Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...wydanie przygotowała wspólnie z wieloletnią badaczką Sobóru Świętej Zofii i autorką dziesiątek książek o tej świątyni Nadiją Nikitenko. Nadija Nikitenko opowiedziała o tym, jak pracowano nad książką, i dodała, że z wydaniem można się teraz zapoznać na wystawie „Ukraina jednolita”, poświęconej ukraińskiej państwowości, w Bibliotece im. W. H. Zabołotnego. Wydanie można nabyć w księgarni Sofii Kijowskiej oraz w wydawnictwie „Dniepr”. W wydarzeniu wzięli udział także dyrektor generalny Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska” Nelia Kukowalska, zastępca dyrektora generalnego ds. pracy naukowej NRSK Wiaczesław Korniienko, prorektor ds. pracy naukowej Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej protoprezbiter Witalij Klos, kierownik Centrum Naukowego Ukraińskiej Państwowości Ołeksandr Swiatocki, dyrektor wydawnictwa „Dniepr” Wołodymyr Demczak, naukowcy i goście.
Inf. własna. Zdjęcie ze strony PCU
JARosŁAWA RIZNYKOWA
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Rezerwacie „Sofia Kijowska” odbyła się prezentacja książki „Sofia Kijowska – tysiącletni symbol Państwa Ukraińskiego”, w której wziął udział Zwierzchnik Prawosławnego Kościoła Ukrainy (PKU), metropolita Kijowski i całej Ukrainy Epifaniusz. Przed rozpoczęciem prezentacji zespół „Błagowist” wykonał w soborze starodawne pieśni duchowe.
Zwracając się do obecnych z powitalnym słowem, Zwierzchnik Prawosławnego Kościoła Ukrainy mówił m.in. o znaczeniu pracy naukowej badaczy, którzy w swoich pracach ukazują naszą prawdziwą historię. „Musimy dobrze znać swoją historię i wyciągać wnioski z przeszłości, aby nie powtarzać błędów. Teraz trwa walka, bo wróg przyszedł także po to, by całkowicie przywłaszczyć sobie również naszą historię. Czynniki duchowe, historyczne i kulturowe są bardzo ważne, a agresor doskonale to rozumie. Dlatego musimy zrobić wszystko, aby odnieść naше ukraińskie zwycięstwo, zachować swoją tożsamość i wolność oraz rozwijać swój Kościół. Kościół bowiem jest duchowym fundamentem naszego Państwa Ukraińskiego. Naszą siłą i naszym przyszłym sukcesem są jedność i nadzieja w Bogu”, – podkreślił Jego Beatytud.
„Ta książka powstawała w schronie przeciwlotniczym, była doczytywana i składana do druku podczas alarmów powietrznych, i traktuje nie tylko o historii jednej z najważniejszych świątyń Europy Wschodniej i historycznego centrum Kijowa, nie tylko o naszych państwowych tradycjach i symbolach państwowych, o naszej kulturze i naszym języku, lecz także o tym, jak Moskwa, Rosja, kradła naszą historię, manipulowała nią, przerabiała historię na broń, której używa przeciwko nam”, – powiedziała jedna z autorek książki, dziennikarka Switłana Czorna. Zaznaczyła, że książka wyrosła z esejów, które ona go-
EDUARD OWCZARENKO
14–15
PRENUMERATA—2025
Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy” na 2025 rok (s. 22).
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy z inicjatywy Kijowskiej „Proświty” odbyło się imponujące muzyczno-poetyckie widowisko „Misterium odnowienia”: poświąteczne refleksje nad prasłowiańskimi obyczajami związanymi z corocznym narodzinami świata, kosmologiczne medytacje o przyszłości ludzkości oraz wizje globalnego powołania Ukrainy w kontekście wojny wyzwoleńczej o istnienie. Program obejmował artystyczne wykonanie autentycznych kolęd, prezentację ich instrumentalnych aranżacji, a nawet wspólny śpiew „Z nascada świata” pod profesjonalnym kierownictwem samego Mykoły Witalijowicza Łysenki (młodszego). Autorem, „przewodnikiem i inicjatorem” tego wydarzenia był Kyryło Stecenko, przewodniczący Kijowskiej „Proświty”, Narodowy Artysta Ukrainy, skrzypek i kompozytor.
Bądźmy, przyjaciele, razem! Ciąg dalszy na str. 8
Cena prenumeraty: 1 mies. — 65 hrywien. 3 mies. — 195 hrywien. 6 mies. — 390 hrywien. 10 mies. — 650 hrywien.
Tłumaczenie maszynowe
22 stycznia z okazji Dnia Jedności Ukrainy w centralnym biurze Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki pod przewodnictwem Pawła Mowczana odbył się okrągły stół na temat „Ukraińska państwowość. Lekcje historyczne i współczesne wyzwania” z cyklu „Problemy bezpieczeństwa narodowego Ukrainy”. W swoim słowie wstępnym Paweł Mowczan skoncentrował się na aktualnych kwestiach budowania państwa, w szczególności na konieczności przestrzegania ustawodawstwa językowego. Tezę swojego brata w idei poparł Iwan Zajeć: „Nic tak nie jednoczy narodu, jak język!”. Bojownik o Niepodległość Ukrainy i deputowany ludowy wielu kadencji, Iwan Ołeksandrowycz, przypomniał historię święta, które po raz pierwszy po 1919 roku zostało uczczone na szczeblu oficjalnym po 20 latach – w Ukrainie Karpackiej. Stało się to 22 stycznia 1939 roku w mieście Chust. I dopiero po pół wieku – 21 stycznia 1990 roku społeczeństwo znów wzięło się za ręce w „Łańcuchu jedności”. Mówca zaapelował również, by nie zapominać o tamtych czasach, kiedy zdobywano Niepodległość, i o ludziach, którzy ją przybliżali. Iwan Zajeć zaproponował uwiecznienie tablicą pamiątkową wiecu-requiem na stołecznym placu Sofijskim, który odbył się w styczniu 1990 r. w przeddzień święta Zjednoczenia. Polityk, zasłużony prawnik Ukrainy Mykoła Hołomsza w swoim wystąpieniu powiedział m.in., że Dzień Jedności i Zjednoczenia Ukrainy jest nie tylko historycznym symbolem zjednoczenia ukraińskich ziem, ale także głębokim przypomnieniem o niezłomności naszego narodu, jego dążeniu do wolności, prawdy i sprawiedliwości. Szczególnie w czasie wojny święto to nabiera nowego znaczenia, stając się źródłem siły, wiary i inspiracji dla wszystkich Ukraińców. Taras Szewczenko, wielki prorok i inspirator narodu ukraińskiego, swoimi utworami przekazał nam testament kochania ojczystej ziemi, walki o jej wolność i jednoczenia się we wspólnej sprawie. Jego słowa: Obni-mite ż, braty moji, Najmenszoho brata, – Nechaj maty usmichnet'sia, Zapłakana maty, – podkreślają konieczność jedności, przebaczenia i solidarności między wszystkimi Ukraińcami, niezależnie od okoliczności. Dzisiaj, gdy wróg próbuje rozerwać nasz kraj, jak nigdy dotąd odczuwamy wagę jedności. Nasi obrońcy walczą nie tylko o integralność terytorialną, ale także o duszę narodu ukraińskiego, o marzenia i testamenty naszych przodków. Dążenie Szewczenki do „własnego domu” – silnej i niepodległej Ukrainy – jest drogowskazem także w naszych czasach. Łączymy wysiłki, pokonujemy niezgodę i pomagamy sobie nawzajem, jak przykazał nam wielki Kobziarz. Dzień Jedności w warunkach wojny to nie tylko wspomnienie przeszłości, ale wezwanie do działania. To przypomnienie o tym, że nasza jedność jest najpotężniejszą bronią przeciwko każdemu wrogowi. Przecież tylko razem jesteśmy w stanie wywalczyć pokój, wolność i przyszłość, o której marzył Szewczenko. Wołodymyr Szołkoszytnyj w swoim wystąpieniu zaznaczył, że nie mając jedności, Ukraińcy ponosili ogromne straty – „imperia po prostu nas wyniszczały”. Według pana Szołkoszytnego, przywrócenie jedności ukraińskich ziem w granicach z 1991 r. może być naszą ideą narodową. Wykładowca Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Wiktor Nabrusko wypowiedział się na temat luk w bezpieczeństwie informacyjnym. Według niego, po tym, jak zasób informacyjno-częstotliwościowy stał się towarem, Ukraina pozbawiła się broni w wojnie informacyjnej. Mówca skrytykował działalność Ministerstwa Kultury i Komunikacji Strategicznych oraz Państwowego Komitetu Telewizji i Radia, które, jego zdaniem, nie wiadomo czym się zajmują. Do uczestników okrągłego stołu dołączyli online proświcianie z Bukowiny na czele z Iwanem Derdą i zastępcą przewodniczącego Czerniowieckiej Rady Obwodowej Mychajłem Pawlukiem. Przewodniczący Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów Stepan Braciun zaznaczył, że bez własnej broni Ukraińcy nie będą mieli własnego państwa, i wezwał władze, by nie słowami, a czynem wzmacniały zdolności obronne państwa. Zapoznał również obecnych z Apelem społeczeństwa do Prezydenta, Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy i rządu w sprawie inicjatywy polskich polityków, by zrównać ideologię OUN i UPA z faszyzmem i komunizmem. Podczas okrągłego stołu wystąpili również naukowcy Ołeksander Kowaliw, Serhij Prysuchin, Wasyl Maroczko, działacz społeczny Wołodymyr Nis, artysta ludowy Ukrainy Kyryło Stecenko i inni. Uczestnicy zebrania przyjęli Apel do władz ukraińskich i społeczności światowej. Mykoła Hołomsza dołączył do swojego wystąpienia przy okrągłym stole notatki, które również drukujemy. Przygotował Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
Idea narodowej soborności w czasie wojny ma stać się kamieniem węgielnym strategii ukraińskiego społeczeństwa, łącząc ludzi wokół wspólnego celu – obrony niepodległości, zachowania tożsamości i budowy silnego demokratycznego państwa. Główne aspekty tej idei mogą wyglądać następująco:
1. Jedność w różnorodności. Soborność oznacza zjednoczenie wszystkich obywateli Ukrainy niezależnie od ich regionalnych, kulturowych czy językowych odrębności. W czasie wojny przejawia się to poprzez wzajemne wsparcie, szacunek dla różnorodności i wspólny cel – zachowanie jednego państwa. Różnice w poglądach czy tradycjach nie powinny dzielić, lecz przeciwnie – wzbogacać społeczeństwo.
2. Szacunek dla historii i lekcji przeszłości. Idea soborności opiera się na doświadczeniu historycznego zjednoczenia ukraińskich ziem. Pamiętamy, że podziały i wewnętrzne sprzeczności w przeszłości prowadziły do utraty państwowości. Dlatego dziś jedność jest nie tylko moralnym obowiązkiem, ale także historyczną koniecznością dla przetrwania.
3. Soborność jako jedność frontu i tyłu. W czasie wojny soborność przejawia się w synergii wysiłków wszystkich Ukraińców:
- obrońców na froncie, którzy walczą o wolność;
- obywateli na tyłach, którzy pracują, wolontariuszują, wspierają armię;
- diaspory, która pomaga na arenie międzynarodowej.
To wspólna walka, która jednoczy wszystkie siły narodu.
4. Soborność w kontekście międzynarodowym. Soborność to dziś także uznanie siebie za część światowej wspólnoty, która wspiera Ukrainę. W wojnie z Rosją Ukraina stała się symbolem walki o wolność i demokrację, a nasza jedność inspiruje inne narody.
5. Wiara we wspólną przyszłość. Narodowa soborność nie ogranicza się do integralności terytorialnej; wymaga ona stworzenia społeczeństwa, w którym każdy odczuwa swoją wartość. To wezwanie do budowy państwa, które zapewnia sprawiedliwość, równe szanse i godne życie wszystkim obywatelom.
6. Odpowiedzialność każdego za soborność. W czasie wojny każdy Ukrainiec jest częścią wielkiej wspólnoty. Idea soborności powinna być zakorzeniona w świadomości jako odpowiedzialność za swoje czyny, słowa i wkład w zwycięstwo. Przejawia się to w codziennej pracy, wolontariacie, patriotyzmie i wzajemnym wsparciu.
7. Duchowa soborność. Oprócz jedności terytorialnej ważne jest pielęgnowanie duchowej soborności, opartej na wspólnych wartościach: wolności, godności, wzajemnej pomocy i gotowości do poświęcenia się dla wspólnego dobra. Ten duchowy fundament pomaga przetrwać nawet w najtrudniejszych czasach.
Wnioski. Idea narodowej soborności w czasie wojny to nie tylko walka o integralność terytorialną, ale także tworzenie zjednoczonego społeczeństwa, zdolnego sprostać wyzwaniom i zbudować silne, niezależne państwo. To jedność wszystkich Ukraińców wokół wspólnego celu – zwycięstwa, pokoju i pomyślności Ukrainy.
Mykoła HOŁOMSZA
Tłumaczenie maszynowe
My, uczestnicy okrągłego stołu w Ogólnoukraińskim Towarzystwie «Proświta» im. Tarasa Szewczenki na temat „Ukraińska państwowość. Lekcje historii i wyzwania współczesności”, oświadczamy, że stanowisko ukraińskich władz wobec wszelkich propozycji prowadzenia negocjacji z Putinem w kontekście zakończenia agresji musi być jasne, zasadnicze i oparte na prawie międzynarodowym, zasadach moralnych oraz interesach narodowych. Głównymi akcentami takiego stanowiska powinny być: 1. Niedopuszczalność negocjacji z zbrodniarzem wojennym: Putin jako osoba podejrzewana o popełnienie zbrodni wojennych jest nieusuwalny dla międzynarodowej wspólnoty. Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK) wydał nakaz jego aresztowania, a Zgromadzenie Ogólne ONZ oficjalnie uznało działania Rosji za akt agresji. Ukraina nie może i nie powinna prowadzić negocjacji z człowiekiem, który jest symbolem łamania prawa międzynarodowego. 2. Jasne określenie warunków dla wszelkich negocjacji: Ukraina jest gotowa na dialog wyłącznie pod warunkiem: – Wycofania wszystkich rosyjskich wojsk z terytorium Ukrainy, w tym z Krymu i Donbasu. – Uznania przez Rosję swojej odpowiedzialności za agresję i wypłaty reparacji.
- Pociągnięcie do odpowiedzialności wszystkich winnych zbrodni wojennych. Bez tych fundamentalnych warunków wszelkie negocjacje są nie do przyjęcia i będą jedynie służyć jako przykrywka dla dalszej agresji. 3. Poszanowanie prawa międzynarodowego i sojuszników: Ukraina działa zgodnie z normami prawa międzynarodowego i we współpracy z międzynarodowymi partnerami. Przyjęcie propozycji sprzecznych z tymi zasadami podważyłoby zaufanie do Ukrainy jako do państwa, które broni wartości demokratycznych. 4. Potępienie populistycznych inicjatyw: Propozycje „negocjacji dla samych negocjacji” mają charakter populistyczny, zwłaszcza jeśli pochodzą od osób, które dążą do zyskania politycznych dywidend. Ukraina musi podkreślać, że zakończenie wojny jest możliwe wyłącznie poprzez zaprzestanie agresji, a nie poprzez kapitulację czy kompromisy kosztem swojego terytorium i suwerenności. 5. Wsparcie globalnego porządku: Ukraina broni nie tylko swojej niepodległości, lecz także zasad bezpieczeństwa międzynarodowego. Współpraca z zbrodniarzami wojennymi lub próba ich legitymizacji niszczy system porządku światowego i tworzy niebezpieczny precedens dla innych agresorów. Władze ukraińskie muszą podkreślać, że wszelkie rozmowy o pokoju mogą odbywać się wyłącznie przy udziale międzynarodowych pośredników, w warunkach przestrzegania prawa międzynarodowego i po rzeczywistych działaniach Rosji na rzecz zaprzestania agresji.
Mykoła Holomsza, polityk, zasłużony prawnik Ukrainy; Pawło Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki; Stepan Bracziun, przewodniczący Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów; Iwan Zajec, deputowany ludowy Ukrainy pięciu kadencji; Oleksander Kowaliw, doktor nauk ekonomicznych; Wasyl Maroczko, doktor nauk historycznych; Serhij Prysuchin, doktor filozofii; Wiktor Nabrusko, zasłużony dziennikarz Ukrainy, kandydat nauk politycznych; Wołodymyr Jatczenko, doktor nauk filozoficznych; Kyryło Stecenko, narodowy artysta Ukrainy, przewodniczący kijowskiej „Proświty”; Wołodymyr Szowkoszytnyj, pisarz i działacz społeczny; Dmytro Łomaczuk, reżyser filmowy, laureat Nagrody im. Szewczenki; Jurij Handziuk, prawnik, działacz społeczny; Wołodymyr Nis, fizyk, działacz społeczny; Ihor Zoc, redaktor naczelny tygodnika „Słowo Proświty”.
22 stycznia 2025 r., m. Kijów
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nich recenzji od światowych krytyków, którzy zauważyli, że podobne projekty nie pojawiały się na ekranach od 15 lat. Wydawnictwo TOneTO informuje, że film odsłania historię wyzwolenia wsi Andrijiwka pod Bachmutem przez żołnierzy 3. Oddzielnej Brygady Szturmowej Sił Zbrojnych Ukrainy. Według ekspertów praca demonstruje walkę narodu ukraińskiego oraz niszczycielskie straty, które pełnoskalowa wojna, rozpoczęta przez kraj-agresora Rosję, spowodowała na terytorium naszego państwa. Prezydentem Ukraińskiego PEN po raz drugi został filozof, pisarz i dziennikarz Wołodymyr Jermolenko. Na jego zastępców wybrano literaturoznawczynię Tamarę Hundorową oraz pisarza i wolontariusza Andrija Lubkę. O tym informuje „Detektor media”. Wołodymyr Jermolenko po raz pierwszy został wybrany na prezydenta Ukraińskiego PEN w 2022 roku. Przed nim Ukraińskiemu PEN przewodniczyli Andrij Kurkow (2018–2022), Mykoła Riabczuk (2014–2018), Myrosław Marynowycz (2010–2014), Jewhen Swerstiuk (1993–2010) oraz Mykoła Winhranowski (1989–1993). Obiekty poświęcone rosyjskiemu poecie, tłumaczowi i krytykowi literackiemu Wasilijowi Żukowskiemu należą do symboliki rosyjskiej polityki imperialnej, oświadcza komisja ekspercka Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN). „Żukowski jest autorem tekstu hymnu państwowego Imperium Rosyjskiego, do którego wykorzystał słowa ze swojego wiersza „Modlitwy ludu rosyjskiego”. Pod tym tytułem nowy hymn został po raz pierwszy wykonany w Teatrze Wielkim 18 grudnia 1833 roku (według innych źródeł – 25 grudnia); od 31 grudnia 1833 roku stał się oficjalnym hymnem Imperium Rosyjskiego pod nowym tytułem „Boże, Carza chrani!” (wykonywano go do rewolucji lutowej 1917 roku)” – czytamy we wnioskach komisji eksperckiej. W ten sposób komisja UIPN uważa, że obiekty (obiekty geograficzne, nazwy osób prawnych i obiektów prawa własności, pomniki i znaki pamięci) poświęcone Żukowskiemu są symboliką rosyjskiej polityki imperialnej, a dalsze wykorzystywanie jego imienia jest propagandą tej polityki – informuje „Interfax-Ukraina”. Pisarka i wolontariuszka Tetiana Czerep-Perohanycz dzieli się wrażeniem na swojej stronie na Facebooku: „W drodze od mamy zatrzymujemy się, żeby podwieźć młodą kobietę. Pytamy ją o zdjęcia poległych w centrum wsi, które minęliśmy. Wieś niewielka, a zdjęć sześć... – To wszyscy miejscowi? – Tak. Mąż i brat mój także są wśród nich. A jeszcze we wsi są po ciężkich ranach. A jeszcze zaginieni bez wieści... Mała wieś z wielkim smutkiem...”. Przygotował Ihor ZOC. Zdjęcie protestujących z Irpienia ze źródeł otwartych jakiś jubileuszowy występ pierwszego sekretarza. To był horror. Dziesiątki dubli. Zająkiwał się, mylił. Miejska szkoła. Nic nie poradzisz. Nam, dziennikarzom, pod groźbą natychmiastowego zwolnienia kategorycznie zabraniano próbować brać wywiady od Ilnyckiego i jego sekretarzy. Tylko zapis z trybuny. Prawą ręką Ilnyckiego był Mykoła Semeniuk, zastępca ds. propagandy i agitacji, który w zarodku niszczył kiełki inności myślenia. Dzikie czasy samowoli, cenzury. W 1980 roku Ilnyckiego na stanowisku zastąpił Henrich Bandrowski. Swoją drogą, kiedy w 2009 roku Bandrowski zmarł, to pod nekrologiem (wybitny, sławny, wielki!) podpisała się cała władcza elita Zakarpacia. Hej, Zakarpacka Obwodowa Administracja Państwowa-Obwodowa Administracja Wojskowa, Zakarpacka Rado Obwodowa. Będziecie w końcu zdecydowanie żegnać się z „widmem komunizmu”, jak tego nakazują najnowsze ustawy Ukrainy, czy dalej będziecie wywyższać czerwonych wodzów?
Tłumaczenie maszynowe
Gazeta „Ukraina mołoda” (nr 03, 22.01.2025) w artykule „Ze – strategia wojennych błędów...” pisze, że w 2023 roku grabie, które władza wielokrotnie przywiązywała wtedy do swoich nóg, boleśnie uderzyły Ukraińców w głowę w 2024 roku i, jak się zdaje, będą biły nadal, w 2025 roku. „Okazało się, że podczas gdy walczymy z Rosją na froncie, nasza władza zbudowała Rosję u nas na tyłach: haniebna mobilizacja, totalna korupcja, najazdy funkcjonariuszy organów ścigania na biznes, zniszczona wolność słowa – wszystko to są oznaki naszego dzisiejszego życia – cytuje gazeta dziennikarza, oficera Sił Zbrojnych Ukrainy Dmytra Hnapa. – Putinowi nie trzeba narzucać „ruskiego miru” w Ukrainie, bo on już tu jest. Po prostu „ruski mir” jest dzisiaj ubrany w wyszywanki i bluzy z tryzubami”. Pisarka Tamara Horiha Zernia na swojej stronie na Facebooku pisze, jak mieszkańcy Irpienia 25 stycznia wyszli na protest przeciwko samowoli Sądu Peczerskiego, który aresztował mera Irpienia pod zmyślonym zarzutem. „Nie wiem, czy władza zrozumie, że to ogromna liczba ludzi jak na spontaniczny, bezpartyjny wiec, na który ludzie zorganizowali się własnymi siłami z wypisanymi ręcznie plakatami. Czy zobaczą, że twarze ludzi, powiedzmy tak, nie są przyjazne. Mnie ten wiec przypomina protesty przeciwko władzy okupacyjnej” – zauważa pani Tamara. Muzyków Lwowskiej Orkiestry Wojskowej Narodowej Akademii Wojsk Lądowych imienia hetmana Petra Sahajdacznego postanowiono wysłać na linię frontu jako piechotę. Ta decyzja wywołała oburzenie wśród opinii publicznej i ostrą krytykę ze strony niektórych polityków. Tak, 24 stycznia deputowana ludowa Sofija Fedyna ostro wyraziła niezadowolenie z działań dowództwa. Zwróciła uwagę na to, że zamiast angażować do zadań bojowych ludzi z odpowiednim przygotowaniem wojskowym lub siłowym, postanowiono skierować muzyków, którzy nie mają doświadczenia na froncie. Według słów Fedyny, taka decyzja jest nieuzasadniona i nieodpowiedzialna. „Lwowska orkiestra wojskowa jest wysyłana jako piechota na linię frontu. Muzycy – no bardzo »superefektywni bojownicy«. W odróżnieniu od policjantów, śledczych, funkcjonariuszy DBR czy emerytowanych mundurowych, którzy mają przygotowanie i potrafią korzystać z broni” – zaznaczyła deputowana na swojej stronie na Facebooku. Krytyka dotyczy również tego, że na froncie potrzebni są ludzie z doświadczeniem bojowym, a nie muzycy, którzy pełnią ważną rolę w życiu kulturalnym i rytualnym armii, towarzysząc pogrzebom poległych wojskowych. „Wkrótce nawet nie będzie komu zagrać Bohaterom w ostatnią drogę na codziennych pogrzebach” – cytuje panią Fedynę wydanie „Nieńka info”. Profilowa komisja Rady Najwyższej po zatrzymaniu generałów i oficerów, których podejrzewa się o niedbalstwo, przez które wróg zdołał zająć część obwodu charkowskiego, przypomniała o immunitecie bojowym i zwolnieniu wojskowych z odpowiedzialności karnej podczas stanu wojennego. Mowa o tym w opublikowanym na Facebooku komunikacie komisji Rady Najwyższej do spraw bezpieczeństwa narodowego, obrony i wywiadu po podsumowaniu posiedzenia 24 stycznia. Zatrzymanie generałów i próba przerzucenia na nich odpowiedzialności za błędy w wojnie tworzy niebezpieczny precedens, który zagraża zdolności bojowej naszej armii. Władza powinna wspierać obrońców, a nie zajmować się politycznie motywowanymi prześladowaniami. Mowa o tym w oświadczeniu partii politycznej „UDAR Witalija Kliczki”, które zamieszczono na stronie partii. Deputowany ludowy Ukrainy Wołodymyr Ariew na swojej stronie na Facebooku napisał: „Za całą tą samowolą wobec wojskowych zupełnie zatarła się data – Dzień Jedności i 35 lat żywego łańcucha jedności. I chociaż Akt Zjednoczenia połączył nie Lewobrzeżną i Prawobrzeżną Ukrainę, a Ukraińską Republikę Ludową i Zachodnioukraińską Republikę Ludową (pozdrowienia dla wysokich rangą ignorantów, którzy nie opanowali programu szkolnego z historii), ten dzień jest symbolem jedności dla Niepodległości i wolności. I musimy być jednością w walce z wrogami zewnętrznymi i wewnętrznymi”. Oprócz Ministerstwa Jedności, w Ukrainie teraz jest jeszcze Agencja Jedności Narodowej. Decyzję o utworzeniu takiego organu podjął Gabinet Ministrów. Poinformował o tym deputowany ludowy Ukrainy Ołeksij Honczarenko na Telegramie 24 stycznia. Deputowany zaznaczył, że Agencja nie będzie podlegać Ministerstwu Jedności. Instytucję będzie kontrolować Ministerstwo Gospodarki. „To wszystko jakiś cyrk” – skomentował Ołeksij Honczarenko. 23 stycznia na amerykańskim festiwalu Sundance odbyła się premiera filmu dokumentalnego ukraińskiego reżysera i dziennikarza Mstysława Czernowa „2000 metrów do Andrijiwki”. Obraz, który nakręcił twórca oscarowego filmu „20 dni w Mariupolu”, zebrał dużą liczbę pozytyw-
Tłumaczenie maszynowe
23 stycznia w Soborze Patriarszym Zmartwychwstania Pańskiego UKGK w Kijowie odbyła się ceremonia pogrzebowa Marii Janickiej, zasłużonej artystki Ukrainy, bandurzystki, pedagoga, Łemkini, kochającej żony, mamy i babci. Kijowska „Proświta” smuci się i szczerze współczuje swojemu współbratu, bandurzyście Tarasowi Janickiemu z powodu straty matki. Niech Wszechmiłosierny Pan przyjmie duszę zmarłej, osiedli ją w przybytkach sprawiedliwych i obdarzy wieczną oraz jasną pamięcią. piątym piętrze budynku komitetu obwodowego partii przez posterunek milicji. Do dziś pozostaje niezrozumiałym, jak ten człowiek mógł rządzić Zakarpaciem tak długo, od 1962 do 1980 roku?! Z pewnością ktoś wpływowy w Moskwie i Kijowie prowadził Ilnyckiego wciąż w górę i w górę. Jurij ukończył tylko szkołę powszechną. Ani technikum, ani uczelni wyższej. A w wieku 25 lat został już pierwszym sekretarzem wołowieckiego komitetu rejonowego partii. Uczył się w Wyższej Szkole Partyjnej. To głównie dyscypliny społeczne o scholastycznym zabarwieniu. Po czym na prawie dwie dekady stał się głównym zarządcą na Zakarpaciu. Mówią, że wielkim protektorem Ilnyckiego był osobiście Leonid Breżniew. Swoją drogą, Breżniew stał na czele KPZR tyle samo, co Ilnycki na czele zakarpackiego komitetu obwodowego. 18 lat. Od 1964 do 1982 roku. Zakarpacki partyjny towarzysz przeżył jeszcze wiele lat i w 2007 roku z pomocą siostrzeńca wydał nawet książkę wspomnień. Przypominam sobie, że w zakarpackiej telewizji nagrywali
Tłumaczenie maszynowe
Bohdan BARBIL, dziennikarz, m. Użhorod. Niedawno minęło 100 lat od dnia urodzin byłego pierwszego sekretarza Zakarpackiego Komitetu Obwodowego Komunistycznej Partii Ukrainy Jurija Wasylijowycza Ilnyckiego. No to wspomnijcie w rodzinnym gronie, w biurze obecnych miejscowych komunistów. Ale zachciało się skali regionalnej. Staraniami siostrzeńca Jurija Wasylijowycza, dziennikarza Wasyla Ilnyckiego, uczczenie pamięci wujka odbyło się w małej sali Zakarpackiej Rady Obwodowej. Z udziałem zastępcy przewodniczącego Andrija Szekety. On oraz kilku naukowców Uniwersytetu Użhorodzkiego i dziennikarzy dosłownie wznieśli żarliwego komunistę do niebios. Wybitny działacz, płomienny patriota, uczciwy, skromny, mądry... A kraj dzięki sternikowi rósł i kwitł. Ani jednego krytycznego słowa. W sprawozdaniu z wydarzenia podkreślono: system sowiecki był potworny, a Jurij Wasylijowycz pozostał w nim nieskalany. Jakby to nie on żądał prześladowania szeregu pisarzy, artystów, z jego sankcji zakarpackich Rumunów uważano za Mołdawian i w Zakarpackim Komitecie Telewizji i Radia działała redakcja programów... w języku mołdawskim. Po takiej zbiorowej hosannie można wnioskować o nadanie imienia stulatka ulicy w Użhorodzie lub w wiosce na Międzygórzu, skąd tamten pochodzi. I pomnik z brązu wznieść. Zapomnieli we władzach zakarpackich o dekomunizacji. W kilku komentarzach przypomniało im o tym troje oburzonych inteligentów. O wiele bardziej poraża kilkadziesiąt lajków aprobaty pod adresem uczestników uroczystości. Te dłonie, o dziwo, postawili też, wydawałoby się, niemało znanych Zakarpacian. Ja osobiście pierwszego sekretarza komitetu obwodowego KPU spotykałem na kilku wydarzeniach w latach 1979–1980. Wtedy zacząłem pracować jako dziennikarz telewizyjny w dziale informacji na Zakarpaciu. Ilnyckiego widywałem tylko na konferencjach partyjnych. Referaty z trybuny czytał nie odrywając wzroku od papierów, mamrotał, mylił się, całkowicie pozbawiony talentu oratora. Przypominał czechowskiego bohatera – człowieka w futerale. Niskiego wzrostu, stale w długim, niemal do pięt, skórzanym płaszczu. Prawie komisarz, gdyby nie huculskie kapelusze. Kudłate brwi. Taki sobie szary kardynał. Wydaje się, całkowicie pozbawiony erudycji i inteligencji. Zamknięty przed zwykłymi ludźmi na
Tłumaczenie maszynowe
Niniejszy Regulamin określa podstawy przyznawania honorowego odznaczenia „Order Nestora Kronikarza” oraz ustala tryb nadawania i wręczania odznaki oraz legitymacji. I. Postanowienia ogólne 1. Honorowe odznaczenie „Order Nestora Kronikarza” jest niepaństwowym odznaczeniem organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki”, przyznawanym za osobiste zasługi w pielęgnowaniu ojczystego języka ukraińskiego, kultury oraz historii Ukrainy. 2. Honorowe odznaczenie „Order Nestora Kronikarza” jest odznaczeniem organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki” i jest przyznawane decyzją Zarządu Centralnego organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki”. 3. Honorowe odznaczenie „Order Nestora Kronikarza” może być przyznane obywatelom Ukrainy, cudzoziemcom oraz osobom bez obywatelstwa. 4. Honorowe odznaczenie „Order Nestora Kronikarza” przyznaje się obywatelom, którzy pracują w dziedzinie kultury, sztuki, oświaty, nauki, posiadają wysokie osiągnięcia zawodowe i kunszt profesjonalny. 5. Odznaczenie honorowym wyróżnieniem „Order Nestora Kronikarza” nie może zostać przyznane powtórnie. II. Tryb przedstawiania do odznaczenia honorowym wyróżnieniem „Order Nestora Kronikarza” 6. Wniosek o odznaczenie honorowym wyróżnieniem „Order Nestora Kronikarza” wnoszą związki twórcze oraz stowarzyszenia obywateli. 7. Zgłaszanie kandydatur do odznaczenia honorowym wyróżnieniem „Order Nestora Kronikarza” odbywa się jawnie w miejscu pracy osoby przedstawianej do odznaczenia. 8. Wniosek o odznaczenie honorowym wyróżnieniem „Order Nestora Kronikarza” kieruje się do organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki”. 9. Organizacja wnosząca wniosek o odznaczenie honorowym wyróżnieniem „Order Nestora Kronikarza” przesyła na ręce Przewodniczącego organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki” wniosek oraz kartę zgłoszeniową ustalonego wzoru. W karcie zgłoszeniowej wskazuje się konkretne zasługi osoby, które stały się podstawą do wystąpienia z wnioskiem o odznaczenie honorowym wyróżnieniem „Order Nestora Kronikarza”. III. Tryb wręczania Orderu i legitymacji do honorowego odznaczenia „Order Nestora Kronikarza” 10. Osobie uhonorowanej honorowym odznaczeniem „Order Nestora Kronikarza” wręcza się odznakę oraz legitymację ustalonego wzoru. 11. Wręczenie Orderu i legitymacji do odznaczenia „Order Nestora Kronikarza” odbywa się w uroczystej atmosferze i przy szerokim rozgłosie. Przed wręczeniem odczytuje się decyzję Zarządu organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki” o odznaczeniu honorowym wyróżnieniem „Order Nestora Kronikarza”. 12. Order oraz legitymację wręcza Przewodniczący organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki” lub, na jego polecenie, kierownik organizacji, która wniosła wniosek o odznaczenie honorowym wyróżnieniem „Order Nestora Kronikarza”. 13. Z wręczenia odznaki i legitymacji sporządza się protokół według ustalonego wzoru, który podpisuje osoba wręczająca, a całość opatruje się pieczęcią organu przeprowadzającego wręczenie. Protokół wręczenia przesyła się do organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki” w ciągu trzech dni od daty wręczenia. IV. Tryb noszenia i przechowywania odznak oraz legitymacji do honorowego odznaczenia „Order Nestora Kronikarza” 14. Osoby uhonorowane honorowym odznaczeniem „Order Nestora Kronikarza” noszą odznakę po lewej stronie piersi. 15. Osoby uhonorowane honorowym odznaczeniem „Order Nestora Kronikarza” powinny dbać o zachowanie odznak i legitymacji. W przypadku utraty odznaki lub legitymacji mogą zostać wydane duplikaty, jeżeli organizacja społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki” uzna, że utrata odznaki lub legitymacji nastąpiła wskutek klęski żywiołowej, działań wojennych lub z innych przyczyn niezależnych od odznaczonego. 16. Po śmierci osoby uhonorowanej honorowym odznaczeniem „Order Nestora Kronikarza”, w przypadku istnienia spadkobierców, odznaka oraz legitymacja do honorowego odznaczenia „Order Nestora Kronikarza” pozostają w rodzinie zmarłego jako pamiątka. Za zgodą spadkobierców odznaka oraz legitymacja mogą zostać przekazane na tymczasowe lub stałe przechowywanie do muzeów. Odznaka oraz legitymacja są przekazywane muzeom na podstawie decyzji Zarządu organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki” po otrzymaniu stosownego wniosku od placówki muzealnej. Przekazane muzeom na stałe przechowywanie odznaka oraz legitymacja do honorowego odznaczenia „Order Nestora Kronikarza” nie podlegają zwrotowi spadkobiercom zmarłego. W przypadku braku spadkobierców u zmarłego uhonorowanego honorowym odznaczeniem „Order Nestora Kronikarza”, odznaka oraz legitymacja powinny zostać przekazane na przechowanie do organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki”. Opis Honorowe odznaczenie „Order Nestora Kronikarza” o płaskim, okrągłym kształcie (w formie medalu) wykonane jest metodą dwustronnego odlewu przestrzennego. Na stronie licowej naniesiono wizerunek Nestora Kronikarza, który przewraca ręką kartę księgi, umieszczony bardziej w prawej dolnej półkuli strony licowej odznaczenia. U góry, nieco bardziej na lewo, znajduje się wygięty ku górze łukiem napis: „Nestor Kronikarz. XI–XII w.”. „XI–XII w.” umieszczono pod słowem „Kronikarz”. Na stronie odwrotnej znajdują się napisy: - u góry wygięty ku górze łukiem napis: „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »PROŚWITA«”; - pośrodku prosto umieszczona fraza: „MIŁOŚĆ STRACHU NIE MA...”; - pod wyżej wymienionym napisem znajduje się numer porządkowy; - u dołu wygięty ku dołowi łukiem napis: „imienia Tarasa Szewczenki”. Znak odznaczenia ma kształt okrągły o średnicy 32 mm. Wykonywany jest z miedzi i pokryty pozłotą. Za pomocą kółka z uszkiem medal łączy się z dekoracyjnym dwustronnym elementem w kształcie zaokrąglonych liści, które łączą się z prostokątną zawieszką, obciągniętą wstążką. Wymiary zawieszki: wysokość – 50 mm, szerokość – 28 mm. Na odwrotnej stronie zawieszki znajduje się zapięcie z dwóch agrafek typu „Euro” do mocowania odznaki do odzieży. Wstążkę nałożono na metalową płytkę (zawieszkę) z napisem: „ZA ZASŁUGI” w dolnej części, wykonanym w kolorze niebieskim. Pasek „Orderu Nestora Kronikarza” ma wymiary 45 mm w pionie i 30 mm w poziomie. Ma kolor żółto-niebieski, ułożony pionowo: po lewej – kolor niebieski, po prawej – żółty. Wstążka odznaczenia jest jedwabna, moryrowana.
wania Przykarpackiego Narodowego Uniwersytetu imienia Wasyla Stefanyka, doktor nauk o sztuce; Ihor Kinasz – zastępca dyrektora Departamentu Integracji Gmin, Polityki Wewnętrznej i Pracy z Osobami Wewnętrznie Przesiedlonymi Iwanofrankiwskiej Miejskiej Wspólnoty Terytorialnej; Wasyl Żurakiwski – członek Rady Towarzystwa, prawnik; Jewhen Romanyszyn, Orest Putko i Bohdan Maksymeć – członkowie zarządu towarzystwa; Lilija Dzeman – główny menedżer koncertów Narodowego Akademickiego Zespołu Pieśni i Tańca „Huculszczyzna”. Zrobiono naprawdę wiele, więc towarzystwo ponownie wybrało na następną kadencję na stanowisko przewodniczącej Mariję Hucol oraz odpowiednio zastępców przewodniczącej, członków rady, zarządu oraz komisji rewizyjnej. Pod koniec konferencji Marija Hucol wyraziła podziękowania za współpracę, wsparcie i zrozumienie merowi Iwano-Frankiwska Rusłanowi Marcinkiwowi; Wiktorowi Synyszynowi, Ihorowi Kinachowi, Wiktorii Drotianko i jego zespołowi; deputowanej ludowej Ukrainy Oksanie Sawczuk – za wsparcie słowem i czynem; za współpracę – przewodniczącej Iwanofrankiwskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Switłanie Onyszczuk i jej zespołowi; kierownikom wydziałów kultury miasta Nadiji Zahurśkiej oraz obwodu Tetianie Bojko. Podziękowała również za wiarę i wsparcie swoim bliskim oraz uniwersyteckiej rodzinie. Słowa wdzięczności popłynęły także pod adresem przewodniczącego Iwanofrankiwskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Mychajła Siczki i jego zespołu, aktywistów-proświtian, przewodniczących ogniw podstawowych. „Proświtiańska wspólnota naszego miasta jest zjednoczona ideą narodową i dążeniem do służenia narodowi ukraińskiemu, wierzymy w nasze nieuchronne zwycięstwo nad moskiewskim agresorem!” – jest przekonana pani Marija. Na zakończenie w Muzeum Czci T. Szewczenki wszyscy razem zaśpiewali hymn religijny „Boże wielki, jedyny…”.
Tłumaczenie maszynowe
Maria HUCUŁ, przewodnicząca Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, zastępczyni rektora ds. pracy wychowawczej Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego, doktor filozofii. 147 lat minęło od czasu założenia (1877 r.) Towarzystwa „Proświta” w Stanisławowie (obecnie Iwano-Frankiwsk). Iwano-Frankiwskie Miejskie Zjednoczenie Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, odrodzone w 1992 r., jest organizacją społeczną, która niesie ideę narodową i pełni funkcje ideologii państwowej. Towarzystwo „Proświta” współpracuje z organami władzy, oświaty i kultury miasta na niwie budowania państwa oraz dba o kulturalny, narodowy i duchowy rozwój mieszkańców. Miejskie zjednoczenie posiada ogniwa podstawowe, z którymi prowadzona jest praca organizacyjna i metodyczna. Rola „Proświty” w społeczeństwie nie maleje i powinna wzrastać. Tworzenie sobornego państwa jest nie do pomyślenia bez troskliwego zachowania i pomnażania potencjału duchowego i intelektualnego, głębokiej idei narodowej. Utrwalenie języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego jest podstawą pracy zjednoczenia. Dlatego program działalności miejskiego zjednoczenia przewiduje: realizację postanowień Konstytucji Ukrainy, w szczególności art. 10; Programu ochrony, rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego w mieście Iwano-Frankiwsku na lata 2024–2028 oraz odpowiednich uchwał władz obwodowych i miejskich. Centrum pracy kulturalno-oświatowej, szerzenia moralności chrześcijańskiej i duchowości narodowej stał się Dom Ludowy „Proświta”, w którym znajduje się „Świetlica” towarzystwa. Znaczna uwaga poświęcana jest młodzieży, uczniom i dzieciom w obchodzeniu świąt państwowych, rocznicy „Matki-Proświty”, czczeniu wybitnych działaczy państwowych i społecznych, naukowców, pisarzy i artystów itp. Prowadzona jest znacząca praca nad odrodzeniem rękodzieła: dawnych technik w ukraińskim hafcie ludowym, makramie oraz robótek na szydełku i drutach. Wielka uwaga poświęcana jest uczniom, pracy z młodzieżą, organizacji kółek w zakresie opanowania i nauki różnych technik haftu ukraińskiego. Na rok 2025 zaplanowano i realizowane są następujące kierunki działalności towarzystwa: organizacyjno-oświatowe; dotyczące wdrażania działań na rzecz rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego; organizacja i prowadzenie wykładów; kulturalno-oświatowe, w szczególności państwowe i religijne; dotyczące odrodzenia narodowych tradycji ludowych; praca oświatowa we współpracy z organami władzy, oświaty, kultury oraz organizacja pracy z młodzieżą. Niedawno w Domu Ludowym „Proświta” odbyła się konferencja sprawozdawczo-wyborcza Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, w której aktywny udział wzięli zaproszeni przedstawiciele władz miasta, działacze „Proświty” i inni. Z mową powitalną wystąpiła przewodnicząca Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, zastępczyni rektora ds. pracy wychowawczej, docent katedry językoznawstwa, profesor Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego Maria Hucuł. W sprawozdaniu przewodniczącej zjednoczenia odzwierciedlono wieloaspektową pracę towarzystwa w latach 2021–2024. Zwrócono uwagę na główne osiągnięcia ostatnich lat. Wysłuchano również sprawozdania komisji rewizyjnej oraz szefa ogniwa studenckiego Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego Ołeksandra Drozda. Na konferencji wystąpili: Mychajło Siczka – szef Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki; Wołodymyr Szpilczak i Iwan Hawryłowycz – zastępcy przewodniczącej Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta”; Hanna Karas – członkini Rady Towarzystwa, profesor katedry metodyki wychowania muzycznego i dyrygentury
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
działała na Bukowinie w sferach gospodarczej, politycznej, kulturalnej i ideologicznej. W obwodzie czerniowieckim nawet w latach 70. XX wieku trwały prześladowania bojowników o wolność Ukrainy. Tak oto w marcu 1977 roku w Czerniowcach pod kierownictwem przewodniczącego sądu obwodowego Pawła Swynarczuka sfabrykowano proces przeciwko pięciu członkom OUN(b) ze wsi Niżne Stanowce. Jednego z nich, Iwana Hulę, skazano na karę śmierci przez rozstrzelanie, Heorhija Hawduna i Wasyla Kusznyriuka – na 15 lat więzienia, Iwana Nowaka – na 13 lat, Heorhija Krećkiego – na 10 lat. Jednak sowiecki reżim totalitarny nie był wszechmocny. Nie wytrzymawszy próby czasu, zakończył swoje dzikie istnienie wraz z ogłoszeniem Aktu niepodległości państwowej Ukrainy 24 sierpnia 1991 r., chociaż rosyjscy „spadkobiercy” reżimu nie porzucili agresywnych planów cofnięcia historii. Dzisiaj Siły Zbrojne Ukrainy, uzbrojone w kapitał ideowy OUN i UPA, dają należytą odprawę wrogowi. Wśród nich jest 82. samodzielna brygada desantowo-szturmowa „Bukowińska”, która godnie walczy pod czerwono-czarnym sztandarem Bukowińskiej OUN z hasłem „Wolność Ukrainie albo śmierć”. Zatem książka bukowińskich badaczy jest kolejnym ideowym pociskiem w obóz wroga i zaświadcza, że naród, który ma własnych bohaterów, nigdy nie zginie. Obecnie bohaterowie książki ożywają w młodych spadkobiercach, którzy już nigdy nie oddadzą Ukrainy na pastwę Moskowii. Godne pochwały jest to, że w książce zaprezentowano unikalne, nieznane dotąd powstańcze materiały fotograficzne, a także zdjęcia 12 poległych rodaków, żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy, co potwierdza więź pokoleń. W książce po raz pierwszy przedstawiono dokumenty archiwalne dotyczące tematyki wyzwoleńczej. Prezentowane wydanie jest przeznaczone dla szerokiego kręgu czytelników i patriotów Ukrainy, którzy interesują się tradycjami Walk Wyzwoleńczych, troszczą się o lepszy los i niepodległość narodu ukraińskiego. Szewczenki) oraz „Nadejdzie dzień, skończy się wojna” (muzyka Andrija Hurala) w wykonaniu laureatki ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów wokalnych, utalentowanej piosenkarki Tetiany Petryszyn, akompaniował kompozytor Jurij Wasyłenko. Kompozycje muzyczne poświęcono wszystkim bohaterom, którzy oddali swoje życie za niepodległość. Słowa wdzięczności i szacunku, kwiaty, książki oraz prezenty dla naszej gościni wręczali znani rodacy – Wołodymyr Antofijczuk, Mychajło Tokariuk, Odarka Kuczerawa, Marija Nykyrsa, Lubow Szyluk, Jana Hryhoras, Iwan Derda. P.o. dyrektora Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Natalia Moroz podziękowała Ludmile Mykołajiwnie za jej trafne słowo, za szczerość w komunikacji i podarowała do domowej biblioteki książki „Rycerz sławy” (wspomnienia i eseje o M. H. Iwasiuku) oraz „Czerwona ruta: od ziemskiego do niebiańskiego”. A nasi goście – Wałentyna Bondar, bibliotekarze Czerniowieckiej Obwodowej Biblioteki Naukowej im. M. H. Iwasiuka z kierującą księgozbiorem Janą Sawenko, Orysia Tymczur, Mychajło Hrafow, Marija Dudydra, Darija Melnyczuk wraz z narodowym artystą Ukrainy Iwanem Derdą zaśpiewali Ludmile Mykołajiwnie „Mnohaja lita!”
Tłumaczenie maszynowe
Nowa książka Mykoły Semeniuka i Iwana Hawryłcia „Kostantyn Majdański. Iwan Cerenjuk. Powrót bohaterów” (Wydawnictwo „Misto”, Czerniowce, 2024) zaświadcza, że Bukowina, posiadając w kraju mistrzów słowa, pędzla, dłuta, pieśni i tańca, jest również bogata kultem Bohaterów, którzy w ciężkiej godzinie niedoli stawali w obronie rodzinnego kraju przed dzikimi moskiewskimi hordami. Wśród nich – Kost Majdański („Juraś”) oraz Iwan Cerenjuk („Jarema”), rejonowi przewodnicy OUN rejonu Sadhora oraz rejonów czerniowieckiego i waszkowieckiego, rodowici mieszkańcy wsi Rohizna, dzisiejszej dzielnicy miasta Czerniowce, którzy jako członkowie OUN zaznaczyli swoją obecność w walce w ostatnich dziesięcioleciach rumuńskiej okupacji, doświadczając prześladowań i aresztowań ze strony sigurancy, aż do momentu, gdy na Bukowinę napłynęły krwiożercze drapieżniki moskiewsko-bolszewickiego imperializmu. Nestor MYZAK, doktor nauk historycznych, profesor Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza. Wydawcy książki – czerniowiecki krajoznawca Mykoła Semeniuk, który aktywnie zajmuje się badaniem materiałów archiwalnych dotyczących walk wyzwoleńczych OUN, UPA, publikacją artykułów naukowych na temat zachowania dziedzictwa naukowego kraju. Jest on również kierownikiem młodzieżowego kółka historyczno-krajoznawczego „Dywoposzuk” przy Czerniowieckim Kolegium Zawodowym Technologii i Designu. Współautor – Iwan Hawryłeć, starosta cerkwi Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy, również inicjator wydawania książek patriotycznych. W książce mowa jest o bronieniu przez krajan praw i godności do samodzielnego życia państwowego, o wojownikach UPA, którzy bronili dobrego imienia i honoru swojej małej ojczyzny. Tak jak dzisiaj, Bukowinie pisany był los historyczny w czasie najsroższej walki z Moskwą, z której wyszła ideowo niezwyciężona. W krwawej walce z moskiewskimi hordami, kapeeselowskimi ciemiężycielami, partyjnymi wyzyskiwaczami rosła i krzepła świadomość narodowa bukowińskiej społeczności. Walka bukowińczyków w szeregach OUN, UPA była prawdziwym bukowińskim renesansem odrodzenia duchowego, którego już nikt nie mógł zakwestionować i pokonać. W bezprzykładnej walce powstańcy Bukowiny, czytamy w książce, zarekomendowali się z jak najlepszej strony. Jeśli chodzi o zahartowanie, wojownicy-bukowińczycy charakteryzowali się jako najbardziej zdolny do walki element. Wytrwali na warunki górskie i pogodowe (mrozy, śniegi, wiatry, deszcze i powodzie), potrafili orientować się w wysokich górach, połoninach i pralasach oraz strzelali do okupantów zza każdego krzaka i chaty. Dlatego kaci bardzo bali się nocy i jeszcze za dnia uciekali do centrów rejonowych. Nawet masowe rozstrzeliwania, aresztowania, deportacje, obławy, zasadzki i przeszukania bukowińskich wsi przez organy karne ZSRR nie zmniejszały oporu krajan wobec sowieckiego systemu totalitarnego. Tak więc, od końca 1945 r. powstańcy Północnej Bukowiny zadawali wrogowi ciosy już nie sotniami i czotami, a przeważnie bojówkami i oddzielnymi grupami. Umiejętnie manewrując, wychodzili ze strefy kontroli czerwonych i dotkliwie bili wroga tam, gdzie ten najmniej się spodziewał. Bukowińskie bojówki UPA wspomnianych Kosta Majdańskiego („Juraś”), Iwana Cerenjuka („Jarema”), ich współpracowników-dowódców („Kohuta”, „Sahajdacznego”, „Hałahana”, „Skryhuna”, „Pawłenki”, „Czumaka”) i innych w latach 1944–1947 według przybliżonych obliczeń przeprowadziły 244 zwycięskie ataki na garnizony, instytucje partyjne i enkawudowskie, spaliły bolszewickie przedsiębiorstwa, rozbroiły oddziały „strybkiw”, zastrzeliły ponad tysiąc członków aparatu administracyjnego reżimu okupacyjnego, zdobyły dużo różnorodnej broni, którą niszczyły stalinowskich urzędników i ich kolaborantów, rozpowszechniły tysiące egzemplarzy powstańczych ulotek. Jako świadek zwycięskich walk UPA Bukowiny na cmentarzu w Czerniowcach pozostał wielki grób katów reżimu sowieckiego, których władza wydawała za poległych żołnierzy czerwonej armii, do których na tak zwany „dzień zwycięstwa” spędzała mieszkańców miasta w celu składania wieńców i kwiatów na sfabrykowanych płytach. Autorzy opowiadają o rodzinach wspomnianych przewodników, działalności władzy radzieckiej w latach 1940–1941, wydarzeniach na Bukowinie w czasie ogłoszenia odnowienia Ukraińskiej Państwowości 23 czerwca 1941 r., działalności podziemia w warunkach powrotu władzy sowieckiej, formowaniu się kadry kierowniczej OUN(b) Bukowiny itp. Siły były nierówne. Władze coraz bardziej przerzucały do kraju wojska i blokowały nimi wsie, lasy, połoniny, a nawet górskie wąwozy. W rezultacie w niezwykle trudnych warunkach walki powstańcy ponosili niepowetowane straty. Tylko od 1944 do 1946 r. zginęło 56 działaczy-organizatorów OUN, dowódców oddziałów UPA. Wśród nich – 19 z rejonu waszkowieckiego, 12 – z putylskiego, po 7 – z rejonów wyżnickiego, zastawnowskiego, kicmańskiego. Zginął przewodniczący okręgowy obwodu czerniowieckiego, były członek Prowodu OUN Odessy Myrosław Kindzirski; referent organizacyjny Prowodu Bukowińskiego OUN Ołeksandr Domczuk; referent propagandowy Prowodu Bukowińskiego OUN Iwan Łesiw. Polegli referent powiatowy Wyżniczyzny („Hałahan”) – referent organizacyjny Prowodu nadrejonowego Czerniowiecczyzny, sotnik-wychowawca polityczny („Serhijenko”) z Winnicczyzny, rejonowi przewodnicy OUN, referenci SB, staniczni, kurierzy i inni przedstawiciele powstańczego aktywu OUN-banderowców. Śmiercią bohaterów odeszli także główni działacze – rejonowi przewodnicy Kost Majdański („Juraś”) i Iwan Cerenjuk („Jarema”). Niszcząc w zasadzie bojówki UPA w latach 1944–1947, struktury sowieckie w następnych trzech-czterech latach zlikwidowały ostatnich bojowników o wolność Ukrainy, których pozostały jednostki. Byli to „Stal”, „Nedobytyj”, „Czeremszyna”. Wszyscy oni stali się ofiarami kombinacji agenturalnych MGB na liniach łączności podziemnej OUN. Wraz ze śmiercią ostatnich bohaterów UPA władza sowiecka przez około 40 lat śmiało utwierdzała się.
Tłumaczenie maszynowe
Diaczkowa, „Za ciebie, święta Ukraino” Nestora Myzaka, „Lidia Lipkowska” Anatolija Dobrianskiego, „Stromość”, „Między strachem a miłością” Wołodymyra Mychajłowskiego, „Złotej nici nie zgubcie” Wasyla Selezynki, „Wieczne skarby Georgija Garasa” Jewdokiji Antoniuk-Hawryszczuk, „Utwory” Jurija Fedkowycza w 5 tomach, „Proświta” na Bukowinie. Historia i współczesność” (opracowanie – Wołodymyr Mychajłowski) i inne. Ludmyła Czerniak jest laureatką literacko-artystycznej nagrody im. Jurija Fedkowycza oraz literacko-artystycznej nagrody im. Sydora Worobkewycza; odznaczona medalem „Budowniczy Ukrainy” Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz innymi wyróżnieniami. Niedawno Ludmyła Mykołajiwna obchodziła jubileusz urodzin. Wasyl Selezynka, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, w artykule „Gwiezdna droga dziennikarki i wydawczyni Ludmyły Czerniak” pisał: „Jest patriotką swojego kraju, swojego narodu, choć nigdy nie demonstruje tego na pokaz. Dumna i zasadnicza, nie ma w zwyczaju poniżać się czy przypodobywać komukolwiek. Tak oto, wędrując między niebieskimi a ziemskimi gwiazdami, Ludmyła Czerniak dotarła do swojego jubileuszu, pełna sił twórczych i marzeń”. Szczera, życzliwa i utalentowana, mądra oraz szlachetna Ludmyła Czerniak podczas spotkania ciepło wspominała swojego nauczyciela Mychajła Hryhorowycza Iwasiuka, lata studiów na wydziale filologicznym Czerniowieckiego Uniwersytetu Państwowego (obecnie Czerniowiecki Uniwersytet Narodowy im. J. Fedkowycza), uczęszczanie do studia literackiego, spotkania ze znanymi osobistościami, czytała poezje M. H. Iwasiuka oraz własne wiersze-dedykacje, odpowiadała na pytania. Rozbrzmiewały patriotyczne pieśni do wierszy naszej gościni – „Niezwyciężona Ukraina” (muzyka Jurija Wasy-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ideologiczne ataki nadmiar aktywnych adeptów władzy i niwelować je. W tamtym czasie rozmawianie po rosyjsku było prestiżowe. I na pytanie do rodaka, dlaczego komunikuje się po rosyjsku, rozbrzmiewała wypowiedziana z patosem znana fraza: “Ja razgawariwaju jazykom lenina!”. Mówiąc, jakie jeszcze może być sprzeciw? Przecież to był najwyższy komunistyczny imperialny bóg, więc jakie jeszcze może być sprzeciw czy choćby wątpliwość? Na co ja spokojnie oponowałem: – Ale “językiem Lenina” rozmawiali także rosyjscy carowie, białogwardyjscy generałowie Anton Denikin, Piotr Wrangel, Aleksandr Kołczak, Wasilij Judenicz, anarchista Nestor Machno, białogwardziści – zaciekli wrogowie władzy radzieckiej. Tak więc nie ma osobnego “języka Lenina”, jest zwykły “ruskij jazyk”, jeden z wielu w ZSRR. Albo oto taki epizod. Posyła mnie moje kierownictwo do komitetu obwodowego ówczesnej rządzącej bezalternatywnie komunistycznej partii (KPZR), by pomóc przygotować artykuł o remoncie techniki dla pierwszego sekretarza komitetu obwodowego Kawuna W. M. A ponieważ nigdy nie byłem członkiem tej partii, wypisują mi przepustkę i idę do sekretarza komitetu obwodowego do spraw prowadzenia rolnictwa Laziuty. Tak mi powiedziano. Przedtem dowiedziałem się, że Laziuta pochodził z głębokiego poleskiego rejonu baranowskiego na Żytomierszczyźnie. Wchodzę do gabinetu, witam się: – Dzień dobry. – Zdrazstwujtie, – urzędowo-surowo odpowiada sekretarz. – Jestem z “oblsilhosptechniki”, z polecenia O. S. Polowego, w sprawie przygotowania artykułu. – Aha, charaszo, – pomilczał przez chwilę, potem do mnie: — Wy szto, nie władiejecie ruskim jazykom? – Czemuż, władam, uniwersytecki kurs zaliczyłem na “celujący”. – Tagda paczimu nie razgawariwajecie? – Bo jestem Ukraińcem i posługuję się ojczystym językiem. Ot, wy najwyraźniej jesteście Rosjaninem, dlatego posługujecie się językiem rosyjskim. Każdemu według potrzeb. Jak już mówiłem, dobrze wiedziałem, skąd pochodzi i dla śmiechu nazwałem go Rosjaninem. Ten aż podskoczył na krześle, zeskoczył z niego i zaczął nerwowo chodzić po gabinecie. Gdzieś półtora metra wzrostu w butach na wysokich obcasach, żeby wydawać się wyższym, ale nadęty i pewny siebie. Jakże: “siekrietar abkoma!”. – Nu, znajecie, eto juże papachiwajet nacionalizmom. To było straszne w tamtym czasie piętno. Aby sparować oskarżenie, wymyśliłem takie: – Ja rozmawiam w języku państwowym Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Tak zapisano w Konstytucji USRR. Dla prawdy powiem, że nie było takiego artykułu w konstytucji, ale wiedziałem, że nikt z tych stróżów porządku jej nie czytał. Konkretny funkcjonariusz nie był wyjątkiem, zrozumiał to i dopytał: – Tak i zapisano? – Tak i zapisano, – odpowiadam. Więc przeciwko ważnemu sowieckiemu dokumentowi nie mógł podskoczyć. Zrozumiał to i pojednawczo rzekł: – Nu, ładno, bliże k dielu. Dalej zaczyna się normalna rzeczowa rozmowa. Mówię, jaka jest mi potrzebna informacja, w jakim zakresie, na kiedy. Artykuł został napisany i później wydrukowany w czasopiśmie “Mechanizacja rolnictwa”. Laziuta otrzymał podziękowanie od “pierwszego” Kawuna. Oczywiście, prawdziwego autora artykułu nie wspominano. Na tych, którzy świadomie posługiwali się ukraińskim, zwracano uwagę od razu. W sprawach służbowych zdarzało mi się bywać w wielu instytucjach, w przedsiębiorstwach, w placówkach oświatowych. Słysząc mój ukraiński, często pytali, czy nie jestem z “zachodniej”. Przez to rozumiano, że tylko ci, którzy mieszkają w zachodnich obwodach Ukrainy, umieją ładnie rozmawiać po ukraińsku. Ja znowuż wymyśliłem sposób, aby zdezawuować takie widzenie: udowodnić im, że i mieszkańcy centralnej i wschodniej Ukrainy swobodnie władają ojczystym językiem. Więc odpowiadam wymyśloną metaforą. – Tak, jestem z zachodu. Z Lubaru, starodawnego ukraińskiego miasteczka, założonego jeszcze przez litewskiego księcia Lubarta pięćset lat temu. – Tak eto nie zapad! – rozczarowani mówią. – Czemuż, Lubar od Żytomierza położony jest właśnie na zachodzie, tylko spójrzcie na mapę. Przy okazji, – otwieram oczy takim “nieprzejrzanym braciom-gryczkosiejom”, jak pisał poeta, – za podstawę formowania literackiego języka ukraińskiego wzięto właśnie dialekt kijowsko-połtawski, a nie, powiedzmy, galicyjsko-lwowski. A cała południowo-wschodnia część obecnego obwodu żytomierskiego wchodziła wtedy w skład guberni kijowskiej. Czyli, tutaj u nas miejscowy lud do tej pory rozmawia faktycznie gwarą, wziętą za podstawę formowania literackiego języka ukraińskiego. Bądźmy z tego dumni, korzystajmy z naszego językowego skarbu. Dziwią się słuchacze, z reguły zgadzają się, wielu z nich później powróciło do ojczystego językowego ukraińskiego progu. Zatem, trzeba było siać ziarna prawdy, i one wschodziły plonem. Oczywiście, wyrastało nie wszystko zasiane, ale, jak w biblijnej przypowieści: “I siał Siewca na chleb powszedni. Jedno ziarno padło na kamień, drugie pod kamień czy w kałużę, trzecie wydziobały ptaki niebieskie. I tylko czwarta – piąta – szósta część wyrosły i dały plon. Ale gdyby nic nie siał – nie byłoby nic”… Konkretna sytuacja językowa w mieście, które było w niewoli sowieckiego okaleczonego moskiewskiego “języka”, wymagała, aby zwracać uwagę na wszystkie przejawy rusyfikacji, choćby i na rynkach. Z reguły niewielkie targowiska spożywcze powstawały spontanicznie przy każdym sklepie spożywczym, gdzie kobiety, z reguły, sprzedawały warzywa i owoce, jagody, produkty mleczne. Wieczorem po pracy idę do domu obok sprzedawczyń, które natarczywie zachęcają kupujących okaleczonym surżykiem: – Mużczina, kupitie łuk! Od razu kieruję rozmowę na właściwe tory. – A strzały do łuku macie? To wtedy kupię. – Kakije striely? – Tymi, którymi strzelają z łuku. – Wy szto, nie ponimajetie? – Nie rozumiem, bo mi potrzebna cebula, a nie łuk. Sąsiednia babcia od razu załapała, o co chodzi, woła do siebie: – Wujku, u mnie cebula, kupcie u mnie. Ja demonstracyjnie przechodzę do babci-konkurentki i głośno, żeby słyszały inne sprzedawczynie, mówię: – O, teraz naprawdę widzę, że sprzedają cebulę. A to jakiś łuk. Wy co, język ojczysty zapomnieliście? – Ale większość z tych, co kupują, mówią – łuk. – Mało kto co mówi, wy trzy-
Tłumaczenie maszynowe
Swiatosław WASYLCZUK, zasłużony dziennikarz Ukrainy, przewodniczący Żytomierskiej „Proświty”
Na co stać pojedynczego człowieka? Jaka jest jego wartość w licznej społeczności, jaki ma na nią wpływ? Pytanie to nie tylko filozoficzne, ale i praktyczne. Niestety, w społeczeństwie dominuje pogląd, że pojedynczy człowiek jako jednostka niewiele znaczy, a jego wpływ na społeczeństwo jest praktycznie żaden. Stąd ignorowanie własnych praw, zwłaszcza podczas wyborów. „Mój głos i tak niczego nie rozstrzyga, lepiej nie iść na te wybory” – mówią. I nie idą. A ich głosami manipulują przebiegli, przekupni politycy, doprowadzając do władzy wcale nie tych, którzy są potrzebni narodowi. To samo dzieje się w codziennym życiu. „A kim ja jestem? Robaczkiem. Co ja mogę? Co ja osiągnę? Niech wszystko dzieje się beze mnie. Ja jestem z boku, ja jestem z brzegu, byle nie z przodu, bo pierwszych biją jako pierwszych. A ja w kąciku, za krzaczkami przeczekam niespokojny czas i jakoś to minie” – rozmyśla wielu z ogółu społeczeństwa. Potem dziwi się po kolejnym nieudanym wyborze grupy i narzeka na gorzki los oraz złodziejską władzę. Dlaczego po raz kolejny lud poszedł nie tam, nie ku sukcesowi i dobrobytowi, a ku korupcji, przemocy i nędzy? I chce się odpowiedzieć takim zabójczym pytaniem: „Człowieku, gdzie byłeś wczoraj? Dlaczego nie działałeś tak, aby było lepiej dzisiaj?”. Zatem, szanowni państwo, zacznijmy od siebie, w wielkich niepowodzeniach obwiniajmy nie wszystko i wszystkich w ogóle, a siebie: za obojętność, nieaktywność, a nawet najzwyklejsze tchórzostwo, gotowość sprzedania oszustom swojego głosu. Przecież mieliśmy spore możliwości i po raz kolejny z nich nie skorzystaliśmy. Ale wskazać palcem na siebie jest najtrudniej. Najłatwiej – winni są wszyscy inni, oprócz mnie. Ale są inne przykłady. W latach osiemdziesiątych już minionego wieku zajmowałem stanowisko redaktora centrum „Ukrinformahroprom”, które działało początkowo w składzie ogólnoukraińskiego zjednoczenia produkcyjnego „Ukrsilhosptechnika”, z setkami zakładów remontowych i usługowych na Ukrainie, powołanych do zapewnienia technicznego i organizacyjnego ogromnego kompleksu rolniczego republiki: kołchozów, sowchozów, innych powiązanych przedsiębiorstw. Stanowiskiem swoim byłem oddelegowany do Żytomierskiej obwodowej „Silhosptechniki”. Zadanie miałem takie: propagować przodujące doświadczenia kompleksu rolno-przemysłowego Żytomierszczyzny w środkach masowego przekazu (gazety, czasopisma, radio, telewizja, wydawanie plakatów, broszur o tej tematyce). A jeszcze miejscowe kierownictwo włączyło mnie do dyżurów w sekretariacie prezesa przedsiębiorstwa w dni wolne – wchodziło to w obowiązki wszystkich pracowników inżynieryjno-technicznych obwodowej „Silhosptechniki”. W ciągu roku wypadały 3-4 dyżury od dziewiątej rano do ósmej wieczorem, w dni wolne. Z zainteresowaniem i pewną ostrożnością podchodziłem do swojego pierwszego dyżuru. W sekretariacie stało kilka telefonów, z których napływały wiadomości z całego obwodu. Te warte uwagi zapisywano w specjalnej księdze dyżurów, gdzie każdy dyżurny odnotowywał wyniki swojej pracy. Zapisywał o tym w dzienniku, podpisując swoje nazwisko – imię i datę. Więc uważnie przeglądam ten gruby dziennik w twardej oprawie i z nudów czytam teksty – raporty dyżurnych. Co od razu rzuciło się w oczy – wszystkie teksty były napisane po rosyjsku. Prymitywnie, standardowo, z błędami, ale nie po naszemu. W wielu przebijały się ukrainizmy. I nic dziwnego: spośród półtorej setki pracowników instytucji 90% było Ukraińcami. Ale. W państwie nieformalnie działał ciężki ideologiczny nacisk totalnej rusyfikacji. I stopniowo obcy język wprowadzano w kancelariach instytucji państwowych. Po rosyjsku działała większość przedszkoli, szkół ogólnokształcących, całe szkolnictwo zawodowo-techniczne, technika, wyższe uczelnie. W Żytomierzu, nawiasem mówiąc, z 36 średnich szkół ogólnokształcących tylko sześć formalnie uważano za ukraińskojęzyczne. Ale i tam nauczyciele na przerwach rozmawiali między sobą i z uczniami „po ogólnorozumianemu”, i uczniowie 5-6 klas też przechodzili na rosyjski. Z nosicieli ukraińskiego wyśmiewano się, drwiono, nazywano „kołchoz”, „kuhutstwo”, czyli mało kulturalna, mało wykształcona prowincja. Wyjście wskazywano oczywiste: aby pozbyć się kompleksu niedorozwiniętego „wieśniaka-kuhuta”, trzeba wyrzec się wszystkiego, czym żyło się dotąd – języka ukraińskiego, pieśni, kultury, ukraińskiej duchowości. Czyli napluć sobie samemu w duszę i przejść na „ogólnorozumiany rosyjski język”. Większość z tych, którzy uciekali z kołchozowego niewolnictwa do miast, tak właśnie robiła. Innego wyboru po prostu nie było. Teraz zrozumiałe, dlaczego ten „dziennik dyżurów” w „Silhosptechnice” prowadzony był po rosyjsku. Uważnie przekartkowałem dziennik i postanowiłem podsumowanie swojego dyżuru zapisać, oczywiście, po ukraińsku. Rzecz w tym, że podejmując tu pracę, byłem jedynym pracownikiem, który wszędzie rozmawiał w języku ukraińskim, gdyż byłem zdecydowanie przekonanym ukraińskim patriotą. Co więcej, posiadając wyższe wykształcenie uniwersyteckie (Uniwersytet Kijowski, wydział dziennikarstwa), popracowawszy w kilku periodykach, zawsze przedkładałem język ojczysty nad imperialny. Publikowałem często w miejscowych gazetach obwodowych, które wychodziły po ukraińsku. Więc nie zarzucisz mi drwiąco-lekceważącego „kołchoz”, „kuhut”. Do naszego działu NTI (informacji naukowo-technicznej), gdzie byłem przypisany, często przychodzili pracownicy instytucji, wszczynali rozmowy na różne tematy. Było to zwykłe zjawisko: mało z jakiej potrzeby przychodzi człowiek. I dopiero po czasie jedna z pracownic działu, Nina Petriwna Musijczuk, potajemnie wyznała: – Wiesz, po co oni tu przychodzą? Usłyszeć twój ukraiński język, porozmawiać z tobą, bo im dziwnie i niezwykle, że ty zawsze i wszędzie komunikujesz się po ukraińsku. – Niech przychodzą, ale niech i sami przechodzą na ojczysty. Przecież zdecydowana większość z nich to przybysze ze wsi, uczyli się w ukraińskich szkołach. – Tak, prawda – zgadzała się rozmówczyni, ale po pierwsze, jaki poziom wiedzy dają wiejskie szkoły? Po drugie, większość uczyła się byle jak. Potem uczyli się w uczelniach technicznych, gdzie wszystkie przedmioty wykładano po rosyjsku. I jakby samo przez się przyjmowano, że rosyjski ma w społeczeństwie znacznie wyższy status niż ukraiński. Niestety, tak było. Nawet przez telefon wszyscy starali się mówić tylko po rosyjsku, chociaż kilka minut wcześniej ze mną rozmawiali po ukraińsku. – A co, telefon nie odbiera ukraińskiego i rozmowa się nie odbędzie? – pytałem takich „mówiących”. Oni zdziwieni i oszołomieni patrzyli na mnie (a rzeczywiście?). – Ale wszyscy tak mówią. Spróbuj inaczej – wyśmieją. A my nawet nie zastanawiamy się, by przestrzegać dawno ustalonych zasad. Przez kogo, gdzie, kiedy? Ale wróćmy do mojego dyżuru i przeglądu tego odrażającego „dziennika”. Starannie przemyślałem tekst, zapisałem najpierw jako brudnopis na osobnym skrawku papieru. Zredagowałem i przepisałem do „dziennika”. Zapis wyglądał tak: „Dyżurowałem od 9 rano do 20 wieczorem. Otrzymałem wiadomość ze stacji towarowej Żytomierza o przybyciu trzech wagonów z częściami zamiennymi dla „Obsilhosptechniki”. O tym zameldowałem głównemu inżynierowi OSGT Winikowi W. I. w celu podjęcia działań. Innych wiadomości nie było. Dyżurny – Swiatosław Wasylczuk”. Już później młody inżynier zarządu remontowego Anatolij Kotłowy w sekrecie opowiadał: – Wiesz, Sławik, twój zapis w „dzienniku dyżurów” wywołał prawdziwą furorę. Nosili go z działu do działu, czytali, dziwili się: okazuje się, że teksty można pisać też w języku ukraińskim. Dziwowisko, i tyle! A jeszcze poprawnie i prawidłowo. Większość pochwalała, niektórzy oburzali się: „Otoż etot ukrainskij original...”. Ale najciekawsze było przed nami. Po kilku miesiącach podczas dyżuru z zaskoczeniem znalazłem w „dzienniku” jeszcze jeden zapis po ukraińsku. Dalej – było ich więcej, pojawiły się już dziesiątki. Ludzie, mając przykład, przypomnieli sobie swoje pochodzenie i zaświadczali o nim w taki właśnie możliwy sposób. A już po dziesięciu latach, podczas tak zwanej gorbaczowowskiej pieriestrojki z wielką radością zaświadczyłem, że 80% wszystkich zapisów w „dzienniku” było napisanych po ukraińsku. Oto co wart jest jeden jedyny przykład. Czas ten był skrajnie niekorzystny dla Ukraińców oraz języka i kultury ukraińskiej. Wszędzie brutalnie narzucano język – we wszystkich sferach życia i działalności społeczeństwa. Do ludzi wykształconych, którzy świadomie posługiwali się językiem, władza odnosiła się podejrzliwie, widząc w tym przejawy nacjonalizmu. I człowiekowi, któremu przyczepiano podobną łatkę, były już zamknięte drogi do kariery i awansu zawodowego. Niektórych po prostu brutalnie wyrzucano z pracy jako niepewnych politycznie, takich, którzy nie mają zaufania u przedstawicieli władzy. Ze wszystkimi negatywnymi konsekwencjami... Ponieważ ja również należałem do takich, wymyślałem szereg psychologicznych sposobów, aby odpierać
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...mówię. Ale interesy handlu są takie, że trzeba zarobić. I już po kilku dniach, kiedy znów zawracam na targ, ta sama babcia, dostrzegłszy mnie, nawołuje głośno: – Mam już cybulę, kupcie, ja już nie nazywam cybuli łukiem. Zapraszam, spójrzcie, jaka piękna cybula-pór (tzn. zielona). Warzywo rzeczywiście atrakcyjne, i z przyjemnością kupuję kilka pęczków cybuli-pora u obu babć, za co otrzymuję podziękowanie. Tak ukrainizowałem małe i większe targowiska. Albo jeszcze. Podchodzę do budki, zamawiam kawę. – Ile łyżeczek cukru wsypać? – Cukru nie chcę, lepiej proszę dać cukier. Sprzedawczyni uśmiecha się: – Niech będzie po waszemu. I to słuszne. Będziemy się przyzwyczajać. Zauważyłem, że uwaga wyrażona w takiej formie zostaje odebrana pozytywnie. A gdybym zwrócił uwagę na źle użyte słowo i niedostateczną znajomość języka, zostałoby to odebrane jako obraza i nie osiągnąłbym pożądanego efektu. Od tamtego czasu minęło wiele lat. Zasadniczo zmienił się mój duchowy i edukacyjny Żytomierz. Wszystkie 36 szkół ogólnokształcących uczy dzieci wyłącznie w ojczystym języku ukraińskim. Podobnie jak trzy uniwersytety, osiem kolegiów, pięć centrów kształcenia zawodowo-technicznego, 45 przedszkoli. We wszystkich zakładach gastronomicznych, sklepach spożywczych i przemysłowych pracuje przeważnie młodzież, i kiedy tu wchodzisz, chłopcy i dziewczęta grzecznie i życzliwie witają: – Dzień dobry, zapraszamy do naszego lokalu. Pomożemy wybrać dokładnie to, czego potrzebujecie. Albo: – Spróbujcie naszych potraw, przypadną wam do smaku. Wychodzicie, a na pożegnanie grzeczne życzenie: – Miłego, udanego dnia, zapraszamy ponownie, będziemy radzi. To samo w transporcie – trolejbusach, tramwajach, autobusach. Cała informacja, komunikaty kierowców, ogłoszenia wyłącznie po państwowym ukraińskim. Samo z siebie to się nie stało. Już na początku lat dziewięćdziesiątych my, członkowie Proświty, utworzyliśmy w Zarządzie Tramwajowo-Trolejbusowym (ZTT) Żytomierza ognisko Towarzystwa Języka Ukraińskiego, do którego chętnie zapisało się ponad siedemdziesięciu pracowników przedsiębiorstwa, przede wszystkim kierowcy i konduktorzy, pracownicy inżynieryjno-techniczni. Ogniskiem kierowali Witalij Bulas i Hryhir Kruhlij, którzy do dziś tu pracują. Rozumieliśmy, że transport pasażerski to wizytówka miasta, która powinna być sporządzona po ukraińsku. Długo, z trudem dążyliśmy do tego, ataki nadeszły. Co do mnie i moich przyjaciół – członków Proświty. Wszędzie, zawsze, wszelkimi sposobami rozmawiamy z żytomierzanami w ojczystym ukraińskim. Niech biorą z nas przykład. Nie dostosowujemy się do sowieckiego małorusa, którego wciąż ciągnie do „języka”. Co do mnie. Znając moją zasadniczość w komunikowaniu się wszędzie i wszelkimi sposobami w państwowym ojczystym języku ukraińskim, od dziesiątków lat cały Żytomierz rozmawia ze mną wyłącznie po ukraińsku. Czytam ukraińskie książki i gazety, słucham ukraińskiego radia, śpiewam ukraińskie piosenki. Rozmawiam ze studentami na wykładach, seminariach, sesjach – tylko w języku państwowym. Wzywam do tego wszystkich. Wierzę, że wkrótce stanie się to obowiązującą normą dla wszystkich moich ziomków-żytomierzan i całej Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Jurij RUDENKO, doktor nauk pedagogicznych, profesor Wasyl RUDENKO, pracownik naukowy laboratorium pedagogiki kozackiej Instytutu Naukowo-Badawczego Kozactwa. O historii musimy mówić nie tylko jako o matce wszystkich nauk, ale także jako o matce edukacji, nauczania i wychowania każdej osobowości oraz narodu. Wraz z odzyskaniem niepodległości Ukrainy, rzeczywiście, u nas w sposób naturalny zaczął realizować się wzmożony interes wobec problemów historii: pochodzenia Ukraińców, języka ojczystego i kultury, poszukiwań w głębi wieków naszych pierwszych tworów państwowych, obrony swojego etnicznego i historycznego terytorium przed wrogami, losowych bitew z hordami i zastępami najeźdźców, studiowania zwycięskiego życia i czynów przodków, wielkich Ukraińców itd. Cała kohorta inicjatywnych, energicznych, zaradnych i utalentowanych badaczy (W. Serhijczuk, S. Semeniuk, N. Jakowenko, N. Starczenko, O. Palij, H. Łozko, Wiktor von Ester-Gleron, T. Chuchlib, I. Juszczuk i inni) ma niemałe, nierzadko znaczące, a nawet zdumiewające sukcesy w badanych problemach. W sprawie o państwowym znaczeniu, jaką jest oczyszczenie rodzimej historiografii z absolutnie nieuzasadnionych manipulacji i fałszerstw, w szczególności zmyślonych, politycznie uprzedzonych założeń, które świadczą zarówno o celowym przemilczaniu prawdziwych faktów, zjawisk w rozwoju historii Ukrainy, jak i o poniżaniu, a nawet niwelowaniu wielkiego wkładu naszych przodków w rozwój europejskiej kultury, cywilizacji. Jesteśmy przekonani, że społecznie istotne osiągnięcia zdobył badacz Światosław Semeniuk, który ucieszył tysiące czytelników wieloma nowatorskimi opracowaniami, w szczególności są to „Historia narodu ukraińskiego” (2010; bodaj pierwsza gruntowna historia etniczna Ukraińców), „Ukraińskie ziemie historyczno-etniczne” (2011), „Fenomen ukraińskości” (2013), „Prawdziwa historia Ukrainy-Rusi” (2021), „Wybitni działacze pochodzenia ukraińskiego” (2023) i inne. Jako pedagodzy podkreślimy, że niemało nowych faktów historycznych, zjawisk i procesów znanego autora, które odkrywają najważniejsze aspekty – etnonarodowe, polityczne, państwowe, moralno-duchowe, wojskowo-obronne, należy operacyjnie włączać do nowej treści edukacji, w szczególności jej bloków społeczno-politycznych, humanistycznych, historyczno-ideologicznych. Przecież w pracach S. Semeniuka uzasadnione są warunki, czynniki narodzin i rozwoju tożsamości narodowej naszych przodków, naturalne uzdolnienia rodzimego narodu, jego liczne kroki, działania, sprawy w kierunku budowy własnego państwa. W otoczeniu agresywnych imperiów to nabierało sił, wzmacniało się, to pod ich ciosami słabło, traciło siły, wykrwawiało się w wojnach, nierzadko niemal nieustannych. Ważne jest, aby brać pod uwagę nowe fakty, że w poprzednich epokach historycznych, począwszy od pierwszych wieków naszej ery, nasi przodkowie zamieszkiwali i działali na swoich etnicznych terenach Rusi Dunajskiej (Artanii-Chorutanii), Rusi Pomorskiej (Slawii) i Rusi-Ukrainy Kijowskiej. Na szczególną uwagę Ukraińców w warunkach krwawej wojny „ruskiego miru”, Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie, zasługuje postać historyczna księcia, później króla okresu Rusi Dunajskiej, Samosława. Miał on wielki cel i talent jednoczenia rusińskich oraz innych plemion słowiańskich w polityczno-państwowy sojusz, zadawania cudzoziemcom-najeźdźcom niszczycielskich ciosów, haniebnych porażek i wypędzania niedobitych wrogich wojsk poza granice swoich terytoriów. Gdzie więc urodził się książę Samosław, którego niezwykły talent wojskowy i państwowy wyzwalał od okrutnych wrogów, dzikich hord i dzięki zwycięstwom którego państwo rusińsko-słowiańskie w VII wieku było największym pod względem terytorium? Nasz sławny przodek książę Samosław był prawnukiem młodszego brata króla Otka (Odoakra) Rutieńca – założyciela pierwszego naszego państwa, odnotowanego w dokumentach. Samosław pochodził z Panonii, na terenach której zawsze zamieszkiwali Rusini. Był to okres, kiedy rusińskie plemiona Dulibów znalazły się pod ciosami koczowniczych i wojowniczych plemion Awarów, którzy przybyli ze wschodu i okrutnie znęcali się nad Dulibami. Jedna część Dulibów przeszła przez Karpaty ze swoim księciem Krakiem, bratem Samosława, i założyła miasto Kraków, które w przyszłości stanie się wielkim centrum edukacji, kultury i nauki Polaków oraz Rusinów-Ukraińców, a także pierwszą stolicą Polski. Dulibowie zamieszkiwali także na dzisiejszej ziemi lwowskiej i Wołyniu. Druga część Dulibów zamieszkiwała za jeziorem Balaton na terenach Styrii i Karyntii (znacznie później powstanie tu państwo Austria). Książę Samosław ze swoim plemieniem snuł realne plany zdobycia wolności, walki z najeźdźcami i udał się w leśne ostępy, gąszcze na terytorium współczesnej Słowacji. Tam zbierał i przygotowywał swoje wojska do decydującej bitwy z okupantami-Awarami. W jego wojskach byli Rusini z plemienia brata Kraka, Bojkowie, którzy od dawna żyli na Marmaroszu, na dawnych ziemiach Dacji. W składzie jego wojsk byli także Czesi-Morawianie. W 623 r. armia księcia Sa- Pomnik Samosława w Dubnianach (Czechy)
Samosław zadał Awarom druzgocącą klęskę i zaczął wypędzać ich poza granice swojego kraju. W tamtym okresie Cesarstwo Bizantyńskie nadal uciskało niektóre plemiona Rusinów, udzielając pomocy ich wrogom. W 626 r. Samosław wyruszył z wyprawą wojenną na Bizancjum. Jego wojsko, naciskając na wroga, obległo stolicę Konstantynopol. Po kilku potężnych szturmach cesarz Herakliusz zmuszony był zawrzeć z Samosławem korzystny dla Rusinów pokój i zwrócił im terytorium Dalmacji, gdzie Rusini-Gaczanie pozostawali pod władzą Awarów. Wkrótce Awarowie zostali wygnani z ich ziemi. Kontynuując państwowotwórcze tradycje swojego wielkiego krewnego króla Otko Rutenca, książę Samosław wzmacniał królestwo Rutenia, inna późniejsza nazwa – Chorutenia. Wszystkie plemiona słowiańskie, głęboko szanując Samosława, wybrały i uznały go za swojego króla. Z czasem przekazał prawa do władania Rutenią-Chorutenią jednemu ze swoich synów. Dla siebie założył nową stolicę w Wyszkowie, który znajdował się w centrum jego ziem. Właśnie tutaj przebiegały wszystkie główne szlaki handlowe między Europą Zachodnią i Wschodnią oraz Azją (w dzisiejszych czasach to Wyszehrad na terytorium Węgier, Węgrzy zza Uralu przekoczowali w region Dunaju dopiero od końca IX w.). Z powodu konfliktowego zachowania króla Franków Dagoberta sytuacja polityczna skrajnie się zaostrzyła. Wysłał on do Samosława poselstwo i w swoim przesłaniu brutalnie obraził godność i honor Samosława, a Rusinów oraz wszystkich Słowian nazwał „niechrzcińcami i psami”. Przez wieki dotarła do nas godna szacunku i dumy z naszych wielkich przodków rycerska odpowiedź księcia Samosława: „Tak, jesteśmy psami, które przeznaczone są do tego, aby was wszystkich rozszarpać”. Taka mężna odpowiedź rozjuszyła Dagoberta, władcę potężnego imperium Franków. Zebrał on trzy armie i ruszył na wojnę z państwem Samosława. Pod miastem Ungost na terytorium współczesnych Czech doszło w 631 r. do wielkiej, krwawej bitwy. Skalą przewyższała ona największą bitwę minionych czasów średniowiecza na Polach Katalaunijskich w 451 r. Zachodni historycy nie chcą o niej wspominać, ponieważ tutaj, pod Ungostem, klęska Franków była jeszcze bardziej haniebna niż wtedy od wodza Hunów Attyli. Tam bitwa trwała jeden wieczór i noc, a tutaj – trzy dni i trzy noce bez przerwy. Klęska Franków była tak straszliwa, że cesarz Dagobert z rozpaczy i wściekłości zachorował i wkrótce zmarł. Imperium Franków zostało osłabione. Wojska zwycięzców na czele z księciem Samosławem zajęły ziemie Saksonii i Turyngii. Nam, Ukraińcom, potrzeba znać tę osobliwość historii krajów zachodnioeuropejskich, którą ich historycy lubią podkreślać, że średniowieczne państwo króla Karola Wielkiego było największe pod względem terytorium. Ale to nieprawda. A prawda jest po stronie Rusinów. Rzecz w tym, że państwo księcia Samosława rozciągało się od Morza Adriatyckiego – do Marchii Ruskiej, do rzeki Inn (prawego dopływu Dunaju), od dzisiejszej Szwabii – do rzeki Styr (prawego dopływu Prypeci) na wschodzie oraz Bułgarii na południu. Rządził tym ogromnym państwem 34 lata. Podkreślmy, że wszystkie plemiona słowiańskie uważały go za swojego króla. Część historyków uważa, że państwo Samosława było dwukrotnie większe od wielkiego państwa króla Karola Wielkiego. Będąc poganinem, miał 12 żon, 22 synów i 15 córek. Państwo Samosława miało znaczący wpływ na bieg europejskich wydarzeń, zjawisk i procesów. Tę historyczną prawdę zagraniczni historycy z reguły pomijają milczeniem. Co więcej, kierując się nieżyczliwymi, wąskimi interesami, zatajają, że wielkie sukcesy w polityce i zarządzaniu państwem zostały osiągnięte, ponieważ on, Samo (zachodni historycy umyślnie skracają jego imię Samosław), był rzekomo pochodzenia frankijskiego… W ten sposób część zachodnich historyków udaje, że to nie były haniebne klęski Franków z rąk Rusinów, a po prostu konflikty zbrojne „między swoimi”, zwykłe waśnie. Takie manipulacyjne wymysły zagranicznych historyków łatwo i przekonująco obala S. Semeniuk. Wielka zasługa księcia-wodza Samosława polega na tym, że Słowianie żyją dzisiaj na rozległych etnicznych i historycznych terenach nie tylko Europy Wschodniej, ale także Środkowej, a nawet Zachodniej. Ważne jest, aby wiedzieć, że Samosław zarządzał swoim państwem do 662 roku i wydzielił swoim rodakom Rusinom – Białym Chorwatom, Dulibom i Wołynianom niemało ziem. Na granicach z wrogami osadzał Bojków, którzy rzeczywiście po bojowemu, po rycersku bronili swojej wolności i niezależności. Niezwykle ważne są następujące fakty historyczno-polityczne. Badacze twierdzą, że w czasach panowania księcia (króla) Samosława system władzy był w zasadzie taki sam, jak nieco później w Kijowskiej Ukrainie-Rusi. U władzy byli książę, wiec ludowy, bojarzy, sędziowie, setnicy i dziesiętnicy (S. Semeniuk). Ponieważ Rusinów w państwie Samosława nazywano Chorwatami, po panowaniu księcia terytorium to nieco później zaczęto nazywać Wielką Chorwacją. Wybitni synowie rusińsko-ukraińskiego narodu królowie Otko (Odoaker) Ruteniec, Samosław i inni są wielkimi rycerzami wolnościowego zwycięskiego miecza, godności i honoru, którzy byli sławnymi wodzami i budowali ukraińską państwowość, a na wysokich przykładach ich pełnego poświęcenia życia wychowują się zwycięscy obrońcy Niepodległej Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Kijowska „Proświta”: misterium odnowienia», s. 1
Zakończenie. Pocz. na str. 1. Wydarzenie rozpoczęło się od znanych i mało znanych kolęd, które po mistrzowsku i emocjonalnie wykonał na skrzypcach maestro K. Stecenko. Uroczyście i podniośle brzmiały w jego wykonaniu wariacje na temat „Bóg przedwieczny”. Widzów zachwyciła historia tego tematu, o której opowiedział szef kijowskiej „Proświty”. Okazuje się, że jest on wykorzystywany w „Jeziorze łabędzim” Piotra Czajkowskiego, o czym mało kto wie. Niemiecki kompozytor Johann Sebastian Bach w „Koncercie d-moll na dwoje skrzypiec z orkiestrą” (w drugiej części) również wykorzystuje tę melodię. A we współczesnym anglojęzycznym świecie ten wyrazisty motyw bożonarodzeniowy jest szeroko znany pod nazwą „Joy to the world”. Ciekawie było usłyszeć, że dziadek Kyryła Wadymowycza, Kyryło Stecenko (starszy), stworzył artystyczne opracowania chóralne pięćdziesięciu kolęd i szczedriwek. Licznie zgromadzonej publiczności zaprezentowano kolędy „Oj, jasna-krasna w łuzi kałyna” oraz „Oj, dywneje narodżennia” w wykonaniu trio: bandurzysty światowej sławy, narodowego artysty Ukrainy Tarasa Janyckiego, prowadzącego wydarzenie K. Stecenki (skrzypce) oraz Nazara Stecia, wybitnego muzyka i pedagoga, zorientowanego na współczesną muzykę i popularyzację nowej muzyki ukraińskiej, zwłaszcza napisanej na jego instrument – kontrabas. Głośnymi oklaskami publiczność dziękowała artystom za magiczne wykonanie kolęd oraz „Dumy na koniec Świata” (J. S. Bach – K. W. Stecenko), dziękowała za podarowane świąteczne przeżycia. Z mową powitalną wystąpił Pawło Mowczan – przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, ukraiński działacz społeczny, dziennikarz i polityk, poeta, tłumacz, scenarzysta, członek NSPU, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki. Wyraził on szczere słowa podziękowania dla przewodniczącego kijowskiej „Proświty” za znaczącą pracę kulturalno-oświatową i wyraziste wydarzenia dla kijowian, a także za wirtuozerskie brzmienie skrzypiec jako instrumentu narodowego, zaznaczając, że „dźwięk jest dominujący, literatura pochodna, słowo też pochodne od dźwięku, a razem – to magia wpływu na emocje człowieka, co jest bardzo ważne, zwłaszcza teraz, w warunkach wojny, kiedy ludzie są częściowo ograniczeni w komunikacji i spragnieni czekają na takie twórcze spotkania, które napełniają ich moralnie”. Pawło Mychajłowycz osobiście wręczył medale „Budowniczy Ukrainy” radnemu Rady Miejskiej w Samborze, weteranowi ZSU Zinowijowi Riwniakowi oraz wiernemu obrońcy ukraińskich wartości duchowych, rektorowi Otwartego Uniwersytetu Prawosławnego Świętej Zofii-Mądrości ojcu Heorhijowi Kowalence. Odznaczenia dla innych zasłużonych dla Ukrainy osób – Iwana Kucyny, Jarosława Dżodyka, Tiny Peresunko – zostaną przekazane przy pierwszej okazji. W wystąpieniu poety Wołodymyra Szywkoszytnego, znanego również jako prozaik, publicysta, wydawca, działacz społeczny, polityczny i państwowy, wybrzmiały słowa wdzięczności dla wszystkich, którzy obecnie bronią Ukrainy. Widzowie usłyszeli o programie społecznym w rejonie tiacziwskim na Zakarpaciu „Książka – ukraiński priorytet”, gdzie dziesiątki szkół dwa razy w roku otrzymywały biblioteczkę literatury patriotycznej od ukraińskich pisarzy. Dlatego, zapewnił wydawca, wśród jego czytelników nie ma nikogo, „kto potajemnie przekraczał Cisę”, za to wszyscy jego czytelnicy są dzisiaj na froncie, tak jak jego synowie. Zasługuje to na szczególny szacunek. Koncert brzmiał muzyką, poezją, dramatycznymi scenkami w wykonaniu wybitnych ukraińskich artystów. Autentyczne ukraińskie kolędy, które wybrzmiały w wykonaniu laureatów Narodowej Nagrody im. Szewczenki Tarasa Kompaniczenki i Swiatosława Syłenki, a także niezwykle artystycznego zespołu „Buttia”, wywarły na publiczności niesamowite i niezapomniane wrażenie. O pradawności ukraińskiej kolędy, o indoeuropejskich źródłach jej pochodzenia opowiedział badacz ukraińskiej mitologii Wasyl Chytruk. On również, wraz z wszechstronnie uzdolnioną artystką Ołesią Sinczuk, przejmująco przeczytał kilka własnych wierszy z ostatniego tomu poetyckiego „Lira Apollona”. A wizjami o przyszłości Wszechświata i o kosmicznym przeznaczeniu Ukrainy podzielił się fizyk, filozof, metafizyk i badacz religii świata Wołodymyr Nis. Jest on przekonany, że Ukraina jest powołana do wypełnienia misji nauczyciela świata, ale na początek wszyscy musimy zrozumieć treść tego planetarnego zadania. Obie medytacyjne kazania skłoniły do przebudzenia świadomości narodowej, do zrozumienia obszarów odpowiedzialności Ukrainy przed Przyszłością Świata. Już wspomniana proświcianka Ołesia Sinczuk – kompozytorka, członkini Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy oraz NSP Ukrainy, aktorka, działaczka społeczna, wraz z Ołehem Zemnuchowem, biodizajnerem, nauczycielem i działaczem społecznym, ucieszyła publiczność wykonaniem własnych kompozycji na fortepianie i sopiłce, a także wesołym fragmentem obrzędu prowadzenia kozy – jednego z najstarszych misteriów odnowy, które przychodzi na szczodry wieczór i poprzedza narodziny Nowego Roku. Następnie odbyła się Ceremonia „Neofici”, podczas której oficjalne legitymacje członkowskie otrzymało czworo nowych prośwician: młoda i utalentowana poetka, pedagożka i oddana wolontariuszka Ołha Kycia; charyzmatyczny kijowski artysta, autor trzech albumów i ponad 500 portretów artystycznych bohaterów wojny Wołodymyr Rebrow; kandydatka nauk prawnych, dziennikarka gruzińskiego medium „Formuła” oraz ukraińskiego kanału telewizyjnego „Ja je Ukraina”, niestrudzona wolontariuszka Manana Abaszydze, a także dyrygent i kierownik artystyczny Kijowskiej Akademickiej Orkiestry Miejskiej Mykoła Łysenko – praprawnuk wielkiego kompozytora Mykoły Witalijowycza Łysenki oraz prezes Międzynarodowej Fundacji Łysenki, która stała się jedną z najbardziej zauważalnych organizacji wolontariackich Ukrainy. „Neofici” podzielili się treścią własnej działalności kulturalno-oświatowej. Ołha Kycia wzruszyła publiczność przejmująco-wnikliwym wierszem. Wołodymyr Rebrow zapoznał z albumami „Wojna oczami ukraińskiego artysty”. Manana Abaszydze opowiedziała o formach wsparcia obrońców i obrończyń oraz podkreśliła znaczenie siły patriotycznego ducha Ukraińców. A na zakończenie Ceremonii muzycy i widzowie, poddawszy się dyrygenckiej woli Mykoły Łysenki, wykonali pradawną kolędę „Koly ne buło z naszczada swita”. „Misterium odnowy” oczarowało obecnych... Dziękujemy naszym bezgranicznie utalentowanym artystom za ich geniusz artystyczny i szczere serca, Heorhijowi Łukjanczukowi – za przepiękne zdjęcia, obecnym – za synergię żywotności i czynienia dobra, Kyryłowi Stecence – za pomysł, produkcję, reżyserię i moderację. W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy unosił się prawdziwy Ukraiński Duch! Ołha CHODACKA, zastępczyni przewodniczącego kijowskiej „Proświty”. Zdjęcia ze źródeł otwartych
Tłumaczenie maszynowe
Olha RUDANEĆ, sekretarz odpowiedzialna kołomyjskiej „Proświty”, zasłużona pracownica kultury Ukrainy „Wasyl Riabyj ma charakterystyczny klucz, którym otwiera drzwi do świata harmonii, myśli i uczucia”. Taras Melnyczuk Chcecie wierzcie, a chcecie – nie, ale rzeczywiście na literackiej mapie Ukrainy istnieje takie odrębne, niepowtarzalne, jasne i słoneczne Włości „SołogołoS”, gdzie jednoosobowo włada książę Słowa Wasyl Riabyj. Tylko jemu przy narodzinach Najwyższy powierzył ten klucz, którym otwiera on do tego tajemniczego świata drzwi dla wszystkich potrzebujących czystego słowa. Poeta urodził się 7 grudnia 1954 roku we wsi Kornycz w rejonie kołomyjskim na Iwano-Frankowszczyźnie. W kręgach literackich i wśród wyrafinowanego czytelniczego Towarzystwa jest dziś znany jako ukraiński poeta, prozaik, członek Narodowych Związków Dziennikarzy i Pisarzy, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, literackiej grupy poetów-palindromistów „Heraklit”. A ponadto jest założycielem i niezmiennym kierownikiem literackiego Towarzystwa „Płyn” w Kołomyi. Po ukończeniu wydziału dziennikarstwa Uniwersytetu Lwowskiego w 1981 roku pracował jako sekretarz odpowiedzialny szeregu gazet, a także redaktor lokalnych wydawnictw „Swit” i „Wik”, otwierając drogę do świata słowa drukowanego wielu debiutantom w dziedzinie literatury pięknej. I przez cały ten czas sam był tym poszukiwaczem, który ze zręcznością sapera docierał do korzenia słowa, próbował znaleźć w nim jeszcze nieodkrytą stronę. Niezaprzeczalna prawda wielkiej Liny Kostenko: „Już wszystkie słowa były kiedyś czyjeś…”. A dlatego prawdziwym poetą staje się tylko ten, kto w już dawno znanych i wypowiedzianych słowach odnajduje przez siebie odkryte strony, odcienie, intonacje, melodykę, jasność i barwność, zmysłową głębię i prawdziwą harmonię Słowa. Wasylowi Riabemu udało się to w pełni. I nie tylko. Dziś słusznie uważa się go za literackiego słowotwórcę. Zmusił czytelniczą publiczność, by nauczyła się czytać od lewej do prawej i odwrotnie. Spróbujcie sami. „Waha ahaW”, „Warta traW”, „ŻałokołaŻ”, „Wino kokoniW”, „Żar i miraŻ”, „SołogołoS”, „JarozorJa” – to nazwy zbiorów Wasyla, w których włada jego wysokość – palindrom. Od czasu, gdy jego pierwszy wiersz ujrzał światło dzienne w gazecie obwodowej „Prykarpatska prawda” w 1972 roku, niemało czystych wód karpackich źródeł dotarło do Morza Czarnego, a literackich poszukiwań Wasyla – dusz spragnionych prawdziwej poezji. Ponad dwadzieścia tomików poetyckich wplotło się w wieniec tego szczodrego literackiego plonu. I każdy z nich zachwycał i dziwił jakąś swoją świeżością, nowością, niepowtarzalnością, zaczynając już od mikroskopijnie wyrafinowanych tytułów. Dla przykładu: „Hrań” (1990), „Woróżinnia na cwjachach” (1992), „Elehija dla biłoho dymu” (1992), „Szu kannia dwijnika” (1992), „Postrił horicha” (1994), „Żasminowyj kamin” (1995), „Zinycia na kryli metelyka” (1997), „Portrety z protiahu” (1998), „Switłofor i muchomor. Kula z Liwerpula. Omeluch i Kapeluch. Try albomczyky Romczyka Bomczyka” (1998). Szerokiemu ogółowi czytelników Wasyl Riabyj znany jest nie tylko ze swoich poezji, ale także esejów, przekładów i utworów publicystycznych. Jednak szczególne uznanie wśród poważanych pisarzy zdobył swoimi „Wieńcami sonetów”, gdyż zdołał nie tylko pokornie ujarzmić ten narowisty i zazdrosny w gatunkowej polifonii gatunek, ale i wypuścić go w świat starannie wygrawerowanym i splecionym w wieńce, nie dając możliwości samotnego zagubienia się w burzliwym wirze literackiego, już bezcenzurowego tsunami. Jego popularności mogą pozazdrościć dziś niemałe, dobrze znane postacie literackie. Bowiem jego twórczości uważnie i nieustannie przyglądają się młode talenty i wielbiciele. Już niejedna uczniowska i studencka praca badawcza została zbudowana na studiowaniu jego literackiego fenomenu. Jego utwory są dziś przetłumaczone na rumuński, włoski, francuski, angielski, niemiecki. Jego zbiór „SołogołoS” był nominowany do najwyższej nagrody państwowej – Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Mimo że tej nagrody autorowi nie przyznano, stał się posiadaczem Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki. O tym wszystkim i nie tylko mówiono niedawno na wieczorze literackim z okazji jubileuszu w Kołomyjskiej Bibliotece Miejskiej dla dorosłych. Ta swoista literacka gościna zgromadziła wąskie grono najbliższego otoczenia poety: towarzyszy pióra, wielbicieli, młodych koneserów talentu. Odczytano gratulacje od Związków Pisarzy i Dziennikarzy, nie szczędzili pochwał, przyjacielskich karykatur i dedykacji lokalni literaci, ale główną solenizantką była rzecz jasna poezja Wasyla Riabego, która czyniła widoczną jego obecność, chociaż w tej sali go nie było. Dopełniał i wizualnie wzbogacał przyjacielską atmosferę wideoreportaż przygotowany przez pracowników biblioteki, a obecność młodszego syna Witalija dodała jubileuszowej uroczystości prawdziwie rodzinnego ciepła i gościnności. Z rosy i wody dla Pana, nasz szanowny Jubilacie! Szczerze życzymy od całej wielkiej czytelniczej publiczności krzepkości sił i ducha, pokonania podstępnej niemocy oraz nowych twórczych szczytów i odkryć! Wasylu Riabemu Osiodłał sonet niczym rumaka, I pędzi gdzieś, kopytami bijąc. A między wierszami krwawi wojna, I los przeżyty, nieprzeżyty. A między wierszami ten nieznośny ból, Co duszę czerwotoczą toczy… Z okna samouwięziony Wasyl Podgląda muzę przed nocą. Ona przyjdzie, odrzuciwszy woal, Już nie jako gość – nienasycona kapłanka. I nie da zasnąć – nie żal jej go, Dopóki nim w pełni się nie nasyci. I wyciśnie do kropli, jak cytrynę, Energię bólu i miłości, I on nie raz poświęci swój sen Talentowi, zakratowanemu w Słowie. Tych nocy nieprzespanych ciężar, Tak podstępny, jak niszczycielski demon, Jak złodziej, czyha na Boży dar, Zostawiając drżenie swoich wizyt. Gotów ukraść palindrom i wiersz wolny I do sonetów wyciąga kościstą dłoń, Lecz wysiłkiem wszystkich dusznych włókien Artysta staje w obronie swojego kunsztu. Wykuwa słowo i przędzie w wieńce, I oprawia w kosztowne zbroje. Od serca strun i drżenia ręki Pojawiają się cudowne wzory. Chowając za pazuchę swój ból, Obnażając duszę przed światem, Swój mikrokosmos tworzy Wasyl Według własnoręcznie stworzonego, swojego testamentu. 7.12.2024 r.
Tłumaczenie maszynowe
Suszko. Ale ta książka nie dotyczy konieczności, by przytomny człowiek przestrzegał higieny informacyjnej. To tylko drobny fragment rozważań pisarza. Jak sam autor zaznacza, „Wiosenne patyczki” to „Rozmowa o wszystkim”. Patyczki to drewniane kijki, którymi troskliwy gospodarz oznacza, gdzie posiał pomidorki, gdzie ziemniaczki, gdzie cebulkę. W przenośni są to tyczki, wokół których skupiają się nasze wspomnienia. A „Wiosenne patyczki” Kostiantyna Suszki to głęboki, liryczny, miejscami kontrowersyjny dialog z czytelnikiem, który nie jest obojętny na to, co dzieje się w kraju i na świecie, między rodakami a cudzoziemcami, between przodkami a współczesnymi. Punktami oparcia są dla niego Przyroda, Wszechświat, Niebo, Słońce – właśnie tak, z wielkiej litery. Książkę liczącą 249 stron nie sposób przeczytać jednym „łykiem”. Bo spotkania z siedmiorgiem bohaterów utworu, z których każdy odgrywa znaczącą rolę w życiu pisarza, a także z Blaskiem Księżyca, Wiatrem, Ciszą, Żywymi Stworzeniami, wywołują mnóstwo myśli i uczuć. Co szczególnego w tym, że „sentymentalny staruszek” kopie ogródek przy rodzinnym domu gdzieś w obwodzie chersońskim? A u Kostiantyna Suszki rodzi się pieśń własnego podwórka. Nie „gdzieś”, lecz w konkretnej wsi Babina, gdzie się urodził i wychował, której nigdy nie zapomniał, często ją odwiedzał i do której ostatecznie wrócił, bo nie mógł się oprzeć wezwaniu rodzinnej ziemi. Zostało tam niewielu mieszkańców. Pisarz z ciepłem wspomina przyjaciół z dzieciństwa, choć w dojrzałym wieku okazali się zupełnie nieidealni. Wobec niektórych jest surowy i ma ku temu wszelkie powody. Bo nie jacyś obcy, lecz miejscowi ignoranci wycięli park, zniszczyli stary latarniowiec, a w końcu porzucili swoje domy. A przyroda… Ona ożywia i inspiruje. Ścięte drzewa dają nowe mocne odrosty, bo korzenie zostały! Tak samo w duszy czytelnika przebijają się własne wspomnienia. Gościłam we wsi Kamianka w obwodzie dniepropetrowskim w głębokim dzieciństwie. Wydawało mi się wtedy, że znowu widzę, jak w sadku i na ogrodzie opadają liście. Jak w „stajence” gdacze kura, zniósłszy jajko. Jak prababcia krząta się przy letniej kuchni, a pradziadek z wiaderkiem idzie do ogromnych balii z deszczówką, by podlać kwiaty zmęczone słońcem… I przypomniało mi się, jak boleśnie ścisnęło mi serce, gdy kilka lat temu przypadkiem trafiłam na rodzinne podwórko, które po śmierci pradziadka z prababcią pół wieku temu sprzedano sąsiadom. O piwnicy przypomina już tylko dół… Stare morele rzeczywiście stały się „bezdomnicami”. Z chaty zostały tylko ściany i hałdy gliny… Całkowicie zgadzam się z Kostiantynem Suszką, że opuszczone chaty trzeba chować, tak jak ludzi. Na przykład usypując nad nimi kurhany. Tak właśnie uczynił Kost Iwanowicz w rodzinnej Babinie z sąsiednimi zaniedbanymi chatami, które straciły gospodarzy. Ale czuje się wśród nich nie w pustce, lecz na łonie natury. Dziadowską chatę z letnią kuchnią urządził, zachowując ich niepowtarzalny duch. A ponadto pisarz od 2014 roku urządzał w swojej posiadłości muzeum dawnych i po prostu starych pamiątek. Wśród nich były kamienne świadki kultur koczowniczych i epoki kozackiej, a także późniejsze menonickie gumna. I wiele, wiele więcej. Tutaj, w tej posiadłości, wśród zwyczajnych wiejskich przedmiotów, Kostiantyn Suszko jesienią 2021 roku zamierzył napisać „Wiosenne patyczki”. Do których dążył, można powiedzieć, całe życie. Na ojcowiźnie myśli przychodziły wyjątkowo łatwo, pomysły po prostu opanowywały głowę. A książkę Kost Iwanowicz napisał zaledwie w 38 dni. Tuż przed moskiewską nawałą. I dziękuje Wszechmocnemu, że zdążył porozmawiać z przeszłością, gdy była wciąż bardzo blisko. …Duchowe schronienie pisarza okupanci zbezcześcili. Urządzili w jego rodzinnym domu punkt obserwacyjny. Najbardziej jednak boli go to, że Powszechne Zło przejawia się w działaniach nie tylko oficjalnych najeźdźców, ale i zwykłych naszych rodaków. Oby tylko stracili zdolność samodzielnego myślenia! Nie, zbyt wielu „śladem okupantów nawiedza rozbite sklepy, apteki, warsztaty, nawet domy zniszczone rakietami”… I właśnie tego trzeba się pozbywać przede wszystkim. Pisarz mimo wszystko jest jednak pewien: Babina nie umrze. Ona będzie. Bo żywy, choć skrzywdzony, jest Dniepr. Nowymi pędami wypuszczają akacje, morele, morwy, grusze. Wszystko w wyobraźni pisarza pulsuje i „porusza się naprzeciw, zostawiając za sobą patyczki. Z zeszłej wiosny i ku nowej. Tylko zimę trzeba przetrwać”. Przetrwać zimę pomogą „Wiosenne patyczki” Kostiantyna Suszki. Te psychologiczne lekarstwa można długo pić małymi łyczkami. Delektując się…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
delegacji rządu Ukrainy, przedstawicieli rządu Czechosłowackiej Republiki Federacyjnej oraz szerokiej opinii publicznej Pragi; do Kijowa wszyscy uczestnicy ówczesnych wydarzeń (w ramach działań pod nazwą „W rodzinie wolnej, nowej...”) a potem – statkiem „Marszał Rybałko” z Ruse razem płynęli do Kijowa. Stopniowo dołączyli do nas przedstawiciele literatury czeskiej, węgierskiej, rumuńskiej, bułgarskiej, a w Odessie – pisarze literatur narodów ZSRR oraz światowego ukraiństwa. Ze Słowacji dołączyli F. Iwanczow i H. Czawarga i prowadziliśmy treściwe dysputy na różne tematy, przede wszystkim o T. Szewczence. Tutaj na statku znów pojawiła się myśl i polecenie dla Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy, aby stworzyć Międzynarodowe Stowarzyszenie Ukrainistów. Szistdziesiatnyky byli i pozostali dla mnie drogimi i bliskimi ludźmi także dlatego, że kontynuowali to, co w latach 20. rozpoczęli w literaturze ukraińskiej młodzi P. Tyczyna, M. Chwylowy, autorzy „rozstrzelanego odrodzenia”, którzy twórczo „wykorzystali” nowe powiewy nowoczesnej literatury światowej i stworzyli wysoce nowoczesną literaturę Ukrainy. Szistdziesiatnyctwo, jak słusznie pisze M. Najenko, nie tylko odnowiło to, co rozpoczęli autorzy „rozstrzelanego odrodzenia”, ale także zapoczątkowało przejście od modernistycznego do postmodernistycznego typu myślenia artystycznego na Ukrainie drugiej połowy XX w. Zgadzamy się z jego opinią, że pierwszym szistdziesiatnykiem w polityce był M. Chruszczow, ale w literaturze i kinie byli to O. Dowżenko, M. Rylski, którzy jeszcze w latach 50. mówili o potrzebie nowego myślenia artystycznego. Ich wymagania podchwycili młodzi poeci, którzy w latach 60. wchodzili do literatury, jak D. Pawłyczko, I. Dracz, L. Kostenko, M. Winhranowski, lwowscy, zakarpaccy poeci i inni, w prozie byli to O. Honczar (napisawszy najpierw nowele „Modry Kamień” (1946), potem powieści „Człowiek i broń” (1960) oraz „Sobór” (1970)), A. Dimarow („I będą ludzie”, 1963) i inni. Słusznie pisze M. Najenko, że prawdziwy „wybuch szistdziesiatnyctwa” nastąpił wraz z publikacją poematu „Nóż w słońcu” oraz zbioru „Słonecznik” I. Dracza, zbioru W. Symonenki „Cisza i grom”, B. Olijnyka „Kowale biją w stal”, L. Kostenko „Gwiezdny całka” (rozsypana przez radzieckich cenzorów na etapie składu). Obok poetów w latach 60. nowy typ prozy zaproponowali Je. Hucało, W. Drozd, W. Szewczuk, R. Iwanyczuk, I. Czendej i inni. Literatura piękna szistdziesiatnyków wywołała znaczne zainteresowanie także poza granicami Ukrainy, w tym również w literaturze czeskiej i słowackiej oraz w literaturze ukraińskiej Słowacji. Mamy na myśli zbiory poetyckie S. Hostyniaka „Proponuję wam swoją drogę” i
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło ROMAN, profesor uniwersytetów w Preszowie i Bańskiej Bystrzycy
W 2015 roku profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Mychajło Najenko, doktor nauk, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, wydał swoje wspomnienia „Wieczorne świty: Beribiskie Hulajpole, „Od Kijowa do Łubni” i wizje literackie” (K., Wydawnictwo „Proświta”). W nich opowiedział o sobie, swoich najbliższych, rodzinnej wsi Hulajpole, szkole wiejskiej, Łubniach, studiach na uniwersytecie, pracy i ludziach w Szkole Muzycznej, Instytucie Literackim im. T. Szewczenki NAN Ukrainy i znów – o uniwersytecie już jako profesor, kierownik katedry i dziekan wydziału filologicznego KNU, o życiu społecznym i literackim Ukrainy. O wszystkim, co przyszło mu widzieć, przeżyć, starał się opowiedzieć uczciwie i prawdziwie, a do tego wciągająco. Dlatego nie dziwi, że pierwsze „Świty” wywołały wielkie zainteresowanie wśród czytelników nie tylko Ukrainy, ale i poza jej granicami, w tym także u nas, na Słowacji, bo przedstawił w nich prawdziwy obraz nie tylko o sobie, ale przede wszystkim o ludziach, o historii Ukrainy okresu radzieckiego i niepodległości, a zajrzał także do zagranicy, gdzie zdarzało mu się bywać. W ostatnich dniach, jako kontynuacja „Wieczornych świtów...”, pojawiły się w internecie jego „Świty trzeciej światowej: Subiektywne uzupełnienia do „Wieczornych świtów” (Kijów, 2024. — 388 s.). Tutaj mowa jest głównie o ostatnich dziesięciu latach przebywania „autora w literaturze, edukacji”, o życiu w warunkach wojny, w której Ukraina broni się przed agresorem, najeźdźcą, tzw. „starszym bratem” – Rosją. Zdaniem autora, ta wojna – to już trzecia wojna światowa, bo na atak Rosji na Ukrainę zareagowały kraje całego świata, i dlatego dochodzi do wniosku, że w ten sposób rozpoczęła się trzecia wojna światowa. Tę jego myśl potwierdziły także nowe fakty, jak choćby udział KRLD, Iranu w wojnie po stronie Rosji. Autor w drugich „Świtach...” mówi, że przez ostatnie 10 lat zginęły tysiące niewinnych ludzi, zniszczono tysiące zakładów, fabryk, budynków mieszkalnych, szkół, szpitali, różnych placówek kulturalnych – muzeów, teatrów, świątyń, stadionów, zabytków historycznych itp. Na przekór temu, M. Najenko, jak swego czasu pisał Maksym Rylski, wierzy, że Nadejdzie dzień, nadejdzie czas, I rozleją się znów miodami Ziemia, którą przeszedł Taras Małymi, bosymi nogami... Autor przyznaje, że ciężko mu pisać o świtach, jeśli jego duszę, jego Ukrainę niszczy, grabi agresor, kiedy już okupował jedną czwartą terytorium jego ojczyzny – Ukrainy, ale mimo wszystko chce pokazać, że Ukraina na przekór temu żyje, pracuje, że jej walkę wspiera różnymi środkami wojennymi-bronią, działaniami politycznymi cały demokratyczny świat. Powstanie trzeciej światowej upatruje przede wszystkim w takich przyczynach: odwieczna żarłoczność imperium rosyjskiego i niegotowość lub niezdolność pięciu prezydentów Ukrainy do obrony swojej ojczyzny-Ukrainy. Wszyscy prezydenci Ukrainy, oprócz obecnego W. Zełenskiego, w pierwszej kolejności zadbali o swoje bogactwo, które zaczęło się od „chatki L. Krawczuka w Szwajcarii” i skończyło wyprzedażą przez kolejnych prezydentów Floty Czarnomorskiej, sowchozów, zakładów, ziemi itp., ale żaden z nich nie „zbudował”, jak należy, granicy z Rosją, choć za jej granicami formowała się stutysięczna armada, by napaść na Ukrainę. Oni nie chcieli słyszeć tej złośliwej i wrogiej propagandy, którą prowadziła Rosja przeciwko Ukrainie, od czasu, gdy ogłosiła swoją niepodległość. „Trzecia światowa”, zdaniem M. Najenki, rozpoczęła się w 2014 roku, kiedy Rosja bez oporu ze strony Ukrainy zagarnęła Krym tak, jak swego czasu Hitler Austrię, kiedy Putin okupował obwody ługański i doniecki i stworzył tam marionetkowe państwa. Dopiero wtedy Ukraina się opamiętała i zaczęła aktywnie bronić swojego terytorium i wezwała demokratyczny świat, aby jej pomagał, bo broni także Europy i świata, co on do tej pory robi. Po tak dramatycznym, a nawet tragicznym wstępie do drugich „Świtów...”, M. Najenko w poszczególnych rozdziałach porusza wiele kwestii współczesnego życia kulturalnego, literackiego, edukacyjnego i osobistego. Od czasu do czasu zajrzy – wspomni przeszłość – dziecięce i szkolne, studenckie lata, ludzi oraz wydarzenia i dokumentuje je nie tylko słowem, ale i fotografiami, własnymi artykułami-rozważaniami, recenzjami innych autorów na temat jego prac. I tak przed nami wyłania się szeroka panorama jego bogatego, przebogatego życia i wszechstronnej działalności, która „przejawiła się” w wielu jego książkach oraz wystąpieniach w radiu czy telewizji, w prezentacjach „Świtów...” w całej Ukrainie itp. Nie mamy miejsca, aby je wszystkie wymienić i ocenić, ale słowo-dwa powiemy o tych, które na nas najsilniej wpłynęły i wzbogaciły nas, a mianowicie: „Nasze słowo bez granic”, „Centrum twórczości literackiej”, „Sześćdziesiątnikom – sześćdziesiąt” oraz artykułów o D. Czyżewskim i W. Domanickim. Tak, w rozdziale „Nasze słowo bez granic” autor i jego „goście”, ukraińscy i zagraniczni, opowiadają-informują czytelników, jak ukraińskie słowo od czasów „Powieści minionych lat” i „Słowa o wyprawie Igora” aż do utworów współczesnych autorów literatury pięknej i naukowej znajduje niemało czytelników w krajach słowiańskich i kto, ich zdaniem, ma największe zasługi w jego rozpowszechnianiu. Szkoda, że Słowacja jest przedstawiona bardzo ubogo. Autor wymienił tylko S. Makarę i M. Romana, którzy mają wielkie zasługi w rozpowszechnianiu ukraińskiego słowa na Słowacji. Jestem wdzięczny, że M. Najenko wymienił i mnie, ale jeszcze przede mną oraz obok mnie o wiele więcej zrobili, aby ukraińskie słowo w oryginale, lub w tłumaczeniach na język słowacki w przeszłości, a także w naszych czasach, rozpowszechniali naukowcy M. Molnar, M. Nevrly, M. Novak, P. Bunganycz, O. Rudłowczak, M. Sztec, I. Wanat, L. Babota, F. Kovacz, J. Kundrat, M. Sopoliga, J. Dżohanik, słowaccy tłumacze J. Kokavec, M. Ličkova, J. Andričik, M. Heveši, J. Zambor, L. Feldek, J. Majernik, ukraińscy tłumacze M. Bobak, J. Daćko, I. Hałajda, S. Makara, W. Pestremenko, W. Juriczkowa i przede wszystkim – I. Jackanin oraz inni. W Preszowie w latach 1953–1982 istniały dwie katedry (obecnie jedna) języka i literatury ukraińskiej na Wydziałach Filozoficznym i Pedagogicznym UPJS oraz oddział ukrainistyki katedry języków słowiańskich Uniwersytetu w Bańskiej Bystrzycy (1995–2005), które kształciły, oprócz przyszłych nauczycieli ukrainistyki, naukowców, pisarzy, tłumaczy literatury ukraińskiej na język słowacki i odwrotnie, redaktorów itp. Na wspomnianych katedrach i w oddziale pracowali także absolwenci KNU imienia Tarasa Szewczenki, KPU imienia Mychajła Drahomanowa, ONU imienia I. Miecznikowa, UNU (Użhorod), i nasi obywatele, którzy stopniowo stawali się docentami oraz profesorami języka i literatury ukraińskiej i byli najaktywniejszymi propagatorami ukraińskiego słowa na Słowacji. Oprócz tego, działały na Słowacji Czechosłowacko-Radzieckie Towarzystwo Przyjaźni, KSUT, Związek Pisarzy Ukraińskich Słowacji, wydawnictwo ukraińskiej literatury pięknej, naukowej i podręcznikowej, Ukraiński Teatr Narodowy, ukraińskie radio Czechosłowackiego Radia, Muzeum Kultury Ukraińskiej w Świdniku, które aktywnie używały i propagowały ukraińskie słowo nie tylko wśród ludności ukraińskiej regionu preszowskiego, ale także wśród Słowaków. Proszę powyższe uznać jedynie za uzupełnienie, a nie zarzut wobec autora „Świtów…”, że ich nie wspomniał. W tym miejscu pragnę wyrazić szczerą wdzięczność M. Najence za to, że włączył do swoich „drugich” „Świtów” także dwie moje recenzje na temat jego książek. Jedną, wydrukowaną na Ukrainie, drugą – w czeskim czasopiśmie „Opera slavica”. Dla mnie to wielki zaszczyt. Wielkie i szczere dziękuję, szanowny Panie Profesorze! W ogóle napisałem osiem recenzji na różne książki M. Najenki i opublikowałem je w „Dukli” oraz w innych słowackich, czeskich czasopismach oraz na Ukrainie. Kiedy czytałem rozważania M. Najenki „Słowo o wyprawie Igora”, wtedy przypomniałem sobie polemikę, którą przyszło mi często prowadzić ze słowackimi rusycystami na temat jego autorstwa, treści i wartości artystycznych, to przekonałem się, że oni (i nie tylko oni) nadal są przekonani, że jego autorem był Rosjanin i że to „rosyjskie dzieło literackie”. Moich argumentów, że autorem „Słowa...” był Ukrainiec i należy ono do literatury i kultury ukraińskiej, nie przyjęli i nadal rozpowszechniają na Słowacji taki błąd. Rozdział, który również mnie wzbogacił, — to rozdział, który opowiada historię powstania Centrum Twórczości Literackiej w KNU T. Szewczenki oraz specjalności na jego wydziale filologicznym, którego inicjatorem, duszą i od założenia, aż do dziś jest profesor Mychajło Najenko. „Centrum Twórczości Literackiej”, któremu przewodniczy, stawia sobie za cel pomóc studentom głębiej zdobyć potrzebną wiedzę, umiejętności i rozwinąć swój talent. „Centrum…” już wydało swoje pozytywne owoce i wraz z katedrą literacką Instytutu Filologii przygotowało dziesiątki znanych w literaturze pisarzy. Rozdział „Sześćdziesiątnikom – sześćdziesiąt” jest szczególnie bliski i drogi dla mnie, bo jego uczestnicy byli także moimi przyjaciółmi. Osobiście znałem się i komunikowałem z liderem poetyckiego sześćdziesiątnictwa I. Draczem, dalej – z D. Pawłyczką, M. Winhranowskim, M. Syngajiwskim, R. Łubkiwskim, O. Łupijem, O. Honczarem, W. Drozdem, P. Osadczukiem, S. Jowenko oraz innymi. Razem z I. Draczem, D. Pawłyczką, M. Syngajiwskim oraz R. Łubkiwskim jechaliśmy pociągiem z Pragi, gdzie odbył się uroczysty wieczór literacki (maj 1989), poświęcony Tarasowi Szewczence, z udziałem licznej de-
S. Makary „Sumienie” oraz innych autorów, takich jak J. Zbihlej, M. Bobak, V. Dacej, M. Šmajda. Nie wszyscy ówcześni czytelnicy na Ukrainie i za granicą, w szczególności starsze pokolenie, a wśród nich także pisarze, byli gotowi przyjąć ich utwory, ale żyli oni i mieli swoich zwolenników. Utwory ukraińskich szestdziesiatnykiw ukazały się w języku czeskim (zbiór utworów „Tvar vetru”, 1975) i słowackim (zbiory I. Dracza „Divokvet”, 1971, B. Olijnyka „Zaklinanie ohna”, 1981, L. Kostenko „Na brehoch vecnej rieky”, 1987 oraz zbiorowy tom poezji „Cistymi rukami”), które zostały pozytywnie przyjęte przez ówczesną krytykę. Artykuł „Dmytro Czyżewski – slawista”, który zamieszczono w „Switankach...”, szczególnie mnie zainteresował, ponieważ swego czasu napisałem cztery artykuły o jego działalności naukowej, a w szczególności o jego zainteresowaniu literaturą słowacką, do lokalnej prasy ukraińskiej („Dukla”, 1994, nr 5, „Nowe żyttia”, 1994, nr 12), do słowackich czasopism („Slovenske pohlady”, 1995, nr 5) oraz almanachu („NITRA”, 2007), w których starałem się przybliżyć jego twórczość literaturoznawczą, a zwłaszcza jego zainteresowanie literaturą słowacką. D. Czyżewski, będąc docentem Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Pradze, kilkakrotnie przebywał na Słowacji, konkretnie w bibliotece „Matica slovenská” w Martinie, gdzie badał materiały do swojej pracy „Porównawcza historia literatur słowiańskich”. Rzecz jasna, że artykuł M. Najenki jest znacznie bardziej naukowy niż była wtedy moja wiedza i informacje. Nie mniej zainteresowało mnie studium M. Najenki „Wasyl Domanicki i słowiańszczyzna”, bo choć wiedziałem, że W. Domanicki napisał szkic „Słowacy” (1909), to go nie czytałem. W nim ukraiński badacz zapoznawał ukraińskiego czytelnika z różnymi „kabałami” narodu słowackiego, jego denarodowieniem, ale nie rezygnował on i przez cały czas walczył o uznanie swojej tożsamości, zapoznawał z takimi przedstawicielami literatury słowackiej, jak A. Bernolák, J. Hollý, J. Kollár, L. Štúr, J. Hurban, S. Chalupka, M. Kukučín, P. O. Hviezdoslav, z czasopismem „Slovenske pohlady”, które miały wielkie zasługi w zachowaniu i rozwoju słowackiej tożsamości. W. Domanicki pokazywał narodowi ukraińskiemu Słowaków jako przykład, że tak właśnie trzeba walczyć o zachowanie swojej tożsamości. M. Najenko podkreśla, że W. Domanicki pisał o innych, ale przez cały czas myślał także o swoim narodzie ukraińskim. Jestem przekonany, że recenzowane „Switanky...” M. Najenki także czytelnikom na Słowacji dostarczają wielu informacji o życiu literackim, oświatowym i społecznym Ukrainy w czasie „trzeciej światowej” i warto je przeczytać.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Poliszczuk przytacza słowa poetki z kręgu szestdziesiątników Iryny Żyłenko o poecie: „Jest bardzo ciekawym chłopcem, artystycznym i pisze ładnie… Nieustanny gaduła. Odessyta!”. Jednocześnie J. Poliszczuk, mówiąc o jego niedocenieniu za życia, wspomina też o porażającej głuchocie, którą B. Neczerda był otoczony za życia, przy czym nie tylko ze strony sług oficjału, ale i ze strony odeskiej elity kulturalnej, która w znacznej mierze była wąsko zorientowana na rosyjski model kulturowy i postrzegała jego oryginalną twórczość jako przejaw prowincjonalizmu. Dodatkowych akcentów do portretu poety dodaje pracownica naukowa Odeskiego Muzeum Literatury Tetiana Zajarna, która cytuje wersy z osobistego dziennika poety, przechowywanego w archiwum muzeum. Szczególnie poraża jego dziennikowe proroctwo z 27 stycznia 1995 roku: „…czytam rosyjską prasę, dokładnie obserwuję moskiewskie radio i TV, skrupulatnie analizuję „Swobodę” w języku rosyjskim i coraz bardziej utwierdzam się w przekonaniu, że od pewnego czasu (właściwie, czy nie od czasu naszej niepodległości) trwa celowa, pomysłowa i, trzeba przyznać, całkiem talentownie skonstruowana propaganda przeciwko Ukrainie i ukraińskości; przy tym nie, nie, a prześlizgnie się otwarcie wroga myśl o podstępnych chachłach, konflikt z którymi jest nie tylko prawdopodobny, ale i na swój sposób nieuchronny. Jasne, moskiewscy mędrcy przy tym nie zapominają uronić krokodylej łzy; niby to trudno im sobie wyobrazić, jakże to Słowianin będzie zabijał prawie takiego samego Słowianina. Ale oni – będą zabijać! To znaczy rozkażą żołnierskiej masie zabijać, a sami umyją ręce – na wszelki wypadek. Syndrom Piłata”. Jak w wodę patrzył poeta... A wieczór „Żyłem jak mogłem, a nie łgałem…” zakończył się ciekawymi osobistymi wspomnieniami kandydatki nauk filologicznych, kierowniczki katedry literatury ukraińskiej wydziału filologicznego Odeskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. I. Miecznikowa Oksany Szupty-Wjazowskiej; ukraińskiego poety gagauskiego pochodzenia Witalija Boszkowa; kandydatki nauk filologicznych, wyróżniającej się pracownicy oświaty Ukrainy, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Lubow Isajenko; uczestnika odeskiego ruchu nonkonformistycznego, zasłużonego artysty Ukrainy Serhija Sawczenki oraz laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Tarasa Fediuka o Borysie Neczerdzie i jego nietypowej i po odesku barwnej drodze życiowej. Obecni wspominali o tym, że w Odessie, na fasadzie budynku przy ulicy Włoskiej (dawniej Puszkina), 12, gdzie poeta przeżył kilka lat, ustanowiono tablicę pamiątkową, i o tym, że w 2019 roku na Odeskiej Alei Gwiazd została odsłonięta gwiazda – na cześć Borysa Andrijowycza Neczerdy, i o tym, że zgodnie z decyzją sesji Rady Miejskiej Odessy z 27.09.2023 nr 1513-VIII ulicy Głazunowa nadano imię Borysa Neczerdy, i o tym, że przez Towarzystwo Pisarzy i Dziennikarzy imienia Iwana Franki został założony Ogólnoukraiński konkurs literacki „Inne niebiosa” imienia Borysa Neczerdy, na który w 2024 roku jury otrzymało ponad 200 prac... A jeszcze młodzi ludzie – uczestnicy klubu literackiego – z natchnieniem czytali wiersze Neczerdy, potwierdzając żywą więź pamięci o poecie.
Tłumaczenie maszynowe
Jarosława RYZNYKOWA, m. Odessa
Niedawno odbyło się drugie, styczniowe spotkanie w ramach projektu „Czytamy... Pamiętamy”, podczas którego wspominaliśmy Borysa Neczerdę – wyrazistego, oryginalnego przedstawiciela plejady poetów-szestdziesiątników, laureata Nagrody im. Tarasa Szewczenki, który, jak twierdził inny odeski laureat nagrody Szewczenki Taras Fediuk, „wszystko co najlepsze przeżył i wszystko co najlepsze napisał w Odessie”. Tak jak marzono na etapie inicjowania projektu „Czytamy... Pamiętamy”, w tej rozmowie, zainicjowanej przez zespół Odeskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej im. M. Hruszewskiego, wzięli udział miłośnicy twórczości B. Neczerdy oraz przedstawiciele różnych instytucji kulturalnych, edukacyjnych i stowarzyszeń obwodu odeskiego. Wśród nich – Odeskie Muzeum Literatury, Odeski Narodowy Uniwersytet im. I. Miecznikowa, Odeskie Muzeum Sztuki oraz Odeski Oddział Związku Artystów Plastyków Ukrainy. Słuchając szczegółowej, a zarazem bardzo delikatnej opowieści kandydatki nauk filologicznych Iryny Neczytaluk o ciernistej drodze życiowej i twórczej Borysa Neczerdy, którego twórczość należy do najciekawszych osiągnięć ukraińskiej poezji eksperymentalnej XX wieku, po raz kolejny dochodziłam do wniosku, że źródłem wszystkich wzlotów i upadków tego nieprzeciętnego pisarza, jego osobistego nieprzystosowania, literackich tułaczek, dość lekkomyślnego stosunku do własnego zdrowia, poetyckiego epatowania i „chuligaństwa” był przerażający wewnętrzny dysonans. Przecież w realiach sprzecznej i ciężkiej atmosfery kulturalno-politycznej lat 1960–1980, dusznej dla realizacji artystycznej, musiał wybierać niepewną taktykę przetrwania – pomiędzy otwartym buntem przeciwko systemowi a ukrytą opozycją wobec niego. Właśnie dlatego Borys Neczerda, wyraźnie odczuwając swoją „niezręczność”, swoją nieumiejętność, a przede wszystkim niechęć do wpisywania się w koniunkturę polityczną i kulturalną, pisał swego czasu: Mało się nabiedowałem? Skutki – przeokropne, bo za moje dziwactwa dano mi po karku. Wszystko – bardziej niż zasłużenie! Los poza nawias wyniosłem. Próżno rzucać perły przed umyte świnie. A także w zapisie dziennika z 19 stycznia 1989 roku: „Cały czas mało pisałem. Pisałem źle. Pisałem nie to. Odwaga myśli nie bierze się znikąd, tylko dlatego, że ona (odwaga) jest w tym czasie potrzebna, wręcz przeciwnie – jest ona logicznym rezultatem poprzedniego życia. Całego. Dlatego – jeszcze się napiję. Sam ze sobą”. Nie bez powodu wyraził się Jarosław Poliszczuk w swoim studium o B. Neczerdzie: „Całą drogę życiową i twórczą poety można przedstawić jako czas niewoli babilońskiej i wyjścia z niej. Po kilku latach społecznej odwilży i wielkich nadziei nastała epoka breżniewowskiej szarości i zastoju, epoka niewoli babilońskiej, jednak właśnie ona stała się tłem dla okresu aktywności twórczej B. Neczerdy. Wychowany na liberalnych ideach lat 60., nie odstąpił od nich, chociaż zapłacił za to rezygnacją z wysokiej kariery i odpowiednich preferencji ze strony władzy... Neczerda sam stawał się dla siebie szkołą literacką, pragnął uczyć się na własnych błędach”. W swojej trzeciej książce wspomnieniowej „Z pamięci lustra” Mychajło Słaboszpycki pisał: „Obraz z rzeczywistości u Neczerdy jest do granic uprzedmiotowiony, zawsze przesycony błyskiem światła i umuzyczniony. On w słowie jest i muzykiem, i malarzem. Zresztą, kilka jego książek wyszło w autorskiej oprawie graficznej. Jego grafika książkowa charakteryzuje się taką samą ekspresyjnością i nie-„kaligraficznością”; wyraźnie czuć w niej autorski pęd w deformacyjny chaos... Organiczna była dla niego właśnie ta technika pisania, w której, jak u siebie w domu, czuł się jego wybuchowy temperament. Nie forsował emocji – on po prostu taki był... Może właśnie dlatego zachwycają się nim dzisiejsi młodzi poeci, którzy nie znoszą poetów starszych pokoleń”. Jakby na potwierdzenie tych słów, w wykonaniu kuratora odeskiej biblioteki wędrownej „Knyżkowyj kuriń” Wołodymyra Czyhrynecia w sali biblioteki rozbrzmiewa przeczytany jak rap wiersz Neczerdy „Płacz branek” z całą jego kinematograficzną wyrazistością i prawdziwie „neczerdowskim” rymowaniem oraz oryginalnym układem stroficznym: Jestem kupcem. A kupcy – to skąpcy albo siwi. Mam kupę grosza, czekam na jasyr. W połowieckich stepach dogasają strażników polana. Branki… U-u-u, pomacam was, branki! A jednej, najjaśniejszej, Z ciałem pachnącym jak brzoskwinia, winogronko dojrzałe wtoczę chłodno między piersi... Jestem – hulaka! I słucham płaczu branek w Kafie. Oj kto nam białe rączki rozwiąże główki pochylone rozweseli oj już chleba młócono cepami oj nas już tłoczono nogami. oj gaju-gaju biedę narobię w cudzym kraju serce rozkroję oj… Bez wątpienia Neczerda był nowatorem, który eksperymentował, miksował, wydawałoby się, niepołączalne, niestandardowe obrazy i formy. I przy tym sam wyraźnie rozumiał potrzebę takiego twórczego indywidualizmu, „poszukiwania własnego kontynentu poezji”: Duchowości proszę! Jak w piwnicy – okna. Poprawa duszy zależy i od nas. O marmur naszych dusz połamano dłuta! Zmęczono dłonie, przelano potu – rzeki… Arcydzieła – seryjnie? Takiego nie było. W cechu rzemieślników Pigmaliony to rzadkość. Więc miejmy nadzieję: wzorcowo-wybitne z taśm produkcyjnych nigdy nie zacznie schodzić! To straszne i wyobrazić: nadciąga, nadciąga, nadciąga niekończący się tłok ożywionych Galatei… Na tę samą cechę myślenia („ostroasocjacyjne”, „bujnometaforyczne” według Je. Prisowskiego) i uczuć poety-introwertyka („artysty napiętej nerwowo-drżącej myśli” według W. Faszczenki) wskazywał w eseju-requiem „Fenomen Neczerda” także Anatolij Hłuszczak, który wspierał twórczość wierszowaną Neczerdy jeszcze od lat 60. ubiegłego wieku: Zbytecznie wyrzucać Neczerdzie, Że trzymał się kraju w gromadzie. Bo nie w towarzystwie, a samemu Wypada spowiedź Wszechmogącemu... Nie nadążaliśmy za Neczerdą, Za jego myślami i krokiem – On nie był zwykle jednakowy:
To pustelnik, to gorzki hulaka, To kozak Mamaj, to quasi-samuraj... Skądże tak charakterystyczna maniera pisania, na którą zwracał uwagę także J. Andruchowycz – rozmywanie granic liryczności, śmiałe włączanie do poezji elementów codziennych, powszednich, niskich, karykaturalnych i szpetnych, co czyni tę twórczość niełatwą w odbiorze, chwilami nawet odpychającą? Myślę, że takie było zapotrzebowanie tamtych czasów, kiedy kształtował się styl B. Neczerdy. Przypomnijmy W. Stusa w „Naj budemo szcziro...” (1964): „Obecnie najlepsi poeci schodzą do sztolni ludzkiego życia, poznania, własnych psychologicznych odczuć”... A do tego – wpływ portowego miasta Odessy, jego anturaż i czar, styl życia – odpowiada na to pytanie Iryna Neczytaluk, opowiadając o życiu poety. Rzeczywiście, pisarz, nie będąc odesytą z pochodzenia, wiele przejął od tego gwarnego miasta i jego autochtonów, swoją poezją reflektując rzeczywistość, z której ona wyrastała. Jarosław Poliszczuk zwracał uwagę na to, jak świeżo i oryginalnie Neczerda odzwierciedlił kulturowe toposy Odessy, jak plastycznie ukazywał niepowtarzalny koloryt tego miasta. Pisał: „Zarówno w charakterze, jak i w nawykach, i w swoistym »chuligaństwie«, o którym zazwyczaj wspominają autorzy wspomnień, można dostrzec echo odeskiej kultury lokalnej, która zawsze wyróżniała się humorem, ironią, pozorną lekkomyślnością oraz ignorowaniem sztucznej patetyki i nadmiernego oficjalizmu”. No jakaż tu „patetyka”?!, aż chce się wykrzyknąć, czytając wiersz „Liryczny odskok od poematu”, który wszedł do drugiego zbioru „Łada” (1965). Tutaj sama autoironia: Dzielnie pisząc „Ładę”, muszę wysilić umysł: jakoś przeżyć za pensję, której nie mam. Oto i kręcę się odważnie – wraz z babkami w porcie. Broń na Kubę ładuję, cytrusy (na sprzedaż) kradnę. Majątek się gromadzi! Czyli zawczasu już, jesienią, sprawię nowe mokasyny i, jeśli się uda, spodnie. Świeć mi, gwiazdo z rubinu! czuję się krzepko, nieźle, przeżyję bezrobocie dwóch zdolnych jeszcze szczęk. Na potwierdzenie tego, jak bardzo Neczerda organicznie przyswoił lokalną kulturę i jak naturalnie się w niej czuł, Po- W Odessie realizowany jest projekt „Czytamy... Pamiętamy...”, zainicjowany przez Jarosławę Riznykową w ramach regionalnego programu „Program rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego w obwodzie odeskim na lata 2023-2025”, zatwierdzonego rozporządzeniem przewodniczącego obwodowej administracji państwowej (wojskowej) z dnia 20.12.2022 nr 864/A-2022. Przewiduje on comiesięczne spotkania literacko-muzyczne we współpracy różnych instytucji kulturalnych i edukacyjnych w celu aktualizacji pamięci o przemilczanych przez długi czas lub zapomnianych nazwiskach ukraińskich pisarzy i artystów, w szczególności w kontekście procesów dekolonizacyjnych.
Tłumaczenie maszynowe
Zdarzało się, że Taras Hryhorowycz wspominał postać historyczną tylko raz i, zdaje się, mimochodem lub, co najwyżej, dwa-trzy razy. Jednak nasze zainteresowanie od tego nie słabnie, a wręcz przeciwnie. Zwłaszcza jeśli chodzi o znanych europejskich malarzy, taka informacja poszerza naszą wiedzę na temat erudycji artystycznej i geniuszu twórczego Tarasa Szewczenki. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Szewczenko przekazał Piunowej „kilka liwrezonów Hogartha”. Hogarth (Hogart) William (1697–1764) – angielski malarz i teoretyk sztuki, autor książki „Analiza piękna” (1753). Znany jako mistrz satyrycznego gatunku rodzajowego – obnażał upadek moralny arystokracji i burżuazji, przekupność wyborów parlamentarnych. Jego ryciny wydawano w oddzielnych seriach tematycznych (liwrezonach), na przykład: „Kariera prostytutki” (1731); „Kariera utracjusza” (1735); „Kazanie” (1736); „Modne małżeństwo” (1745); „Wybory” (1755–1758). Według precyzyjnej definicji w „Encyklopedii Szewczenkowskiej”, artysta „zapoczątkował nowy dla angielskiego i europejskiego malarstwa typ obrazu rodzajowego, w którym połączył elementy satyry i dydaktyzmu”. Kaznodziejsko-moralizatorskie liwrezony Hogartha były szeroko znane w jego ojczyźnie i innych krajach. Taras Szewczenko wspomniał angielskiego malarza w Dzienniku 2 lutego 1858 roku, kiedy przebywał w Niżnym Nowogrodzie w drodze z zesłania do Petersburga. Właśnie pod koniec stycznia 44-letni poeta wyznał miłość aktorce Katerynie Piunowej, która miała niespełna siedemnaście lat, a trzy tygodnie później, jeszcze przed swoim wyjazdem z miasta, Taras Hryhorowycz, rozczarowawszy się, zerwał z nią stosunki. Tak więc, w przypływie uczuć 2 lutego Szewczenko zanotował, że przekazał przez ojca Piunowej dla dziewczyny „kilka liwrezonów Hogartha”. Znany szewczenkolog Leonid Bolszakow (1924–2004) wyraził nawet przypuszczenie, że zrobiono to po to, by skłonić młodą aktorkę do traktowania zalotów poety „bardziej poważnie”. Jednak na szczególnie poważną uwagę zasługuje wniosek ukraińskiego historyka sztuki Ołeksy Nowyckiego (1862–1934), po raz pierwszy sformułowany ponad sto lat temu w pracy „Szewczenko i Hogarth”: „Trzeba zaznaczyć, że do Hogartha zbliża się Szewczenko w swoim opracowaniu „Przypowieści o synu marnotrawnym””. Lecz, według trafnej obserwacji Serhija Jefremowa (1876–1939), porównując dzieła Szewczenki i Hogartha, „choć jego Szewczenko niby nie znał, akad. Nowycki przyczynę wspólności w manierze obu artystów widzi w wpływach literackich, tylko że Szewczenko przewyższył tutaj i Hogartha…”. Rzeczywiście, przebadawszy niedoścignioną serię rysunków „Przypowieść o synu marnotrawnym” (1856–1857), Ołeksa Nowycki w pracy „Taras Szewczenko jako malarz” (1914) umotywował błyskotliwy wniosek o tym, że „Szewczenko w swoich rysunkach wyprzedził o całe dziesięciolecia rosyjską literaturę, podczas gdy w ogóle, zawsze i wszędzie, malarstwo szło za literaturą, a w malarstwie przewyższył angielskiego malarza Hogartha, dlatego że u tego ostatniego cała sztuka była sprowadzona tylko do morału, czego nie można powiedzieć o Szewczence, który namalował wiele rzeczy bez żadnej tendencji”. „Wśród rysunków jest oryginalny rysunek znanego francuskiego malarza Watteau”. Pierwszy list Tarasa Szewczenki z zesłania w hipostazie szeregowca 3. kompanii 5. batalionu liniowego Oddzielnego korpusu orenburskiego, który stacjonował w Twierdzy Orskiej, został napisany 16 lipca 1847 roku nie do kogo innego, jak do kijowskiego gubernatora cywilnego (1839–1852) Iwana Fundukleja, z którym poeta poznał się w latach 1845–1846, kiedy pracował w Tymczasowej komisji do spraw rozpatrywania dawnych aktów (Kijowskiej komisji archeograficznej). Gubernator aktywnie interesował się historią i archeologią, w szczególności wziął udział w uporządkowaniu dwutomowego „Przeglądu Kijowa i guberni kijowskiej w odniesieniu do starożytności” (1847), oczywiście rosyjskojęzycznego. Jednocześnie Funduklej jako gubernator bezpośrednio i gorliwie zajmował się aresztowaniem cyrylo-metodyjczyków i samego Szewczenki, na jego polecenie poeta został wysłany 6 kwietnia 1847 roku do żandarmskiego Petersburga. Właśnie Funduklejowi przekazano rękopisy poety, z nich szczególnie wyróżnił zeszyty w albumie „Trzy lata”, który wraz z „Kobziarzem” z 1840 roku stał się główną podstawą do oskarżenia Szewczenki o przestępstwo antypaństwowe i jego zesłania. Gubernator od razu przesłał te papiery „oburzającej i przestępczej treści” do III Oddziału własnej kancelarii jego cesarskiej mości, a teczki z rysunkami i przybory malarskie zostawił u siebie. Szewczenko wiedział o tym i we wspomnianym liście do Fundukleja prosił go o przysłanie „pozostawionych przez was u siebie moich rzeczy” do Twierdzy Orskiej lub przekazanie przez przyjaciela, artystę Ołeksija Senczyłę-Stefanowskiego. Jednak Taras Hryhorowycz nie miał pojęcia, że wszystkie jego rzeczy i rysunki jeszcze 24 czerwca zostały wysłane do III Oddziału. Wydaje się nieprawdopodobne, ale przez zbieg okoliczności 15 lipca 1847 roku, czyli w przeddzień napisania przez Szewczenkę wspomnianego listu do Fundukleja, szef żandarmów Ołeksij Orłow już powiadomił dowódcę Oddzielnego korpusu orenburskiego Wołodymyra Obruczowa, że skrzynka z farbami i rysunki Szewczenki zostały zatrzymane przy III Oddziale. Nie omieszkam zacytować odpowiedniej rezolucji brutalnego żołdaka: „Zostawić pod ochroną przy sprawie. Taki chłam, że nie ma co pokazywać. Orłow”. Tak, nic dziwnego – naczelnik III Oddziału wcale nie był estetą, czyli prawdziwym miłośnikiem sztuki. A przecież w przejętych teczkach Szewczenki były jego bezcenne rysunki, akwarele, sepie „widoków Kijowa”… Jednak tak czy inaczej, rok po przybyciu do Petersburga z zesłania – 29 stycznia 1859 roku część rysunków oddano artyście, na co napisał pokwitowanie: „Teczka z moimi rysunkami odebrana z powrotem z trzeciego oddziału…”. Ale wśród dzieł, które zwrócono, nie było tego, które szczególnie zaznaczył w swoim liście do Fundukleja zesłaniec: „W teczce wśród rysunków jest oryginalny rysunek znanego francuskiego malarza Watteau. Jeśli Wasza Ekscelencja zechce go nabyć, to chętnie odstąpię za cenę, którą wyznaczycie”. Francuski malarz Antoine Watteau (1684–1721) znany jest jako twórca gatunku „de fetes galantes” – „wytwornych świąt” (w tłumaczeniu ukraińskiego historyka sztuki Ołeksy Nowyckiego), czy „galantnych uroczystości”, zwiastun epoki rokoko w malarstwie. Mistrz gatunku rodzajowego w jego salonowych, beztroskich przejawach i najsubtelniejszego oddania zmysłowo-nastrojowych relacji międzyludzkich. W wieku 33 lat został akademikiem. Zapewne Szewczenko poznał twórczość Watteau w Ermitażu. Czy Taras Hryhorowycz mógł być właścicielem „oryginalnego rysunku” Watteau? Z niektórych współczesnych publikacji wynika dosłowne rozumienie tej listownej definicji. Jednak nie warto zapominać o precyzyjnej obserwacji sprzed prawie stu lat wspomnianego już wybitnego szewczenkologa Ołeksy Nowyckiego: „„Oryginalny rysunek” Watteau za czasów Szewczenki kosztował… T. Szewczenko. Autoportret (w jasnym kostiumie). 1860 r.
kosztował niemałych pieniędzy. Zatem skłaniam się ku opinii, że Szewczenko nie posiadał własnoręcznego rysunku, lecz jeden z jego sztychów, bo trudno przypuścić, aby nasz poeta zdołał nabyć własny rysunek takiego mistrza”. W akademickim komentarzu do publikacji wspomnianego listu poety na początku tego stulecia zaznaczono: „Szewczenko miał najwyraźniej nie oryginał rysunku Watteau, a sztych”. Moim zdaniem nie chodzi o własnoręczny sztych Antoine’a Watteau – sam artysta wykonał ich niewiele – lecz o jakiś sztych jednego z pół setki rytowników, którzy pracowali nad reprodukcjami dzieł francuskiego artysty. Jak dla mnie, zesłaniec pisał do Iwana Fundukleja nie o autentyczności rysunku Watteau, a o jego oryginalności, niezwykłości, swoistości. Nie wiadomo, co stało się z tym sztychem, co dokładnie było na nim przedstawione i dlaczego Szewczenko zabrał go na Ukrainę. A może rysunek został, powiedzmy, podarowany Tarasowi Hryhorowyczowi na Ukrainie? Zapewne już nigdy nie uzyskamy dokładnych, udokumentowanych odpowiedzi… Jednak wszystko to wcale nie umniejsza wyjątkowego zainteresowania wzmianką Szewczenki o Watteau, ponieważ ona, jedyna w całej twórczości i epistolografii poety, niespodziewanie i efektownie poszerza zakres jego zainteresowań artystycznych. „Otwórzcie Vasariego, a tam zobaczycie…” Nazwisko włoskiego artysty, architekta, historyka i teoretyka sztuki Giorgio Vasariego (1511–1574) pojawia się u Tarasa Szewczenki tylko trzy razy i wydaje się, że mimochodem. Ale w rzeczywistości to wystarcza, by upewnić się o jego nietrywialnej znajomości unikatowego dzieła Vasariego „Żywoty najsławniejszych malarzy, rzeźbiarzy i architektów”, które ujrzało światło dzienne we Florencji w 1550 roku, kiedy autor nie miał jeszcze czterdziestu lat, i było to, bez przesady, jego naukowym wyczynem. Na początku powieści Szewczenki „Artysta” (1856) autor zauważa, że w Holandii XVII wieku „cały tłum znakomitych artystów… w łachmanach zaczynał i kończył swój wielki żywot”. Aby autorytatywnie potwierdzić te słowa, proponuje: „Otwórzcie Vasariego, a tam zobaczycie to samo, jeśli nie gorzej”. Tak po raz pierwszy Szewczenko opiera się na wybitnym dziele wielkiego Włocha. Po kilkudziesięciu stronach autor wyraża „żal, że nie mamy u nas przetłumaczonego Vasariego”2. Właśnie tak było! W Akademii Sztuk Pięknych można było pracować jedynie z włoskim wydaniem oryginalnym i przekładem dzieła Vasariego na język francuski. Kiedy więc Taras Hryhorowycz zapoznał się z nim? Z wykładów z teorii i historii sztuki profesora, sekretarza konferencyjnego Akademii Sztuk Pięknych, aktywnego uczestnika wykupu Szewczenki z poddaństwa, dobrego znajomego i patrona poety Wasyla Iwanowicza Hryhorowicza (1786–1865), któremu Szewczenko zadedykował poemat „Hajdamacy” (w „Kobzarzu” z 1860 roku dedykację usunięto). Wiadomo, że wolny słuchacz, a później akademik Akademii Sztuk Pięknych Taras Szewczenko krytycznie wypowiedział się na temat wspomnianych wykładów profesora, oświadczając, że to właśnie one w znacznej mierze wywołały u niego uczucie „nieprzezwyciężonej antypatii do filozofii i estetyków”. Ale sądzę, że Taras Hryhorowycz przesadzał w tym przypadku z wpływem Wasyla Iwanowicza. Za to tylko profesor mógł akumulować, systematyzować i przekazywać informacje o „Żywotach…” Vasariego, chociaż Wasyl Hryhorowycz nie miał pojęcia, jak mocno i na długo zapadły one w pamięć Szewczenki… Wreszcie, po raz trzeci Taras Hryhorowycz wspomniał Vasariego w notatce dziennikowej z 23 lipca 1857 roku i stało się to tak. Już ponad dwa tygodnie poeta i artysta od czasu do czasu czytał książkę „Estetyka” polskiego filozofa Karola Fryderyka Libelta, zapisując swoje wrażenia, które były niejednoznaczne. Powiedzmy: „…Zabrałem się do żucia: twardo, kwaśno, mdło” czy „Libelt zdecydowanie wypiękniał w moich oczach”. Ostatecznie Taras Hryhorowycz zupełnie niespodziewanie, za to przekonująco i stanowczo zakończył: „Vasari przeżyje całe legiony Libeltów”. Wydaje się, że pozostaje tylko dziwić się temu, skąd w tym kontekście wziął się dawno niewspominany, a w Dzienniku do tego momentu w ogóle nieobecny, Vasari. Tym bardziej, że Szewczenko nie miał możliwości osobiście nie tylko przeczytać, ale nawet otworzyć i przejrzeć jego dzieła… Cóż mówić, głębokim znawcą „Żywotów…” on, najwyraźniej, stać się nie mógł, ale Taras Szewczenko świętym, wolnym rozumem i dobrem ogrzanym, szerokim sercem pojął i poczuł to, co najważniejsze – wysoki cel Giorgio Vasariego. Wyłożył go w przedmowie do drugiego wydania pięciotomowego dzieła, zwracając się bezpośrednio do „mistrzów w sztukach rysunku”: „Studiowanie przeszłości będzie mogło wszechstronnie natchnąć nas do zwycięskiej pracy i pokazać nowość oraz wielkość naszej sztuki… popchnąć i zapalić nas wszystkich do tego, abyśmy przyozdobili świat licznymi dziełami, rzadkimi pod względem jakości, aby świat, otrzymawszy od nas to piękno, szanowałby i nas w tym stopniu, w jakim szanował te wiecznie cudowne i najsławniejsze umysły”. P. S. Oczywiście, krótka opowieść o celowo wybranych przeze mnie trzech postaciach, najrzadziej wspominanych przez Szewczenkę, ledwie dotyka nieogarnionego tematu jego obeznania ze światowym malarstwem, ale jednocześnie jaskrawo demonstruje ważny sąd: jeśli poetycki geniusz Szewczence zesłał Pan Bóg, to uczoność jako prawdziwie wyjątkowy zbiór szerokich i głębokich wiadomości oraz napięcia rozumu Taras Hryhorowycz zdobył samodzielnie. Jego ludzkie wysiłki w tej dziedzinie dorównywały Bożemu zamysłowi. _________________ 1 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Jak artysta Szczoholew polemizował z poetą Szewczenką o aktorce Piunowej // Słowo Proświty. 2021. 18–24 marca. 2 Po raz pierwszy w języku ukraińskim wybrane dzieła Giorgio Vasariego (tylko 6 żywotów) ujrzały światło dzienne w wydawnictwie „Mystectwo” w 1937 roku, po raz drugi – w tym samym wydawnictwie w 1970 roku w serii „Zabytki myśli estetycznej”. Była to licząca ponad 500 stron książka z 16 żywotami w nakładzie 3400 egzemplarzy. Warto jednak przypomnieć, że w pierwszym włoskim wydaniu „Żywotów najsławniejszych malarzy, rzeźbiarzy i architektów” (1550) opublikowano 133 biografie, a w drugim (1568) – ponad 160, wydanie składa się z pięciu tomów. Zatem my po prawie 170 latach możemy retransmitować żal Szewczenki dotyczący braku pełnego przekładu dzieła Vasariego na język ukraiński.
Tłumaczenie maszynowe
9 stycznia minęło 150 lat od dnia urodzin ukraińskiego malarza, poety, pedagoga, historyka sztuki, etnografa, działacza kulturalno-społecznego, miłośnika twórczości Tarasa Szewczenki, założyciela Sumskiego Muzeum Sztuki Nykanora Charytonowycza Onackiego. Jego imię przez dość długi czas było wymazane z tablic ludzkiej pamięci, ponieważ w latach 30. ubiegłego wieku rosyjsko-komunistyczny reżim ZSRR usuwał i niszczył powiązane z jego życiem materiały archiwalne, nakładał zakaz nawet na wzmiankę o różnorodnej działalności artysty. Nykanor Onacki Urodził się Nykanor Onacki w rodzinie kozaka-rolnika na chutorze Chomenkowym w wołosti birkiwskiej powiatu hadziackiego na Połtawszczyźnie (obecnie wieś należy do łypowodołyńskiej hromady osiedlowej obwodu sumskiego). Jubileusz artysty z inicjatywy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) oraz zgodnie z uchwałą Rady Najwyższej w tym roku obchodzony jest na szczeblu państwowym. Ukończył szkołę ludową, a w 1891 roku – Hadziacką szkołę powiatową, gdzie wykazał nieprzeciętny talent do rysowania. Dlatego od 1899 roku zgłębiał fach malarza w moskiewskiej szkole rysunku technicznego, Odeskiej szkole artystycznej oraz petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych. Podczas niepokojów politycznych w Imperium Rosyjskim w latach 1905–1907 opuszcza akademię i wyjeżdża na Ukrainę, od 1906 roku zaczyna nauczać w gimnazjum w Lebedynie, gdzie pracuje jako wykładowca rysunku i pisze wiersze z wezwaniem Ukraińców do jedności i walki. W Lebedynie Nykanor żeni się z Nadią Krywoszejewą – córką zamożnych ziemian, urodzoną we wsi Mała Pawliwka w rejonie ochtyrskim. Onaccy mieszkali przy ulicy Ochtyrskiej oraz na Lubarskiej, w Lebedynie małżeństwu urodziły się dzieci: Natalia, Andrij i Oksana. W tych latach Nykanor Charytonowycz często podróżuje po majątkach, odwiedza rodzinę Kapnistów, kilkakrotnie zajeżdża do Kaniowa, na Górę Czerniecza. Stamtąd przywozi niemało rysunków, płócien, a akwaforta „Chata pod Tarasową górą” staje się podstawą znaczka pocztowego. O takich wyjazdach często wspominała jego żona Nadia Wasyliwna: „Do Kaniowa jeździliśmy kilka razy. Lecz najbardziej zapadła mi w pamięć wycieczka 21 maja 1911 roku… Wchodząc po schodach, wszyscy śpiewali „Testament”, „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki”. Śpiewali, nie zważając na to, że żandarmi bili nahajkami. Ludzi było dużo i wszyscy oni, tak jak my, zostali nocować przy grobie T. Szewczenki. A noc była cicha. Czarująca, księżycowa, śpiewały słowiki. Dobrze pamiętam chatę przy grobie Szewczenki. Była kryta słomą. W jednym z jej pokoi wisiało wiele ręczników, duży portret T. Szewczenki, na stole leżał „Kobziarz” i księga, w której ludzie zapisywali swoje wrażenia. Pamiętam, jak Nykyfor Charytonowycz też robił tam zapis w 1911 roku, tylko nie w ten dzień, a miesięcy po dwóch. Jak znowu tam jeździliśmy”. Pokój, o którym wspominała Nadia Wasyliwna, był pierwszym ludowym muzeum Kobziarza, Tarasowa świetlica, otwarta z inicjatywy pedagoga, dziennikarza, opiekuna grobu Szewczenki Wasyla Hnyłosyrowa, który urodził się niedaleko miasteczka Kobelaky na Połtawszczyźnie. W 1906 roku Nykanor Onacki publikuje swój pierwszy wiersz „Pohuk” w połtawskim czasopiśmie „Ridnyj kraj”, w który bezgranicznie dużo swojej pracy i energii włożyła nasza ziomkini Ołena Pcziłka. O swoich pierwszych krokach w pisarstwie Nykanor Charytonowycz pisał tak: „Miłość do literatury ukraińskiej zrodziła się we mnie pod wpływem „Kobziarza”, natchnął zaś mnie do twórczości poetyckiej ruch wyzwoleńczy 1905 roku. Ideowy kierunek mojej twórczości – walka o wolność, o lepszy los wszystkich uciemiężonych”. Od tamtej pory pisze wiersze, pełne ukraińskiego narodowo-rewolucyjnego uniesienia i wiary w zwycięstwo dobra i wolności, są one drukowane w wielu zbiorach i almanachach. Wspólnie z Panasem Myrnym, Łesią Ukrainką, Mychajłem Kociubynskim Nykanor Onacki w 1908 roku bierze udział w wydaniu almanachu „Z newoli”, który wydawany był w Wołogdzie na korzyść więźniów politycznych, zesłanych przez rosyjski carat do guberni wołogodzkiej, tam zostały zamieszczone jego wiersze „Kowal”, „Wrogom”, „Wyspa umarłych”. Utwory poetyckie Nykanora Onackiego drukowane były także w zbiorach „Cierniowy wieniec”, „Rozwaha”, „Ukraińska muza”. Lecz najbardziej Onackiego pociąga zajęcie, którym pasjonował się od dziecka – sztuki plastyczne. Szeroko znanym jako malarz staje się w 1911 roku, kiedy w Kijowie otwiera się pierwsza ukraińska wystawa artystyczna, jego płótna eksponowane są obok obrazów Iwana Trusza, Serhija Wasylkiwskiego, Fedora Kryczewskiego, Mykoły Buraczka. Sukces artysty był na tyle „Młyn”, lata 30. XX w.
oszałamiającym, że wkrótce wydawnictwo „Switanok” drukuje z jego prac dziesiątki tysięcy pocztówek. W okresie lebedyńskim (1906–1913) doskonali się kunszt malarski N. Onackiego, tworzy on realistyczne obrazy z życia ludowego: „Księżycowa noc”, „Ostatni śnieg”, „Pasieka”, „Wieczór”, „Dzwon” i in. Niektóre z nich były powielane jako karty pocztowe. W 1913 roku na wystawie w Połtawie eksponowano „Chatę”, „Na pastwisku” oraz inne obrazy. Mieszkańcy Lebedyna, Sum, Połtawy mieli okazję zobaczyć płótna Onackiego: „Przed burzą”, „Przy kołowrotku”, „Jesienny klon”, „Szałas”, „Kopy”, „Studnia”, „Malwy”, „Na pasiece”, „Wieczór w stepie”, „Bez”. Ołena Pczilka w czasopiśmie „Ridnyj kraj” napisała o triumfie artysty podczas wystawy w Kijowie: „Bardzo pocieszające, że i nasi prowincjonalni artyści w większości nie podążają za dekadentyzmem, a dają autentyczne wzorce, idą dobrą drogą: P. Sereda z Kijowszczyzny, Tymoszczuk z Perejasławia. N. Onacki z Lebedyna, który nie skusił się nawet na taki temat jak „Księżycowa noc”, by dać jakiś tam „krzyk światła” niebieskiego czy jakiegoś, a dał prawdziwy i piękny rysunek”. Od 1913 roku Nykanor Onacki wykłada rysunek w szkole realnej, prowadzi kursy geografii, rysunku i kreślenia w Sumskim korpusie kadetów. W 1920 roku w Sumach organizuje muzeum historyczno-artystyczne i daruje tam swoją kolekcję obrazów, w której były prace wybitnych mistrzów pędzla: Rubensa, Wasylkiwskiego, Muraszki i, oczywiście, część własnych prac, a także kolekcję broni kozackiej, dywanów, ukraińskiego szkła artystycznego. W 1922 roku nikt z pracowników muzeum nie otrzymywał pensji, wydawano im jedynie po funcie chleba owsianego, i to z przerwami, a pomieszczenie muzealne zaczęto ogrzewać dopiero od 1925 roku. Rodzina Onackich otrzymuje wreszcie mieszkanie – cztery pokoje w budynku muzeum, więc osiedlają się w centrum miasta. Żona Onackiego zajmowała się gospodarstwem: gotowała, piekła chleb, haftowała i szyła. Nykanor Charytonowycz wieczorami pisał sztuki: „Przez ruiny”, „U tej Kateryny” (według motywów Szewczenki), „Taniec śmierci”. Przez 11 lat Nykanor Onacki kieruje muzeum, w celu uzupełnienia kolekcji bada zabytki archeologiczne, zbiera materiał etnograficzny, publikuje rozprawy naukowe: „Ukraińska porcelana”, „Fajans międzyrecki”, „Ukraińskie szkło hutnicze”. Równolegle organizuje studio artystyczne i intensywnie zajmuje się malarstwem. W 1929 roku został przyjęty w poczet członków Stowarzyszenia Artystów Czerwonej Ukrainy (ACHCU). W 1930 roku w Państwowym Wydawnictwie wyszła sztuka dziecięca Onackiego „Nowy świat”. Od 1928 roku nad mieszkaniem Onackich i muzeum Zjednoczony Państwowy Zarząd Polityczny (w skrócie – OGPU; karna-represyjna komunistyczna stalinowska struktura w sowieckiej Rosji – ZSRR) ustanawia nadzór. Bezpartyjnego Nykanora Onackiego zaczynają prześladować i nękać. W 1931 roku artystę wezwano i zaproponowano oddanie muzeum komuniście Zubczence – byłemu tragarzowi, a samemu pozostać zastępcą. Po kategorycznej odmowie, jego oraz rodzinę wysiedlono do dwóch awaryjnych, niewielkich pokoików. W tym czasie Nykanor Onacki wykłada w instytucie pedagogicznym, a żona Nadija pracuje w bibliotece. Ale z powodu komunistycznych ucisków i prześladowań zmuszeni są opuścić Sumy i w 1933 roku przeprowadzają się do Połtawy, gdzie mężczyźnie od razu zaproponowano zorganizowanie i kierowanie działem etnografii w muzeum krajoznawczym. Propozycja była niebezpieczna, bo stalinowscy czekiści na etnografię patrzyli jak na czystej wody ukraiński nacjonalizm. „Wszystkie hafty, wszystkie wyroby ceramiczne, rzeźba i inne w umiejętnym rozmieszczeniu będą pokazywać i podkreślać etniczną odrębność Ukrainy i dla choć trochę nastawionej romantycznie głowy będą dawać pożywkę narodowej odrębności”, – pisano w notatce służbowej OGPU. Chmurami czarnymi niebo się pokryło, Wiatr szalony huczy i szumi; Myślami ciężkimi serce się owinęło, Bije w piersiach, boli i ściska… Wolności i świata u nieba błagał, „Sadyba”, 1919 r. Znak pamięci we wsi Chomenkowe Swobodnie na świecie pragnął pożyć; Szczęścia ludzkiego ono wymaga, Choć na chwilę jedyną, na moment. Więzienia i ostrogi całą duszę zmęczyły, Ciemność oczy straszy i oślepia; Siłę młodzieńczą kajdany złamały, Chce się płakać, umrzeć, nie żyć… Pod koniec 1934 roku zaczęły się masowe aresztowania w związku z zabójstwem „komunistycznego bożka” Kirowa, i Onacki trafia do połtawskiego więzienia, gdzie napisał wielki cykl wierszy „Za kratami”. Po kilku miesiącach go wypuszczono i zdołał wynieść stamtąd wszystko, co napisał. 27 lipca 1935 roku Nykanora Charytonowycza aresztują po raz drugi. Przecież działalność muzealna została zakwalifikowana jako nacjonalistyczna, wywrotowa wobec okupacyjnej władzy ZSRR. Pod koniec 1935 roku artystę zwalniają na pewien czas i znów ratuje z więzienia nowe wiersze… Lecz po raz kolejny na czyjś donos aresztowany we wrześniu 1937 roku i oskarżony o działalność kontrrewolucyjną w muzeum. 23 listopada 1937 roku Nykanora Onackiego komunistyczni kaci bez sądu, a jedynie na mocy postanowienia specjalnej „trójki” rozstrzelali. W akcie oskarżenia stalinowskich oprawców widniało, że był „zwerbowany przez połtawskiego nacjonalistę Majfeta do kontrrewolucyjnej nacjonalistycznej organizacji, która przygotowywała kadry do zbrojnego powstania na Ukrainie”. Miejsce pochówku jego do dziś dokładnie nie zostało ustalone, prawdopodobnie jest to uroczysko Tryby lub miejsce niedaleko wsi Makuhiwka w połtawskiej gminie miejskiej. W 1956 roku Nykanora Onackiego pośmiertnie zrehabilitowano. Wdowa po artyście pani Nadija w latach 30.–60. ubiegłego wieku mieszkała w Połtawie przy ul. Frunzego, bud. 63 (obecnie ulica Europejska, teraz tego budynku nie ma). Chroniła bezcenny skarb twórczy – obrazy, etiudy, drukowane i rękopiśmienne wiersze, fotografie, listy swojego męża. Pani Nadija przekazała w darze Połtawskiemu Muzeum Literacko-Pamięciowemu Panasa Myrnego czasopismo „Ridnyj kraj” za 1906 rok i poszczególne numery z 1907 roku. Jak wiadomo, to czasopismo wydawano w Połtawie w latach 1905–1907. Panas Myrny wtedy redagował dział literatury pięknej, a Nykanor Onacki dostarczał poezję do druku. Głębokie wrażenie na czytelniku wywierają poezje artysty, napisane w więzieniu, z cyklu „Za kratami”. Są one przepełnione smutkiem za bliskimi, za wolnością, wiarą w zwycięstwo prawdy nad krzywdą. Niestety, nie było dane wrócić artyście i poecie do swojej rodziny, która na niego czekała. Jakby przewidując to, w jednym z przedostatnich wierszy pisze: Więc lećże ty, liściu klonowy, Z wiatrami na wolność. Opowiedz mojej rodzinie I o moim losie. Powiedz: kracze czarny kruk, Coś niedobrego czuje… W polu dzikim wciąż lata Niewolę wieszczy… Niech nie czekają mnie do siebie I nie wołają w gości, Położę gdzieś na obczyźnie I swoje ja kości. („Klonowy listek”, 09.09.1937 r.) Dziś Sumskie Muzeum Sztuki nosi imię Nykanora Onackiego. Jego spuścizna artystyczna jest cennym dorobkiem narodu ukraińskiego, a płótna, napisane wprawną ręką mistrza, przechowywane są w muzeach Sum, Charkowa i Połtawy. Przygotowała Julia NOWOSELECKA, bibliograf I kategorii Połtawskiej Obwodowej Biblioteki dla Młodzieży im. Olesia Honczara
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przez całe życie starał się doskonalić swoje umiejętności, coś osiągnąć, ale na jego drodze stanęła kobieta. Jak wiemy, miłość bywa dość traumatyczna. Zakochawszy się w tej kobiecie, popada w konflikt z innym mężczyzną i w rezultacie umiera. Widz widzi, co dzieje się po życiu. Petro spotyka żywą Nymidorę. Dla niego to jak łyk świeżego powietrza. To jego ostatnia nadzieja na emocje, odczucia. Zakochuje się w tej żywej Nymidorze i próbuje się z nią w jakiś sposób komunikować. Ale z powodu konfliktu, że on jest martwy, a ona żywa, bohaterowie niestety nie mogą zostać razem. Zespół mamy wspaniały. Komfortowo pracuje się z Iryną Sopit, która wykonuje rolę żywej Nymidory. Z aktorem Teatru Franki Ołehem Ternowym, który gra rolę Marka, od pierwszej próby nawiązaliśmy niesamowity kontakt jako ludzie, jako aktorzy, a potem – jako postacie. Staraliśmy się odtworzyć męską przyjaźń i jednocześnie napięte relacje. Wydaje się, że nam się to udało. Ołesia Hołub to prawdziwa profesjonalistka w swoim fachu. A Kateryna Szwedenko stała się dla mnie prawdziwym odkryciem. Ogólnie tworzyliśmy spektakl w przyjaznej atmosferze. Dość trudno jest oceniać własną pracę. Z natury jestem bardzo samokrytycznym człowiekiem. Myślę, że tę ocenę powinien wystawić widz. Mimo wszystko mam nadzieję, że praca wyszła dobra. A moja postać będzie rodzić się dalej, będzie rosła jak małe dziecko. Wspólnym zespołem będziemy robić wszystko, aby wychodziło nam to uczciwie, szczerze i prawdziwie”. Ołesia Hołub: „Rozmawiałam z Bohdanem Hnatiukiem, kiedy jeszcze pracował nad pisaniem sztuki. I z niecierpliwością czekałam, aby przeczytać już gotowy utwór i poznać swoją bohaterkę. Bardzo spodobała mi się Nymidora-widmo. „W niewoli duchów” – to niezwykły, nietypowy materiał dla teatru i w ogóle dla dramaturgii. W tym tkwi jego wielka zaleta. Jest wiele współczesnych spektakli, którymi widz jest zmęczony – są szablonowe lub podobne do siebie. A ten materiał jest nieoczekiwany zarówno dla widza, jak i dla artystów, którzy nad nim pracują. Podczas pracy nad spektaklem towarzyszyły mi mieszane uczucia, ale w tym właśnie tkwi ciekawość. Dla mnie Nymidora-widmo to postać-królowa. Wie, jak bardzo jest wyjątkowa i cenna w oczach dwóch mężczyzn-widm. Odczuwa swoją władzę, pewność siebie, piękno. Jedna z osobliwości i dylematów polega na tym, że moja bohaterka kocha ich obu. Kochała tych mężczyzn za życia i kocha nadal po śmierci. Jednak Nymidora nie chce ujawniać swoich prawdziwych uczuć, aby nie stać się bezbronną. Choć nosi zbroję nieprzystępności, ironii i wyższości, w rzeczywistości jej serce jest pełne wrażliwości i zrozumienia. W trakcie spektaklu Nymidora-widmo „przeżywa” transformację i w końcu pozwala sobie na szczerość oraz zdejmuje maskę „Jej Wysokości”. Ponieważ po śmierci, w obliczu przerażającej niepewności, w duszy pozostaje tylko jedno pragnienie… Przyznam, że podczas pracy nad spektaklem dyskutowaliśmy, kłóciliśmy się. Ale po pojednaniu stawaliśmy się sobie bliżsi jako aktorzy, jako koledzy i w końcu dochodziliśmy do wspólnego mianownika, do ciekawych wniosków, które pomagały tworzyć nasze postacie. Umawialiśmy się na pewne wspólne rzeczy, które muszą mieć wszystkie widma. Powiedzmy, plastyka. Nie możemy istnieć na scenie tak, jak mogłyby istnieć żywe postacie. To, jak poruszają się nasi bohaterowie-widma, zależy jeszcze od tego, w jaki dokładnie sposób pożegnali się z życiem. Jestem wdzięczna i cieszę się, że mogę pracować w spektaklach Bohdana Hnatiuka. Podoba mi się jego spojrzenie, nowoczesny styl, podejście do pracy z aktorami. Cenię to, że wsłuchuje się w nasze życzenia. Sztuki Bohdana są nietypowe, nieoczekiwane i prowokacyjne”. A zakończyć materiał chciałoby się słowami Iryny Sopit – „Wszyscy aktorzy włożyli w ten spektakl duszę” – oraz życzyć Bohdanowi Hnatiukowi i młodej twórczej drużynie nowych ciekawych projektów.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCZARENKO. Bezbronna dziewczyna trafia na dach opuszczonej posiadłości. Tam styka się z niewiarygodnym fenomenem. Kiedy dziewczyna zakłada kapelusz, który znajduje na strychu, wywołuje na ten świat ducha zmarłego człowieka, który był właścicielem kapelusza. A kapeluszy na strychu jest kilka… Tak bohaterka znajduje się w niewoli dziwnych stworzeń, które, niczym z myszką, bawią się nią, zmuszają do wykonywania swoich chorych zachcianek. I im dłużej to trwa, tym większą zakładniczką mistycznych okoliczności staje się dziewczyna. Czy uda jej się rozwikłać straszną tajemnicę śmierci szalonych duchów? Czy uda jej się uwolnić? Czym pragnienia zmarłego różnią się od pragnień żywego człowieka i jakie relacje mogą powstawać między tymi, na pierwszy rzut oka, różnymi istotami, czy mogą na przykład zakochać się w sobie nawzajem – wszystkie te delikatne tematy demonstruje śmiała inscenizacja o niebezpieczeństwie i nieprzewidywalności zaświatów. – Życie i śmierć to właśnie najważniejsza mistyka, jaka nam się przydarzyła – jest przekonany Bohdan Hnatiuk. – Życie jest mistyczne samo w sobie. A konkretnych duchów czy zjaw podczas pisania sztuki nie widziałem, jakkolwiek bym tego chciał czy nie był na to gotowy. Wręcz przeciwnie, byłem bardzo przyziemny, nawet materialistyczny. Nieśmiertelny Hamlet mawiał: „Wiele jest rzeczy na ziemi i w niebie, o których się filozofom nie śniło”. Ja, póki byłem młody, święcie wierzyłem w ten wers. Ale może niczego nie ma. Kto wie? I czy to ważne? Nie mogę pochwalić się tym, że coś mnie szczególnie inspirowało do napisania tego materiału. Nie jestem już chłopcem, a naiwne poczucie czystej inspiracji zostało za mną. W każdym razie wciąż chce mi się w coś bawić. Na przykład w gatunki. Wybrać gatunek, zacząć go badać, a potem pisać w takim samym stylu, ale z elementami dekonstrukcji i postmodernizmu, wnosząc coś od siebie. Podczas pisania sztuki dużo spacerowałem po wieczornym lesie i odwoływałem się do klasycznych wzorców angielskiej literatury gotyckiej. Najbardziej zapamiętałem to, jak w lipcu, w szalony upał wyłączano energię elektryczną, a aktorzy wchodzili do mnie na trzynaste piętro pieszo, żeby zajmować się sztuką. Właściwie ten spektakl skonstruowaliśmy u mnie w mieszkaniu. I jestem nieskończenie wdzięczny aktorom, że znosili pewne niedogodności. Ale ich romantyzm i ich wyobraźnia przekształciły moją kuchnię-studio w prawdziwy teatr. Można powiedzieć, że na zawsze uświęcili moje mieszkanie. Przez lata twórczości w swoich dziełach, zarówno teatralnych, jak i prozatorskich, jako reżyser i jako autor wyraziłem tyle „wysokich” i głównych myśli, że tym razem postanowiłem zarówno widzów, jak i siebie od tego ciężaru uwolnić. Być może w spektaklu nie ma głównej myśli. Jednak jest Wola. Wola życia, choć mowa o zmarłych. Nie chodzi o myśl, a o odczucie. Odczucie, że byt jest piękny mimo wszystko, co się dzieje. Już nie po raz pierwszy w swoich sztukach zwracam się do tematu boksu, bo jesteśmy narodem bokserskim. Nasza szkoła boksu jest znana na cały świat, nasi bokserzy zostają absolutnymi mistrzami, a nasi ludzie codziennie odważnie walczą o swoją przyszłość. Historycznie tak się złożyło, że musimy stać w postawie bojowej. I Ukraińcy to robią – godnie i śmiało.
Tym razem po raz pierwszy pracowałem z Danyłem Szewczenką i Kateryną Szwedenko. Z Danyłem poznaliśmy się, gdy studiowaliśmy reżyserię teatralną na uniwersytecie im. I. Karpenki-Karego. To aktor, prowadzący, młody talent. Dużo gra w ukraińskim kinie. Kateryna Szwedenko to wielowymiarowa osobowość, aktorka, tancerka, nauczycielka języka angielskiego, aktywistka praw człowieka, szczera patriotka Ukrainy. Nasz spektakl to wynik wspólnej pracy z aktorami. Wszystkie rozwiązania sceniczne przyjmowaliśmy kolektywnie. Dużo szukaliśmy i dużo znajdowaliśmy. Wszystko to odbywało się żywiołowo, emocjonalnie. Środki plastyczne to tylko wynik tego, że daję aktorom swobodę istnienia w przestrzeni spektaklu. Aktor musi być twórcą, musi u niego pracować głowa. Praca nad spektaklem została zakończona, inaczej byśmy go nie pokazywali. Dziecko się urodziło. Poród przebiegł pomyślnie. Wielu już je pokochało. Tak jak niektóre moje inne spektakle, ten pokazujemy na scenie teatru „Kult”. To niezaangażowany i świeży przyczółek artystyczny w centrum Kijowa. Tutaj swobodnie się oddycha, jest dużo młodzieży, lekka i przyjemna atmosfera. Nie ma patosu. Pokazują dowcipne i ciekawe spektakle. Pracuję nad tym, by dowiedzieć się jak najwięcej, dlatego dużo czytam, dużo oglądam i cieszę się sztuką. To mnie napełnia. To jak trening przed walką bokserską. Nadejdzie czas – i wyjdę na ring. To znaczy, będę dalej pisał i wystawiał. A oto co opowiedzieli aktorzy. Ołeh Ternowyj: „Mogę powiedzieć, że Bohdan Hnatiuk rozwija się jako dramaturg i jako reżyser. Imponowały mi też jego pierwsze próby pióra. Było to ciekawe i progresywne na tle innej współczesnej dramaturgii. Sztuka o duchach to w ogóle coś bardzo nieoczekiwanego. Czuję, że zanim napisał utwór dramatyczny, opracowywał i badał ten temat dość głęboko, zarówno z punktu widzenia obiektów duchowych, jak i intelektualnych rozważań. Dla większości z nas takie zjawisko jest mało znane, widzieliśmy tylko filmy na ten temat. Jego spojrzenie jest co najmniej niebanalne, mądre. A dla mnie jeszcze kreatywne i nowoczesne. Ciekawie było brać udział w tej inscenizacji, kolejny raz pracować z Bohdanem i bezpośrednio grać tę rolę, którą od razu polubiłem. Zaciekawiła mnie swoją ekscentrycznością. Początkowo mój bohater sprawia wrażenie negatywnego czy złego. A w rzeczywistości to taki psychotyp, który dość często spotykałem. Ludzie, którzy ukrywają się za takim zachowaniem, maską, tak naprawdę skrywają swoje ciężkie traumy z przeszłości. Wydaje im się, że w ten sposób sprawiają wrażenie twardzieli. Grając złego, szukam, co jest w nim dobrego. W rzeczywistości takich miejsc było niemało. Nie mnie oceniać swoją rolę. U Bohdana Hnatiuka jest tak naprawdę napisana ludzka postać, nie z punktu widzenia dobroci, a zbliżenia do rzeczywistości. Próby rozpoczęły się podczas blackoutów, kiedy wyłączenia prądu trwały bardzo długo. Głównym miejscem naszych prób stało się mieszkanie Bohdana, a mianowicie kuchnia, która jest u niego dość przestronna. Z ciepłem wspominam tamten okres. Nasz reżyser mieszka na dość wysokim piętrze. W większości przypadków winda nie działała i chodziliśmy pieszo. Więc próby rozpoczynały się od rozgrzewki siłowej. Potem zaczęliśmy praktykować trening. W ten szalony upał nie można było włączyć klimatyzacji. Ogólnie atmosfera była specyficzna. Początkowo wydawało mi się, że nie będzie to zbyt twórcza sytuacja. Ale dzięki wspólnym wysiłkom ta przestrzeń stała się dla nas tak bliska, że kiedy trzeba było przejść na scenę, zgodnie stwierdziliśmy: to dla nas już nieco traumatyczna historia. Jakby wyjście z łona matki, w którym było tak dobrze, w jakąś obcą i być może nawet agresywną przestrzeń. Jednak szybko się zaadaptowaliśmy. Odbyło się kilka pokazów spektaklu na scenie, która otworzyła się w Expocenter Ukrainy oraz w teatrze „Kult”. W Expocenter jest dwa razy więcej miejsc. Ta przestrzeń nie jest jeszcze przez nas oswojona, dlatego bardziej się denerwowaliśmy. Ale pracowało się komfortowo. A scena teatru „Kult” jest nam dobrze znana, zwyczajna. Przyznam, że jestem naprawdę zadowolony z tej pracy. Ideę i ciąg zdarzeń ustalaliśmy poprzez gorące dyskusje. Kiedy określiliśmy tę ideę, to ona nas wszystkich połączyła”. Danyło Szewczenko: „W spektaklach Bohdana Hnatiuka biorę udział po raz pierwszy, chociaż znamy się od dawna. Studiowaliśmy z nim na jednym roku u ludowego artysty Ukrainy Ołeksija Kużelnego. Od tamtej pory zaprzyjaźniliśmy się, a z czasem postanowiliśmy stworzyć wspólny projekt. Już dawno wyrobiłem sobie pozytywne zdanie o Bohdanie jako o dramaturgu. Świadomie czy podświadomie wyczuwa potrzeby publiczności, czego pragnie widz i co możemy mu dzisiaj dać. Komfortowo pracuje mi się z jego tekstami, podoba mi się istota tego, o czym pisze Bohdan. Wychodzą mu też niestandardowe prace reżyserskie, które ciekawie się ogląda. Nieco ponad pół roku temu Bohdan napisał do mnie: „Poczytaj sztukę, chcę wystawiać”. Wziąłem kilka dni do namysłu. Materiał we mnie zarezonował i wyraziłem zgodę na udział w projekcie, zaczęliśmy pracować. Wystawialiśmy spektakl w spartańskich warunkach, ponieważ nie było prądu. Próbowaliśmy u Bohdana w domu, o czym już mówił Ołeh Ternowyj. Początkowo czytaliśmy sztukę, potem próbowaliśmy coś ustawiać w kuchni. A już po sześciu miesiącach zagraliśmy premierę. Ta sztuka podoba mi się tym, że jest w niej wieczny konflikt – „żyć czy nie żyć”. Jako aktora bardzo interesują mnie pytania, które stoją na linii życia i śmierci. Spodobał mi się sens utworu. A jest on o tym, że trzeba żyć dzisiaj. Dzisiaj się zakochiwać, dzisiaj coś robić. Bo jeśli żyć przeszłością czy przyszłością, to można nie zdążyć zrobić tego, co się chciało. Mój Petro w spektaklu to postać zbiorowa. To bokser, który za Każda nowa praca dramaturga i reżysera Bohdana Hnatiuka to śmiały eksperyment twórczy, który mało kogo pozostawi obojętnym. Takim stał się też jego spektakl „W niewoli duchów”. To sensacyjna fantasmagoria, która zanurza w świat zaświatów.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
każdy. U nas zdecydowano, że będzie to żywy człowiek naturalnej wielkości, ponieważ jest to bóg. A wszyscy inni pozostali lalkami. Uczyliśmy się materiału muzycznego, scen, tekstu. Goście z Francji mieli przyjechać przed premierą, aby ostatecznie przygotować spektakl. Jednak nie przyjechali. Napisali list, że przekazują nam wszystkie prawa do wystawienia, jednak sami nie mogą przyjechać z powodu niebezpiecznej sytuacji (tydzień przed premierą miał miejsce zmasowany atak na Kijów). Znaleźliśmy się w trudnej sytuacji. Wtedy Wadym Prokopenko podjął się doprowadzenia spektaklu do premiery. Prowadził dalsze próby. A ja w tym czasie równolegle byłem zaangażowany w przygotowanie jeszcze jednego spektaklu – trwała praca nad zarzuelą „Szafranowa róża”. Jeśli chodzi o spektakl „Przygody Orfeusza”, to jest on przeznaczony przede wszystkim dla dzieci, ale pozycjonowaliśmy go jako spektakl dla rodzin. Ma być interesujący dla dorosłych (wspaniała muzyka Glucka) i dla dzieci. Opowieść Zeusa w spektaklu służy wprowadzeniu widzów w temat, przede wszystkim dzieci, bo dorośli być może wiedzą, czytali o Orfeuszu i Eurydyce. A dzieciom jest to zapewne nieznane. To prolog do spektaklu, wyjaśnienie – o miłości Orfeusza i Eurydyki, o tym, skąd wziął się słynny muzyk Orfeusz, dlaczego pojawia się Amor. Spektakl może wydawać się kameralny, ale w rzeczywistości nie da się go wystawić na kameralnej scenie. Przecież jest tu specjalne oświetlenie, które można stworzyć tylko na dużej. Skomplikowane dekoracje, trzeba je długo montować. Chciałbym wyróżnić dyrygenta-inscenizatora Serhija Didka. Spektakl jest muzyczny i aktorzy musieli ćwiczyć arie, aby poprawnie interpretowali je z muzycznego punktu widzenia. Budowaliśmy aktywną komunikację z widzem, aby zrozumieć, na ile dzieci uważnie słuchają, na ile jest to dla nich interesujące. Będziemy nadal pracować nad nawiązywaniem komunikacji między aktorami a widzami. Mnie jako aktorowi i kolegom zaangażowanym w ten spektakl praca sprawiała przyjemność. To coś niezwykłego, nowego. Tutaj możesz spróbować swoich sił z innej strony, gdy jesteś ograniczony w przestrzeni i ruchach. To nowe zjawisko nie tylko dla naszego teatru, ale i kijowskiej publiczności w ogóle. Nic podobnego w innych teatrach nie obserwowałem. Są spektakle lalkowe, a takiego jeszcze nie widziałem”. świata i inspirując społeczność międzynarodową do wspierania Ukrainy. Po zakończeniu tournée w Europie spektakl „Konotopska wiedźma” przygotowuje się do trasy w USA i Kanadzie. Ze strony MKiDK
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Anatolija FEDORCIWA Niedawno w Kijowskim Narodowym Akademickim Teatrze Operetki odbyła się premiera opery „Przygody Orfeusza”. Mieliśmy okazję porozmawiać z osobami bezpośrednio zaangażowanymi w jej powstanie. Jana Iwanicka, tłumaczka libretta: „To nie pierwszy raz, kiedy tłumaczę dla młodego widza. Swego czasu był „Koci dom” według Marszaka, z początkiem pełnoskalowej wojny Rosji przeciwko Ukrainie ten spektakl nie jest wystawiany. Specyfika spektakli dziecięcych nieco różni się od spektakli dla dorosłych. Tutaj tekst musi być bardziej naiwny, bardziej zabawowy. Z dziećmi wszystko musi być szczere i proste. Tłumaczeniem zajmowałam się około półtora miesiąca. Trudność polegała na tym, że środki wyrazu teatru lalek, a w istocie jest to skrócony wariant wielkiej opery Glucka. W tym wariancie pozostały główne chóry i arie. Do dialogów dodano humor, aby spektakl był łatwiej odbierany przez dzieci. Myślę, że jednym z zadań teatru jest już od dzieciństwa zaszczepianie miłości do takiego gatunku, jak opera. Ważne, aby rodzice, którzy prowadzą dzieci na spektakl, wyjaśniali, że to opera i przygotowywali je. Bo jeśli człowiek po raz pierwszy przychodzi do opery, może przeżyć szok. Znamy wielu, którzy po raz pierwszy jako dorośli przyszli do teatru operowego i po tym już nigdy nie chodzili ani na operę, ani na balet. To bardzo umowne gatunki i trzeba zaszczepiać miłość i wiedzę o nich od dziecięcych lat. Podczas pracy nad spektaklem reżyser Wadym Prokopenko dodał niektóre sceny pantomimiczne, ale nie wpłynęły one na libretto. A francuska artystka i reżyserka Valérie Lesort, która stworzyła dla młodej publiczności tę operę na podstawie opery Ch. Glucka, prosiła podczas tłumaczenia, aby zrobić to tak, żeby było śmiesznie, w miarę możliwości dodać żarty czy elementy zabawy. Przyznam, że tłumaczenie takiego tekstu to także skomplikowany proces technologiczny. Dyrygenci patrzą na niego od strony techniki wokalnej, zgodności z muzyką. W pracy pomaga mi wykształcenie muzyczne. Nie wyobrażam sobie, jak bez tego tłumaczyłabym utwory dla teatru muzycznego. Zespół Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki kontynuuje zakrojone na szeroką skalę tournée po Europie ze spektaklem „Konotopska wiedźma” w reżyserii Iwana Urywskiego. Legendarną inscenizację widzieli już widzowie w Niemczech, Czechach, Austrii i Szwajcarii. Wszystkie pokazy odbyły się przy pełnych salach, zachwycając głębią, unikalnością i emocjonalną siłą ukraińskiej sztuki teatralnej. Inscenizacja, stworzona na motywach opowiadania Hryhorija Kwitki-Osnowjanenki, ukazuje wielowymiarowość ukraińskiej kultury, łącząc głębię ludowej duchowości, humor i bogactwo tradycji narodowych. Tournée ma ważną misję: nie tylko zapoznawać europejską publiczność z ukraińską sztuką, ale także wspierać Ukraińców, którzy przebywają za Uważam, że wyszła bardzo oryginalna stylistycznie inscenizacja, ponieważ hybrydowe lalki to rzadki gatunek. Przed aktorami stało niełatwe zadanie, z którym dobrze sobie poradzili. Jedyne, co mnie zdziwiło, to widzowie, którzy przyszli na spektakl z dwuletnimi dziećmi. Prośba do rodziców: jeśli prowadzą dziecko na ten spektakl, niech czytają opis. Tam jest napisane, że inscenizacja jest na motywach opery. Dzieci muszą być starsze i trzeba je przygotować. Dzieci często nie rozumieją takiego gatunku jak opera, ale zdarza się, że nie rozumieją go również dorośli. W tej kwestii mamy wielką lukę. I kiedy mowa o wychowaniu dzieci, to nie tylko teatr ma je wychowywać, ale przede wszystkim rodzice. Wskazane jest, aby wiedzieli, czym jest opera, kim są Orfeusz, Eurydyka, Zeus i kim jest kompozytor Gluck… Obecnie równolegle pracuję nad dwoma nowymi tłumaczeniami. Pierwsza premiera ma być pod koniec marca – na początku kwietnia. Będzie to opera Carla Orffa „Księżyc”, którą wystawi Tamara Trunowa. A na przyszły sezon planujemy premierę musicalu, o nim opowiemy później”. Tamara Chodakowa, zasłużona artystka Ukrainy, odtwórczyni roli Orfeusza: „Nic podobnego wcześniej nie miałam, proces pracy nad spektaklem był bardzo ciekawy. Fantastyczna muzyka Glucka. Tutaj wybrane są numery, arie, duety. Są prośby od widzów, aby w tak niezwykłym formacie zobaczyć pełną operę, pełnowartościowy spektakl z uwerturą, wszystkimi aktami. Możliwe, że tak będzie w przyszłości. Trudny i niezwykły okres prób nadszedł, kiedy już pojawiły się lalki i musieliśmy pracować ze światłem. Mieliśmy na to tylko kilka prób. Oprócz tego, że śpiewasz i grasz swoją rolę, trzeba stale kontrolować światło, pracować z lalkami. Nie można się odwracać, trzeba pracować tylko równolegle do sceny i nie wypadać ze światła. Jeśli aktor wszystko dokładnie śledzi, to wychodzi magia i lalka pojawia się jakby znikąd. Jakby dzięki tej magii lalki ożywały. Dla dzieci trudniej jest pracować, bo nie znoszą nieszczerości. Jeśli aktor gra nie od serca, to dzieciom nie jest ciekawie i rozpraszają się. A jeśli dajesz z siebie wszystko, to dziecko zawsze z zainteresowaniem będzie patrzeć na twoją pracę. Z Wadymem Prokopenką wcześniej pracowałam jako z baletmistrzem-inscenizatorem, a jako z reżyserem – w spektaklu „Dorian Gray”. Z nim bardzo komfortowo się pracuje. Jest taktowny, uważny, zawsze wie, czego chce. Dla równowagi stopniowo daje aktorowi informacje. Początkowo myślałam, że będę miała inną rolę. Ale trzeba brać pod uwagę specyfikę teatru. Rzecz w tym, że w operetce w ogóle nie ma mezzosopranu. A partia Orfeusza napisana jest właśnie na niski głos kobiecy. Do tej roli mogły pasować te, które mogły udźwignąć dolny rejestr. W tym tkwiła jeszcze jedna trudność. Zawsze chce się coś dopracować, widzisz, gdzie można by zrobić lepiej. Tak samo było i tym razem. Ale atutem spektaklu jest to, że lalki dają dobry ładunek dla maluchów. Dzieci z wielkim zainteresowaniem odbierają właśnie żywe lalki. Niby dziecięcy spektakl, bardzo prosty. Ale w usta tych lalek wkłada się prawdziwą muzykę najwyższej próby. To reformatorska opera z dosyć skomplikowanym wypełnieniem, a fabuła to bajka dla dzieci. I to wszystko razem działa. Dziecko ogląda niby lekki, nieskomplikowany spektakl, a w rzeczywistości wkłada się w niego wysokie sensy. Także w spektaklu podobają mi się kameralność, minimalistyczność. Tutaj jest tylko fortepian, który pełni rolę orkiestry, i harfa. Ta kameralność tworzy bliskość z widzem, powiedziałabym, rodzinność. Jeśli mówić o kolejnych pracach, to przypomnę, że w Narodowej Operetce wznawiają spektakl „Całuj mnie, Kate”, a w Kijowskiej Operze już całkiem niedługo przedstawią operę Verdiego „Falstaff”. Mykoła Butkowski, artysta ludowy Ukrainy, odtwórca roli Zeusa: „To miał być ukraińsko-francuski projekt. Z Francji przyjechała do nas reżyserka Valérie Lesort z asystentem. Przeprowadzali casting, zaprosili i mnie. Początkowo nie miałem wystarczająco informacji, na ile to ciekawy projekt i czy wezmę w nim udział. Ale zatwierdzili mnie. U Francuzów jest nieco inny spektakl. Tam wszyscy bohaterowie to lalki, a Zeus istnieje w każdym demokratycznym kraju. Musimy pomagać, nie męczyć się i wierzyć, że obowiązkowo zwyciężymy”. Tournée stało się przykładem tego, jak kultura odgrywa ważną rolę w narodowym oporze, jednocząc Ukraińców na całym
Francuska artystka i reżyserka Valérie Lesort stworzyła operę dla młodej publiczności z lalkami na podstawie opery „Orfeusz i Eurydyka” Ch. W. Glucka. Mitologia grecka opowiada o poszukiwaniach poety i muzyka Orfeusza, który śmiało stawia czoła złowrogiemu królestwu Hadesu, aby wykorzystać magię swojej liry i przekonać piekielne bóstwa, by pozwoliły ukochanej Eurydyce powrócić do świata żywych.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
granicą z powodu wojny. Jak zaznaczył dyrektor generalny – kierownik artystyczny teatru Jewhen Nyszczuk, ta trasa ma na celu umocnienie ducha narodu i przypomnienie o jedności: „Nasi wojownicy nadal walczą, abyśmy zachowali najwyższe wartości ludzkie, które
Tłumaczenie maszynowe
Myron FEDORIWMysy i rysunki na ścianach jaskiń znane są z książek o czasach paleolitu i eneolitu. Tak, archeolodzy mieli potwierdzenie dotyczące artefaktów tej czy innej kultury archeologicznej. Po napisach i rysunkach określali rozwój starożytnych cywilizacji oraz style upodobań artystycznych. Ale tego, że i w przemysłowo rozwiniętym współczesnym społeczeństwie napisy, czyli graffiti i szablony, oraz całe galerie obrazów (murale) ulicznych artystów pojawią się na ścianach współczesnych wieżowców – tego nie mogliśmy się spodziewać. I oto teraz sztuka uliczna (po angielsku Street art), której charakterystyczną cechą jest tak zwany styl urbanistyczny, pewnie zajmuje swoją niszę wśród uznanych rodzajów sztuk plastycznych świata. Jej rozpowszechnienie miało miejsce w metropoliach USA jeszcze w latach 30. XX wieku. Pod koniec lat 90. sztuka uliczna miała już masowy charakter fascynacji artystów Grecji i Francji, Anglii i Bułgarii, Niemiec i Hiszpanii, Argentyny i Australii, Portugalii i Kanady, Polski i Ukrainy. Na Ukrainie street-art ma potężny rozwój. Szczególnymi ośrodkami są Kijów, Odessa, Lwów, Łuck, Iwano-Frankiwsk, Kamieniec Podolski, Charków, Dniepr, Zaporoże, Czerkasy, Sumy – w tych miastach odbywają się festiwale sztuki ulicznej, tworzone są murale. My zaś możemy zaznaczyć, że graffiti-boom opanował także Chersońszczyznę końca lat 90. Niezależna od politycznych dogmatów młodzież Północnego Nadczarnomorza pragnęła wolności wyrażania siebie, a dzieła artystów street-artu na płotach i ścianach wieżowców miały jaskrawe zabarwienie treści protestacyjnych. Tak street-art wszedł na ciche uliczki ukraińskiego Chersonia. W Chersoniu od końca lat 90. do dziś uformowała się cała plejada wolnych artystów, którzy zdobyli już doświadczenie w pisaniu graffiti czy futurystycznych rysunków i produkowali swoje dzieła nie tylko na betonowych płytach zamkniętych hal byłych fabryk, ale malowali reklamowe i edukacyjne murale na zamówienie lokalnej elity biznesowej czy nawet struktur władzy. Tak, wykładowczynie Chersońskiej Szkoły Sztuk nr 1 Alona Petrowska i Maryna Worobjowa wraz ze swoimi uczniami ucieszyły mieszkańców Chersonia swoim projektem artystycznym „Kolory życia”. Ściany na skrzyżowaniu ulic Suworowa, Starobriadnyckiej i Szolem-Alejchema latem 2021 roku rozkwitły jaskrawymi kolorami, na których w stylu dziecięcych rysunków przedstawiono nasze miasto, jego budynki i drzewa. Pojawiały się też inne, nie mniej ciekawe obiekty street-artu południowej perły Ukrainy, które przygotowywali profesjonaliści na 30-lecie Niepodległości Ukrainy. Swoją drogą, murale wykonane za pozwoleniem i w uzgodnieniu z organami samorządu lokalnego wchodzą w skład współczesnego rodzaju sztuk plastycznych, który historycy sztuki nazywają „public-art”. Z inicjatywy przewodniczącej Centrum Rozwoju Kultury „Totem” Ołeny Afanasjewej na miejscu jednej z hal starej Fabryki Maszyn Rolniczych zaczął działać Urban-sad jako najnowsza przestrzeń kulturalna. Futurystyczne rysunki artystów z całej Ukrainy nie tylko zdobiły ściany, ale też próbowały prowadzić dialog z odwiedzającymi Urban-sad. Tutaj można było zauważyć także obrazy chersońskiego twórcy Wołodymyra Reinharta – artysty nie tylko z powołania, ale i z wykształcenia – za plecami ma liceum projektowe i akademię. Na jednym z jego obrazów przedstawiono symbolikę wojny: nóż, strzały, jak u Boga wojny, wizerunek meksykańskich Indian. Jak zaznaczała w 2020 roku Ołena Afanasjewa: „To wojna.., żeby ludzie nie zapominali, że ona jest”. Przecież od wiosny 2014 roku na wschodzie naszego państwa trwała już wojna rosyjsko-ukraińska. I w dniach okupacji 2022 roku przez raszystów ukraińskiego miasta Chersonia tysiące mieszkańców przez kilka miesięcy wychodziło na codzienne pokojowe akcje protestacyjne. A później na drzewach pośród zielonych listków wyraźnie wyróżniały się żółte wstążki jako przypomnienie, że Chersoń był, jest i pozostanie ukraińskim. I artyści street-artu nie stali z boku, a prowadzili w miarę możliwości aktywną walkę z wrogiem. Jesienią 2022 roku „na płocie tak zwanego szefa okupacyjnej administracji Chersonia przedstawiono murale z fragmentem wiersza „Wiersz z autobiografii” Oksany Zabużko oraz rysunkiem portretu Wałerija Załużnego”. Artyści także po deokupacji miasta-Bohatera podtrzymywali patriotyczne nastroje swoich współobywateli. Ukraińska symbolika i patriotyczne murale opanowały przestrzeń na ścianach i płotach niezłomnego Chersonia. W listopadzie 2022 roku do wyzwolonego miasta przyjechali artyści Ukrainy, którzy wchodzą w skład wspólnoty „Kulturalnego desantu”. Pomalowali oni ściany na placu Wolności patriotycznymi kotkami i szopami. Pojawiły się murale także na ścianach schronów przeciwbombowych miasta słońca. Latem 2023 roku wydział kultury Chersońskiej Miejskiej Administracji Wojskowej przeprowadził artfestiwal murali na schronach „Od Konstytucji do Niepodległości”. Na 15 betonowych ukryciach pojawiły się rysunki o tematyce wojennej z ideą wsparcia Sił Zbrojnych Ukrainy. Na rysunkach jaskrawo dodają otuchy mieszczanom chersońskie arbuzy i flaga państwowa. Do stworzonych przez lokalnych artystów murali dopełnieniem były murale na mobilnych ukryciach. Sześcioro artystów z Kijowa, Zaporoża, Chmielnickiego i Odessy w ciągu czterech jesiennych dni 2023 roku zajmowało się malarstwem ściennym i podarowało miastu-Bohaterowi arcydzieła projektu „Ściany kultury” wspólnoty „Kulturalnego desantu”. Patriotyczne murale dodawały otuchy wtedy i dodają w dniach niedoli 2025 roku, kiedy wojskowi Federacji Rosyjskiej dronami polują na pokojowych mieszkańców Białobrzeża. Artyści malują, ryzykując własnym życiem, obrazy na ścianach domów, które przetrwały mimo codziennych ataków artylerii i lotnictwa najeźdźców.Symbol ukraińskiego miasta stoczniowców przy głównej bibliotece Chersońszczyzny. Zdjęcie Julii KałmykowejMural 2023 roku „Sprawa wspólnot” na ścianie schronu przeciwbombowego. Zdjęcie ze strony Kawun-City
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe