiewskich rublach, ani w zielonych zamorskich baksach. (O hrywnach już nawet nie wspominam). Tutaj chodzi o co innego. O to, czego „mędrcy” nie pojmą nigdy, ponieważ w swoim czasie nie zdołali ustalić-zrozumieć, kogo to los zwrócił Babinie w osobie niewysokiej, przyjemnej, wiecznie zajętej kobiety. Więc nie wiedzą, co to za człowiek – Halyna Smyczko. Więc mówię ja: żaden z „mędrców” za nic i nigdy nie wróciłby do takiej wsi jak Babina, mając za plecami choćby krztę tego życiowego stażu-doświadczenia, które ma Hala Bowan. W tym jestem przekonany na sto procent, tak jak jestem pewien tego, czyje nazwisko noszę. Hala i „mędrcy” – to istoty absolutnie z różnych światów. Chociaż mieszkają na tej samej ziemi i pod tym samym niebem. Właśnie ta wspólna ziemia określa wiele rzeczy. Przecież wszyscy są w granicach „jednego terytorium”, do jednego sklepu chodzą, na jedną marszrutkę liczą, jeśli trzeba dostać się do centrum rejonowego. A ona, ta była moskwiczanka (tak Halę za plecami nazywają niektórzy w Babinie), czego jej trzeba? Więc wychodzi na to, że i ona, jak wszyscy. I stosunek do niej powinien być jak do wszystkich. A jednak, jeśli chodzi o te „za plecami”, to może i ostrzej można… Kogo Bowanicha próbuje przekonać o własnej bezinteresowności tym, że dokarmiła do śmierci własną ciotkę, przy tym nie roszcząc sobie praw ani do jej domu, ani do rodzinnego ojcowskiego? Tak ona jeszcze siostrę z całą jej rodziną wzięła pod własną opiekę, „mędrcy” aż szaleją z frustracji… Zwłaszcza po tym, jak zmarł mąż siostry. Dokładniej, on wtedy jeszcze żył, po prostu się rozwiedli, ponieważ pił bardzo nieboszczyk Hryćko. Hala i tutaj… Kupiła Hryćkowi osobny dom, doprowadziła tam prąd. Z emeryturą Hryćka też wszystko załatwiła.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

była radną w radzie wiejskiej. Aż do ostatniej słynnej reformy terytorialno-administracyjnej na wsi. To był prawdziwy przedstawiciel ludu. Gala zajmowała się naprawą dróg, pracą wodociągu, zaopatrzeniem w energię elektryczną. To, że tak powiem, w oficjalnym, czy też klasycznym planie. Jeśli chodzi zaś o problemy czysto ludzkie… Bowansza była mile widziana w każdym domu. Spostrzegawcza, o analitycznym umyśle, potrafi dać – i w pewnych okolicznościach daje – wyczerpującą charakterystykę każdemu mieszkańcowi wsi. Bez taryfy ulgowej ani na wiek, ani na płeć, ani na stosunki rodzinne czy przyjacielskie. Opisze tak, że w jednym przypadku, choć zamiast ikony wystawiaj, a w drugim – lepiej by oczy moje go (jej) nie widziały. Ale kiedy przyciśnie tego czy owego, Gala Smyczycha jest obok. “Bo to przecież babinczy, ktoż im pomoże…”. Nie tylko babinczom z dziada-pradziada. Byłego przewodniczącego rady wiejskiej, przybysza z Donieckich Grzbietów, znieść nie mogła. Za jego… Właściwie, nie będziemy o tym. Główne, co Galę oburzało: człowiek przybłąkał się do wsi, ratując się przed prokuratorską uwagą za swoje “osiągnięcia” na byłym nie niskim stanowisku, a tu nagle stał się przewodniczącym wsi! Ale kiedy Kostin poważnie zachorował, Gala wezwała “pogotowie”. I póki to przebijało się do Babina przez pięćdziesiąt i jeszcze pięć wiorst, zrobiła dla chorego wszystko, co możliwe z niezbędnego, w granicach własnej dyletanckiej wiedzy lekarsko-felczerskiej. Gala “użerała się” z kobietą, która złamała rękę i nigdzie się nie zgłaszała; regularnie odwiedzała inną, leżącą, chorą; wynajęła samochód, żeby pilnie odwieźć kontuzjowanego młodzieńca do szpitala w Kamieńcu Dnieprzańskim. Temu kupuje leki w aptece rejonowej, temu załatwia emeryturę, temu wywalcza zasiłki, temu organizuje pomoc pieniężną. Zaszedł kiedyś do mnie pod wieczór Gienka Wysłyj. Jakiś… nie to, żeby bardzo smutny, a czymś jakby głęboko zmieszany. Podszedłem bliżej, a Gienka ma łzy w oczach… Właśnie napłynęły. – Co się stało? Gienka machnął ręką przed oczami, westchnął. – Ot, gdybym palił, to teraz tak bym się zaciągnął!.. Ciekawe, przecież nie pali Gienka już z pięć lat, jak nie więcej. A teraz nie o kieliszku mówi, a o tytoniu. – Co, Gienku, co? Gienka jeszcze raz westchnął. Spojrzał na mnie. – Ty wyobrażasz sobie, ona mi głowę umyła… – Kto? – Dziad Pihto! Bowansza, mówię przecież. – Co znaczy, umyła? – Bardzo prosto. Nalała gorącej wody do wielkiej miski, zmusiła mnie rozebrać się do pasa… No i nachyliłem się nad miską… A ona – mydłem dla dzieci, potem szamponem… I ramiona Gienki drgnęły w niemym szlochu… Wyprostował się. Jeszcze raz wytarł oczy. – Ot, szedłem do ciebie, ledwo się powstrzymywałem, a tu już… Kaleka ze mnie (Gience ręce nie podnoszą się powyżej ramion. – Aut.). A kaleka – on i w Afryce kaleka. Dokładnie już nikomu niepotrzebny. I skąd ona u nas taka, ta Gala, powiedz mi? Piotrowi Kramarence, jeszcze jednemu bezrodzinnemu babincowi, Bowansza wyprała koszule i podkoszulki. Pietryk nie chciał przynosić, więc moskwiczka przyszła do niego i sama zebrała, co znalazła. Maksyma Hromczaka – ten żonaty – ostrzygła. Saszy Mycykowi – rozwiedzionemu – przemyła, oczyściła, zdezynfekowała, posmarowała “ranostopem”, przyłożyła listkiem glistnika i zabandażowała ranę na ręce. A ile razy, kiedy ja gospodaruję u siebie wczesną wiosną, albo późną jesienią bez żony, zdarzało się oto takie,… – Iwanow-i-i-cz! – rozbrzmiewa od bramy głos siostry Gali, Tatianki. – Oto wam Gala barszcz przekazała. Właśnie ugotowała. Litrowy słoik, ja już wiem, – przepysznego babińskiego barszczu. Ze swoim burakiem, z własną kapustą, z taką samą fasolą. I oczywiście, z mięsem: wieprzowina – z kamieńskiego bazaru albo kurczak – z własnego podwórka. Żeby smakowitość nie wystygła, słoik starannie owinięty w gazetę, a jeszcze włożony do foliowej torebki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Będzie wieś – będzie Ukraina

Mało jej było ukochanego Andrijka… Że młodsza siostra Haliny, urodzona przez macochę, ma pewne odchylenia w psychice, po wyglądzie nawet nie powiesz. Taka sama sympatyczna jak i Hala, uprzejma, pracowita, tylko, jak uważa starsza siostra, trochę zahamowana. Ale przecież zamężna. O, zamężna! To i synek młodszy też z odchyleniami. I też po wyglądzie nie określisz – chłopak jak chłopak. Chyba tylko do wojska uznali go za niezdolnego. Do pracy też brać nikt się nie śpieszy, gdziekolwiek Sławko by się nie zwracał. Znowu wtrąciła się Hala. Ale najpierw załatwiła siostrze emeryturę z tytułu wieku. Chociaż i minimalna, to jednak grosz. Potem wzięła się za Sławka. Półtora roku woziła po komisjach-przekomisjach i udowodniła jednak istnienie u siostrzeńca „odchyleń”! Jemu też przyznano emeryturę, z tytułu niepełnosprawności. Maleńką taką emeryturkę, ale, znowuż, – to jednak! Sławko – chłopak ugodowy i w gospodarstwie co nieco zrobić może. Dokładniej, mógł. Zanim zaczął zaglądać do kieliszka. Niby nie z własnej woli, wiejscy „chłopcy” nauczyli i przyuczyli… Więc – znowu ciotka Hala. Urządziła Sławika w bazie wypoczynkowej w jednym z nadazowskich miasteczek. Miesiąc pracuje siostrzeniec… Wszystko dobrze! Drugi. Trzeci się zaczął. A pewnego razu przed obiadem wszedł na podwórko, cały w siniakach i bez grosza w kieszeni. A zarabiał przecież w bazie Sławik stosunkowo nieźle. Przyjechał i napił się tak, że zaczął grozić ciotce: „Ja cię zabiję!” Krzyczał wieczorem, a rano zniknął na cały dzień. Gdzieś, zapewne w tamtej porze, odezwał mi się telefon komórkowy. „Na drucie” Hala… – Jesteś teraz bardzo zajęty? – A co? – No, ja pytam… – Trzeba ci w czymś pomóc? – Pomóc nie pomóc, a mam świeży barszcz. Mógłbyś zajrzeć. Po cichu dotarło: sprawa nie w barszczu. Dokładniej, nie tylko w nim. Chociaż – na pierwszym miejscu, oczywiście, ta unikalna babinska potrawa. Więc o nic nie pytam… – Biegnę! – Tylko patrz – nie potknij się. W głosie Hali ledwo słyszalnie zadźwięczała pełna nadziei rozwaga, znaczy, wszystko mniej więcej w porządku. Talerz barszczu z kurczakiem opróżniłem jednym zamachem. Nie odmówiłem też kieliszka. Ja – mniej, a Hala jeszcze mniej. Wziąłem się za sałatkę jarzynową. Słucham Hali, nie przerywając, chociaż nie ze wszystkim się zgadzam. W szczególności nie w smak mi, że Hala tak oto… delikatnie mówiąc, ekspresyjnie charakteryzuje swojego siostrzeńca. Teraz charakteryzuje, ogólnie zaś chodzi za nim jak kwoka. I kurteczkę mu modną kupiła, i spodnie, i adidasy. A czapka z daszkiem jaka! Oczywiście, powiadają, jakoby z lumpeksu, ale jednak! Sławik takiej w życiu by sam nie kupił. Milczę. I nie tylko dlatego, że w odpowiedzi usłyszę: „A gdzież go podziać! Ojca nie ma, mama o jaka… No i sam…” To ja wszystko rozumiem i zgadzam się, ale jest jeszcze jedno. To, gdzie mi swojego nosa wtykać nie należy. Bo moja uwaga będzie szczekaniem zza rogu. Smacznie opowiadając o „wyczynach” Sławika, Hala nagradzała siostrzeńca nie tylko przedostatnimi, ale i całkiem ostatnimi słowami, no nijak nie w stylu byłej rektor uniwersytetu marksistowsko-leninowskiego. Przed zmierzchem pojawił się Sławik, pognieciony, ponury. „Wybaczcie, Halino Hryhoriwno… Co wam przy gospodarstwie zrobić?” Hala posadziła siostrzeńca za stołem. Nalała barszczu… Odprowadzając mnie, przy bramie powiedziała: – Ty nie waż się wyrzucać Sławkowi jego gróźb. W ogóle nic mu o tym nie mów. I Tetiance też. Niech zostanie między nami. Tetiana – młodsza siostra Hali, mama Sławika. Niech zostaje… Nie dążyłem do wyjaśnienia, według jakich cnót można by określić istnienie u Haliny Smyczko-Bowan talentów kierunku humanistycznego, ale słuchając, a bardziej – obserwując jej czyny, przekonuję się o głębokiej prawdziwości twierdzenia, że „geniusz – przyjaciel paradoksów”. Bardziej paradoksalnej natury niż Hala, spotkać nie było dane. Zdaje się, lat dziesięć, jeśli nie więcej, Wasyl TRYLIS Bardzo popularne powiedzenie. I chyba rzeczywiście słuszne. Przynajmniej kuszące. O wsi marzą nawet ci, którzy kiedyś choć raz odwiedzili ją podczas letnich wakacji. A ten, kto wychował się na wsi, umie wszystko zrobić własnymi rękami – czy to kurczakowi łeb ukręcić, czy prosiaka zabić, czy studnię wykopać, czy dom postawić – ten w ogóle nie potrafi wyobrazić sobie Ukrainy inaczej, jak tylko jako kraju kwitnących, zamożnych wsi. Wszystko to prawda, lecz pozostaje niewyjaśnione, czy wieś będzie istnieć. Spójrzcie uważnie na ten nagłówek-powiedzenie. On sam w sobie krzyczy, że istnieją wielkie wątpliwości. I to coraz większe. Bo z każdym rokiem podtrzymuje je coraz głębsze i nieodwracalne wymieranie naszych wsi. Dla wielu postępowych, wysoko intelektualnych mieszczuchów to już wystarczający argument na korzyść zaawansowanych technologicznie sposobów życia w żelbetowych ulach. Ale przychodzi zła godzina i w żelbetowych ulach robi się zimno, ciemno, niekomfortowo, a co tam – robi się po prostu strasznie! Nagle widzimy całą wrażliwość, zawodność betonowej cywilizacji. Nie, nie widzimy! Nie chcemy i w końcu nie możemy widzieć wszystkich zgubnych skutków naszego sztucznego komfortu, gdzieś jeszcze trzymamy swoją bezpodstawną pewność, że to zaraz minie, że to po prostu zły sen. Nagle giniemy od wybuchów, od zimna i głodu, od bezradności, chorób i ran, ale w naszej podświadomości już dawno i mocno siedzi zakorzeniony telewizyjny paradygmat: film zaraz się skończy i nawet jeśli będzie miał smutne zakończenie, to i tak wyłączymy to „głupie pudło” i pójdziemy do kuchni zajadać stres, bo już zaraz mają przywieźć świeżą pizzę. Pozbyć się tego paradygmatu nikt nawet nie próbuje. Po co? Nie będziemy przecież wracać do średniowiecza; a wielu lubi wywoływać w swojej wyobraźni wielką, ciemną, wilgotną jaskinię i zwierzęce skóry zamiast rozsądnej bielizny termoaktywnej. I prysznica, nawet ciepłego prysznica nie ma, wyobraźcie sobie! Takie oto wewnętrzne kino: strasznie, ale to przecież tylko kino. I czepiają się ludzie swojego plastikowo-asfaltowego raju, jak leniwy głupiec otula się kocem, kiedy zaczyna na niego kapać lodowata woda z przegniłego sufitu. A co z wsią? Co ona ma z tym wspólnego? A nasza wieś jest jak litera „ї”: niby jest, a jak przychodzi co do czego, to niby jej nie ma... Bo rzecz nie w tym, żeby być, a w tym, żeby koło się kręciło. Jakie jeszcze koło? Swaroga. Krąg Swaroga. Porządek świata. Dziadku, przestań zgrywać głupka, bo przestaniemy czytać. A wy i tak nie czytacie. Wy ten „galop truchtem” nazywacie czytaniem? Jutro zapomnicie nie tylko o czym „czytaliście”, ale i o samym fakcie czytania. Ale nigdy nie zapomnicie, że umiecie czytać. No dokładnie tak samo jak z literą „ї”: niby ona u was jest, a jak przychodzi co do czego... Czym jest nasza wieś? Jak dowiedzieć się, czy będzie ona, nasza wieś? Odmawiam odpowiedzi na to pytanie. Nie dlatego, że rozmowa o dzisiejszej wsi jest bolesna jak stary, chory ząb, którego i wyrwać strach, i wytrzymać nie sposób, ale dlatego, że ta rozmowa jest daremna. Czym jest dzisiejsza wieś i jaka będzie, i czy będzie – nikt nie wie, nawet sam Pan Bóg. Oczywisty obraz naszych wsi jest tak bezładny, że każda dyskusja natychmiast tonie w sporach i nieporozumieniach. I żadnych skutków, poza gorzkim żalem. Dlatego powiem o tej wsi, która rzeczywiście była wsią w oczywistym dla wszystkich sensie i która sama sobie nadała nazwę. Pojawienie się wsi było wydarzeniem nie mniej ważnym niż opanowanie ognia, ale mniej skandalicznym, a do tego rozciągniętym na tysiące lat, a więc niezauważalnym. Nawet współcześni badacze go „nie zauważają”. Ot, nie jest warte ich uwagi. A tymczasem wydarzyło się wielki cud. Od koczowniczego, myśliwskiego, rybackiego, a nawet po prostu rozbójniczego sposobu zapewniania bytu, niektóre ludzkie wspólnoty przeszły do osiadłego życia rolniczego. Od słowa „siąść” (sisty) utworzyły się słowa „osiąść” (osisty), „siodło” (sidło), „wieś” (siło – w dialekcie). Zamieńcie niezrozumiałe dla was „ї” na autorytatywne „ъ” („jer”) i wymówcie po dawnemu jako „je” – oto i cała etymologia nazwy. Włóczyło się, włóczyło jakieś plemię po świecie w poszukiwaniu jedzenia – i wreszcie osiadło, usiadło na ziemi, osiadło. Tak ci osiadli ludzie dożyli do nas z wami, tylko że my już dawno nie mamy pojęcia, skąd wzięło się słowo „wieś”. Ale w końcu sedno nie w nazwie, a w istocie. Wieś to zjawisko nie kulturowe, a naturalne. To pierwsza rzecz, którą należy zrozumieć i zapamiętać. Oczywiście wieś bez elementów kultury jest niemożliwa, one w niej zawsze były i są, choć wyparte na drugi plan, rozwijają się niespiesznie, ale nieuchronnie i wreszcie (w naszych czasach) zaczynają dominować, wypierając na drugi plan wszystko, co naturalne. Kiedy kultura dorasta do poziomu cywilizacji (to wtedy, gdy w każdym domu jest gaz, toaleta, elektryczność i internet, a w obejściu nie ma już ani sadu, ani ogrodu, chyba że ar czy dwa dla zabawy, nie ma roboczych wideł, kos, grabi, łopat, motyk, siekier, nie ma stodoły, krowy, świń, ale jest wielki garaż z samochodami dla wszystkich członków rodziny i jest wąski asfaltowy wyjazd na trasę do Kijowa, a w miejscowym sklepiku jest szeroki wybór produktów mięsnych, mlecznych i chlebowych, nie mówiąc już o jajkach, bananach, morzu piwa i różnego rodzaju rupieciach, bez których żaden „wieśniak” nie czuje się pełnoprawnym bogatym Ukraińcem, a pola, nasze bezkresne pola, obrabiają, zasiewają, zbierają i gdzieś wywożą plony jakieś maszyny-potwory) – to taka cywilizacja ostatecznie niszczy wszystko, co nazywało się wsią. Oprócz nazwy. Nazwa zostanie. Tak samo, jak zostają imiona Kolady czy Mokoszy – z dawnym urokiem, ale bez zrozumienia. Ale przecież nie jesteśmy całkiem świniami. Coś nam doskwiera, czujemy, że coś straciliśmy i że tego straconego nam brakuje. Wieś jest taka piękna. Zwłaszcza latem. Pojechalibyśmy tam choćby zaraz, ale tam przecież ani apteki, ani przedszkola, ani szkoły, ani poczty, ani... tam nawet pracy nie ma, żeby choć na rachunki zarobić! No widzicie. W naszej wsi już, okazuje się, i pracy nie ma. To nie jest śmieszne. U współczesnego człowieka, zwłaszcza miejskiego (a to przecież większość populacji), PRACA nie jest związana z PRODUKTEM, a związana jest z PIENIĘDZMI. No to, współczesny człowieku, siedź w swoim żelbetowym ulu, 40 godzin tygodniowo dokręcaj takie same śruby, powtarzaj jak dzięcioł, że przez całe życie pracujesz, i otrzymuj swoje rachunki za taką uczciwą pracę. Której ty ani sensu, ani skutków nie znasz, nie będziesz znać i nie chcesz znać. Za to poza tą pracą – żadnego kłopotu, tylko rozrywki. Jak to nie dziwne, ale to odpowiada praktycznie wszystkim. A kto jeszcze nie przeniósł się do miasta – to pewnie nieudacznik. Ale on jeszcze ma czas. Socjalizm nauczył nas pocieszać się jakąkolwiek, najczęściej bezsensowną pracą, otrzymywać za nią „minimum socjalne” (a czasem nawet trochę więcej) i o nic nie dbać! I okazało się to tak wygodnym, ciepłym kocem, że rzeczywiście nikt o nic nie dba. Jaka tam wieś! Wieś, prawdziwa wieś, która na tej ziemi istniała od czasów Trypola, była całościowym, samodzielnym, żywym organizmem, który żył jednym życiem razem z otoczeniem i mógł obejść się produktami własnej PRACY. Słyszycie? Własnej pracy! Ale to była prawdziwa praca – rozsądna ludzka praca. Była nielekka i wymagała ciągłego czuwania rozumu: żadnego zbędnego ruchu, każdy szczegół dziesięć razy przemyślany naprzód, zrobić i nie napracować się, jak dbasz, tak masz, co zasiałeś, to zbierzesz... Słowem, ogromna wiedza zawodowa, która tworzyła się wiekami, ale i sama kształtowała rozsądnego, pracowitego wieśniaka. Odrzuciliśmy dzisiaj podstawowe założenia tej nauki (choć powtarzamy je w szkolnych podręcznikach „dla niepoznaki”), ale mimo wszystko tęsknimy za wsią. Każdemu tam coś się podoba – krajobrazy, pieśni, hafty, świeże mleko, przypieczona słomą słonina, czyściutka rzeczka... Nie smakuje tylko to, że „tam pracy nie ma”. No nie powiem przecież, że naprawdę rozleniwiłem się do granic i niczego tak nie boję się, jak prawdziwej pracy i prawdziwej odpowiedzialności za nią. Jeszcze jest czas. Ale kiedy sprytni ludzie przekształcą i wieś w cywilizowany przemysłowy konglomerat, wtedy czas się skończy. Jak skończył się przemysł czumacki, w którym ludzka moralność dominowała nad ekonomicznymi i finansowymi prawami. Jeszcze jest czas. Ale niedużo. (Zachowujemy pisownię autora, który używa żelechiwki)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Petro ANDRIJCZUK: „Ukraińską pieśń czeka ogromny rozkwit”

17 stycznia skończyło się 65 lat znanemu muzykowi, działaczowi społecznemu, członkowi Proświty, artystycznemu kierownikowi ludowego chóru „Darnyczanka” Petrowi Ołeksandrowiczowi Andrijczukowi. Z okazji jubileuszu Maestro udzielił ekskluzywnego wywiadu dla „Słowa Proświty”. Halina Datsiuk: Panie Piotrze, skąd zaczyna się wasza pieśń? Piotr Andrijczuk: Z Borszczowa na Ziemi Tarnopolskiej, gdzie urodziłem się w rodzinie bardzo utalentowanych rodziców. Mama była Ukrainką w głębi duszy, a pieśń stała się jej częścią. Od dzieciństwa brała udział w różnych przedstawieniach, śpiewała w zespole i w chórze. Była czynną działaczką OUN-UPA, walczyła o idee, które niszczyła rosyjska „szarańcza”, za co dostała 10 lat łagrów i odbywała zesłanie w Norylsku. W obozie w amatorskich kobiecych przedstawieniach grała role travesti: mężczyzn, diabłów – teatr więzienny trzymał się na niej. Po powrocie z GUŁagu śpiewała w chórze cerkiewnym – pieśń zawsze była przy niej. Tata był innego usposobienia – pacyfistą. Sympatyzował z UPA i pomagał jej, ale do broni nie sięgał. Tata miał wspaniały głos, śpiewał w męskim chórze. Jednak jego największy talent ujawnił się w szewstwie. Był wytrawnym szewcem! Robił piękne obuwie: buty, meszty, trzewiki, sandałki – ludzie stali u niego w kolejce po pół roku, czekając na zamówienie. Wszystko robił sam – od obmiaru aż po malowanie gotowej pary obuwia. Nawet z Tarnopola poważni ludzie zamawiali u taty buty – ktoś na polowanie, ktoś na wyjścia. Tata był majstrem na wszystkie ręce. Razem z mamą zbudowali dom w centrum Borszczowa, koło studni, z której do dziś pół miasta pije smaczną wodę. H. D. Zawsze podkreślacie, że tata z mamą byli inteligentnymi ludźmi. P. A. Tak, to byli wysoko kulturalni, oczytani ludzie. Odwiedzali wszystkie koncerty w Borszczowskim Domu Kultury, przychodzili na wieczory muzyczne z moim udziałem. Kupowałem rodzicom bilety na dobre filmy – zawsze w dziesiątym rzędzie, „żeby nikt nie nadepnął na nogi”. Omawiali treściwe tematy kulturalne i nigdy o nikim nie plotkowali. W domu tata z mamą często śpiewali razem. Zaczyna tata: „Cwitie teren…” Mama z innego kąta podchwytuje: „a cwit opadaje…” Nie patrzą na siebie, każde zajmuje się swoją sprawą… „chto w ljubowi ne znajetsja…” – dwoma głosami, powoli, zespół zdumiewający, harmonia! A ja słuchałem i chłonąłem. A kiedy zacząłem dorastać, postanowiono oddać mnie do świeżo otwartej szkoły muzycznej. A tu – ogromny konkurs. Poprosili mnie, żebym powtórzył nutę, a ja nie mogę, jeszcze jedną – nie wychodzi. Tak się nie dostałem, choć bardzo chciałem się uczyć. Wtedy zająłem się z dziećmi ulubionym futbolem i uspokoiłem się. A rodzice nie tracili nadziei, że oddadzą syna do nauki muzyki. I oto pewnego razu pod jesień wchodzi na nasze podwórko mężczyzna: „Sława Jezusowi Chrystusowi! Jestem waszym nowym sąsiadem Iwanem Pawlukiem, przyszedłem się poznać”. Usiedli w izbie, poczęstowali się. Pawluk wyjął z futerału domrę i jak zagrał! Zapłakałem: „Chcę też się nauczyć!” A Pawluk właśnie zbierał klasę na domrę. I tak się w Bogu gwiazdy ułożyły, że zostałem pierwszym uczniem w Borszczowskiej Szkole Muzycznej z naboru na domrę. Byłem pilny, lecz domra wymagała wielkiego wysiłku, a nauczyciel wydawał się surowy: gdzieś przyciśnie mi palec, popchnie, a ja przecież pierwszoklasista, boli mnie… Jeszcze przed szkołą zajmowałem się tańcem, śpiewałem w chórze w Pałacu Pionierów. Chórem kierował muzyk-obrońca praw człowieka Mykoła Horbal! W Borszczowie KGB go aresztowało jako „niepewnego politycznie”. Gdy tego zacnego człowieka sądzono niesprawiedliwym sądem, w trzech gazetach wydrukowano oskarżycielskie artykuły. Moja mama te gazety zachowała, choć oczywiście się bała, bo sama była „strażniczką więzienną”. Nadal się przyjaźnimy z Mykołą Andrijowyczem, bywa na koncertach „Darniczanki”. Na domrze grałem, dopóki nie usłyszałem, jak dzieci grają na bajanie. I jakże mi się zachciało się nauczyć! Uzgodniliśmy z dyrektorem, że opanuję dwie specjalności: nie zrezygnuję z domry (bo już miałem pewne osiągnięcia) i równolegle nauczę się gry na bajanie. Teorii uczył nas barwny pedagog Zinowij Kłoczak, który bezgranicznie kochał dzieci, opowiadał nam wesołe historie, śmialiśmy się i uczyliśmy z przyjemnością. Prawda, że ponieważ nie miałem słuchu, dyktanda przepisywałem od starszego o dwa lata Stepana Demianyszyna z Wowkowiec, który miał od natury absolutny słuch. Jego ojciec był niewidomym diakiem, a Stepan dźwigał krzyż „syna diaka”... Wspaniały, słoneczny mój przyjaciel żyje do dziś w Borszczowie, prowadzi dwa chóry. Pewnego razu pan Zinowij mówi: „Nie przepisujcie, dzieci, chcę się dowiedzieć, czego was nauczyłem”. Postanowiłem nie przepisywać: byłem grzecznym chłopcem. I napisałem dyktando bez jednego błędu. Nauczyciel nie uwierzył, przesadził mnie dalej od Stepana i kazał napisać jeszcze jedno. Znów napisałem bezbłędnie! Wtedy nauczyciel wziął mnie na ręce, zaniósł na korytarz i zawołał: „Chodźcie wszyscy zobaczyć cud!” Nauczyciele podają mi nutę, a ja trafiam. Raz, drugi – znów trafiam. Tak w trzeciej klasie ujawnił się u mnie absolutny słuch! Dlatego dziś mówię moim studentom: „Nigdy nikogo nie skreślajcie, bo nie wiadomo, kiedy może wybuchnąć talent”. Rodzice niezmiernie cieszyli się z moich sukcesów, na wszelkie sposoby zachęcali do nauki. Myślę, że we mnie widzieli urzeczywistnienie własnych talentów. Kiedy kupiono mi bajan, to czasem nie mogliśmy się z tatą nim podzielić. „Olesiu, zostaw bajan, robota stoi” – mówi mama. A tata patrzy w lustro i ściga się ze mną, kto szybciej nauczy się grać lewą ręką. Mama bardzo mnie kochała i dbała, żebym zawsze był schludny. Nawet nosiła mnie na barana do szkoły muzycznej, żebym nie ubrudził butków. Rodzice żyli skromnie, ale mieli nienaganne poczucie smaku. „To ci pasuje, a to nie”, mówiła mama, wpajając smak we wszystkim. Często siadałem na schodach jeszcze niedokończonego domu i grałem na cały kąt. Moja gra harmonizowała z otaczającym światem. Sąsiedzi cieszyli się, że Petruś gra, a rodzice po prostu uwielbiali słuchać. Z bajanem ukończyłem Tarnopolskie Liceum Muzyczne im. Solomii Krušelnyćkiej w klasie wspaniałego Jurija Walentynowycza Maksema. Potem studiowałem w Państwowym Konserwatorium Kijowskim im. P. I. Czajkowskiego: klasa bajanu Mykoły Rizola, zespołu – Iwana Jaszkewycza, dyrygentury – Mykoły Hozulowa. Przez całe życie dziękuję rodzicom, że skierowali mnie ku muzyce. H. D. Panie Piotrze, a jak pracujecie z talentami? Czy możecie od razu je dostrzec i wybrać najzdolniejszych? P. A. Zanim człowiek stanie się uczestnikiem „Darniczanki”, musi pobyć na próbach, przyjrzeć się, posłuchać. Dalej proszę, żeby zaśpiewał mi kilka nut, abym mógł usłyszeć, czy jest głos i słuch. Jeżeli są zdolności muzyczne, muszę je rozwinąć. Tak też mówię: „Wy dajecie swoje zdolności, a ja je szlifuję, rozwijam, odpłacając za wasz dar – to mój obowiązek”. Drugim kryterium doboru jest perspektywiczny wiek. Człowiek ma służyć „Darniczance” dziesiątki lat. Dziś średni wiek wykonawców to 30 z hakiem. Młodzi, 18-letni, też przychodzą do zespołu, ja robię swoisty początek w ich życiu: uczę na przyszłość, ale nie wiem, czy ten talent się przyjmie. A kiedy chęć śpiewania wyrażają ludzie, którzy mają już rodziny, mieszkania, to tacy artyści są nasi. Kolejnym kryterium doboru są walory sceniczne. I obowiązkowy warunek – zgodność psychologiczna. Zespół to złożony organizm, ponad 50 osób. Są śpiewacy, którzy potrafią się dogadać, słyszeć innych, a ktoś – nie. Tutaj większość to liderzy, każdy chce się wyrazić. A w chórze trzeba umieć nawet oddychać unisono. Nawet do zawodowych zespołów chętniej bierze się nie solistów, lecz tych, którzy potrafią się zlewać – chórmistrzów. Solista-wokalista ma swoją wibrację, barwę i wiele innych osobliwości, jest samorodkiem i w chór się nie wpasuje, bo tu trzeba umieć się rozpuścić. A na takie samopoświęcenie nie każdy jest zdolny. H. D. O ile obserwuję, rotacja w „Darniczance” jest niewielka. Wychodzi na to, że zespół przyjmuje wasze warunki, wymagania. I gwiazdy w zespole są gotowe rozpuścić się dla zespołu-gwiazdy. P. A. Dla ludzi różniących się psychiką, emocjonalnością istnieje wiele sposobów, by związać ich ze sobą na długo. W tym celu muszę zorganizować maksymalne zaangażowanie każdego w chór. Długo opracowujemy pieśni, długo się z nimi oswajamy, bo opanować nową pieśń to tak samo jak aktorowi przyswoić nową rolę. Ważne jest nie tylko zapamiętać słowa, lecz wniknąć w istotę. Każdą pieśniową historię można wpleść w pewną kanwę. „Miłość, miłość, od wieczora do rana…” A czym się skończy? Rozbieramy pieśni według kulminacji, rozwiązania, próbujemy wariantów i wybieramy najodpowiedniejszy akcent. Granic doskonałości nie ma, ale do niej dążymy. I oto, gdy człowiek maksymalnie się wyłoży, żeby pieśń zabrzmiała idealnie, wtedy zespół staje się mu bliski i drogi. Zależy mi, żeby chórzyści byli szczęśliwi, bo szczęśliwy człowiek brzmi w szczególny sposób. „Darniczan”, którzy przychodzą na próby o 18.00, przy każdej pogodzie, nieco zmęczonych, bo wcześniej każdy się napracował w swojej podstawowej pracy, nastrajam na szczęście. Rozśpiewaliśmy się i już dusza się rozwija, wznosi, a to, co było wcześniej – zapomniane, zapanowała pieśń! Dopiero po takim swoistym treningu psychologicznym mogę pracować nad repertuarem. H. D. Kiedy w Kijowie narodził się chór „Darniczanka”, miał Pan 5 lat. Rosła „Darniczanka”, rosnął Pan. I od 30 lat kieruje Pan tym wyjątkowym zespołem, a wcześniej przez 14 lat pracował Pan w nim jako koncertmistrz. W jakich okolicznościach rozpoczęło się to liczenie lat, trwające 44 lata? P. A. Historia jest taka. W konserwatorium wraz z przyjaciółmi postanowiliśmy stworzyć własny zespół, odmienny od tych, które istniały, gdzie były pomieszane instrumenty ukraińskie i rosyjskie. Intuicyjnie sięgnęliśmy po czysto ukraińskie – ze skrzypcami, kontrabasem, wiolonczelą, cymbałami, klarnetem, bandurą. Zebraliśmy studentów z trzech różnych katedr. Zwróciliśmy się o konsultację do profesora Mykoły Iwanowycza Hozulowa, ucznia Natana Rachlina, i zaczęliśmy próby. Spotykaliśmy się poza planem, o 7-mej rano, o 22-giej wieczorem. Pracowaliśmy sumiennie, stworzyliśmy kilka numerów. I oto pewnego razu Hozulow spotyka Hryhorija Wasylowycza Kulabę, który właśnie objął kierownictwo „Darniczanki”. Ten mówi: „Wiesz, potrzebuję orkiestry, która będzie akompaniować „Darniczance”. A tu my już gotowi! Tak jako młody student w składzie zespołu przyszedłem akompaniować „Darniczance”, a wkrótce zostałem koncertmistrzem. Kiedy w 1992 roku zaproponowano mi kierownictwo chórem, zgodziłem się tylko na pięć lat. Odłożyłem osobiste plany, zrezygnowałem z doskonałych propozycji pracy i zająłem się „Darniczanką”. H. D. I zaczęliście kształtować jej nowe oblicze? P. A. Całkowicie zmieniłem stylistykę, kierunek, repertuar, ruszyłem chór wraz z grupą taneczną, zebrałem zespół na nowo. Po pięciu latach „Darniczanka” się podniosła i zabrzmiała po nowemu. I choć miałem świetne propozycje pracy, to do dziś kieruję chórem i cenię to. Jeszcze w 1997 roku postawiłem warunek: co roku na zebraniu zespół decyduje, czy przedłużyć ze mną kontrakt, czy nie. I tak już minęło 30 lat. A pod koniec ubiegłego roku, 24 grudnia, zespół znów wybierał sobie radę, a ja, jak zawsze, wyszedłem z sali, a „Darniczanka” decydowała, czy chce mnie widzieć w kierownictwie, czy nie – taka niezmienna tradycja. Wyszła starościna, zaprosiła do środka, podziękowano za pracę i poproszono, żebym został jeszcze na jeden rok – 31-szy. Uważam, że praca w chórze powinna opierać się na wzajemnej zgodzie. Jestem wymagającym kierownikiem: wybraliście – spełniajcie, proszę, moje warunki. Każdy musi powściągnąć ambicję, egoizm, uświadomić sobie, że jest tylko cząstką zespołu, który trzeba szanować, być odpowiedzialnym i zmobilizowanym w każdych warunkach. I w warunkach wojny również. H. D. Panie Piotrze, uważacie „Darniczankę” za najważniejszą kartę swojego życia? P. A. Tak, to moja marka, moja twórcza twarz. Żyję chórem ludowym, pokochałem go. Kierowanie „Darniczanką” uważam za zaszczyt. To mój los, który przyszło mi przeżywać razem z chórem. Przeżywaliśmy rozpad i upadek „Chimwołokna”, brak pieniędzy, czasy, gdy nie mieliśmy miejsca na próby. Ale zawsze ludzie przychodzili z pomocą. Dziś, dzięki Bogu, mamy pomieszczenia do prób i występów w centrum kultury „Pieczerśk”, to pewna stabilność i swoboda. Dla mnie kwestia materialnej korzyści nigdy nie była najważniejsza, jestem człowiekiem bezinteresownym. I zespół ceni moją pracę wolontariacką. Właściwie oni też są wolontariuszami. Równocześnie rekompensujemy pracę bezpłatną darmowymi biletami do teatrów, na koncerty, wystawy, które organizuje nam Związek Kobiet miasta Kijowa. A do tego mamy wspaniałe wyjazdy po Ukrainie i za granicę. Objechaliśmy z koncertami dziesiątki krajów. Występujemy przed królami, prezydentami, premierami, światową elitą w najlepszych salach świata, na pięknych scenach teatrów operowych i dramatycznych. Dziękują nam pełne sale, które szanują ukraińską pieśń. I to najwyższa nagroda za naszą sztukę! H. D. Jak dobieracie repertuar, czy często go uzupełniacie, zmieniacie? P. A. Repertuar to twarz chóru, jak każdego wykonawcy. Dobrać repertuar dla chóru ludowego to niezwykle trudne, tu potrzebne jest bezbłędne trafienie w s w o j e. Chociaż ja, tarnopolanin, nie podjąłbym się tarnopolskiej maniery śpiewu, bo są chórmistrzowie, którzy lepiej się na tym znają. Ja opanowałem i pielęgnuję środkowoukraińską manierę, stylistykę, sposób emisji i rozwijam je. Dziś mamy unikatowy repertuar, który wykonuje tylko „Darniczanka”. Nie śpiewamy jak Bukowiński Chór Ludowy, huculski czy zakarpacki. Opanowaliśmy swój areał – środkowoukraiński, gdzie śpiewają Chór im. Hryhorija Wer'owky, Czerkaski Chór Ludowy, „Kozacy Podola” z Chmielnickiego, zespoły wokalno-choreograficzne „Połtawa” i „Podole” z Winnicy, jest szereg zespołów amatorskich. Chociaż my pere-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...buwamo na spilnomu centralno-ukrajinskomu poli, ale szukajemo własne obliczcha. Na mij pohlad, wažlywo trymaty swij areał, de je pewna estetyka, okremiszna, kultura, odiah, na jakych tyznajeszsja. Moja mama z mentalnistju halicznky pryjiżdżała na koncerty, bachyła riżni chory i kazała: „Pietrusiu, nie wereszczit', jak oti… My tebe z tatom tak ne wczyly, bud' szlachetnym”. H. D. Dla was mamyna nastanowa dosi najważlywisza? P. A. Tak! Mama koły poihała z podruhoju w Tallinn, powernulasia dodomu i rozpowidaje: „Znajesz, my jszły po parku i tut pobaczyly, jak wahitna żinka dyryhuje orkestrom. Tak fajno, wyszukano, delikatno! Ja b chotiła, szczob ty tież taku manery maw, a ne jak toj wczytel muzyczńoji szkoły, szo j holowy ne wpijmasz, tak rozmachuje nju. Ne wyskakuj z sebe, synu, fajno dyryhuj”. Staraju sia! Kategorycznie ne pohodżuju sia z tymy, chto wważaje ukrajinśkyj narodnyj chor ne wysokomystećkym produktom. Tak, koły isnuwala radjanśka ideołohema samodijalnych kolektywiw – chor na kożnomu pidpryjemstwi i w kożnomu kołhospi. Jich naplodyły tysiaczi, z widpowidnym repertuarom – pro Lenina, Rodinu, partiju – żachlywa ekleктyka, unifikowana manera śpiwu. Proteʹohodni my tworymo chorowe mystectwo w umowach swobody. Ja samostijno formuju repertuar, wże bez cenzury i chudożnioji rady. Pokładajusia na własnyj dosWid, umińnia, smak. U kolektywi faktyczno wykonuju funkciji bahatioch ljudej: kompozytora, aranżuwalnyka, chormejstera, koncertmejstera, scenohrafa, dyryhenta, menedżera, modelijera i daju napriamok cjomu stylizowanomu mystectwu, buduczy swidomym, szo ce ne awtentyka. U juwiliejnij prohrami do 60-littia „Darnyczanky” zwuczaly czotyry nowi nomery. Za formoju – pisni, po 3-4 chwylyny, ale za zmistom i podaczeju – poemy. Ja rozhortaju ich, szukaju ekspozyciju, zakinczennia, kluczowi słowa, akcenty. Koły za siużetom diwczyna kydaje chłopcia, to jak zakinczyty pisniu – zi spiwczuttiam do chłopcia? Czy bratturno, bo wona poperedżała: „czy ja ż tobi ne kazała”? My duże pryskipływo jdemo do ciej dramaturhiji. Ja nikoły ne prynoszu hotowu pisniu – lysze zahotowku. I tilky pisla bahatoch repetycij my pidchodymo do rozwjazky. A koły nareszti widnachodymo ju, to pisnia staje awtorśkoju. „A lon cwite…” Iwana Sljoty my potraktuwaly inakshe, nizh chor „Lonok”. Sljota nas ljubyw, pryjiżdżaw na koncerty i kazaw: „Meni myło czuty moju pisniu w inszomu kluczi. Bo perewazno jiji tyraźuju odyn w odyn. A ty transformuwaw, zrobyw inszi nacholosy, dakuju”. Zdawaloś', szo „A lon cwite...” pro Druhu switowu, a wona aktualna. Sjohodni ukrajinśka maty tież „ż̌de dodomu syna”… Z Wełykoji wijny. Kożna nasza pisnia – ce wicznі posyły, jaki aktualizujutsia z czasom. Koły naszi słuchaczi sydiły, wtiahujuczy hołowu, koły my spiwaly: „chyże carstwo moskowśke prachom w switt widnesty”, a teper won i kwitу meni daruju na cych słowach. Tak, ne my spiwajemo striletśkych pisenj, bo jich je komu spiwaty u wołynśko-halyćkomu kraji. Meni treba braty swoju, jaku nichto ne zaspiwaje tak, jak my. Wosени mynułoho roku na Spiwoczomu poli widbuwsia pisennyj maraton, de wystupały prowidni profesijni chorowi kolektywy „Dumka”, „Chreszczatyk”, chor Ukrajinśkoho radia ta riad inszych. A zakrywała maraton „Darnyczanka”. Orhanizatory daly na finał 35 minut i powiedzieli, że uczynimy go unikatowym. Tak się stało. Jeśli chodzi o repertuar i poziom wykonania, nie wstyd mi stać obok zawodowych zespołów, bo nasza stylistyka jest godna. Nagromadziłem i wypieściłem repertuar przez lata, jest wystradany. Dodaję coś nowego, duchowo podniosłego, ale zostawiam podstawę, czyli bolesną historię Ukrainy, a także „Modlitwę Kałnyszewskiego” i „Starodawną kapliczkę”... Wybieram do repertuaru pieśni, których lepiej od nas nie zaśpiewa nikt. Zanim jednak nasza pieśń „wyjdzie” na scenę, powstaje bardzo długo. Cóż, kościół św. Anny w Wilnie budowano prawie 100 lat, ale powstało arcydzieło. Rozumiem, że doskonaleniu granic nie ma, lecz w harmonii, polifonii, dramaturgii, stylistyce, formie muzycznej dążę do ideału. Obecnie śpiewamy pół setki utworów, które możemy układać w mozaikę różnych programów, komponować na różne sposoby. Mam wspaniałe pieśni, przeznaczone dla wybitnych solistów. Kiedy brakuje jasnych solistów, pieśń czeka na swój czas. Mam szereg pieśni w zapasie, które, jak obrazy, czekają na pokaz. Na moje życie zaготовek jeszcze wystarczy. G. D. Czy nie boicie się ingerować w pieśń? Przecież wielu badaczy uważa, że pieśń ludowa jest nietykalna! P. A. Nie, nie boję się! Pieśń to nie coś stałego na zawsze. Trzeba ją przybliżać współczesnemu słuchaczowi, trzeba nią skrzydlić. Przecież odnawiamy mieszkanie, ubranie – inny czas, inna stylistyka. Kto nas słuchał sześćdziesiąt lat temu? Ludzie, którzy żyli w minionym stuleciu, w innym państwie, z odpowiednią mentalnością. Kto nas słucha dziś? Człowiek XXI wieku! Zwolennicy Wakarczuka, „Plachu Jeremiji”, „Skriabina”, Kalush Orchestra. Jak sprawić, żeby słuchali nas ludzie wychowani na współczesnej estetyce? Jak ich urzec? Po pierwsze, mówię „darniczanom”: zanim was usłyszą, zobaczą was. Pokażcie, jak umiecie wyglądać, żeby młodzi zapragnęli dożyć waszego wieku i być tak piękni jak wy. Nie chcę być biurem dobrych usług dla starszego pokolenia, dając im swoisty cukierek na zamówienie. Interesuje mnie, jaki procent młodzieży słucha nas w zapełnionej sali. Pieśń trzeba uwspółcześniać. Czy znamy sposób śpiewania w czasach Mazepy albo dawnych bandurzystów? Tylko przypuszczamy. Warstwy kultury i wydarzeń nakładają na pieśń, jak na człowieka, pewne piętno. Pieśń nie może żyć poza czasem. Duchowy Hymn Ukrainy „Boże wielki, jedyny…” Mykoła Łysenko napisał dla dzieci na dwa głosy. Czy więc teraz też mamy śpiewać go tylko z dziećmi i wyłącznie na dwa głosy? Nie, trzeba iść dalej. Dziś nasz hymn naturalnie brzmi w świątyniach, na placach, na scenach, w radiu i telewizji i pracuje na rzecz Ukrainy. Każdy, kto się porusza, eksperymentuje – ten ryzykuje. Ale eksperymentować trzeba – udanie czy nieudanie. Pytają mnie, czy śpiewamy „Czerwoną kalinę”. Śpiewać jak wszyscy nie ma sensu. Jednak w repertuarze mamy „Niech żyje wolna Ukraina” – nie gorszą od „Czerwonej kaliny”. Czy choć jeden zespół tak zaśpiewa? A u nas ona brzmi jak swoista „Oda do radości” niemal na każdym koncercie. Kiedyś mój tata, jedząc obiad, słuchał nagrań chóru czerkaskiego. Ja mu puszczałem płytę, tata jadł obiad i słuchał. „Olesiu, czas iść do pracy!” – mówi mama, a tata słucha „Mamina wiśnia” Anatolija Paszkiewycza. Wtedy istniała wspólna estetyka pieśni, wszyscy ich słuchali. A teraz wybór nazwisk, pieśni, możliwości technicznych jest ogromny. I aby słuchano właśnie ukraińskiego chóru ludowego, trzeba dbać o publiczność słuchaczy. H. D. Panie Piotrze, co, według Pana, czeka ukraińską pieśń? P. A. Czeka ją ogromny rozkwit. Obecnie w modzie jest autentyzm, folklor. Również ukraiński chór ludowy ma wielką przyszłość. Braliśmy udział we Wszechświatowym Festiwalu Adwentu w Austrii. Byłem świadkiem, jak przez miesiąc przed Bożym Narodzeniem w każdy piątek i sobotę w Wiedniu śpiewało po 8–10 chórów z różnych krajów świata! Ale kiedy w małym pokoju w Ratuszu rozśpiewywaliśmy się, uchylały się drzwi i kilka chórów – amerykańskich, afrykańskich, australijskich – z zachwytem słuchało naszego śpiewu. Takiego cudownego brzmienia, jak na Ukrainie, nigdzie indziej nie ma. Jesteśmy poszukiwani na świecie, chcą nas słyszeć i oglądać. Nasza akademicka wielogłosowa kultura chóralna jest jedną z najlepszych i najbogatszych na świecie. Dodajcie jeszcze strój ludowy, urodę. Europejczycy to technicy, tworzą niezwykle skomplikowane partytury, ale nasze ukraińskie barwy zachwycają, urzekają, zdumiewają. Pieśń ukraińska odegrała wyjątkową rolę w kształtowaniu mentalności narodowej. Zachowała ukraiński język. A zobaczcie, co zrobił chór Ołeksandra Koszyca, śpiewając „Szczedryka” na scenach świata i niosąc informację o UNR. Przejmujący przykład dyplomacji kulturalnej! W naszym repertuarze nie brakuje pieśni historycznych. Zdaniem wybitnego folklorysty Anatolija Iwanowycza Iwanyckiego historię Ukrainy najlepiej poznawać na podstawie pieśni, a nie z pisanych źródeł. Źródła były przerabiane i fałszowane. Pieśń wyraża niezniszczalne ludowe bóle na poziomie uczucia, zachwytu, współczucia, a ponadto artystycznie wizualizuje wydarzenie. Kiedyś Halina Werchowynecz, której wujem był Wasyl Werchowynecz, twórca ukraińskiego sceniczego tańca ludowego, powiedziała: „Pracujecie z podobnymi do niego podejściami: on brał za podstawę scenografię, dobierając pod nią pieśni, a wy wychodzicie od pieśni, wypełniając je działaniem”. Tak, biorę pieśń, opracowuję dla niej ruchy i pieśń wychodzi w działaniu. Ktoś tylko gra, ktoś tylko śpiewa, ktoś tańczy. Staram się dążyć do naturalnego synkretyzmu pieśni, gdzie śpiew, ruchy i gra na instrumentach stanowią jedną całość. Ważne jest dla mnie wyśpiewać chór, nastroić go na wspólne rozumienie tego, co robią. Trener piłkarski Walerij Łobanowski mawiał: „Nie potrzebuję w drużynie gwiazd, potrzebuję drużyny-gwiazdy”. Jeśli choć jedna osoba wniesie initp. ducha niż cała drużyna, zrujnuje cały zespół. Chór to odbicie wspólnoty, społeczeństwa: kobiety i mężczyźni, młodsi i starsi, fizycy i liryka, różne typy charakterów, różna mentalność, szatyni, blondynki, brunetki... Różnego pochodzenia i z różnych stron Ukrainy. Nieprzejednani patrioci o różnych poglądach politycznych. Jesteśmy modelem społeczeństwa. I powinniśmy się jednoczyć i napełniać jednym duchem – ukraińskim! H. D. Jak udaje się Panu dziś utrzymywać szyk, gdy niektórzy uczestnicy nie mogą przychodzić na próby, bo ktoś walczy na froncie, a ktoś wyjechał za granicę z dziećmi przed wojną? P. A. Żal mi tracić każdego, kogo doprowadziłem do poziomu, jaki zaprezentowaliśmy 17 grudnia na jubileuszowym koncercie w Kijowie. Jednak nie daję żadnych taryf ulgowych ani poblażek, bo chór wymaga dyscypliny i pracy. Obojętność jest najgorszym wrogiem, dlatego nie powinna się pojawiać. Pod koniec roku rozesłałem wszystkim listy z prośbą o potwierdzenie dalszego udziału w chórze. I po godzinie otrzymałem odpowiedź z Czarnogóry, gdzie pracuje nasza solistka. „Cieszę się, że dajecie światło i wiarę w pieśń, jestem wdzięczna, że zdobyłam bezcenne doświadczenie, śpiewając z wami, a gorzko mi, bo nie mam z kim i gdzie śpiewać. Jeśli kolektyw zdecyduje się wykreślić moje nazwisko z listy „Darniczanki”, zrozumiem, a strój i buty w dobrym stanie będą czekać na nową, szczęśliwą właścicielkę. Ale nie chciałabym tego, ponieważ sama myśl, że prędzej czy później wrócę do „Darniczanki” i znów wszystko będzie jak dawniej, a może nawet lepiej, grzeje i dodaje sił. Dziękuję za wszystko, co piękne, co łączy mnie z wami…” Takie wdzięczne listy, wyznania i stosunek do chóru wzruszają mnie do łez! Kiedyś w konserwatorium profesor powiedział mi: „Najważniejsze w życiu nie jest coś osiągnąć, tylko w pełni się zrealizować, powiedzieć sobie: zrobiłem wszystko, co mogłem”. Podoba mi się teoria „równości w nierówności” Hryhorija Skoworody, o tym, że każdy potrzebuje swojego: małej misce potrzeba mało wody, by się napełnić, a fontannie – znacznie więcej, potrzeby są różne. Ja potrzebuję dużo, ale swojego. Zrealizowałem się w „Darniczance” i nadal tworzę. Utrzymujemy szyk i idziemy dalej. Mam sporo zapasów, które przymierzam na przyszłość. Moim celem jest dopasować ukraińską pieśń do dzisiejszej estetyki tak, by brzmiała idealnie – inaczej nie. Jestem maksymalistą w życiu. H. D. Serdecznie dziękuję, szanowny Petrze Ołeksandrowiczu, za głęboką i szczerą rozmowę, za Pańską służbę ukraińskiej pieśni, za najwyższy poziom kultury muzycznej, którą pielęgnujecie w „Darniczance”, za to, że zawsze pamiętacie matczyną naukę i rodzinną ziemię tarnopolską, która daje Panu nowe siły i nowe wzloty. Mnogaja lita! Wizytówka gościa. Od 1992 roku Petro Oleksandrowycz Andrijczuk jest kierownikiem artystycznym i dyrygentem zasłużonego ludowego zespołu pieśni i tańca Ukrainy „Darnyczanka”. Profesor Kijowskiej Akademii Kultury i Sztuki, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. Osobowość wszechstronna: dyrygent, wykonawca koncertowy, kompozytor, aranżer, działacz społeczny, metodyk-badacz, publicysta, jeden z wiodących specjalistów w dziedzinie ukraińskiego ludowego sztuki chóralnej. Od 1979 roku zespół „Darnyczanka” zdobył tytuły laureata na wielu Krajowych i Międzynarodowych festiwalach, a pod względem poziomu mistrzostwa wykonawczego specjaliści stawiają go w jednym szeregu z najlepszymi zawodowymi zespołami. „Darnyczanka” reprezentowała Ukrainę w ponad dwunastu państwach europejskich. Cała twórczość Petra Andrijczuka przesiąknięta jest duchem narodowym. Mówi się: „Tam, gdzie śpiewa »Darnyczanka« pod kierownictwem Petra Andrijczuka, wszyscy stają się Ukraińcami”. Pod kierownictwem Petra Oleksandrowycza zespół nagrał do zasobów Radia Ukraina ponad dwa tuziny opracowań pieśni. „Darnyczanka” zdobyła Grand Prix IV Ogólnoukraińskiego festiwalu-konkursu zespołów ludowego śpiewu chóralnego im. P. Demućkiego (2004); laureat kulturalno-artystycznej nagrody im. D. Łuczenka „Jesienne złoto” (2007). P. O. Andrijczuk odznaczony orderem „Za zasługi” III stopnia, Znakiem Honoru Kijowskiego Głowy Miasta, medalem „Budowniczy Ukrainy” Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Laureat nagrody im. I. Ohijenki. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki serdecznie pozdrawia bezgranicznie utalentowanego muzyka, niestrudzonego proświtianina i szczerego patriotę Ukrainy Petra Oleksandrowycza Andrijczuka z okazji urodzin i życzy twórczego rozkwitu, najwyższych scen świata, służenia ukraińskiej pieśni jeszcze przez wiele, wiele lat!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ras Hryhorowycz. W tym wspaniałym muzeum odbyło się już pięć ekspozycji prac malarskich Teodozjusza. Na każdej ze swoich wystaw wskazywał on tę drogę, którą wywalczamy, która prowadzi nas do jedności z Zachodem, Europą. To droga, którą marzyły kroczyć poprzednie pokolenia. Ta droga jest naznaczona przez naszego rycerza ukraińskiego malarstwa. Jest wieloaspektowa, przejawia się w wierzeniach ludowych, świętach ludowych, zwyczajach ludowych, we wszystkim, co ukraińskie. Jego stylistyka jest związana z kulturą barokową, naznaczona bliskością do sztuki ludowej. W mojej wyobraźni Teodozjusz to nieprzeciętna postać. Chylę czoło przed swoim towarzyszem, którego znam już wiele, wiele lat. Chwała mu, chwała Ukrainie! Zasłużony artysta Ukrainy Petro ZYKUNOW nazwał wystawę Teodozjusza Humeniuka prawdziwym świętem ukraińskiej sztuki plastycznej. Życzył koledze dużo zdrowia, pomyślności i twórczej inspiracji na wiele, wiele lat. – Uważam, że wyszła bardzo dobra książka, w niej przedstawione są błyskotliwe prace – podkreślił dyrektor generalny wydawnictwa „Sofia-A” Maksym MEL-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Rycerz ukraińskiego malarstwa

W Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki otwarto wystawę malarstwa ludowego artysty Ukrainy, laureata Nagrody im. Tarasa Szewczenki Teodozjusza Humeniuka, na której twórca zaprezentował swoje płótna o tematyce historycznej, powstałe w ostatnich latach. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora Twórczość Teodozjusza Humeniuka jest zorientowana na pradawne duchowe wartości narodowe. Dzieła mistrza poświęcone są historycznej przeszłości Ukrainy, obrzędom, wierzeniom Ukraińców. Poprzez symbole-metafory, obrazy-symbole artysta zbliża się do głębi ukraińskiej mentalności. Stylistycznie malarskie i graficzne dzieła mistrza z ich lakonicznością, monumentalnością, bardzo swoistą i wyrazistą dekoracyjnością, wieloplanowością i kolorystyką najczęściej przypominają tradycyjne ukraińskie dywany, szczodrze ornamentowane motywami roślinnymi. Figury, przedmioty codziennego użytku, fantastyczne zestawienia obrazów, skal, przestrzeni, struktur, detali, wizerunków — wszystko to tworzy efekt dywanu, w którym każdy skrawek jest bardzo ważnym elementem kompozycji ornamentalnej… Hetmani, kozacy, dziewczęta w wiankach, anioły, ptaki, konie – stali uczestnicy malarskiego widowiska, które zdaje się przelewać z jednego obrazu Teodozjusza Humeniuka w drugi. Sztuka Teodozjusza Humeniuka rozwija się od liryki do epiki, od izomorficzności do poetycko-idealizowanej fantazji z reminiscencjami bliskich mu artystycznych szczytów, takich jak Bizancjum, Wenecja, ukraiński barok, bojczukizm. Artysta z naciskiem unika zmysłowości, naturalizmu, koncentruje uwagę na śpiewności linii, wyrazistości rytmu, koloru, faktury. Wychodząc z tego, artysta opracował własną poetykę, opartą na połączeniu ukraińskiej symboliki ze współczesnymi zasadami malarstwa. – Dzisiaj mamy dwa ważne święta – zaznaczył, otwierając wystawę, dyrektor generalny Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki Dmytro STUS. – Właśnie zakończyliśmy likwidację skutków ostrzału naszego muzeum w październiku i otwieramy wystawę artysty, którego twórczość zapewnia kulturze, być może, najważniejszą rzecz – ciągłość. To, czego nie można zdobyć, zniszczyć. To prawdziwe i wieczne zjawisko. Cieszymy się, że ta wystawa odbywa się właśnie w murach naszego muzeum. Mamy nadzieję, że nie pozostawi ona nikogo obojętnym. – Nasza wystawa powstała nie bez powodu. Jest ona związana ze wspaniałym wydaniem „Kobziarza” Tarasa Szewczenki z dziełami Teodozjusza Humeniuka” – opowiedziała zastępczyni dyrektora generalnego Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki ds. pracy naukowej Tetiana CzuJKO. – Znamy wiele ilustrowanych wydań dzieł Szewczenki. Ale nie tak wiele wydań, gdzie cały korpus jest ilustrowany przez jednego artystę. Jeszcze mniej wydań, gdzie tak harmonijnie połączono tradycję i nowatorstwo. W XX-XXI wieku było tylko siedem takich wydań. Jedno z nich – Teodozjusza Humeniuka. Nie była to prosta droga tego projektu wydawniczego, ale w końcu książka ujrzała światło dzienne. Czym dla nas są interesujące dzieła Teodozjusza Humeniuka? Przez całe życie jego twórczość jest ściśle związana z poezją Tarasa Szewczenki. Tych dwóch artystów łączy ukrainocentryczność. To jest to, co najważniejsze w tym wydaniu. Znamy Teodozjusza Maksymowycza jako przedstawiciela nurtu historycznego, dla którego ważna jest linia sztuki ludowej. Właściwie w jego dziełach łączą się historia i tradycje ludowe. Mieliśmy już wystawę Humeniuka w naszym muzeum i znamy go jako wspaniałego liryka dzięki jego pięknym pejzażom. A teraz widzimy, jak artysta subtelnie wyczuwa słowo Szewczenki. Zapewne Taras Szewczenko wybiera tych, którzy będą ilustrować jego dzieła. A tym razem wybrał Teodozjusza Humeniuka. – Teodozjusz Humeniuk prowadzi nas do Zwycięstwa – jest przekonany historyk sztuki Ołeksandr FEDORUK. – Prowadzi nas tą drogą, którą wiódł Ukrainę Ta- NYK. – Również w naszym wydawnictwie wyszła autobiografia pana Teodozjusza, którą nazwał „Piękno Ukrainy wskazało drogę”. Również ciekawe wydanie, ilustrowane unikalnymi fotografiami, które pokazują całą życiową drogę artysty. Chcę podziękować historykowi sztuki Ołeksandrowi Fedorukowi, który stał się inicjatorem wydania „Kobziarza” Tarasa Szewczenki z dziełami Teodozjusza Humeniuka”. Głęboko zna on twórczość Teodozjusza Maksymowycza. Praca nad tym wydaniem trwała półtora roku. To najbardziej zakrojony na szeroką skalę projekt artystyczny naszego wydawnictwa. Jestem dumny, że zrealizowaliśmy go w życiu. A Teodozjusz HUMENIUK opowiedział o swojej drodze twórczej, która rozpoczęła się w szkole plastycznej w Dnieprze. Potem los zaprowadził go do Leningradzkiego Instytutu Malarstwa. Podczas nauki w tym mieście przeczytał „Historię Rusów”, która wywarła na nim ogromne wrażenie. Od tamtej pory ukraińska tematyka historyczna stała się wiodącą w jego twórczości. Aktywnie rozwijał tę tematykę również kierując pracownią dydaktyczno-twórczą malarstwa historycznego Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Zwrócenie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, r/r UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Halyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn