Zdjęcie O. Łytwynenki
APEL Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki do Centralnej Komisji Wyborczej oraz Ministerstwa Sprawiedliwości Ukrainy
Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki prosi o rozpatrzenie, zgodnie z normami Konstytucji Ukrainy, działalności szeregu bloków politycznych i partii dopuszczonych do udziału w wyborach parlamentarnych w 2006 roku. Dla przykładu. Blok wyborczy «Opozycja Ludowa» N. Witrenko składa się z dwóch partii — PSPU, znanej ze swoich ekstremistycznych wezwań i działań o charakterze antypaństwowym, oraz «Związku Rosyjsko-Ukraińskiego», którego wątpliwość zawiera się w samej nazwie, ponieważ Ruś to historyczna nazwa Ukrainy, a nie współczesnej Rosji. Wśród punktów programu tego bloku, które są sprzeczne z Konstytucją Ukrainy, znajdują się wezwania do naruszenia integralności terytorialnej Ukrainy: ustrój federalny, autonomia Galicji i Zakarpacia, podwójne obywatelstwo. Z tego można wyciągnąć wniosek: naród ukraiński, przez wieki rozproszony po różnych imperiach, w XX wieku zjednoczył większość swoich ziem w jednym państwie, a nieproszeni jego «wybawcy» chcą zburzyć tę jedność i ponownie zwrócić nasz naród w moskiewską podległość. W programie «Partii Regionów» W. Janukowycza zawarta jest obietnica wspierania języków narodowych i kultury Ukrainy, ale jednocześnie narzucane jest hasło «dwa języki — jeden naród», realizowany jest cel uczynienia języka rosyjskiego drugim językiem państwowym, który przez cały okres przebywania Ukrainy w składzie Imperium Rosyjskiego czasów carskich i bolszewickich odbierał językowi ukraińskiemu większość należnych mu funkcji. Takie wezwania są sprzeczne z Konstytucją Ukrainy, mają charakter antypaństwowy, rozniecają waśnie międzyetniczne. Temu samemu celowi służy tzw. referendum poprzez łączność mobilną na temat nadania językowi rosyjskiemu statusu państwowego, zorganizowane przez Janukowycza-młodszego, który również jest włączony do listy wyborczej «Partii Regionów». Nie może nie być odbierana na Ukrainie jako obraźliwa i bezczelnie prowokacyjna «Partia Polityki Putina». Już sama jej nazwa, w której wspomniano przywódcę sąsiedniego państwa, wprowadza destabilizujący czynnik do ukraińskiego społeczeństwa. Jeśli chodzi o założenia programowe tej partii, to akcentowanie konieczności integracji Ukrainy z przestrzenią euroazjatycką może jedynie przerażać Ukraińców, którzy dobrze pamiętają, że właśnie w czasach swojego przebywania w tej przestrzeni Ukraina straciła wolność, a jednocześnie — dziesiątki milionów ludzkich istnień, niezależność gospodarczą i kulturową. Biorąc pod uwagę wszystko powyższe, prosimy o podjęcie decyzji o wykreśleniu z rejestracji wyborczej bloku «Opozycja Ludowa», «Partii Regionów» oraz «Partii Polityki Putina» jako takich, których programy i działania charakteryzuje antykonstytucyjna, antypaństwowa, antyukraińska orientacja.
Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki m. Kijów, 26 stycznia 2006 r.
Tłumaczenie maszynowe
29 stycznia 1918 roku, krwawy dzień, który zebrał na zamarzniętym polu pod Krutami złowieszcze żniwo — trzysta młodych ukraińskich dusz. Głęboki, bolesny stygmat, który nigdy się nie zagoi, echo młodzieńczych głosów, które zlały się w „Szcze ne wmerła…”, próbując rozkołysać dzwon pamięci narodowej. Kruty. DATA Lekcja historii ojczystej XX wieku: śmierć pod Krutami to skutek nierozumnej działalności ukraińskich polityków, którzy późno zrozumieli, że „nam mówią cudowne słowa, a za plecami przygotowują pochód przeciwko nam” (Symon Petlura); „nie Sekretariat Generalny, a Rada Komisarzy Ludowych wszczęła bratobójczą wojnę” (Wołodymyr Wynnyczenko); „wysyłają to wojsko na nas ci sami tak zwani komisarze ludowi, którzy hipokrytycznie krzyczą wszędzie i wokoło o swojej miłości do pokoju” (Mychajło Hruszewski). Tymczasem Murawjow ogłosił się dowódcą frontu ukraińskiego i połączył w Bachmaczu (27.01.1918) wszystkie bolszewickie grupy armijne w celu szturmu na Kijów. „Ile krwi, ile krwi, ile krwi!” — cynicznie chwalił się ten kat, którego banda brutalnie rozprawiła się nie tylko z nastolatkami i młodzieńcami pod Krutami, ale też strzelała do każdego, kto mówił w języku ukraińskim na kijowskich ulicach lub nosił wyszywaną koszulę — 5000 ofiar w ciągu dziesięciu dni rozprawy z ukraińską wolą. Pamięć o Krutach wymazywano z historii narodu ukraińskiego. Ale jest ona nieśmiertelna, ponieważ miała swoich obrońców, którzy wierzą w niezłomność ukraińskiego ducha, szanują heroiczny czyn ukraińskiej młodzieży, wśród których byli także członkowie kijowskiej „Proświty”. Oto dlaczego od początków odrodzenia w latach 90. „Proświta” obchodzi dzień pamięci sławnych rycerzy Ukrainy, a wraz z ogłoszeniem niepodległości Towarzystwo zrobiło wszystko, co możliwe, aby Dzień Pamięci Bohaterów Krut nabrał ogólnoukraińskiego znaczenia państwowego. W tym roku, jak i w minionych latach, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” wystąpiło jako główny organizator uroczystych akcji ku czci bohaterów Krut w Kijowie. W południe niedzielnego dnia żałobny pochód wyruszył z placu Arsenałowego do miejsca pochówku bohaterów spod Krut — na Mogiłę Askoldową. Naprzeciwko, pod murem „Arsenału”, szalała setka „czerwonych” — głośniki transmitowały rewolucyjną pop-muzykę. Samo pojawienie się w święty dzień tych podłych pikietujących pod czerwonymi sztandarami świadczy o tym, że na Ukrainie zaktywizowały się siły antypaństwowe i władzom już dawno pora zainteresować się ich antykonstytucyjną działalnością. W jednej kolumnie z członkami „Proświty” kroczyli kadeci kijowskich wyższych wojskowych uczelni, licealiści liceum wojskowego im. I. Bohuna, wszyscy zatroskani kijowianie. Złożenie kwiatów, panichida, wiec przy Mogile Askoldowej, który otworzył przewodniczący „Proświty”, deputowany ludowy Pawło Mowczan: — Ukraińska państwowość znów jest wystawiana na próbę wytrzymałości. Ukrainie wypowiedziano wojnę — póki co ekonomiczną, celowo zaostrza się kryzys polityczny, a prorosyjskie partie o nastawieniu antyukraińskim prowadzą otwartą walkę przeciwko naszej niepodległości. Być albo nie być ukraińskiej Ukrainie — decyduje każdy z nas w wyborach parlamentarnych w 2006 roku. Oto dlaczego hasło „Ukraina ponad wszystko!” jest aktualne, to nasze hasło! Deputowany ludowy Ukrainy Wałerij Asadczew podkreślił w swoim wystąpieniu, że blok polityczny Ukraińskiej Partii Ludowej Kostenki—Pluszcza zrobi wszystko, aby Ukraina stała się zorientowanym europejsko, narodowym państwem narodu ukraińskiego. Sekretarz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Anatolij Pohribnyj wezwał kijowian do przeciwstawienia się brudnym technologiom przedwyborczym „moskiewskiego chowu”: „Dzisiaj pod maską obrońców Ukrainy i interesów narodu, a nawet w przebraniu »pobożnych« chrześcijan występują ci, którzy wciągają Ukrainę w imperialne jarzmo Rosji, ostatecznie zniszczą ukraińską kulturę i język”. Szczególną uwagę zwrócono na problemy narodowo-patriotycznego wychowania dzieci i młodzieży — mówił o tym przewodniczący kijowskiego „Memoriału” Roman Krucyk. „Święta miłość do Ukrainy prowadziła i prowadzi nasz naród w życiu do pracy zbrojnej, do czynów i poświęcenia w imię ojczystego narodu” — zaznaczyła studentka Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki Ołena Kyrijanowa i przeczytała własne wiersze poświęcone bohaterom Krut. Od Kijowskiego Liceum Wojskowego im. I. Bohuna przemawiał kadet Jewhen Tuczak, który zapewnił, że dla kadetów liceum Ukraina jest ponad wszystko, a bohaterowie spod Krut to najlepszy przykład męstwa. Uczestnicy wiecu społeczności stolicy Ukrainy przyjęli Uchwałę, w której zaznaczają, że Ukraina, za którą oddali swoje życie młodzi Bohaterowie Krut, przez 14 lat niepodległości jeszcze nie stała się prawdziwie ukraińską Ukrainą. Dlatego w tym odpowiedzialnym czasie jednoczmy się wokół Prezydenta Ukrainy, wspierajmy w nadchodzących wyborach te siły państwowotwórcze, które prawdziwie obronią nasz wybór — narodowe państwo narodu ukraińskiego. Po wiecu odbyło się oddanie honorów wojskowych Bohaterom. Przy dźwiękach marsza bojowego kompanie wojskowe przeszły obok mogiły, wyrównując krok na wierność pamięci Bohaterów Krut, na wierność ojczystej Ukrainie. Śpiewał chór „Homin”. Tego samego dnia w Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy o godzinie 16:00 odbył się wielki wieczór artystyczny, poświęcony przez „Proświtę” oddanym bojownikom o wolność Ukrainy. Mykoła NESTERCZUK, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Dobrowolne datki „Na Cerkiew Kobziarza”: Międzynarodowy Fundusz Dobroczynny „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106 ŁĄCZNIE NA KONCIE CERKWI TARASA — 763 390 hrywien 05 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
PROGRAM WŁADZY Prezentacja składała się z dwóch części: pierwsza — w stylu telewizyjnego talk-show z głównymi postaciami politycznymi bloku, a druga — w sali konferencyjnej ze szczegółowym wyjaśnieniem głównych punktów programu wyborczego. Pierwszą część prowadziła Olha Herasymjuk, która zajmuje czwarte miejsce na liście wyborczej NSNU, a swoje widowisko nazwała tak: „Talk-show: rok z nową władzą”. Uczestnikami tego show zostali liderzy partii, które utworzyły wspólny blok: premier Jurij Jechanurow, szef sztabu wyborczego bloku Roman Bezsmertny, minister spraw zagranicznych Borys Tarasiuk (onże przewodniczący Ludowego Ruchu Ukrainy), sekretarz RBNiO Anatolij Kinach (onże lider Partii Przedsiębiorców i Przemysłowców), zastępca szefa Sekretariatu Prezydenta Anatolij Matwijenko (onże przewodniczący URP „Sobór”) oraz szef NAH „Naftohaz” Ołeksij Iwczenko (onże przewodniczący Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów). Najwyraźniej od wymienionych osób reżyserzy inscenizacji wymagali przestrzegania zasad amerykańskich wieców przedwyborczych, czyli mówienia krótko, barwnie i optymistycznie. Zatem wszyscy wspomniani bohaterowie starali się mówić zwięźle i hasłami, bez ich szczególnego rozszyfrowywania. A jeśli niektórym to się nie udawało, to doświadczona dziennikarka Olha Herasymjuk sprawnie im w tym pomagała. Pozwolimy sobie przytoczyć kilka usłyszanych „haseł”, które najbardziej zapadły w pamięć. Jurij Jechanurow oświadczył, że „na Ukrainie w 2005 roku nastąpił bezprecedensowy wzrost dobrobytu”. Kiedy premier spróbował argumentować, podając liczby (o 26% wzrosła pensja, inflacja — zaledwie 10% itd.), prowadząca, zgodnie z zasadami show, poprawnie przeszła do kolejnego pytania. Kolejny uczestnik — Roman Bezsmertny — zaproponował porównanie skutków zmian władzy na Ukrainie w 1991, 1994 i 2004 roku. Jego zdaniem, „przez 14 lat ukraiński naród trzymano w kajdanach i wreszcie dano mu wolność. Jednak wielu nie potrafiło samodzielnie żyć na wolności” — powiedział Bezsmertny i użył metafory o ptaszku, który po wylocie z klatki „łupnął” o ziemię, bo nie umiał latać. Anatolij Kinach wyraził opinię, że „zrobiliśmy krok ku temu, aby ludzie stali się mądrzejsi”. Ta „mądrość” w wersji sekretarza ROZŁAM Zresztą od samego początku próba „reanimowania jedności” różnych odłamów dawnej „ekipy Majdanu” wyglądała dość podejrzanie. Najpierw Roman Bezsmertny informuje prasę, że przygotowuje dla partnerów z Bloku Julii Tymoszenko (BJuT), PRP-Pory, SPU porozumienie o stworzeniu koalicji przedwyborczej. Potem lider „Pory” Władysław Kaskiwi podczas transmisji telewizyjnej proponuje liderce BJuT Julii Tymoszenko podobny sojusz, a ona zgadza się pod warunkiem, że do koalicji dołączy także „Nasza Ukraina”. Jednak kryzys nadchodzi bardzo szybko: już podczas obchodów Dnia Jedności przedstawiciele BJuT krytykują „porozumienie” zaproponowane przez „naszoukraińców” za to, że w nim „dwie strony to koncepcja zjednoczenia, a dziesięć stron to podział stanowisk”. W zamian BJuTowcy proponują swój wariant umowy koalicyjnej. Wprawdzie, jak nietrudno się domyślić, w tej umowie niewiele miejsca poświęcono podziałowi stanowisk, bo Julię Tymoszenko interesuje tylko jedno stanowisko — premiera. Ponadto podczas samych obchodów 22 stycznia dochodzi do pewnych wydarzeń, które prowadzą do kolejnej publicznej kłótni. Nie jest wykluczone, że liderka BJuT przyjęła publiczne zaproszenie do świętowania tego dnia w celu „pokazania się” w Dniu Jedności obok Wiktora Juszczenki. Jednak podczas uroczystości prezydent nie poświęca Julii Tymoszenko tyle uwagi, ile ona oczekuje. „Żadnego z nas nie zaproszono do mikrofonu, nie dano głosu. Nikogo z mojego zespołu, tak jak i mnie, nie zaproszono na narady, które odbywały się w sąsiednich gabinetach. RBNiO polegała na tym, że ludziom stała się bardziej zrozumiała motywacja tych polityków, którzy w swojej działalności kierują się wyłącznie interesami narodowymi. Borys Tarasiuk nieco jednostronnie przypisał główne osiągnięcia 2005 roku swojemu resortowi: „2005 był rokiem Ukrainy na świecie”. Wskaźnikiem tego, zdaniem szefa MSZ Ukrainy, stała się „bezprecedensowa liczba wizyt na Ukrainie głów państw i szefów organizacji międzynarodowych”. Anatolij Matwijenko dużo mówił o umiejętności korzystania z owoców wolności i doszedł do wniosku, że ukraińska prasa i część społeczeństwa nie potrafią cenić wolności — „stąd bierze się rozczarowanie”. Ostatni prelegent — Ołeksij Iwczenko — w najlepszych tradycjach ukraińskiego nacjonalizmu podsumował „rok z nową władzą” tak: „Ten rok pokazał, że na Ukrainie istnieje »piąta kolumna« polityków, którzy w swojej działalności kierują się wcale nie interesem narodowym”. W drugiej części prezentacji odbyło się wyjaśnienie tego, co obecni już otrzymali w formie drukowanej: głównych założeń programowych. Na początek pozwolimy sobie wymienić główne hasła programu wyborczego NSNU bez szczegółów. Zatem „partia władzy” proponuje wyborcy takie perspektywy: „Gospodarce — stabilny rozwój”, „Obywatelom — dobrobyt”, „Każdemu — sprawiedliwość”, „Władzy — ludowość”, „Sądom — uczciwość”, „Ludziom — zdrowie i czyste środowisko”, „Armii — profesjonalizm”, „Wsi — zamożność”, „Narodowi — duchowość i edukację”, „Polityce zagranicznej — interes narodowy”. Nietrudno zauważyć, że hasła są na tyle aktualne, na ile i „nieświeże” — wszak podobnymi hasłami „karmiono” nas także za czasów dwóch poprzednich Leonidów. Pytanie tylko w tym, kto naprawdę zdoła wcielić je w życie. A na to pytanie można poszukać odpowiedzi już w rozszyfrowaniu tych „sloganów”. Tutaj wrażenia z programu są bardziej sprzeczne. Bo jeśli w „rozdziale wojskowym” daje się obietnicę: „Do 2010 roku na Ukrainie zostanie sformowana profesjonalna armia w systemie kontraktowym” lub „Do 2010 roku zostanie zakończona kolejka wojskowych po mieszkania” — to w to można uwierzyć. A kiedy obiecują, że „mały i średni biznes napełni budżet państwa i da do 40% PKB” — tutaj już chciałoby się wiedzieć, jak dokładnie zamierzają to osiągnąć, bo póki co wszystko to nie jest takie optymistyczne. A oto oświadczenia o tym, że „będą panować międzywyznaniowy pokój i zgoda” lub „status stowarzyszonego członka UE Ukraina otrzyma w maksymalnie krótkim czasie” — tutaj już wybaczcie. Nawet przy całym szacunku dla „partii prezydenta”, myślę, że w rozwiązaniu tych dwóch problemów pierwszeństwo będą mieli jednak Pan Bóg i Unia Europejska. Ale program po to jest, aby zachęcić wyborcę do zagłosowania odpowiednio, a realizacja programu — to już kolejny krok. W imię sprawiedliwości trzeba również zaznaczyć, że do programów tych czy innych partii podchodzimy z większym lub mniejszym zaufaniem w zależności od tego, na ile ufamy samym partiom i ich liderom. Zatem głównym zadaniem w tych wyborach dla NSNU będzie przywrócenie zaufania wyborców, a program będzie do tego dodawał się automatycznie. Wołodymyr PAWLIW W ubiegły piątek „partia władzy” — „Ludowy Związek »Nasza Ukraina«” — przeprowadziła prezentację swojego programu przedwyborczego. Prezentacja odbywała się w kijowskim „Ukraińskim Domu” — jednym z przyczółków Pomarańczowej Rewolucji, gdzie zebrało się kilkuset dziennikarzy i członków partii ze stolicy i regionów. Każdemu uczestnikowi prezentacji wręczono pakiet dokumentów programowych, wydrukowanych w liczbie 300 tysięcy egzemplarzy w językach ukraińskim i rosyjskim.
Tłumaczenie maszynowe
„Upokorzeniem stało się także krótkie przemówienie Prezydenta” — wyjaśniała później Tymoszenko prowincjonalnym dziennikarzom i nazwała zachowanie Prezydenta oraz jego otoczenia „przejawem politycznej nieuczciwości”. Taka nieuwaga Juszczenki nie mogła nie sprawić bólu Tymoszenko również dlatego, jak powiedziała liderka BJuT, że „Prezydent dla mnie to nie tylko osobowość. To także miliony ludzi, którzy i dziś nadal mu wierzą i mają nadzieję”. Szukać wyjaśnień demonstracyjnie „chłodnego” stosunku do Julii Tymoszenko ze strony Wiktora Juszczenki można w tym, że w „Naszej Ukrainie” w tamtym momencie już wiedzieli o „nieszczerych zamiarach” liderki BJuT. O tym później w jednym z komentarzy powie kierownik służby socjologicznej „Ukraiński barometr” Wiktor Nebożenko, którego zdaniem cała historia z „umową koalicyjną” była swoistą „prowokacją”. „Po pierwsze, to jedna z błyskotliwych operacji BJuT przeciwko „Naszej Ukrainie”: proponując zawarcie umowy, BJuT zmusił „Naszą Ukrainę” do podania szczegółowej listy propozycji w tej kwestii i tym samym przedstawił sytuację tak, jakby NSNU zajmowało się nieprzyzwoitą sprawą — dzieleniem skóry na niedźwiedziu. Innymi słowy, BJuT pokazał „Naszą Ukrainę” jako organizację, która zamiast pracować z wyborcami, już teraz myśli o przyszłym zwycięstwie, myśli bardziej o władzy niż o interesach narodu” — powiedział Nebożenko specjalistom Centrum badania wartości politycznych. Prawda to czy nie, ale z umowy nic nie wyszło. Po tym skandalu o nieakceptowalności dla SPU umów w takiej formie, w jakiej zaproponowali je zarówno BJuT, jak i „Nasza Ukraina”, oświadczył także Ołeksandr Moroz. Komentując propozycje Bloku „Nasza Ukraina” dotyczące utworzenia koalicji, lider Socjalistycznej Partii Ukrainy Ołeksandr Moroz powiedział, że „zgłaszanie pretensji do tych czy innych stanowisk przed wyborami jest niedopuszczalne”. Jego zdaniem większość pozycji tego dokumentu powinna być normami artykułów regulaminu, które będą określać porządek tworzenia koalicji. Dostało się od Moroza także Julii Tymoszenko. Odpowiadając na pytania dziennikarzy 28 stycznia na konferencji sprawozdawczo-wyborczej Kijowskiego obwodowego komitetu SPU w sprawie pretensji liderki BJuT Julii Tymoszenko do stanowiska Socjalistycznej Partii Ukrainy, przewodniczący SPU Ołeksandr Moroz powiedział: „Nie rozumiem, kiedy Julia Tymoszenko mówi szczerze: czy wtedy, gdy deklaruje współpracę z SPU, czy wtedy, gdy kieruje swoich przedstawicieli na negocjacje o takiej współpracy, w tym faktycznie stratega M. Brodskiego, czy kiedy proponuje teksty porozumień, przewidując nawet przyszły podział stanowisk? Czy kiedy używa absolutnie bezpodstawnych argumentów, próbując zdyskredytować socjalistów i ich czołowych pracowników? Uważam, że naprawdę musimy koordynować działania podczas kampanii wyborczej (potwierdzam gotowość do takiej koordynacji), a nie posyłać „szpilki” przez media”. Skromnym oświadczeniem, które potwierdzało podobne stanowisko, podsumowali dla prasy krach prób zjednoczeniowych także liderzy bloku PRP-Pora. Pytanie, czy można spróbować jeszcze raz zjednoczyć się w ciągu niespełna dwóch miesięcy, które pozostały do wyborów, odpadło, wydaje się, ostatecznie po niedzielnym wystąpieniu Julii Tymoszenko na kanale telewizyjnym NTN. Tam liderka BJuT przez ponad godzinę oskarżała władzę oraz byłych partnerów politycznych o niemal wszystkie obecne problemy Ukrainy. Nawet o fabrykację fałszywki o obraźliwej dla Tymoszenko treści liderka BJuT oskarżyła ludzi z otoczenia Prezydenta, mówiąc, że stoją za tym „drodzy przyjaciele”. Taka pośrednia forma wskazania na „winnych” może świadczyć o tym, że Julia Tymoszenko nie ma konkretnych dowodów, ale skłonna jest podejrzewać ludzi z „Naszej Ukrainy”. Zatem kwestię zjednoczenia „pomarańczowych” jeszcze przed wyborami praktycznie można uznać za zamkniętą. Natomiast pozostaje aktualne pytanie — czy zdołają dojść do porozumienia już w składzie nowego parlamentu. Teoretycznie — mogą. Ale nie na podstawie „wzajemnego szacunku” i wspólnych wartości, a najprawdopodobniej — na podstawie totalnego zwycięstwa obozu politycznego Wiktora Janukowycza i konsekwencji z tym związanych. Pawło ZAZBRUCZANEC. Podjęta po świętach Bożego Narodzenia próba dojścia do porozumienia między członkami podzielonej obecnie „drużyny Majdanu” pod koniec ubiegłego tygodnia poniosła, jak się wydaje, ostateczną porażkę. NSNU wycofał się ze swojego pomysłu podziału stanowisk w przyszłym rządzie jeszcze przed wyborami. Częściowo do takiej decyzji „naszoukraińców” popchnęła reakcja prawdopodobnych członków przedwyborczej koalicji SPU oraz PRP-Pora, którzy uznali taki podział portfeli za przedwczesny i niecelowy. A Julia Tymoszenko, tracąc nadzieję na uzyskanie gwarancji swojego przyszłego premierostwa, w ogóle postanowiła udawać urażoną z powodu kolejnej antyreklamowej fałszywki, sfabrykowanej, jej zdaniem, przez otoczenie Prezydenta.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
trzymuje wydatków na likwidację skutków katastrofy czarnobylskiej. Ukraina nie posiada takich środków, aby zmniejszyć cierpienia czarnobylców. Za niedbałe i nieuczciwe podejście do swoich obowiązków rosyjscy specjaliści, którzy przybyli na Ukrainę rozwijać energetykę jądrową, zostali skazani na różne kary pozbawienia wolności. I tak, dyrektor Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej W. P. Briuchanow został skazany na 10 lat więzienia. Na 10 lat kary skazano również głównego inżyniera CzEJ M. N. Fomina oraz zastępcę głównego inżyniera A. S. Diatłowa, na 5 lat — kierownika zmiany Rohożkina, na 2 lata — inspektora nadzoru energetyki jądrowej Łauszkina. Zgodnie z danymi badań geochemicznych, wśród produktów wyrzuconych przez zniszczony reaktor czarnobylski znaczące miejsce zajmuje pluton. Pluton i jego związki, według świadectw informatorów chemiczno-medycznych, są bardzo toksyczne i niebezpieczne dla życia. Okres połowicznego rozpadu plutonu wynosi 24,5 tysiąca lat, a to oznacza, że terytorium Ukrainy jest skażone plutonem praktycznie na wieki. W gazecie „Fakty” z 24 listopada 1999 r. fizyk jądrowy B. Gorbaczow w artykule „W chwili wybuchu reaktor czarnobylski wyprodukował pół tony plutonu” twierdzi, że reaktor wytworzył 650 kg plutonu, z czego plutonu-239 — 420 kg. Pluton-239 jest materiałem wybuchowym i jest wykorzystywany do produkcji bomb atomowych oraz rakietowych głowic jądrowych. Z powyższego wynika, że Czarnobylska Elektrownia Jądrowa, oprócz problemów energetycznych, rozwiązywała także zadania wojskowe. Zresztą sam obiekt — Czarnobylska EJ — choć położony na terytorium Ukrainy, nie podlegał rządowi Radzieckiej Ukrainy, lecz należał do resortu wojskowego w Moskwie. Według danych ekspertów, na likwidację skutków katastrofy czarnobylskiej potrzeba 1 bln dolarów USA. Federacja Rosyjska jako następca prawny ZSRR, zgodnie z normami międzynarodowymi, powinna zwracać Ukrainie wszystkie wydatki na likwidację skutków katastrofy czarnobylskiej. Dokończenie na s. 4
Tłumaczenie maszynowe
O autorze Wasyl Iwanowycz SOZANSKI — geolog-naftowiec, starszy pracownik naukowy Oddziału Geologii Morskiej Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, członek Związku Geologów Ukrainy, członek Europejskiego Stowarzyszenia Geonaukowców i Inżynierów oraz Amerykańskiego Stowarzyszenia Naftowców-Geologów. Aktywnie broni tez naukowych, według których Ukraina jest centrum narodzin światowego przemysłu naftowego, posiada wysoki potencjał naftowo-gazowy, a zatem w przyszłości słusznie stanie się przodującym państwem wydobywającym ropę na świecie. Dowodzi, że Morze Czarne kryje w swoich głębinach więcej ropy i gazu niż Morze Północne czy Zatoka Perska, a zatem jest jednym z najbardziej perspektywicznych pod tym względem regionów kuli ziemskiej. Prezentował swoje wnioski na konferencjach międzynarodowych w Kijowie i Gurzufie, 1998, 1999, 2000, 2002, 2003 r. (Ukraina); Konstancy, 1998 r. (Rumunia); Helsinkach, 2000 r. (Finlandia); Glasgow, 2000 r. (Wielka Brytania); Amsterdamie, 2002 r. (Holandia); Florencji, 2002 r. (Włochy); Kairze, 2002 r. (Egipt); Moskwie, 2003 r. (Rosja); Trondheim, 2004 r. (Norwegia); Paryżu, 2004 r. (Francja); Madrycie, 2005 r. (Hiszpania). Chociaż Ukraina jest centrum narodzin światowego przemysłu naftowego i posiada wysoki potencjał naftowo-gazowy, za czasów władzy radzieckiej jej rozwój został skierowany tak, że jej terytorium uznano za mało perspektywiczne pod względem ropy i gazu, niezasługujące na poszukiwania przemysłowych złóż naftowo-gazowych. Finansowanie poszukiwań zostało wstrzymane — w rezultacie Ukraina popadła w całkowitą zależność od dostaw nośników energii z Rosji. A przecież w latach sześćdziesiątych Ukraina była przodującym państwem naftowo-gazowym w Europie i na świecie. Wydobywała ponad 14 mln ton ropy i prawie 70 mld metrów sześciennych gazu. Dzięki odkryciu gigantycznych złóż gazu: daszawskiego na Przedkarpaciu i szebelińskiego na Charkowszczyźnie, Ukraina stała się największym dostawcą gazu na świecie. W trybie pilnym zbudowano magistralne gazociągi, którymi gaz z ukraińskich złóż dostarczano do Moskwy, Leningradu, Mińska, Wilna, Rygi oraz do Mołdawii. Ogromne, łatwo dostępne zasoby gazu zostały szybko wypompowane z Ukrainy i, na ironię losu, po 40 latach kraj z największego na świecie eksportera gazu przekształcił się w największego na świecie importera. Sytuacja skomplikowała się przez to, że w latach zimnej wojny rząd związkowy postanowił przekształcić Ukrainę w poligon jądrowy, a przemysł naftowo-gazowy skoncentrować za Uralem. Finansowanie prac poszukiwawczych ropy i gazu na Ukrainie zostało drastycznie zmniejszone, a główne nakłady kapitałowe skierowano do Zachodniej Syberii. Rząd centralny podjął decyzję o dostarczaniu na Ukrainę ropy i gazu z Syberii, a w zamian o zbudowaniu na Ukrainie systemu elektrowni atomowych. Przy tym między Ukrainą a Rosją doszło do wymiany specjalistów. Ponieważ nasze uczelnie wyższe nie kształciły specjalistów z zakresu energetyki jądrowej, do budowy i obsługi ukraińskich elektrowni atomowych oddelegowano do nas personel naukowo-techniczny z Rosji. Jednocześnie z Ukrainy do Rosji wysłano naftowców w celu zagospodarowania zasobów naftowo-gazowych Zachodniej Syberii, ponieważ nasi naftowcy byli wówczas uważani za najbardziej wykwalifikowanych specjalistów w ZSRR. Ukraińscy specjaliści, którzy przybyli do Rosji, zasłynęli sumiennym stosunkiem do swoich obowiązków i wysokim profesjonalizmem. Dołożyli wielu starań, aby Rosja wyszła na pierwsze miejsce na świecie pod względem zasobów ropy i gazu. Tak oto za wielki wkład w zagospodarowanie złóż ropy i gazu na Syberii mistrzowi wiertniczemu I. P. Kapustianowi nadano tytuł Bohatera Pracy Socjalistycznej; ukraińscy naftowcy — naczelnik zarządu M. I. Iwaniw oraz mistrz wiertniczy W. I. Hryniw zostali laureatami nagród państwowych Rosji, wielu ukraińskich robotników i kierowników różnych jednostek profilu naftowego zostało odznaczonych orderami i medalami Federacji Rosyjskiej. Zupełnie inaczej wykazali się rosyjscy specjaliści-atomiści na Ukrainie. Dokonali tutaj największej katastrofy technogennej w całej historii ludzkości — wybuchu reaktora atomowego w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, a Czarnobyl stał się ciężkim brzemieniem dla narodu ukraińskiego. Radioaktywnymi opadami skażona została 1/3 terytorium Ukrainy, stało się ono niebezpieczne do zamieszkania. Tysiące śmierci od napromieniowania, setki tysięcy chorych z powodu promieniowania radioaktywnego, setki tysięcy przesiedleńców ze strefy skażenia radioaktywnego. Współczesne wydatki związane z wybuchem w Czarnobylu przewyższają finansowanie obronności Ukrainy, jednak nawet to nie zadowala wszystkich poszkodowanych. Budżet Ukrainy nie wytrzymuje
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tylko nie mają elementarnego pojęcia o ropie, a do tego pod względem swoich cech moralnych nie odpowiadają poziomowi zajmowanego stanowiska. Tak oto swego czasu prezydent Kuczma mianował kierownikiem przemysłu naftowego Ukrainy technika leśnictwa Ihora Bakaja, człowieka bez wykształcenia kierunkowego, skłonnego do łamania prawa. Jak teraz świadczy prasa i kierownictwo Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Ukrainy, Bakaj rozkradał kompleks naftowo-gazowy Ukrainy na setki milionów dolarów, a kiedy nadszedł czas, by odpowiedzieć za swoje czyny, uciekł do Rosji. L. Kuczma zahamował rozwój przemysłu naftowego Ukrainy również poprzez mianowanie swojego byłego zięcia I. Franczuka dyrektorem generalnym Państwowego Akcyjnego Towarzystwa „Czornomornaftohaz”. Były zięć Kuczmy, nie posiadając wykształcenia specjalistycznego, rozpoczął studia zaoczne w Iwano-Frankiwskim Instytucie Ropy i Gazu i będąc studentem zaocznym, zaczął kierować poszukiwaniami ropy na Morzu Czarnym, czyli na morzu, które zdaniem specjalistów jest jednym z najbardziej perspektywicznych regionów świata pod względem ropy i gazu. Jednak Franczuk zupełnie nie orientował się w kwestiach naftowych, a zatem nie zrobił nic pożytecznego w rozwiązaniu problemu roponośności i gazonośności Morza Czarnego. Stracono cenny czas, a Ukraina pozostała bez ropy i gazu, tak jak wcześniej — w pełnej zależności energetycznej od Rosji. Zdziwienie budzi niski poziom wiedzy w dziedzinie ropy naszych ustawodawców, niekompetencja ich konsultantów, asystentów i doradców, niekwalifikowane wystąpienia deputowanych Rady Najwyższej Ukrainy w radiu i telewizji dotyczące problemów zasobów energetycznych. Gdyby nasi politycy zainteresowali się problemami zasobów energetycznych w Rosji i poczytali specjalistyczne rosyjskie czasopisma, zobaczyliby, że nie wszystko jest w porządku z zasobami energetycznymi w Rosji i że rosyjscy specjaliści z niepokojem i trwogą dyskutują o przyszłości kompleksu naftowo-gazowego swojego państwa. Apel niektórych naszych ekonomistów („akademika” i „profesora”), aby Ukraina weszła w unię z Rosją i Białorusią, dzięki czemu naród ukraiński będzie miał tani gaz i wystarczającą liczbę miejsc pracy, jest nieuzasadniony, ponieważ gaz w Rosji się kończy, a „skrzynki pocztowe” (tajne zakłady zbrojeniowe) to już nie ten czas, zresztą z miejscami pracy jest ciężko w samej Rosji. Ukrainie potrzebne są nie „skrzynki”, a nowe złoża ropy i gazu, które nie są badane, a w które Ukraina jest bogata. Dlatego w pierwszej kolejności należy opracować Narodowy program „Wyjście Ukrainy z kryzysu energetycznego”, w którym należy przewidzieć kierunki badań: poszukiwanie ropy i gazu w głębinowych strefach Morza Czarnego z pełnym wykorzystaniem doświadczeń brazylijskich, amerykańskich, egipskich, brytyjskich, norweskich, nigeryjskich i wietnamskich nafciarzy; badanie hydratów gazu Morza Czarnego, ponieważ to właśnie z dna Morza Czarnego po raz pierwszy na świecie wydobyto hydraty gazu. Rozwiązanie tego problemu pozwoli zapewnić gaz Ukrainie na wiele setek lat; opracowanie tras dostaw gazu z Bliskiego Wschodu (Katar, Iran), gdzie w ostatnich latach odkryto unikalne, największe na świecie złoża gazu ziemnego. Uzasadnienie metodyki dostaw (rurociąg, stan skroplony, forma hydratu gazu). Tylko wtedy będziemy w stanie rozwiązać nasz problem gazowy. Wasyl SOZANSKYJ, oddział geologii morskiej Narodowej Akademii Nauk Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «PROBLEMY ZABEZPIECZENIA ENERGETYCZNEGO UKRAINY», s. 3
Dokończenie. Początek na s. 3. Dzięki ogromnym nakładom kapitałowym na prace poszukiwawcze ropy i gazu na Syberii Zachodniej przy bezpośrednim udziale ukraińskich nafciarzy odkryto tam i zagospodarowano wielkie złoża ropy i gazu, w tym gigantyczne złoże Samotłorskie z zasobami ropy wynoszącymi 2,6 mld ton, co pozwoliło Związkowi Radzieckiemu wyjść na pierwsze miejsce na świecie pod względem wydobycia ropy. W ciągu lat 80. ubiegłego wieku ZSRR wydobywał ponad 600 mln ton ropy rocznie. 1/3 całkowitego wydobycia ropy (200 mln ton) Związek Radziecki eksportował na Zachód, za co otrzymywał kolosalne środki. Międzynarodowa Encyklopedia Naftowa (USA) za 1983 rok podaje, że tylko w 1980 r. Związek Radziecki sprzedał ropy na sumę 24,6 mld dolarów i gazu — 5 mld dolarów. W 1981 r. eksport ropy wzrósł i Związek Radziecki otrzymał za ropę 29,4 mld dolarów oraz 7,4 mld za gaz. W ten sposób, tylko w ciągu dwóch lat ZSRR otrzymał za ropę i gaz 66,4 mld dolarów. Według ocen ekspertów, ZSRR wywiózł i sprzedał za granicą w okresie 1973–1992 ponad 2,7 mld ton ropy, za co otrzymał 500 mld naftodolarów. Naftodolarami w czasach breżniewowskich opłacano dostatek radzieckiego narodu. W tej sprawie dziennikarz W. Gurewicz w „Moskowskich Nowostiach” (24 stycznia 1993 r.) pisał: „Na naftowej kroplówce pięciolatkami żył reżim Breżniewa, naftodolarami kupowano relatywną lojalność ludności i relatywną stabilność cen, nimi też opłacano import zboża, pokrywający dawny krach rolnictwa. Gdyby na początku lat 80. w Tiumeni odnalazł się jeszcze jeden Samotłor (i nie spadły przy tym światowe ceny ropy), my byśmy jeszcze do końca XX wieku sławili rozwinięty socjalizm. Dopiero kiedy jego główny, tani zasób zaczął wyczerpywać się, kraj owładnęła myśl o reformach”. Do powiedzianego warto dodać, że okres rządów Chruszczowa i Breżniewa był latami zimnej wojny, która towarzyszyła wyścigowi zbrojeń, kiedy przeważająca część gospodarki narodowej pracowała na kompleks wojskowy. Dlatego większa część naftodolarów szła na rozbudowę kompleksu wojskowego ZSRR. Po całym Związku Radzieckim utworzono dziesiątki tysięcy „skrzynek pocztowych”, gdzie zatrudniono miliony pracowników, którzy opracowywali i udoskonalali nowe rodzaje uzbrojenia, w tym międzykontynentalne rakiety balistyczne, bomby atomowe i termojądrowe, rakietowe głowice jądrowe, atomowe okręty podwodne, bombowce strategiczne, myśliwce odrzutowe, satelity szpiegowskie i inne. Dostatek niemal darmowych naftodolarów uczynił wieś niepotrzebną, bo za naftodolary kupowano wszystkie artykuły spożywcze: pszenicę — w Kanadzie i Brazylii, masło — w Holandii, kiełbasę — we Francji. W rezultacie miliony chłopów rzuciły się do „skrzynek pocztowych”, na BAM, naftowe zagłębia Syberii. Całe rejony wiejskie, zwłaszcza w rosyjskim Nieczarnoziemiu, zamieniały się w pustkę i przestawały istnieć. Proces ten zyskał nazwę „znikania nieperspektywicznych wsi”. I nagle okazało się, że wielka syberyjska ropa kończy się, a imperium znalazło się na skraju zagłady. Następcy Breżniewa podejmowali próbę ratowania ZSRR. Lecz „pieriestrojka” Gorbaczowa, niepodparta naftodolarami, okazała się martwo urodzona, i wielkie imperium rozpadło się. Amerykańscy politycy uważnie śledzili wydarzenia w przemyśle naftowym ZSRR. Zdawali sobie sprawę, że Związek Radziecki podtrzymuje swoją gospodarkę kosztem naftodolarów i że w miarę wygasania naftowych fontann Samotłoru zmniejszy się dopływ waluty obcej. USA prowokowały ZSRR do wyścigu zbrojeń. W latach 60. w USA zorganizowano grupę czołowych nafciarzy, ekonomistów i sowietologów w celu modelowania przyszłej sytuacji w ZSRR. Na początku lat 70. CIA przygotowała raport dla rządu USA o tym, że pod koniec lat 70. wydobycie ropy w ZSRR gwałtownie spadnie, ustanie napływ naftodolarów, a to wywoła poważne wstrząsy w gospodarce i życiu politycznym ZSRR. Swoje wyniki CIA opublikowała w książce USSR Energy Atlas Compiled by Central Intelligence Agency, 1985, 79 p. Jak teraz widzimy, ta autorytatywna organizacja pomyliła się równo o 10 lat. Rozpad ZSRR nastąpił pod koniec lat 80. Aby nie dopuścić do ekonomicznego kolapsu w związku z wyczerpaniem zasobów naftowych w ZSRR, partia i rząd robiły wszystko możliwe, aby uzupełnić potencjał naftowy, i rozwinęły na niespotykaną skalę poszukiwania ropy na Syberii Zachodniej, na co przeznaczano miliardowe środki. W ciągu kilku lat odkryto ponad 400 złóż naftowo-gazowych, lecz wśród nich nie było równego naftowemu gigantowi Samotłorskiemu. Napływu naftodolarów nie udało się przywrócić i Związek Radziecki odszedł w wieczność. W czasie poszukiwań nowego Samotłoru na Dalekiej Północy na Syberii Zachodniej odkryto nadgigantyczne złoża gazu, w tym Urengojskie z zasobami 11 bln m3. I Rosja stała się przodującym gazonośnym państwem świata, zapoczątkowała eksport gazu na Zachód i zaczęła otrzymywać miliardy gazodolarów. Wydobycie gazu w ZSRR zaczęło rosnąć w wielkim tempie jeszcze od lat 60. XX w., początkowo kosztem eksploatacji ukraińskich złóż (Daszawa, Szebelynka), od końca lat 60. — środkowoazjatyckich (Turkmenia, Uzbekistan, Kazachstan), a w dalszej kolejności od końca lat 70. — zachodniosyberyjskich (złoża gazu giganty — Urengojskie, Miedwieżje i inne). W ciągu lat 60.–80. wydobycie gazu w ZSRR co 5 lat rosło od 70 mld m3 do 180 mld m3: 1960 r. — 45,3 mld m3; 1965 r. — 127,7 mld m3, przyrost — 82,4 mld m3; 1970 r. — 197,9 mld m3, przyrost — 70,2 mld m3; 1975 r. — 289,3 mld m3, przyrost — 91,4 mld m3; 1980 r. — 435,0 mld m3, przyrost — 145,7 mld m3; 1985 r. — 619,0 mld m3, przyrost — 184,0 mld m3; 1990 r. — 760,0 mld m3, przyrost — 141,0 mld m3. W 1991 r. ZSRR rozpadł się. Według danych specjalistów, Rosja od ZSRR odziedziczyła około 760 złóż gazu, z których prawie 600 należy do kategorii drobnych, z zasobami poniżej 10 mld m3, i ze względów ekonomicznych nie są one włączone do eksploatacji przemysłowej. Duże, a także gigantyczne złoża w tamtym czasie były znacznie wyczerpane i znajdowały się w końcowej fazie eksploatacji, w związku z czym, począwszy od 1991 roku, wydobycie gazu w Rosji zaczęło stale i nieubłaganie spadać: 1991 r. — 599,8 mld m3;
1995 r. — 555,4 mld m3, spadek — 4,4 mld m3; 2000 r. — 545,0 mld m3, spadek — 10,4 mld m3. Spadek wydobycia gazu w Rosji spowodowany jest w pierwszej kolejności wyczerpaniem supergigantycznego Urengojskiego złoża gazu, znajdującego się w Zachodniej Syberii, które było największym w tamtym czasie złożem gazu na świecie. 15 lat temu wyczerpało się supergigantyczne złoże ropy Samotlor, ustał napływ petrodolarów i Związek Radziecki się rozpadł. Wydobycie gazu w Rosji spada w związku z wyczerpaniem supergigantycznego złoża gazu Urengoj. Lecz mimo spadku wydobycia, Rosja kontynuuje eksport gazu na Zachód i przy tym nawet zwiększyła jego ilość o 107,4 mld m3 w wyniku ograniczenia dostaw na Ukrainę o 50,0 mld m3 oraz ograniczenia zużycia gazu w samej Rosji o 57,4 mld m3 (zob. dodatek). W ciągu ostatnich 10 lat poziom wydobycia gazu nie jest kompensowany przyrostem zasobów, a uzupełnienie wydobywczych zasobów gazu wynosi zaledwie 47%. Wyczerpanie zasobów gazowych doprowadziło do zmniejszenia w Rosji ogólnych udokumentowanych zasobów gazu z 48,14 do 47,57 bln m3. Biorąc pod uwagę, że supergigantyczne Urengojskie złoże z początkowymi zasobami gazu 11 bln m3 jest już w znacznym stopniu wyeksploatowane, Rosja, choć posiada ogromne zasoby gazu w wysokości 47,57 bln m3, nie jest już w stanie zatrzymać spadku wydobycia. Nie jest wykluczone, że w samej Rosji wkrótce pojawią się problemy z samowystarczalnością gazową. Na własne potrzeby Rosji, nawet przy założeniu, że jej gospodarka nie będzie się rozwijać, niezbędna jest roczna ilość gazu nie mniejsza niż 400—500 mld m3, plus 170—200 mld m3 dla zapewnienia dostaw eksportowych do krajów Europy, 16 mld m3 dla transportu „Błękitnym Potokiem” do Turcji, nie licząc wolumenów potrzebnych do zapewnienia pracy przyszłego Północnoeuropejskiego Gazociągu. W ten sposób do 2010 roku, czyli za 5 lat, Rosja powinna wydobywać gazu nie mniej niż 650 mld m3, a do 2020 roku — nie mniej niż 750 mld m3 rocznie. To nierealne plany, a ukraińscy politycy powinni zastanowić się nad rozwiązaniem problemu zaopatrzenia energetycznego naszego kraju. Za pięć lat, jeśli Ukraina, tak jak dzisiaj, będzie przywiązana do rosyjskiej rury, może znaleźć się w warunkach głodu energetycznego w związku z niedoborem gazu w Rosji. Nie ma wątpliwości, że Rosja jeszcze przez długi czas będzie wydobywać rocznie 400—450 mld m3 gazu, wystarczającego na samowystarczalność, lecz eksport gazu na Zachód i na Ukrainę ustanie. A to doprowadzi nie tylko do wstrzymania napływu gazodolarów do Rosji, ale będzie miało tragiczne skutki także dla Ukrainy, jeśli nie przygotuje się ona na taki obrót spraw. Uczeni nazywają naszą epokę naftową, kiedy postęp społeczeństwa znajduje się w pełnej zależności od ropy i gazu, i uważają, że ta epoka ma taką samą wagę w historii ludzkości, jak epoka kamienia, brązu i żelaza. Dlatego rozwinięte kraje przywiązują wielką wagę do kwestii zaopatrzenia w ropę i gaz. Tak, problemami ropy i gazu w Kongresie USA zajmuje się 132 komitety i podkomitety. W pracę Kongresu zaangażowani są wiodący specjaliści z dziedzin naftowo-gazowych. Stale opracowują oni narodową strategię energetyczną, którą następnie rząd USA kładzie u podstaw swojej globalnej polityki. W przeciwieństwie do tego — problemy zaopatrzenia w ropę i gaz na Ukrainie rozwiązywane są na bardzo niskim poziomie i, jak wyraził się H. Udowenko, ukraińscy politycy „przyssali się do rosyjskiej rury i wokół siebie niczego więcej nie widzą i nie słyszą”. Panuje opinia, że w Rosji są niewyczerpane zasoby ropy i gazu i jeśli zaspokajać wszystkie życzenia starszego brata, nie spierać się z nim i oddawać wszystko, co on zechce (latarnie morskie, rurociągi, Cieśninę Kerczeńską, ziemie i budynki na Krymie dla Marynarki Wojennej Rosji, wstąpić do „jedinoj przestrani” i nie wiązać się ani z WTO, ani z NATO, ani z UE), to Gazprom będzie sprzedawał Ukrainie gaz po niskich cenach, a Ukraińcy zaczną żyć zamożnie i beztrosko. Naiwne nadzieje! Przyczyną kryzysu energetycznego na Ukrainie jest rozkład jej przemysłu naftowo-gazowego, sprowokowany przez reżim komunistyczny, a także niekompetencja kadr kierowniczych. Stało się złą tradycją mianowanie na kierownicze stanowiska w kompleksie naftowo-gazowym Ukrainy osób, które nie
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dzisiejszej Ukrainie, a zwłaszcza na Donbasie! W odniesieniu już nie do setek, a, uważam, tysięcy naszych wsi warto używać tych konstatacji — “zaledwie jakieś czterdzieści lat…” i “ohydne spustoszenie”… Nagłe i brutalne spustoszenie samoistnego narodowo-etycznego uniwersum, które kształtowało się przez wieki. Tę samą diagnozę stawia Iwan Romaszko ze wsi Portiwśke w rejonie manhuskim tego samego obwodu. Jakie niepodważalne oskarżenia wysuwa on pod adresem tych, którzy, traktując język ukraiński jako “wiejski”, przynieśli na naszą wieś przerażającą antykulturę zamiast kultury tradycyjno-ludowej, prawdziwej! Pierwsze, uważa I. Romaszko, co przyszło na ukraińską wieś “z tej obcojęzycznej kultury, — pijaństwo. w stosunkach dzieci i rodziców, jest już raczej nierealne. Lecz szczególnie wielką tragedią autor tego listu uważa wyparcie z ukraińskiej wsi samego języka ukraińskiego — jak podkreśla, “wiekowej budowli narodu, którą pielęgnowały, ozdabiały, chroniły niezliczone pokolenia przodków. Cel jest tutaj jednoznaczny i, niestety, dokładny: nie ma języka — nie ma i narodu, nacji. I kiedy także w naszych czasach w różnych odmianach przez pewne siły polityczne wariowana jest dawna wałujewska formuła dotycząca języka ukraińskiego “nie było, nie ma i być nie może”, to komu nie jest jasne, że to to samo, co próba udowodnienia takiej głupoty, jakoby i Ukraińców oraz Ukrainy “nie było, nie ma i być nie może”. “Jakże trzeba nienawidzić innych — naszego narodu, żeby tak cynicznie o nim i prosto w oczy mu to mówić!”, — podsumowuje mój korespondent. Właściwie I. Romaszko podkreśla myśl, że zrusyfikowany Donbas znajduje się w nienaturalnym stanie narodowym. Oczekując od państwa bardzo potrzebnych dla niego impulsów i bodźców, w osobie coraz większej liczby mieszkańców Donbasu napełnia się nastrojem swojego wybitnego rodaka Wołodymyra Sosiury, który w 1960 roku napisał o naszym języku: Od gniewu chce się płakać (Jaka to zgroza!...) w swoim kraju, Gdy ohydztwo w rodzinnym domu Świętość zabija twoją... Niestety, jeszcze bardzo dużo ohydztwa, sławny poeto, i w niepodległej Ukrainie. Warto jednak kontynuować cytowanie listów na temat ohydztwa spustoszenia — od Raisy Biłowej ze wsi Biłokuźmyniwka w rejonie kostiantyniwskim na Doniecczyźnie. Nie można nie przejąć się największym smutkiem, czytając: “Brudne wyzwiska, kłamstwo, alkohol — głowa pije, księgowy pije, mierniczy pije, sprzątaczka pije, i zaczyna się pijaństwo od rana. Przy drogach straszne śmietniki... Ja nosiłam literaturę agitacyjną za W. Juszczenką, to na mnie szczuto psy, rzucano w ślad brudne słowa. A nawet z tego, że noszę białe ubranie, śmieją się ze mnie. Większość ludzi zapomniała, czym jest dobroć... To, co tutaj widzę, — to wielka ruina wszystkiego, co piękne, uprzejme, zdrowe, tolerancyjne. I jak przykro, że zamiast wymagań, zaprowadzenia porządku (a do tego trzeba wymienić wszystkich kierowników), obserwuje się flirtowanie władzy z zdemoralizowanym ludem. No, a już co do języka, to oto jaki on jest na lekcji języka ukraińskiego w ukraińskiej szkole w Kramatorsku: czityri, szest, siem, wośim, dwinadcyat... I wielka ulga dla nauczycielki po dzwonku na przerwę — przejście na rosyjski”. O tym, jak na jego oczach dokonywała się denarodowizacja w Krasnym Łymanie (też Doniecczyzna), opowiada pan Haboda z tego miasta. Wszystkie pięć szkół obecnie jest tutaj rosyjskich, chociaż w niektórych zaczęto nabierać po jednej (tylko po jednej — mówią, że nie ma chętnych) ukraińskiej pierwszej klasie. “A ja przecież pamiętam, że w 1960 roku było w Krasnym Łymanie cztery ukraińskie szkoły, w jednej z których i ja się uczyłem. W tamtym czasie połowa mieszkańców miasta rozmawiała po ukraińsku. Lecz oto na początku lat 60. wszystkie ukraińskie szkoły, jedna po drugiej, szybko przeniesiono na rosyjski język wykładowy. Tłumaczono to wolą rodziców, chociaż nie znam ani jednego chłopaka, ani jednej dziewczyny z tamtych czasów, żeby ich rodzice tego chcieli. To dlaczego teraz nam nie zwracają pełnowartościowych ukraińskich szkół? Dlaczego kontynuują rusyfikację? To przecież nonsens w państwie Ukraina”. Ciąg dalszy nastąpi. Anatolij POHRIBNYJ
Tłumaczenie maszynowe
NA ZDOBYCIE NAGRODY NARODOWEJ imienia TARASA SZEWCZENKI
Ciąg dalszy. Początek w nr 2, 3 z 2006 r.
„Opanujcie się, Donbas to nie ten, który widzicie z kijowskich wysokości. Nie trzeba płakać, że jest tu 51 procent Ukraińców. On jest cały ukraiński, z wyjątkiem kilkuset łotrów, którzy nie znoszą Ukrainy”. (Z listu słuchacza radiowego S. Tyszczenki z Doniecka)
* * * A zatem, mimo wszystko, Ukraińców na Donbasie mamy do dziś większość, a język ukraiński, choć bardzo uszkodzony, rozcieńczony surżykiem, wciąż jest tu żywy. A o samopoczuciu tamtejszych Ukraińców, z których znaczna część w gęstej atmosferze wszędzie narzucanego i propagowanego lekceważenia wszystkiego, co ukraińskie, po prostu obawia się używać ukraińskiego słowa, opowiadają inne listy moich korespondentów. Oto pisze Maria Brahina ze wsi Kulykowe w rejonie nowoazowskim obwodu donieckiego: „Jakże wielu mamy jeszcze na Doniecczyźnie pracowników rejonowych administracji państwowych, którzy nie mają nic wspólnego z niepodległą Ukrainą! Nic dziwnego, że swego czasu pobito u nas Najświętszego Patriarchę Filareta. Niemała część tych ukrainofobów to dawni działacze komitetów rejonowych, którzy otwarcie deklarują: „My swojemu otieczestwu nikogda nie izmienim i jazyku toże”. To jakież oni mają Otieczestwo? — Ukrainę, gdzie trzymają władcze stołki, czy Rosję? Paradoks! (...) No, a jak już „wlepili” nam na Doniecczyźnie język rosyjski w czasach radzieckich, to tak utrwalają go nadal. A dla demonstrowania uwagi wobec innych etnosów nasi urzędnicy rzucili się w objęcia z Grekami i Żydami, do których w czasach radzieckich odnoszono się tylko z pogardą. Dlaczego taka zmiana w nastawieniu? A tylko dlatego, że znajdują z nimi wspólny język w kursie na politykę „dwujęzyczności”. W tym samym czasie nawet we wsiach, gdzie mieszka i mówi swoim językiem masa Ukraińców, języka ukraińskiego od przedstawicieli administracji państwowej nie usłyszysz. Nawet z okazji święta zawodowego wieśniaków urzędnik gratuluje po rosyjsku. To znaczy — język ukraiński nie jest dopuszczany, żeby się nawet nie przyzwyczajali. Tak oto „swobodnie” żyjemy w… rosyjskiej Ukrainie. Widzimy to także w sytuacji ze szkołami. Nikt nie przywraca tych dawniej ukraińskich szkół, które swego czasu zostały przeniesione na język rosyjski. Te 2-3 ukraińskie szkoły, które są, to — na pokaz przed kijowskimi gośćmi (...) Jestem przekonana, narzucanie u nas języka rosyjskiego — to lisia chytrość, której istota jest zrozumiała: wwiedrić w regionach russkij jazyk, sztoby zakriepić zakonom swojo gospodstwo nawsieogda. Czyli realizowany jest cel: za pomocą języka rosyjskiego wyjeść Ukrainę od wewnątrz, jak robak wyjada jabłko. Oto ona właśnie jest — okupacja bez walki! Dowodząc we wszystkich mediach, że w obwodzie język ukraiński nie jest potrzebny, faktycznie nasi władcy dążą do stworzenia na Doniecczyźnie „Małej Rosji”. Ale gdzież wtedy nasze, Ukraińców, prawa i dlaczego to za nas tak bezczelnie się podpisują? Czy myśmy dali zgodę na ustąpienie ojczystym językiem?”. Nie można nie zwrócić uwagi: dopiero co zacytowany list — z miejscowości wiejskiej, i uwydatnia to, że w warunkach Donbasu ów wspomniany przez autorkę robak językowego niszczycielstwa, faktycznie pożarłszy miasto, zakąsza dziś już i wsią. W związku z tym często wspominam list Lidii Kobzar z rejonu dobropilskiego obwodu donieckiego, który zapamiętał mi się może nie tyle treścią (treść, niestety, typowa), co piękną nazwą wsi, w której mieszka ta korespondentka. Zołotyj Kołodiaz (Złota Studnia) — taka to nazwa, która, jak dla mnie, tylko jakimś cudem ocalała i nie została w swoim czasie zamieniona na jakieś Komunistyczne, Leninowskie czy Proletariackie. Niestety, pisze L. Kobzar, „prawie nic nie zostało u nas ukraińskiego, oprócz samej tej nazwy wsi, chociaż jeszcze w latach powojennych — dobrze pamiętam — po rosyjsku tutaj mówili tylko „przybłędy” — chłopy, których przysyłano na kierownicze stanowiska wiejskie, albo specjaliści rolni. Teraz zaś, chociaż szkoła jeszcze ukraińska (…), nawet w procesie nauczania taka niechęć do języka ukraińskiego, że dzieciaki próbują „sztokać” nawet w domu, a kończąc naukę, w ogóle depczą ojczyste słowo. Zaledwie jakieś czterdzieści lat — i już prawie całkowite zruszczenie, i już nasze dzieciaki nie są ukraińskie!” „Boże, co z nich, pozbawionych rodowych świętości, wyrasta! — wiąże korespondentka deukrainizację swojego kraju z poziomem moralności. — Oto 1 kwietnia, akurat w ten dzień, kiedy w Izraelu — wyczytałam — sadzi się w całym kraju tysiące drzew (prawda, piękna tradycja?), byłam świadkiem, jak w samym centrum wsi, która ze wszystkich stron przeszywana jest nieznośnymi stepowymi wiatrami, młodzicy wycinali ostatni gaj, który dostał się wieśniakom od byłej dziedziczki. Jak protestowałam, jak wyjaśniałam — i o słowiku, któremu nie będzie gdzie gnieździć się, i o dzieciach i wnukach, które już nie będą mogły usłyszeć tego słowika, i w ogóle o ekologii — nic nie pomogło. Czy dziwić się rozpasaniu złodziejstwa w naszym kraju! Większość samotnych starych ludzi całymi nocami czatuje przy piwnicach albo szopach: ani interwencji władzy lokalnej, ani milicji — wszyscy rozbiegli się, ratują się, kto jak może... Pisałam list w nocy, a rano dowiedziałam się, że sąsiadowi zabrano cztery ostatnie kury”, — kończy swój list L. Kobzar. Jak niezbicie zilustrowano w tym liście to, jak na naszych oczach ścierało się ukraińskie oblicze Donbasu oraz jak właśnie osiągano ten stan, o którym tylko ślepi i udający ślepych łgarze, wrogowie ukraińskości, mogą mówić: tak historycznie się złożyło... „Zaledwie jakieś czterdzieści lat, — warto powtórzyć, — i już prawie całkowite zruszczenie, i już nasze dzieciaki nie są ukraińskie!” I jak nierozerwalnie z tym związane — upadek moralności, natarcie dzikości, okrucieństwa, grabieży, pijaństwa, przeklinania, innych przejawów demoralizacji — w całkowitej zgodności z tą prawidłowością, którą swego czasu udowodnił i sformułował Ołeksandr Potebnia. „(…) Denacjonalizacja, — ostrzegał, — sprowadza się do złego wychowania (podkreślenie O. Potebni. — A. P.), do choroby moralnej (…), do osłabienia energii myśli; do ohydy spustoszenia na miejscu wypartych, ale niczym nie zastąpionych form świadomości, do osłabienia związku pokoleń, które dorastają, z dorosłymi, zastępowanego tylko słabym związkiem z obcymi, do dezorganizacji społeczeństwa, niemoralności, upodlenia”. „Ohydne spustoszenie”, „upodlenie” — skrajnie głębokie porażenie naszego ludu i naszej ziemi tą tak zdiagnozowaną chorobą. Badacze zwracają uwagę na „południowo-wschodnią łuk” w Ukrainie, dla której charakterystyczna jest bezpośrednia powiązaność najwyższego poziomu przestępczości lub takich chorób, jak syfilis, z miejscami największej koncentracji tzw. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy Ogólnoukraińskie Towarzystwo Pedagogiczne im. Hryhorija Waszczenki Wieczór prowadzą Pawło Mowczan i Wołodymyr Jaworiwski. Początek o godzinie 18.
abasów (aborigenów zasymilowanych), a zatem i z rosyjską szkołą, prasą, cerkwią itd. (abasowie to właśnie nasza nienormalność (specyfika?), ponieważ ilościowo znacznie przewyższają tzw. migrasów (migrantów zasymilowanych), co jest charakterystyczne dla praktycznie wszystkich innych krajów (zob.: O. Striłecki. Zwierciadło, które nie skłamie. — “Słowo Proświty”, nr 8, 2002 r.). Przypomnijmy także słowa znanego ukraińskiego językoznawcy XIX w. Kostiantyna Mychalczuka, który tak pisał w związku ze zjawiskiem “etnologicznej, moralnej i intelektualnej”, jak to określał, “kalectwa”: “Zatem, powiedzmy prawdę, że jeśli wielkoruskiej inteligencji zagraża jakiekolwiek moralne niebezpieczeństwo, to wcale nie z tej strony, z której upatrują je moskiewscy słowianofile, — nie od zachodniej cywilizacji, a z tej, z której oni zapewne nawet się nie domyślają (…), a mianowicie: od silnej domieszki do niej prozelitów, którzy zdradzają własne narodowości”. I dalej: “To nie paradoks, a żywa i szczera prawda. Kto ma oczy, temu nietrudno już teraz widzieć wyraźne oznaki, które zwiastują wielkoruskiej wspólnocie wspomniane nieszczęście”. W szczególności negatywy stanu moralnego rosyjskiego społeczeństwa, jak opisał go na przykład M. Sałtykow-Szczedrin, K. Mychalczuk wiązał także z wpływem na ten stan “specjalnych produktów wszelkiego renegactwa” — temat, który nabrał szczególnej, niepomiernie większej aktualności już w naszych dniach i na który coraz częściej zwracają uwagę socjolodzy (na przykład badając identyfikację językową osób ukaranych za przestępstwa, za chuligaństwo itp.). Jaki, doprawdy, język przeważa u przestępców na Ukrainie? — pytanie retoryczne. W konsekwencji już ani kropli swojej życiodajnej, uzdrawiającej wilgoci nie może dać wspomniana Złota Studnia dla zasilenia ogólnonarodowego skarbu — języka ukraińskiego. A oprócz niej, ileż ich jest, innych wysuszonych i spustoszonych Złotych Studni i w ogóle po ni- Jeśli wcześniej na całą wieś, liczącą ponad 300 gospodarstw, był jeden lub dwóch mężczyzn, którzy pili, i o nich wiedzieli wszyscy (a kobiet-pijaczek w ogóle nie było), to teraz na naszą wieś, już stu gospodarstw, takich pijaków jest dwudziestokrotnie więcej, i w zasadzie nie są to tutejsi, a przybyli do naszego kraju “stamtąd”. “Po drugie, w rezultacie natarcia tej niby-kultury do nas przypełzły brutalne przekleństwa, “wyborny mat”, który stał się, niestety, nieodłączną częścią języka mieszkańców wsi. Wyjdźcie na ulicę w naszej małej wsi w dzień czy wieczorem — i usłyszycie mat zarówno od chłopców, jak i od dziewcząt, od ojców i matek, nawet od starych ludzi. Przejdźcie się po Mariupolu, bywajcie w ludnych miejscach — każde trzecie lub czwarte słowo to rosyjski mat, często po prostu jako wtrącenie, “dla wiązania słów”. Dla kontrastu oraz w celach moralizatorskich ten korespondent wspomina swoje dzieciństwo. “Kiedyś nasza matka usłyszała od kogoś z nas słowo “czort”, to tak się oburzyła, że obiecała: “Jeszcze raz usłyszę — wargi spuchną”. I więcej nie słyszała”. Tak samo jak zjawisko obcych wpływów ocenia on także zastąpienie tradycyjnego dla Ukraińców “wy” w zwracaniu się do ojca i matki na familiarny zwrot “ty”, w związku z czym wspomina, jak będąc uczniem, usłyszawszy od nauczycielki języka rosyjskiego, że ojca i matkę trzeba nazywać na “ty”, uzbrojony w tę nową wiedzę, zaczął szukać momentu, aby zastosować tę wiedzę w komunikacji z matką. I oto, zdecydowawszy, że ten moment dojrzał, wypalił podczas kopania ziemniaków, zwracając się do matki: “Ty”. “Matka gwałtownie się wyprostowała: “Co?!” Zamurowało mnie. “To kto ja jestem dla ciebie — twoja koleżanka?” Po tym, zauważa autor listu, aż do dzisiaj nie odważył się na zastosowanie tego niby postępowego osiągnięcia pedagogicznego w relacjach z matką. Taka to opowieść, chociaż ja osobiście uważam, że powrócić do tego, co od wieków było przyjęte, co od zarania dziejów było w naszym narodzie, w zapraszają do Kijowskiego Miejskiego Domu Nauczyciela (ul. Wołodymyrska 57) 9 lutego 2006 roku na wieczór autorski Anatolija POHRIBNEGO.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
którzy na śmiertelny bój prowadzeni byli przez miłość do Ukrainy i z honorem zginęli w nierównej walce. Byli pewni, że swoim przykładem poderwą całą Ukrainę. Ci bohaterowie na zawsze pozostaną przykładem do naśladowania, bo Kruty mogą powtórzyć się i w naszych dniach. Wołkowycz Serhij, aspirant KPI, stoi na czele kijowskiego skrzydła młodzieżowego Partii Konserwatywnej: — Wydarzenie pod Krutami zbiegło się z najcięższym okresem kształtowania się młodej Ukraińskiej Republiki. Największe zagrożenie płynęło ze strony Imperium Rosyjskiego. I nabrało to realnej siły w połączeniu z działaniami wewnętrznego oporu piątej kolumny. Centralna Rada nie zrobiła absolutnie nic dla organizacji obrony rewolucyjnych zdobyczy. Młodzieńcy to bohaterowie, którzy zdawali sobie sprawę, że bój będzie nierówny i śmiertelny, ale bez wahania przyjęli go; moralnie zwyciężyli i na wieki wpisali w historię Ukrainy heroiczny czyn, na którym powinno wychowywać się współczesne pokolenie niepodległej Ukrainy. Bo Kruty dojrzewają, musimy być na nie gotowi. Rudyj Jurij Tychonowycz, emeryt, śpiewa w chórze „Homin” i dorabia układaniem cegieł na budowie: — Uczestnicy wydarzenia pod Krutami to bohaterowie: zarówno młodzieńcy, jak i trzy kurenie kozackie. A winna tej tragedii jest Centralna Rada, ona po prostu nie rozumiała zagrożenia ze strony Rosji. Razem z nią była nieudolna inteligencja: nie wyobrażała sobie Ukrainy bez Rosji. Taka mentalność zgubiła Ukrainę. To samo nieszczęście zagraża Ukrainie i dziś. Powtórka z Krut zawisła nad naszym krajem: to Tuzła, Sewastopol, latarnie morskie, przechadzki uzbrojonych moskali po wybrzeżu Krymu… Musimy być gotowi do obrony. A nasza armia, która ma finansowanie mniejsze niż milicja, jest po prostu skazana na wegetację… Hanycz Mychajło, osauł Ogólnoukraińskiego Wojska Kozackiego: — Uczestnicy Krut to prawdziwi bohaterowie Ukrainy. Swoim życiem nie zatrzymali najazdu moskali i nie poderwali Ukrainy. Ale ofiarny heroizm to zryw! W tragedii pod Krutami winni są i Hruszewski, i Petlura, a najbardziej Wynnyczenko. On sam zaprzągł się w ideologiczne jarzmo socjalistów i narzucił je Ukraińcom, od tego jarzma nie mogą się w pełni uwolnić i dzisiaj. Nie można wierzyć socjalistom: są najbardziej podstępni, najbardziej podli, najbardziej okrutni, są zdrajcami Ukrainy. Zablokowali działalność Mykoły Michnowskiego w zakresie tworzenia ukraińskiego wojska, który już w marcu 1917 roku stworzył dwa pułki — Bohdana Chmielnickiego i Pawła Połubotka. Lecz te pułki — nieuzbrojone — zostały wysłane na front i rzucone w najcięższy bój. Tak zginął kwiat ukraińskiego wojska. Kruty mogą się powtórzyć. Kozactwo jest gotowe stanąć w obronie Ukrainy. W Instytucie Kozactwa przy MAUP już dwa roczniki szkolenia przeszli kozacy. Za 3 lata pójdą w Ukrainę organizować regularne kozactwo. Ukraina w przyszłości odnowi hetmanat i stanie się kozacka.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «PAMIĘĆ O KRUTACH», s. 1
DATA Na wiecu-requiem nie było oklasków. Tylko trzepotały sztandary, a napiętą mroźną ciszę przecinało: “Chwała bohaterom! Chwała Ukrainie!” Szczerość słów wypowiedzianych tutaj, na polu pod Krutami, weryfikowała się z wyczynem młodych żołnierzy, którzy bronili ojczystej ziemi, nie oczekując od niej jakichkolwiek politycznych dywidend. Położyli tutaj i ciało, i duszę na wezwanie sumienia, dla którego Ukraina była ponad wszystko. Już 88. rok ten heroizm sprawdza naszą moralność: “A co zrobił każdy z nas? A co jeszcze trzeba zrobić?” — pytają siebie ci, którzy przyjeżdżają tutaj pięć, dziesięć, piętnaście lat z rzędu. Są to studenci, weterani Ukraińskiej Powstańczej Armii, inteligenci, księża i wierni Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Słowa modlitwy za zmarłych, którą czytał biskup sumski i ochtyrski władyka Metody, nabierały tutaj szczególnego brzmienia. Wieczna pamięć puka do nas, dzisiejszych, i znajduje coraz to nowe odpowiedzi. — Młodzi patrioci ginęli tutaj za demokratyczną Ukrainę, za to, byśmy poczuli się silnym ukraińskim narodem — twierdzi żołnierz II wojny światowej, deputowany ludowy Ukrainy Ihor Juchnowski. — Wyczyn pod Krutami przypomina nam o naszym ukraińskim powołaniu — wspierają go deputowani ludowi Ukrainy Lilija Hryhorowycz, Iwan Pluszcz, Łeś Taniuk, Stepan Chmara, Mykoła Żułynski. Nie po raz pierwszy składają sprawozdanie właśnie tutaj ze swojej działalności i wyznaczają nowe granice. W ostatnich latach w tym improwizowanym prezydium zrobiło się ciaśniej. Wicepremier Ukrainy Wiaczesław Kyryłenko mówi o nabrzmiałych dzisiejszych problemach, o odrodzeniu ukraińskiego ducha w Ukraińcach poprzez restaurację Baturyna, budowę panteonu w Krutach, którymi opiekuje się osobiście. Pomagają mu przewodniczący Czernihowskiej Rady Obwodowej Wasyl Kowalow i przewodniczący Czernihowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Mykoła Ławryk. Oni również wystąpili na wiecu. — To wszystko dobre ukraińskie znaki — powiedział minister ds. rodziny, młodzieży i sportu Jurij Pawłenko. Delegacji wołynian przewodniczył przewodniczący Rówieńskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wasyl Czerwonij, który wezwał, by nie dopuścić do rewanżu nieukraińskich sił. Boli to również syna byłego dowódcy UPA Jurka Szuchewycza, Jurija Szuchewycza, czernihowskiego licealistę wojskowego Romana Hraczowa, oficera Jewhena Łopatkowa. Nie, nie na darmo polegli tutaj Heorhij Połubotok, Anatolij Popowycz, Kyryło Hołowaszczuk, Hryhorij Pipski, Mykoła Hnatkewycz, Mykoła Łyzohub... Na ich cześć do kurhanu składane są kwiaty z Nieżyna i Borzny, Czernihowa, Kijowa i Równego, od miłującego wolność narodu gruzińskiego, który reprezentował tutaj ksiądz Gruzińskiego Kościoła Prawosławnego w Kijowie ojciec Mykołaj. Symbolem niepokonaności ukraińskiego ducha staje się czerwona kolumna z herbem Ukraińskiej Republiki Ludowej — początek panteonu, przejmująco brzmią pieśni kobziarzy Wołodymyra Horbatiuka z Kaniowa i Wasyla Wołoszcuka z Równego, nieżyńskiego zespołu folklorystycznego “Czerwona Kałyna”. Nadija ONYSZCZENKO Zdjęcia Iwana PYŁYPĘKI VOX POPULI 29 stycznia nasz fotoreporter przebywał w Krutach, dokąd zjechało się wielu Ukraińców ze wszystkich zakątków naszej Ojczyzny. I. Pyłypenko nie tylko fotografował, ale i wypytywał, proponując rodakom odpowiedzieć na następujące pytanie: “Jaki jest Państwa stosunek do wydarzeń pod Krutami, jakie lekcje z Krut zostały przez nas przyswojone i czy możliwe jest powtórzenie Krut?” Wysowycz Taras Petrowycz, Iwano-Frankiwszczyzna: — Ze strony młodzieży — to wielki, pełen poświęcenia wyczyn, dla Ukrainy — wielka tragedia, a dla władzy — wielka lekcja: zdobycze narodu trzeba bronić mądrze, zdecydowanie i nie wykorzystywać do tego dostępnej wtedy siły — zdrady i zbrodni, bo w tamtym czasie na Ukrainę powróciły 3 miliony uzbrojonych Ukraińców. Było ich dość, by stłumić jakikolwiek opór: i moskali, i denikinowców, i podstępnej, utajonej piątej kolumny. U Ukraińców zawsze jedna bieda: jakaś podstępna tajna siła wybiła z nich szacunek do lidera... Kuchnyćka Julija Wałentyniwna, studentka 3. roku KPI: — Bronić Krut poszła odważna młodzież, romanty-
Tłumaczenie maszynowe
POCZĄTEK Te słowa mają prawo być mottem Ogólnoukraińskiego festiwalu o tej samej nazwie, poświęconego Soborności naszej Ukrainy. W Białej Cerkwi jego organizatorem stało się miejsko-rejonowe zrzeszenie „Proświta”, któremu przewodniczy dziennikarz i literat, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wołodymyr Iwanćiw. Festiwal w naszym regionie odbywa się po raz drugi, ale już nabiera wielkiego rozmachu. Trwał od 19 do 22 stycznia i dni te dla tych, którzy brali w nim udział, stały się prawdziwym świętem twórczości. Pierwszego dnia festiwalu, 19 stycznia, odbyło się spotkanie znanego dziennikarza, pisarza i ekonomisty Jewhena Hołybarda z przedstawicielami różnorodnych partii miasta oraz przedsiębiorcami. Tematem była prezentacja nowej książki autora „Kuczmyzm i kuczmonomika”. W niej Jewhen Hołybard przedstawił logiczną analizę tego, jak nasz naród, który w 1991 roku wywalczył swoją niepodległość, zaczął ją stopniowo tracić dzięki skorumpowanej władzy. Na realnych faktach z naszego życia autor dowodzi, dlaczego kuczmonomika jest tak szkodliwym chwastem, który rozrósł się we wszystkich dziedzinach naszego życia. Autor szczegółowo rozpatrzył „aksamitną” likwidację niepodległości za czasów prezydentury Kuczmy. Rezultatem i przejawami kuczmonomiki stały się: wzrost szarej strefy gospodarki, rosyjskie manipulacje wokół nośników energii, wzrost cen gazu, sztuczne tłamszenie narodu we wszystkich aspektach i wreszcie kryzys finansowy. W ramach festiwalu „Soborny dzwon” w Bibliotece Centralnej odbyło się także spotkanie ze znanym poetą Wiktorem Hrabowskim. Autor zaprezentował publiczności dwa tomy wierszy: „Wyspa miłosierdzia” i „Upajająca pociecha”. Słuchacze byli poruszeni lirycznymi i ostrymi wersami jego poezji. Organizatorzy festiwalu nie zapomnieli również o studentach. Następnego dnia wychowankowie kolegium pedagogicznego zapoznali się z twórczością Wołodymyra Iwanćiwa i Jewhena Hołybarda. Z wielkim zainteresowaniem występu dziennikarzy i literatów słuchali studenci Białocerkiewskiego Kolegium Technologiczno-Ekonomicznego. Laureat miejskiej nagrody literacko-artystycznej imienia I. Neczuja-Łewyckiego Petro Rozwozczyk podarował im liryczne wersy swoich wierszy. A Jewhen Hołybard zapoznał słuchaczy nie tylko z własnymi wierszami, ale także z utworami prozatorskimi. W ramach festiwalu odbyły się spotkania pisarzy w kilku szkołach miasta, a także z żołnierzami 72. samodzielnej brygady zmechanizowanej. Lecz najwięcej widzów zebrało się w teatrze muzyczno-dramatycznym imienia P. Saksahanskiego. Już tradycyjną muzyczną wizytówką tego wydarzenia stała się pieśń „Soborny dzwon”, napisana przez kompozytora, laureata licznych konkursów Mychajła Olijnyka do wierszy Wołodymyra Iwanćiwa. Wykonała ją Ludmyła Saływinśka. Z wielkim i doniosłym świętem narodowym powitał wszystkich obecnych organizator tego wieczoru literacko-muzycznego — przewodniczący Białocerkiewskiej organizacji miejsko-rejonowej „Proświta”. Podczas wieczoru brzmiały pieśni, wiersze, humoreski, ale najbardziej zapadł obecnym w pamięć występ najmłodszego artysty — ucznia 3 klasy szkoły nr 9 Saszka Iwanćiwa, który przeczytał wiersz swojego dziadka „Spuścizna”. A także występy najstarszego uczestnika koncertu, aktora teatru imienia P. Saksahanskiego, zasłużonego artysty Ukrainy Wołodymyra Riepina oraz kobziarza Mykoły Łytwyna. Taïna BRATCZENKO
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
— wpływem osobowości i utworów T. H. Szewczenki na jego współczesnych i teraźniejszość; — działaniami na rzecz uczczenia pamięci wielkiego Kobziarza. konkurs artystyczny — na najlepszy rysunek, obraz, dzieło sztuki dekoracyjnej; konkurs muzyczny — na napisanie tekstu i muzyki do piosenki o Szewczence; — na napisanie muzyki do poezji T. H. Szewczenki, na wykonanie własnych utworów muzycznych według Szewczenki oraz o T. H. Szewczence; konkurs recytatorski — na najlepsze artystyczne czytanie utworów Tarasa Szewczenki; konkurs historyków-krajoznawców — na opracowanie tras i przeprowadzenie wycieczek, wypraw śladami Szewczenki wraz z przedłożeniem sprawozdania (objętość tekstu nie większa niż 3 strony, z dołączeniem ilustracji fotograficznych, audio i wideo), na najlepszą pracę badawczą, informacyjno-poznawczą (artykuł, rozprawa, reportaż, album, film wideo itp.); konkurs teatralny — na najlepszy spektakl dziecięcych i młodzieżowych zespołów dramatycznych według utworów lub inscenizacji utworów T. H. Szewczenki albo o T. H. Szewczence; 5. Warunki organizacyjne i finansowe W celu koordynacji działań festiwalu-konkursu tworzy się Komitet Organizacyjny w składzie 15 osób, któremu przewodniczy prezes Zarządu organizacji charytatywnej „Fundusz Szewczenkowski — XXI wiek”. Komitet Organizacyjny: — prowadzi prace przygotowawcze do przeprowadzenia festiwalu-konkursu; — sporządza kosztorys przeprowadzenia festiwalu-konkursu i zapewnia jego wykonanie; — zbiera zgłoszenia nadesłane przez uczestników festiwalu-konkursu; — przyjmuje i zakwaterowuje uczestników festiwalu-konkursu; — przeprowadza losowanie; — formuje skład jury festiwalu-konkursu. Opłata za wynajem pomieszczeń na przeprowadzenie konkursów, delegacje członków Komitetu Organizacyjnego oraz honoraria członków jury są zapewniane na koszt Komitetu Organizacyjnego festiwalu. Komitet Organizacyjny bezpłatnie zapewnia uczestnikom na czas trwania festiwalu-konkursu: — zakwaterowanie i wyżywienie od dnia rejestracji do dnia zakończenia festiwalu-konkursu; — możliwość przeprowadzenia próby na scenie, na której będą odbywać się ich występy. Zakwaterowanie i wyżywienie osób towarzyszących uczestnikom konkursu odbywa się na ich własny koszt. Komitet Organizacyjny może wspierać osoby towarzyszące uczestnikom w
Tłumaczenie maszynowe
REGULAMIN Ogólnoukraińskiego festiwalu-konkursu dzieci i młodzieży „Szewczenko w moim sercu” 1. Postanowienia ogólne Ogólnoukraiński festiwal-konkurs dzieci i młodzieży „Szewczenko w moim sercu” został założony przez organizację charytatywną „Fundusz Szewczenkowski — XXI wiek” oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy, Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, Ministerstwa ds. Rodziny, Młodzieży i Sportu, a także Narodowych Związków Twórczych, organizacji charytatywnej „Międzynarodowy Instytut Teatru” (Centrum Ukraińskie), Ligi Ukraińskich Mecenasów oraz fundacji charytatywnej „Kultura Ukrainy i świat”. 2. Cel festiwalu-konkursu: — przyswojenie przez młode pokolenie spuścizny pisarskiej i artystycznej T. H. Szewczenki; — popularyzacja dorobku twórczego laureatów Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki; — rozwój dziecięcej i młodzieżowej biegłości artystycznej i wykonawczej; — angażowanie dzieci i młodzieży w działania mające na celu uczczenie pamięci T. H. Szewczenki. 3. Warunki przeprowadzenia: — festiwal-konkurs „Szewczenko w moim sercu” odbywa się corocznie w Kijowie, począwszy od 2004 roku; — w festiwalu-konkursie biorą udział uczniowie liceów i szkół Ukrainy, słuchacze szkół artystycznych, studenci uczelni, wyższych szkół kulturalno-artystycznych, artystycznych i humanistycznych Ukrainy, innych krajów świata, przedstawiciele ukraińskiej diaspory; — kolejność występów uczestników ustala się w drodze losowania. Występy konkursowe odbywają się publicznie; — ograniczenie wiekowe uczestników festiwalu-konkursu wynosi 21 lat. Uczestnicy festiwalu-konkursu dzielą się na dwie grupy wiekowe. Pierwsza: od 8 do 14 lat. Druga: od 15 do 21 lat. 4. Program festiwalu W ramach festiwalu-konkursu odbywają się: konkurs literacki — ma na celu wyłonienie najlepszego utworu artystycznego w kategoriach „poezja” i „proza” o tematyce szewczenkowskiej, związanej z: — biografią poety; — twórczością; — miejscami zamieszkania i pobytu; 24 stycznia w Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela odbyło się wręczenie nagród im. Ołeksy Hirnyka laureatom 2005 roku. Przed rozpoczęciem ceremonii miałem okazję porozmawiać z redaktorem naczelnym gazety „Literaturna Ukrajina” Petrem Perebyjnisem, któremu również miano wręczyć dyplom laureata. Powiedział on: „Ta nagroda została ustanowiona w 2003 roku przez Kijowski Fundusz im. Ołeksy Hirnyka i Ligę Ukraińskich Mecenasów. Nagroda przyznawana jest za znaczący wkład w ukraińskie odrodzenie narodowe”. Ołeksa Hirnyk oddał swoje życie za sprawę ukraińską. Miał za sobą 11 lat więzienia. Trzy z nich spędził w polskim więzieniu tylko za deklaracje o prawie Ukraińców do bycia wolnym narodem i posiadania własnego państwa. Po zmowie dwóch dyktatorów do Zachodniej Ukrainy przybyli nowi „wyzwoliciele” i od razu rozpoczęły się „czystki”. Wszystkich świadomych narodowo Ukraińców zsyłano na Syberię. Osiem lat Ołeksa Hirnyk był torturowany w obozach koncentracyjnych pod Norylskiem. Po uwolnieniu nie pogodził się z losem, jego buntownicza postawa nieuchronnie przybliżała kolejną „odsiadkę”. I zdecydował się na desperacki czyn, którym pragnął obudzić Ukraińców, zwrócić uwagę światowej opinii publicznej na zniewolenie Ukrainy przez Imperium Rosyjskie, totalną rusyfikację Ukraińców i fizyczną eksterminację ludności ukraińskiej. 21 stycznia 1978 roku Ołeksa Hirnyk udał się do grobu Tarasa Szewczenki i gdy ściemniało, rozrzucił na zboczach Góry Mnichów 1000 ręcznie napisanych ulotek: „Protest przeciwko rusyfikacji narodu ukraińskiego” oraz zaznaczył: „W geście protestu spalił się Ołeksa Hirnyk z Kałusza”. Oblał się benzyną i przyłożył zapalniczkę do piersi… (Powieść-dokument „Spalił się za Ukrainę” M. J. Iszczenki drukowaliśmy w „Słowie Proświty” w 2003 roku, w 2004 roku została wydana jako osobna książka przez centrum wydawnicze „Proświta”). Ceremonię wręczenia dyplomów prowadził dyrektor wykonawczy Ligi Mecenasów Mychajło Słaboszpycki, uczestniczył w niej także syn Ołeksy Hirnyka, deputowany ludowy Rady Najwyższej Ukrainy, zastępca przewodniczącego Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów Jewhen Hirnyk. W swoim słowie wstępnym wyraził wdzięczność fundatorom za przywrócenie i uwiecznienie imienia Ołeksy Hirnyka, który rzucił desperackie wyzwanie rosyjskiemu systemowi imperialnemu i swoim odważnym krokiem miał nadzieję poderwać Ukraińców do aktywnej walki o swoje interesy narodowe. Pierwszym laureatem został Mychajło Iszczenko — naukowiec-krajoznawca z Kaniowa w 2003 roku, a dziś jest ich już trzydziestu. To godni Ukraińcy, dodali energii, rozumu i talentu dla przebudzenia ukraińskości. Laureatami nagrody im. Ołeksy Hirnyka w 2005 roku zostali: Wiktor Baraniw — pisarz, redaktor naczelny czasopisma „Kyjiw”; Wasyl Zacharczenko — pisarz (m. Czerkasy); Jakiw Iwaszkewycz — nauczyciel (m. Katerynopil, obwód czerkaski); Swiatosław Karawanski — językoznawca (USA); Ołeksyj Konował — działacz społeczny, członek Zarządu Fundacji im. Iwana Bahrianego (USA); organizację wyżywienia i rezerwację miejsc noclegowych w przypadku wcześniejszego zgłoszenia. Dojazd do Kijowa i z powrotem uczestników festiwalu-konkursu oraz osób im towarzyszących odbywa się na ich własny koszt. 6. Jury, nagrody i wyróżnienia Jury festiwalu-konkursu składa się z siedmiu osób, czołowych działaczy kultury i sztuki, mistrzów-wykonawców, pedagogów, historyków sztuki i naukowców. Przewodniczącym jury jest zastępca przewodniczącego Zarządu „Funduszu Szewczenkowskiego — XXI wiek”, koordynator programów artystycznych. Każdy konkurs festiwalu ma swoje branżowe jury, z których każde składa się z trzech osób. Na swoim posiedzeniu branżowe jury: — przegląda wszystkie prace złożone na konkurs, przesłuchuje uczestników konkursu; — omawia wykonanie programu przez każdego uczestnika; — udziela porad metodycznych; — wyłania zwycięzców w każdym konkursie drogą tajnego lub jawnego głosowania (według punktowego systemu ocen: „5”, „4” oraz „0”); — podpisuje protokoły pracy jury. Na podstawie wyników każdego konkursu jury przyznaje pierwszą, drugą i trzecią nagrodę. Ustanawia się również nagrody zachęcające i upominki. Uczestnikom, którzy zajęli miejsca na podium, wręcza się dyplomy i nadaje tytuły laureatów festiwalu-konkursu „Szewczenko w moim sercu”. Jury, w zależności od osiągniętych przez uczestników festiwalu-konkursu wyników, ma prawo nie przyznawać wszystkich nagród lub dzielić nagrody między kilku uczestników. Organizacje państwowe i społeczne, osoby prawne i fizyczne mogą ustanawiać, w porozumieniu z Komitetem Organizacyjnym festiwalu, nagrody specjalne i upominki. 7. Podsumowanie festiwalu-konkursu Decyzją głównego jury, Komitet Organizacyjny festiwalu-konkursu nagradza zwycięzców festiwalu w każdej z dwóch grup wiekowych dyplomami laureatów festiwalu, upominkami od sponsorów oraz nagrodami pieniężnymi. Materiały konkursowe przyjmowane są do 1 marca 2006 r. pod adresem: 01001, m. Kijów, ul. Prorizna 2, pok. 401. Decyzje jury o wyróżnieniu uczestników festiwalu-konkursu, podjęte na podstawie wysokich kryteriów, są ostateczne i nie podlegają zmianie. Przebieg festiwalu-konkursu „Szewczenko w moim sercu” będzie szeroko relacjonowany w środkach masowego przekazu. Materiały z festiwalu-konkursu, utwory i prace laureatów zostaną wydane w osobnym broszurze „Szewczenko w moim sercu”. Występuje Jewhen Hirnyk
Petro Perebyjnis — poeta, redaktor naczelny gazety “Literaturna Ukrajina”; Lubomyr Pyrih — akademik Akademii Nauk Medycznych Ukrainy, działacz społeczny; Wasyl Slapczuk — pisarz (m. Łuck); Jarosław Jackiw — akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, działacz społeczny. Akademik Jarosław Jackiw po wręczeniu nagrody wygłosił błyskotliwe przemówienie: WARUNKI przeprowadzenia Ogólnoukraińskiego konkursu dziecięcego plakatu i rysunku patriotycznego “Palitra ukrajinśkoho słowa” Ogólnoukraiński konkurs dziecięcy plakatu i rysunku patriotycznego “Palitra ukrajinśkoho słowa” został zapoczątkowany i jest przeprowadzany przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” im. T. Szewczenki przy wsparciu Narodowego Związku Artystów Ukrainy od 2000 roku. Cel konkursu: — utwierdzenie języka ukraińskiego jako języka narodu ukraińskiego, podstawy jego kultury duchowej i artystycznej, nauki, oświaty; — wychowanie miłości do języka ojczystego, zachęcanie dzieci do jego pogłębionego studiowania; — realizacja potencjału twórczego dzieci w działalności plastycznej; — wykrywanie i wspieranie młodych talentów. Konkurs odbywa się corocznie od 1 lutego do 15 maja. Do udziału w konkursie zapraszane są dzieci w wieku od 6 do 17 lat. Prace wykonywane są na papierze formatu A3, A4, dowolną techniką, styl wykonania — dowolny. Na odwrocie należy wskazać: — imię, nazwisko; — datę urodzenia; — pełny adres domowy (kod pocztowy), telefon; — placówkę oświatową, studio; — opiekuna artystycznego. Prace oceniane są w trzech kategoriach wiekowych: I — dzieci 6—10 lat; II — dzieci 11—14 lat; III — dzieci 14—17 lat. Zwycięzcy konkursu nagradzani są dyplomami i cennymi prezentami, uczestnicy — dyplomami uznania i upominkami. Podsumowanie konkursu i wręczenie nagród zwycięzcom odbędzie się 22 maja. Najlepsze prace uczestników konkursu zostaną zaprezentowane podczas wręczania nagród na wystawie prac konkursowych. Prace na konkurs należy przesyłać do 15 maja na adres: 01001 m. Kijów-1, ul. Chreszczatyk, 10-b, Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” im. T. Szewczenki. Informacje pod tel.: 279-54-68, 278-40-50. — Szanowni mecenasi! Szanowne Panie i Szanowni Panowie! Drodzy przyjaciele i koledzy! To niezwykle wzruszająca chwila w moim życiu — otrzymanie dyplomu laureata nagrody im. Ołeksy Hirnyka. Jestem ziomkiem Ołeksy i właśnie wróciłem z naszej “małej ojczyzny” — Iwano-Frankowszczyzny. Zawsze, kiedy tam bywam, nie opuszcza mnie myśl: jakie bohaterstwo, jakie poświęcenie złożyła ziemia huculska, aby nie zgasło ukraiństwo. I tym ludziom się udało — Ołeksie Hirnykowi, moim krewnym, moim ziomkom, którzy siedzieli w więzieniach, w łagrach, ginęli w szeregach UPA, w szczególności Fedorowi Jackiwowi, który był dowódcą UPA. I ja według nich sprawdzam siebie: czy zrobiłem wszystko, kontynuując ich sprawę, czy idę właściwą drogą? Jestem naukowcem nauk przyrodniczych, nam właściwe jest wątpienie. Tak się stało, że sumiennie i uczciwie pracowałem na dobro tamtego imperium i teraz, począwszy od 1990 roku, jakby odpokutowuję, włączając się w pracę społeczną obok zawodowej. My razem z Mykołą Żułynskim utworzyliśmy Międzynarodowy komitet ds. kontaktów z Ukraińcami za granicą i, odkąd Rada Najwyższa ogłosiła Deklarację o suwerenności Ukrainy, dążyliśmy do tego, by robić wszystko dla przywrócenia pamięci historycznej walki poprzednich pokoleń Ukraińców o swoją państwowość. Kiedy przechodzicie obok Domu Nauczyciela, widzicie tablicę pamiątkową o tym, że tutaj pracowała Centralna Rada. I w sali widzicie portrety działaczy Centralnej Rady. Możecie zapoznać się z archiwami, co wcześniej było niemożliwe. To rezultaty działalności Międzynarodowego ukraińskiego komitetu ds. nauki i kultury. z Opowiadał i sfotografował Iwan PYŁYPĘKO
Tłumaczenie maszynowe
Szanowni Czytelnicy! Dzisiaj przedstawiamy Państwu stałą prowadzącą nowej rubryki „Kultura tradycyjna”. Jest nią Ludmyła Wołodymyriwna IWANNIKOWA, kandydat nauk filologicznych, laureatka nagrody literackiej imienia Ołeny Pcziłki, pracownik naukowy wydziału folklorystyki Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii imienia M. T. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Jeśli Państwo, drodzy czytelnicy, będą mieli życzenia lub pytania, prosimy pisać na adres redakcji. PREMIERA RUBRYKI KTO JESTEŚMY — POGANIE CZY CHRZEŚCIJANIE? Swoje rozważania pragnę rozpocząć słowami Ewangelii według Mateusza z Kazania na Górze Jezusa Chrystusa: „Wy jesteście światłością świata. Nie może się ukryć miasto położone na górze. Nie zapala się też światła i nie stawia pod korcem, ale na świeczniku, aby świeciło wszystkim, którzy są w domu. Tak niech świeci wasze światło przed ludźmi, aby widzieli wasze dobre uczynki i chwalili Ojca waszego, który jest w niebie” (Mt 5, 14–16). Tymi słowami Pan nasz Jezus Chrystus określił rolę i znaczenie swoich uczniów-apostołów, a przez nich także wszystkich chrześcijan dla całego świata i dla wszystkich narodów, które są na ziemi. Światłem dla ciała jest oko — mówi się w innym miejscu — i jeśli oko twoje będzie ciemne, to i całe ciało twoje będzie w ciemności. I nieprzypadkowo tak wiele przykładów przytoczono w Piśmie Świętym, kiedy Jezus Chrystus otwierał oczy ślepemu człowiekowi. Najbardziej poruszająca pod tym względem jest przypowieść o człowieku niewidomym od urodzenia (Jana, rozdział 9, 1–41). Kiedy faryzeusze przesłuchiwali człowieka, który przejrzał, wyrzucając mu, że ten człowiek (Jezus) jest grzesznikiem i nie jest od Boga, uzdrowiony ślepiec mężnie odpowiedział: „Od wieków nie słyszano, żeby ktoś otworzył oczy niewidomemu od urodzenia! Gdyby ten nie był od Boga, nie mógłby nic uczynić!”. Zatem, podsumowując, powiem, że każde światło — i cielesne, i duchowe — pochodzi od Boga, początku wszystkich początków, początku wszelkiego światła i dobra, a wszelka ciemność — od nieznajomości Boga, od braku światła, czyli Samego Boga w duszy i w codziennym życiu. Przejrzenie szeregu ewangelijnych ślepców oznacza przede wszystkim ich duchowe przejrzenie (obok cielesnego), bo przejrzawszy, zobaczyli Tego, Który otworzył im oczy — Pana. Chrystus przyniósł światło ludziom, każdemu z nas, i przekazał wszystkim, którzy przebywali w ciemności, po to, aby mogli widzieć i poznać Boga, swojego Stwórcę. Bo nawet prymitywnych rzeczy, nawet samej siebie człowiek nie może zrozumieć, przebywając w ciemności. A jak może pojąć coś takiego, co jest większe od niego?! Istnieje taka wschodnia przypowieść. Dwóch ślepców szło drogą i natknęło się na słonia. — O, on jest podobny do palmy! To naprawdę palma! — wykrzyknął jeden z nich, obmacywawszy nogę. — Mylisz się! — zaprzeczył mu towarzysz. — To wcale nie jest palma, to wąż — przecież on właśnie obmacywał trąbę. Pokłócili się i tak rozgniewali na siebie nawzajem, że rozeszli się na zawsze w różne strony, każdy pewny swego. Przecież żaden z nich nie mógł pojąć i zrozumieć tego, co stanowi całość, czyli całego słonia, bo żeby go zobaczyć i ocenić, trzeba być widzącym… Ci dwaj ślepcy z jakiegoś powodu bardzo przypominają mi współczesną sytuację na Ukrainie, kiedy niektórzy Ukraińcy kłócą się między sobą i rozbiegają w różne strony, próbując każdy ze swojej wieży „obmacać” i ocenić naszą rodzimą ukraińską kulturę. Nie mając wystarczającego wykształcenia i wiedzy, nie chcąc przejąć się porozumieniem ze swoim wyimaginowanym antypodą, leniąc się w końcu otworzyć swoje duchowe oczy na to zjawisko i zrozumieć je w całości (bo do tego trzeba naprawdę dobrze popracować fizycznie i duchowo!), miotają się, opuściwszy głowy, każdy w swoim kącie, i rozdzierają, i dzielą, i szarpią to, co jest niepodzielne i dla każdego święte. Powiedzcie mi, moi drodzy Ukraińcy, którzy macie syna lub córkę — czy choć ktokolwiek z was wpadnie na coś takiego: wziąć swoje własne dziecko i zacząć dzielić je między ojca i matkę, przecież może mieć oczy mamy, a włosy taty, a głos i chód babci, dziadka, a charakter jeszcze kogoś z krewnych? Prawda, że absurd? A czy nie stało się dla was urodzone przez was dziecko obce tylko dlatego, że odziedziczyło jakieś cechy waszej „drugiej połowy” lub jej rodziców? Oczywiście, że nie. Wręcz przeciwnie — powiecie — to dziecko jest nam jeszcze bliższe, ono nas jednoczy jak nic innego, w nie przelaliśmy się my sami całkowicie, ono jest doskonalsze i lepsze od nas obojga. Dlaczego więc przychodzi do głowy rozrywać na części naszą ludową tysiącletnią kulturę, która wchłonęła w siebie najlepsze perły różnych kultur, religii, języków, folkloru, obrzędowości wszystkich żyjących i przemijających na terytorium Ukrainy narodów i narodowości, grup etnicznych, i stworzyła jedną, całościową, niepowtarzalną pod względem piękna i duchowości kulturę, którą nazywamy ukraińską tradycyjną. I przede wszystkim takim absurdalnym „jabłkiem niezgody” na dzień dzisiejszy jest bezsensowny spór o „pogaństwo” jako rzekomo swoje, rodzime, i „chrześcijaństwo” jako rzekomo obce, narzucone. Słuchając sporów, jakoś zrozumiałam, że okazuje się, iż nikt nie wie dokładnie, czego broni i co krytykuje, co zamierza odrodzić i co odrzucić. Słuchając tak zwanych „pogan” (poganami jesteśmy wszyscy w pewnym stopniu, a tu jeszcze pojawili się jacyś sztucznie wytworzeni „pseudo” czy „neopoganie”), jestem przykro zdziwiona tym, że okazuje się, iż oni sami nie wiedzą, czym jest to pogaństwo, a cała ich kompetencja sprowadza się do ataków na chrześcijan, a zatem stacza się w sferę walki z Bogiem lat 20. XX wieku, a czasem nawet gorzej — do antysemityzmu, a w planie duchowym — do satanizmu. Dlatego chcę od razu odciąć się od takich bojowników z Bogiem, którzy, wylewając kąpiel, pragną wyrzucić z balii dziecko — ja, będąc naukowcem, który już ponad 25 lat bada naszą tradycyjną kulturę ludową, a także będąc prawosławną chrześcijanką, nie pragnę i nie uważam za konieczne spierać się z ludźmi innej kategorii wagowej, którzy występują na poziomie sekciarstwa. Ale za swój święty obowiązek uważam zwrócenie się do wszystkich rozsądnych czytelników „Słowa Proświty”: nauczycieli, studentów, uczniów, prawdziwych patriotów Ukrainy, którzy naprawdę kochają i chcą znać doskonale jej język, folklor, sztukę, zwyczaje i obrzędy, wierzenia, religię — całą kulturę duchową oraz jej wielkich orędowników, twórców i badaczy — z cyklem artykułów poświęconych tej tematyce. Wypełniając przykazanie Chrystusa, które i mnie dotyczy, chcę nieść wam światło (bo i samo słowo „Proświta” stamtąd właśnie pochodzi!), a przede wszystkim światło swojej wiedzy, które odkryje wam te głębie jasno i prosto, tak, jak odkryły się one przede mną samą — bez przymilności i fałszu, bez sztucznych mądrości i pysznej pseudonaukowości, która w ciągu ostatnich 15 lat opanowała umysły naszej patriotycznej inteligencji i sprowadziła ją na manowce, w te sfery, o których już wspomniałam, a co jeszcze straszniejsze — poróżniła wielu, odwróciła od prawdziwych badań naukowych nad źródłami naszej historii, języka, kultury, od szczerej i aktywnej pracy na rzecz naszego państwa i narodu, od realnego rozumienia przeszłości i teraźniejszości — i wszystkich tych utalentowanych i silnych pracowników rzuciła do walki z wyimaginowanym wrogiem, a w rzeczywistości, w planie duchowym — z samym sobą, z własną ŚCIEŻKĄ ŚWIATŁA I MIŁOŚCI O. O. Muraszko „Zwiastowanie”. 1907–1908 r.
duszą. Żal mi do płaczu, bo to naprawdę dobrzy ludzie, którzy gorąco kochają Ukrainę, ale przyjąwszy sobie za zasadę „oko za oko, ząb za ząb”, nie rozumieją, że bez boskiej miłości, która wypełnia wszystko, dzięki której świat się trzyma, niczego tworzyć nie możemy — ani państwa, ani sztuki, ani samych siebie. Świat miłością stworzony, jeszcze nie było ani nieba, ani ziemi, a już była wieczna miłość Boża, bo Bóg to absolutna miłość, a stworzeni jesteśmy na obraz Boży — więc jakże możemy odrzucać w ogóle miłość. I nie pokochawszy swojego bliźniego (przyjaciela, mieszkańca wsi, współplemieńca, rodaka oraz cudzoziemca), nie jesteśmy zdolni pokochać całego narodu w całości, a zatem i swojej ojczyzny. Nieprawdziwa jest ta miłość, która mówi do swojego brata krwi „oko za oko, ząb za ząb” — nie wierzcie jej, nie prowadzi ona do światła, do prawdy! Prawdziwa jest ta miłość, która duszę swoją kładzie za przyjaciół swoich — i przykłady tej miłości są wam znane (rozejrzyjcie się na zaporoskich kozaków albo na wszystkich tych, którzy walczyli o wolność Ukrainy — oni przebywali w boskiej miłości i złączyli się z nią po śmierci, i tam ze łzami spoglądają na nasz rozłam). Nie może człowiek pokochać ojczyzny niebieskiej, z której wyszedł i w którą wejdzie po śmierci, jeśli nie kocha swojej ojczyzny ziemskiej. Bóg to miłość, a Królestwo Boże, do którego pragniemy wejść, to Królestwo absolutnej miłości. Ludziom, którzy nie mają miłości albo którzy mają miłość fałszywą czy nierozumną, nie znajdzie się tam miejsca… Jakże chcę, żebyśmy wszyscy tam byli… I ci, którzy szczerze wierzą, i ci, którzy się mylą… Wiecie, co wam powiem? Jakieś takie objawienie na mnie naszło… Ja naprawdę kocham Ukrainę od dzieciństwa, całym swoim uczuciem, myślą, sercem, każdą komórką duszy i ciała… Kocham jej pieśni, których znam od dzieciństwa bez liku. Kocham bajki, legendy, całą niezwykłą twórczość ludową. Kocham ludzi, od których zapisywałam to wszystko — ich rozświetlone dziwne twarze, podobne do oblicz świętych (przecież z nich były malowane!), ich zdumiewający życiodajny język, w każdej wsi inny, szczególny… Kocham niewiarygodne piękno przyrody (szczególnie z jakiegoś powodu Czerkaszczyznę, Roś i Kijów z jego górami, i Dniepr), kocham niepowtarzalną sztukę: hafty, pisanki, cały koloryt ludowego stroju; kocham nasze święta, kocham kolędować, szczodrować, śpiewać wiosenne pieśni, pleść kupalskie wianki… Wszystko to jest moje rodzinne, jestem cała utkana z tego jak płótno… A co znaczy dla mnie Wielkanocna noc w cerkwi, kiedy zaśpiewają „Chrystus zmartwychwstał!”, kiedy radość święta, zdaje się, przenika całą przestrzeń… Ale wszystko to — Ukraina ziemska, widzialna, zwyczajna dla nas wszystkich… Lecz jest jeszcze jedna Ukraina — to Ukraina niebieska, z której wyszliśmy i do której idziemy. Ukraina niebieska — dla mnie to nasi przodkowie, którzy budowali i bronili jej i zamysłem swoim zapalają nas. To ci książęta, którzy byli u źródeł naszej państwowości — i książę Włodzimierz, i księżna Olga, i Jarosław. To ci pierwsi ruscy święci, którzy swoim wyczynem całą ziemię naszą oświecili — przede wszystkim święci kijowsko-pieczerscy, którzy wtedy i teraz modlitwami swoimi trzymają nas wszystkich. To ci kronikarze, którzy przynieśli nam słowo oświaty, naszą literaturę i piśmiennictwo. To ci męczennicy i świętomęczennicy, którzy zginęli „za wiarę prawosławną”, broniąc Ukrainy przed najazdem Tatarów i Turków. Relikwie ich spoczywają obecnie w soborach i klasztorach. To, wreszcie, nasi zaporoscy kozacy, którzy też kładli swoje życie za wiarę i za Ukrainę. Ich też zaliczyłabym do zastępu męczenników, wszak oni całkiem świadomie szli na śmierć „za przyjaciół swoich”, okrzyk bojowy u nich był, jak pisze akademik D. I. Jawornycki, taki: „Kto chce za wiarę chrześcijańską być posadzonym na pal, kto chce być ćwiartowany, łamany kołem, kto gotów ścierpieć wszelakie męki za święty krzyż, kto nie boi się śmierci, przystawaj do nas!” Co to jest? To — świadome kroczenie na śmierć za Ukrainę i za Chrystusa, godne chwały, i chwała ich rozbrzmiewa nie tylko wśród nas, potomków, ale i w Bogu! Nasza Niebieska Ukraina — to wszyscy ci święci, poczynając od Hilariona, Piotra Mohyły, Dymitra Rostowskiego
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
go (i wielu innych), którzy nieśli nam światło nauki, literatury, duchowości, i nie tylko nam, ale i całemu światu słowiańskiemu (a jeśli chodzi o Piotra Mohyłę — to i całemu światu prawosławnemu)! Czy myślicie, że może nie weszły do niej te miliony zamordowanych w tatarskiej i tureckiej niewoli, w Baturynie, w Petersburgu, na Siczy, na Syberii, w stalinowskich łagrach, w głodomorach, wojnach, ci, którzy w latach 20. życia swego nie szczędzili, by ratować cerkiew czy dzwon, czy cudowną ikonę przed bezbożnikami i ateistami? Wszyscy oni spoglądają na nas z Niebiańskiej Ukrainy, czekają na naszą miłość i nasze przybycie! Widzę tam zastępy wojowników UPA, którzy krwią swoją obmyli nie tylko własne grzechy, ale i całe sumienie naszego narodu, oraz wszystkich posłuszników Cerkwi Prawosławnej XX wieku — to za nich, za ich czyny i modlitwy Pan darował nam teraz państwo, którego nie umiemy ani chronić, ani budować, bo miłości nie mamy… A ci, którzy teraz żyją, którzy zachowali wiarę w Boga, i w Ukrainę, i w swój naród, nie pragnąc ani zysku, ani szacunku, ani nagrody, skromnie pracują dla jej przyszłości: pracą, twórczością, modlitwą odradzając ducha rodzimego narodu, którzy stoją obok mnie w świątyni, którzy pewnie i nieustannie walczą z jakimkolwiek złem — zwykli prości ludzie, nauczyciele, artyści, po prostu patrioci, po prostu uczciwi ludzie, sprawiedliwi, którzy żyją w pokoju — oni są również naszą Niebiańską Ukrainą, oni jeszcze tutaj przebywają, obok nas, tacy sami jak my — ale oni jednocześnie już tam są i prowadzą nas drogą miłości. I my przyjdziemy do naszej Niebiańskiej Ukrainy ścieżkami przykazań Bożych, ścieżkami światła, miłości, sprawiedliwości, duchowości — bo my z niej wyszliśmy, my nią jesteśmy tutaj, na ziemi, i my do niej wejdziemy, a innej drogi nie ma… BUDOWNICZOWIE TRADYCYJNEJ KULTURY Więc kim jesteśmy — poganami czy chrześcijanami? Nasza wiara — pogańska czy chrześcijańska? Nasza kultura — pogańska czy chrześcijańska? Czym jest ukraińskie pogaństwo i ukraińskie chrześcijaństwo? Naszą kulturę ludową porównałabym do pięknego wzoru, wyszytego czerwonymi i czarnymi nićmi, które zlały się w dziwacznym splocie, tworząc boską harmonię kolorów, linii i form. Odejmijmy jeden kolor, czerwony… Okaże się, że wzór jest niepełny, pozbawiony sensu, nie mówiąc już o harmonii, a zatem to samo stanie się, jeśli zabrać kolor czarny… Po co mędrkować — czy nie lepiej cieszyć oko tym, co odwiecznie, jak niebo i ziemia, jak ogień i woda, jak ciepło i chłód, noc i dzień, skazane jest na bycie razem. Więc nie ma co mędrkować nad tym, że dwa elementy naszej tradycyjnej kultury — pogaństwo i chrześcijaństwo — w boskiej harmonii i nierozerwalnej jedności skazane są na bycie razem. Oczywiście, kto bada i kocha kulturę ludową, ten wyraźnie widzi każdy element z osobna i wszystko jest w niej zrozumiałe i proste. I jak potężne drzewo rośnie nie z jednego korzenia, a wypuszcza ich mnóstwo w głęboką ziemię, lecz gdy choć jeden odciąć, biednieje i zaczyna schnąć, tak i nasza kultura korzenie swoje puściła w różne kultury różnych narodów i tam się żywiła, ale my tych korzeni z zewnątrz nie widzimy, chyba że rozkopiemy i zbadamy — co też robili dziesiątki, a może i setki etnografów, folklorystów, historyków sztuki, językoznawców, literaturoznawców, począwszy od Mychajła Maksymowycza aż po nasze dni. Mieli oni dwie drogi badania ukraińskiej kultury. Pierwsza polegała na zbieraniu pierwotnego materiału. W ciągu XIX—XX w. zebrano i wydano dziesiątki, a może i setki tomów zapisów folklorystyczno-etnograficznych — pieśni, dum, legend i podań, bajek, opisów obrzędów kalendarzowych i rodzinno-bytowych, zwyczajów, mitologii itp. — na których opierały się późniejsze badania teoretyczne. Wystarczy wymienić takie wybitne nazwiska jak Pantełejmon Kulisz, Mykoła Kostomarow, Marko Wowczok i Opanas Markowycz, Izmaił Sreznewski, Mychajło Drahomanow, Łesia Ukrainka, Mykoła Łysenko, Kłyment Kwitka… Sam Wołodymyr Hnatiuk zebrał i uporządkował dwadzieścia tomów twórczości ludowej, a Pawło Czubynski — siedem tomów z całej Centralnej Ukrainy… A ilu było lokalnych zbieraczy — nauczycieli, księży, wiejskich pisarzy, którzy zbierali pierwotny materiał i przesyłali go do różnych towarzystw naukowych… Gdyby całe to dziedzictwo teraz wydać ponownie tak, aby mógł z niego korzystać każdy uczeń, o jakich atakach obcych mogłaby być mowa. Ci zbieracze byli pierwszymi i najgłębszymi znawcami naszej tradycyjnej kultury, oni też byli pierwszymi budowniczymi, a ich wkłady — kamiennymi fundamentami, na których stoi nasza nauka, folklorystyka i etnografia. Druga droga — droga badań teoretycznych: opracowanie pierwotnego materiału, porównanie go z materiałem innych sąsiednich, a nawet dalekich narodów, opracowanie odpowiedniej literatury, która dawała klucze do głębszego zrozumienia tych, wydawałoby się, prymitywnych wzorców folklorystycznych i obrzędów, ich obrazów, symboliki, ich ogólnosłowiańskich, a nawet ogólnoindoeuropejskich korzeni… I okazało się, że nasza twórczość ludowa wcale nie jest autonomiczna, chociaż ma swoje lokalne, właściwe tylko Ukraińcom cechy artystyczne. A jeśli jeszcze włączy się materiał z nauk pokrewnych… Przecież język, pieśń, obrzęd, zwyczaj — to składowe jednego światopoglądu, nierzadko przechowują informacje o tym samym przedmiocie… Dlatego też nie dziwi, że większość wybitnych teoretyków folkloru, etnografii, językoznawstwa, prawdziwych światłych umysłów nauki nierzadko posługiwało się materiałem różnych dziedzin, aby złożyć całościowy obraz tego czy innego przedmiotu, badali ukraińską kulturę w kompleksie. Do takich światłych umysłów należy przede wszystkim akademik O. O. Potebnia — językoznawca, folklorysta, etnograf. I jego uczeń, akademik M. F. Sumcow, historyk, etnograf, folklorysta, akademik D. I. Jawornycki. Albo już nasz współczesny — I. I. Ohijenko… Ci ludzie mają w swojej bibliografii setki artykułów naukowych, rozpraw, monografii, zbiorów folklorystycznych, każdą z tych postaci nawet trudno teraz ogarnąć… Byli oni zbieraczami, wydawcami i badaczami naszej twórczości ludowej i naprawdę mieli duchowe oczy, by zobaczyć i przyjąć tego „słonia” w całości. Ich badania teoretyczne bazowały nie na własnych wnioskach, a na konkretnym materiale i na szerokiej bazie teoretycznej. Dlatego ich prac nikt nie może poddawać jakiejkolwiek wątpliwości czy cenzurowaniu. Chociaż nauka już wtedy miała pewne kierunki i szkoły, które w czymś się przecinały, a w czymś różniły, jednak bezsprzecznie uzupełniały się nawzajem, bo w każdej z nich była część prawdy, wszystkie one uzupełniały się nawzajem. Mam na myśli trzy główne szkoły w folklorystyce: mitologiczną, historyczną oraz szkołę migracyjną, czyli wędrownych wątków i obrazów. Szkoła mitologiczna badała symbolikę, obrazy mitologiczne i wątki, znaczenie obrzędów itp., historyczna uzupełniała ją, śledząc związek tych samych obrazów mitologicznych, symboli z ukraińską historią, na przykład epoki książęcej i kozactwa, migracyjna zaś śledziła wędrowanie tych samych obrazów, symboli, wątków od narodu do narodu, porównując je między sobą i szukając pierwowzorów… Zatem cała nauka XIX—XX w. była całkowicie harmonijna, takimi samymi harmonijnymi byli i jej twórcy. Badając ukraiński folklor, etnografię, oni absolutnie nie F. M. Humeniuk. „Poetka ludowa Marusia Czuraj”. 1986 r.
zadawali sobie pytanie, jaką wiarę wyznawać, czy ta wiara jest obca, czy swoja, czy należy odrodzić pogaństwo, czy chrześcijaństwo — na tle wszystkiego, co powiedziano, uwierzcie, absurdalne są nawet myśli o tym… Takie problemy pojawiają się przed ludźmi, którzy są dalecy od prawdziwej nauki, a także od religii. Wiadomo, że fermentacja zaczyna się od braku cukru. Tak samo fermentacja umysłu zaczyna się od braku wiedzy… 70 lat ateistycznego reżimu odebrało nam wiedzę, wiarę, religię — a także naukę. Nauka za władzy radzieckiej stała się sprawą elitarną, większość prac naukowych (a tym bardziej — zakazane przez komunistów dziedzictwo folklorystów XIX w.) były niedostępne dla szerokich kręgów, straszny był system edukacji, folklor stał się przedmiotem prześladowań… Nic więc dziwnego, że głodne ukraińskie społeczeństwo pod koniec lat 80. — na początku lat 90. rzuciło się na pierwszą lepszą świeżą informację o świecie, człowieku, tradycjach… Ale znowuż czasy reżimu Kuczmy zamknęły krany prawdziwej nauce — umierały czasopisma i gazety, naukowcy, będąc na granicy przetrwania, nie mieli możliwości publikować swoich prac… I zgłodniałe umysły naszych rodaków opanowali wszelkiego rodzaju okultyści-ekstrasensi, astrolodzy, wróżbici, uzdrowiciele, „duchowi” nauczyciele oraz… pseudonaukowcy, którzy, przeczytawszy jeden-dwa artykuły wątpliwych zagranicznych „teoretyków” (w rodzaju L. Syłenki, W. Szyjana, Ju. Szyłowa), sfermentowali umysłami i doszli do tego, że zaczęli „prorokować” i „oświecać” „swój” naród „naukowymi” pracami, które nie mają nic wspólnego z nauką, której osiągnięcia całkowicie odrzucili, a także całą bazę źródłową, a graniczą z okultyzmem i całkowitym ignoranctwem. A społeczeństwo kupiło się na kuszące idee, społeczeństwo poddało się manipulacji! A gdzież naturalne poczucie patriotyzmu? Dlaczego by nie rzucić idei, na przykład, że nasze kolędy… mają 40 tysięcy lat… Przyjemnie, prawda?.. A co tu było 40 tysięcy lat temu — kto wie, ogólnej geologii w szkołach nie wykładają, zresztą w uczelniach wyższych także… Albo że nasze kozactwo… ma 7 tysięcy lat… No, dlaczego by nie? Czyżby ktoś z przeciętnych obywateli wiedział, jakie ludy zamieszkiwały tu 7 tysięcy lat temu — archeologii także nie w każdej uczelni wyższej wykładają, a jedynie na wydziale historycznym… Oto niech teraz pospierają się z nami takie filary współczesnej nauki historycznej, jak Łeonid Załizniak, Wołodymyr Baran, Jurij Mycyk, którzy mają nie mniej niż po tysiąc prac naukowych… Piękna idea, która na niczym się nie opiera, wabi i zachwyca, a oto prace naukowe… trzeba się przecież natrudzić, żeby je przeczytać — a wtedy piękna idea rozwieje się… Oto doszliśmy do takiego stanu, że prawdziwa nauka zamieniła się w głos wołającego na puszczy, teraz już czasami nawet naukowcowi opadają ręce: co robić, jak się dokopać… Społeczeństwo zaśmiecone niewiedzą, pseudonauką, nie jest już zdolne przyjąć prawdy… Ale przecież ta prawda jest obok, ona jest w Wiedzy! Studiujmy dogłębnie język ojczysty, jego historię i stan współczesny, twórczość ludową, etnografię, archeologię, historię, literaturę dawną i współczesną, sztukę ludową, religię — i pogaństwo, i chrześcijaństwo — a będziemy najbogatsi. Bo wiedza to światło, a światło prowadzi nas nie manowcami, a utartym szlakiem. Ludmyła IWANNIKOWA, folklorystka, m. Kijów
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nigdzie nie można znaleźć toalety. Oto co wywołuje największy śmiech. A powinno być ostro-społeczne, intelektualnie wysokie, wszak humor to sztuka i powinna być ona nie tylko etyczna, ale i estetyczna. — Wiem, że Pan zawsze „z szablami w dłoni” atakuje wszelkie nieprawidłowości, ale przecież istnieje problem z redaktorami, którzy asekurują się, obawiają lub po prostu przestrzegają określonych zasad ideologicznych. Jak Pan „przebija” swoje utwory? — Ma Pan rację. Zawsze idę z otwartą przyłbicą. Nawet w czasach radzieckich nie krzywiłem duszy, pisałem ostro. Kiedy redaktor mówił mi: „Chce Pan, żeby mnie jutro zdjęli z pracy?”, niosłem utwór do innego redaktora. Kiedy coś wyrzucano z książki, po cichu wstawiałem to do innej książki. Nie krzyczałem, że jestem odważny i pryncypialny. Są bardzo wielcy satyrycy w cudzysłowie, którzy z patosem ogłaszają: „Chcę napisać o tym, chcę pokazać to…”. O jednym takim napisałem nawet humoreskę „Arcydzieło za woalką”, która dała tytuł książce. Woalka jest, a arcydzieła nie ma, tylko gadanie o nim. Arcydzieło trzeba najpierw stworzyć, a potem wokół tej woalki rozpowiadać. Wcześniej była surowa cenzura, teraz niby nie zalezymy od cenzury, ale za każdym wydawnictwem stoi określony właściciel. Redaktor, oczywiście, wykonuje tę „muzykę”, którą mu zamawiają. A ja mam tylko swoją „muzykę”. Dlatego działam według starej zasady: w jednym miejscu odmówili, niosę do innego. Zderzyłem się z ciekawym szczegółem. Jedna z gazet zaprosiła mnie do współpracy („chcemy naświetlać ostre tematy”). Zacząłem naświetlać ostre tematy, ale, że tak powiem, w określonej płaszczyźnie. Jak tylko zwróciłem satyryczne ostrze przeciwko bezczelnym najazdom naszego wschodniego sąsiada, od razu mi powiedziano: o tym nie trzeba. Czyli dopóki krytykowałem swoich mankurtów, walczyłem o język, o kulturę, nawet zahaczałem o syjonistów, którzy pozwalali sobie szkalować nasze ideały, wszystko było dobrze. Kiedy jednak zahaczyłem o wielkoruskiego szowinistę, zacząłem otwartym tekstem mówić prawdę, od razu — zakaz! A dla mnie nie ma tabu, dla mnie podłość to wszędzie podłość, będę ją bił i wśród swojej braci, i wśród obcej, dla mnie nie istnieją ograniczenia, wiem, że muszę walczyć przeciwko chorobie. A nosicielem może być Ukrainiec, Żyd, Rosjanin, Chińczyk, O ZDOBYCIE NAGRODY NARODOWEJ imienia TARASA SZEWCZENKI
Tłumaczenie maszynowe
Prezydium Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy wysunęło Jewhena DUDARA do zdobycia Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki za dwutomowy wybór utworów „Galeria cudotwórców” (2003). Z nominowanym spotkałem się w jego kijowskiej „celi” — w jednopokojowym mieszkaniu przy ulicy Harmatnej (pewnie nie bez powodu ten wojownik mieszka na ulicy o właśnie takiej nazwie). Nawiasem mówiąc, w „Galerii cudotwórców” autor tak się rekomenduje: „Postać. Literacko-artystyczna. I odrobinę społeczno-polityczna. Wielkość — 168 centymetrów (bosy). Waga społeczna — 60 kg (nagi). Urodził się, jak wszyscy. Rósł, jak wszyscy. Jadł mniej, niż wszyscy. Spał mniej, niż wszyscy. Uczył się więcej, niż wszyscy. Pracował więcej, niż wszyscy. Dlatego został satyrykiem. Dziewczęta kochał (i kocham) bardziej, niż wszyscy. Dlatego w duszy — liryk”. Do tego dodajmy, że Dudar Jewhen Mychajłowycz urodził się 24 stycznia 1933 r. we wsi Ozerna w rejonie zborowskim obwodu tarnopolskiego. Zasłużony działacz sztuki Ukrainy (1993), laureat nagrody literackiej imienia O. Wyszni (1985), laureat międzynarodowej nagrody imienia P. Orłyka (1995), laureat nagrody imienia M. Hodowancia (1997), laureat nagrody imienia P. Sahajdacznego (2000). Autor ponad dwudziestu książek i licznych publikacji w periodykach. Poszczególne jego utwory były tłumaczone na wiele języków świata. Jest znakomitym wykonawcą swoich utworów. Ponad dziesięć tysięcy występów, wieczorów autorskich, spotkań radiowych i telewizyjnych — to jeszcze jedna jasna i nie mniej ważna strona twórczego dorobku znanego satyryka. Jewhen Dudar jest kierownikiem artystycznym Ogólnoukraińskiego festiwalu humoru i satyry „Wiśniowe uśmiechy”. Za walkę swoimi utworami przeciwko reżimom totalitarnym pisarz został nagrodzony „Złotym Medalem Tarasa Szewczenki” (Związek Wyzwolenia Ukrainy, Australia, 1990).
— Jewhenie Mychajłowyczu, jak Pan odnosi się do twierdzeń, że ukraińscy satyrycy i humoryści wymierają? — Dość często słyszę takie opinie. Są ludzie, którzy nawet celowo je rozpowszechniają, bo chcą, żeby satyrycy rzeczywiście powymierali, żeby normalni ludzie powymierali, żeby patrioci Ukrainy powymierali — czyli żeby zniknęli ci, którzy niosą kod ukraińskiego narodu. Komuś zależy na tym, żeby ukraińskiego pisarza nie było widać na ekranach telewizorów i prawie nie słychać w radiu, nawet na kanale „Kultura” w audycjach radiowych „Od soboty do soboty”, „I znowu spotkanie” ciągle rozbrzmiewają te same, bez rodu i plemienia „żarciki” z anegdotami. Może Pan zauważyć: „Gordon zaprasza działaczy kultury”. Ale przecież sam Pan wie, kogo on zaprasza: zazwyczaj nie ukraińskiego twórcę, a kogoś „stamtąd”, a jeśli tutejszego, to z przechyłem na nieukraińskość. Ukraińscy twórcy praktycznie nie mogą promować swojej twórczości w radiu czy telewizji, które obecnie mają najpotężniejsze możliwości. Oto przed Panem mój dwutomnik, który wyszedł w tysięcznym nakładzie. Co to jest tysięczny nakład dla czterdziestu sześciu milionów populacji? Mizeria! Kto to przeczyta? Zrozumiałe, że pewien kanał telewizyjny taką audycją, jak na przykład „Nowinki literatury”, „podciągnąłby” sytuację. Ja sam, szczerze mówiąc, nie odmówiłbym prowadzenia audycji „Nowinki satyry”. Ale do tego potrzeba nie tylko mojej chęci. Jako dyrektor artystyczny festiwalu humoru i satyry „Wiśniowe uśmiechy” objechałem prawie wszystkie obwody Ukrainy, gdzie przeprowadziliśmy konkursy eliminacyjne. Wcześniej nie udawało się tego robić, bo zazwyczaj u nas sponsoruje się kolana lub pępki na scenie. Lecz oto wreszcie dzięki deputowanemu Rady Najwyższej Wołodymyrowi Stretowyczowi, który kocha humor i troszczy się o niego, sprawa ruszyła z miejsca. Wykryto bardzo wielu utalentowanych dzieci, młodzieży, dojrzałych humorystów, o których nie wiedzą czasem nawet na miejscu. Z drugiej strony, niby nie ma ukraińskiego repertuaru. Wschodnia Ukraina jest zafiksowana na Pawle Hłazowym i „hłazowizmach” (czyli piszą pod niego). Na Zachodniej Ukrainie zafiksowali się na Wołodymyrze Puszkariowie, który napisał humoreskę o tym, jak wujek przyjechał z Ameryki i nie mógł... mnie to nie interesuje, mankurt to mankurt, szowinista to szowinista. Znam wielu, którzy z biało-błękitnych przemalowywali się na pomarańczowych, a później — odwrotnie, albo na coś szaro-buro-malinowego. Ci ludzie mają patologiczny, że tak powiem, węch na pieniądze. A powinna być cześć, sumienie i godność twórcy. Inaczej, zasypany tymi pieniędzmi, w nich i zdechniesz, wybaczcie. — A co to za historia, kiedy Pana książka, wydana w stutysięcznym nakładzie, została zniszczona? — Zdążyli zniszczyć siedemdziesiąt tysięcy. Nazywała się ta dość solidna pod względem objętości książka „Spodnie z Hondurasu”. Składała się z bardzo ostrych utworów, jeden z nich dotyczył wielkiej persony z administracji prezydenckiej. Wcześniej, kiedy ten utwór został wydrukowany w „Wieczornym Kijowie”, „z góry” zadzwonili: „Co wy sobie pozwalacie?”. Zatem ze składu wykradli lwią część nakładu książki i spalili w piecach szóstej elektrociepłowni. Potem, ile bym się nie dobijał, służby śledcze milczały i po cichu wszystko spuszczały na hamulce. Dowiedziałem się, dokąd prowadzą ślady, ale ludzie, którzy o tym opowiedzieli, prosili mnie: „Jewhenie Mychajłowyczu, mamy dzieci, rodziny, błagamy Pana, nie ruszaj tego gniazda”. — Niemało wydarzeń w Pana opowiadaniach dzieje się na chutorze Mozambik. Co to za chutor z taką dziwną nazwą? — Rzeczywiście, dlaczego chutor Mozambik? A nie hacjenda, na przykład? Rzecz w tym, że ja bardzo nie lubię głupiego małpowania. Kiedyś dawno temu wyświetlano brazylijski serial i wszyscy u nas zaczęli mówić: „Hacjenda, hacjenda”. Miałem wtedy chatę we wsi Hałynka w obwodzie kijowskim, starą, drewnianą, krzywą, myszy biegały to po łóżku, to po mnie. Trzeba było coś nowego budować, ale finanse śpiewały romanse. Przecież ja nie jestem szulerem, jak na przykład jeden spryciarz, który, ledwo zostawszy redaktorem wpływowego czasopisma, wystawił sobie daczę, albo jak drugi spryciarz, który objął wydawnictwo i przywłaszczył całą powierzchnię mieszkalną przeznaczoną dla kolektywu. Ja również nie należę do tych „maestro”, którzy umieją zapoznawać się z wpływowymi ludźmi i doić ich. Co prawda, w swoim czasie zaproponowano mi w spółdzielni pisarskiej w Konczy-Zaspie działkę ziemi: „Macie miejsce, budujcie się”. Odpowiedziałem: „Wybaczcie, nie wezmę, nie mogę. Po pierwsze, musiałbym całe życie pracować na budowę, po drugie, żyć między talentami — zbyt ciężko, lepiej sobie kupię w zwykłej wsi chatę, a z talentami będę się spotykał tylko na zjazdach albo podczas jakichś zebrań”. Jednym słowem, za niewielkie pieniądze kupiłem chatkę we wsi Hałynka, którą z jakiegoś powodu żartobliwie nazywałem Hondurasem, tam też napisałem znaną książkę „Spodnie z Hondurasu”. Potem rozpoczęły się wszelkie życiowe kolizje, tę okolicę pokryła plama radiacji, trzeba było zmieniać dyslokację. Jakoś występowałem we wsi Kożanka w rejonie fastowskim, bardzo spodobało mi się luksusowe jezioro, przecież jestem wędkarzem, spodobali mi się ludzie. Kiedy mnie zapytano: „Co by Pan chciał w najbliższym czasie?”, odpowiedziałem: „Kupić w waszej wsi chatę”. Szybko znaleźli mi niedokończoną, po dwóch tygodniach kupiłem, jakoś dokończyłem i w ten sposób mam chatę w Kożance. Z czasem tę wieś nazwałem żartobliwie „chutor Mozambik”. Tutaj znowuż była swoją drogą historia. Jakoś w Pałacu „Ukraina” podczas festiwalu „Wiśniowe uśmiechy” rozmawialiśmy z Pawłem Hłazowym. On mówi: „Ma Pan bohatera Wanię Mołdawana. Dlaczego by Pan nie zrobił go stałym bohaterem?”. Odpowiedziałem: „Pawle Prokopowyczu, stały bohater się znudzi, trzeba, żeby byli różnorodni”. Ale z czasem życzenie Hłazowego w pewnej mierze się spełniło, jeden z moich bohaterów Hawryło niby uciekł do afrykańskiego Mozambiku i pisze stamtąd listy. Potem Mozambik przekształcił się w chutor Mozambik, a Hawryło okazał się zwykłym Ukraińcem, który mieszka na brzegu wymyślonej Limpopo. Powoli z mojej inicjatywy fabułę o chutorze Mozambik pokazywali w telewizji, wspominali w radiu, na mojej wizytówce napisano „chutor Mozambik”. Doszło do tego, że chcieli się ze mną spotkać pracownicy konsulatu Mozambiku… Oto w ten sposób trzynaście lat temu „zameldowałem” Afrykę w Europie, wtedy w naszym kraju był straszny chaos. Zresztą i dziś dziwne skakanie, idiotyczne okrzyki w Radzie Najwyższej czasem nie różnią się od małpich, no, może tylko tym, że ich nosiciele tak już utyli, że nie mogą zmieścić się w parlamentarnych fotelach, trzeba je poszerzać. Jakoś kamera uchwyciła, jak jeden komunista, który kiedyś krzyczał: „Precz z tłustymi kotami!”, nijak nie mógł wyciągnąć swojego dobra z fotela. W tym sensie nam, zapewne, daleko do subtelnej Afryki.
— Pamiętam Pana opowiadania z czasów radzieckich, były one bardziej humorystyczne, liryczne, obyczajowe. A obecnie bardzo wyczuwalny jest przechył w stronę polityki, publicystyki. Czy to potrzeba chwili? — Wróćmy do początku lat dziewięćdziesiątych. Kiedy przeprowadzano referendum w sprawie niepodległości, strasznie przeżywałem i prosiłem, błagałem Boga, żeby chociaż 51% ludzi zagłosowało za niepodległością. Stałem przy oknie mieszkania i patrzyłem, czy ludzie idą do lokalu wyborczego. Złożyłem sobie obietnicę: jeśli Pan Bóg pomoże, świadomość narodowa się obudzi i Ukraińcy zagłosują za niepodległością, to wtedy porzucę satyrę, zajmę się tylko humorem, będę rozśmieszał rodaków. Ale stało się tak, że ja, przeciwnie, mniej zacząłem rozśmieszać, a zacząłem wzywać do narodowego sumienia. Satyryk to taki sam lekarz. A porządny lekarz nigdy nie powie choremu (jeśli operacja jest skrajnie konieczna): „Zaleczaj chorobę okładami, nalewkami albo tabletkami”. On powie: „To trzeba natychmiast wyciąć”. Będzie boleć, ale życie jest tego warte. Potrzeba radykalnej ingerencji w wydarzenia zmusza do bycia satyrykiem politycznym. Chociaż uzbierało mi się niemało rozpoczętych utworów humorystycznych, muszę reagować na zło dnia. Oto na przykład natrafiłem na program telewizyjny, w którym brał udział deputowany rosyjskiej Dumy, ukrainofob Zatulin. On przecież dosłownie pluje na Ukrainę, po chamsku oskarża nas o wszystkie grzechy. No jak można, mając godność narodową, spokojnie przyjmować takich chamów, którzy depczą naszą kulturę, historię! Zatulin wrzeszczy coś o Flocie Czarnomorskiej. To zabierzcie tę flotę i idźcie sobie, kto was trzyma… „Auf Wiedersehen”, jak mawiał Witia Carapkin z chutoru Mozambik. — Jewhenie Mychajłowiczu, żeby nie powstało wrażenie, że jest Pan bardzo wojowniczym satyrykiem, proszę opowiedzieć o śmiesznych przypadkach, które się Panu przytrafiły. — Życie jest w ogóle tragikomiczne. W tym samym „Mozambiku”, na przykład, taki przypadek się zdarzył. Jakoś kolejny raz znacząco wzrosły ceny. Mała dziewczynka pochwaliła mi się: „Wujku Żeniu, jak dobrze, że mojemu tacie wybili zęby przed pierwszym kwietnia, bo po pierwszym kwietnia byłoby już drożej”. Albo takie. Lubię majsterkować. Przy tym uwielbiam gwoździe, na-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nawet z Kanady przywoziłem. Ktoś wiezie jakieś wartości, a ja gwoździe. Przyjaciele bywa, że żartują: “Żeńka, gwoździe są!”. Wiadomo, jeśli są gwoździe, to trzeba je gdzieś wbić! Wspominam, jak w moim dzieciństwie ojciec robił bramę. Poprosiłem: “Tatusiu, dajcie, trochę pobiję”. Ojciec dał jakąś deskę, dwa gwoździki. Ale mnie się chciało wbić w bramę. Wstałem w środku nocy, znalazłem gwoździe i przy jasnym księżycu powbijałem je w bramę... Myślę, że ojciec domyślił się, dokąd idę, ale nie zatrzymał mnie, żeby nie pozbawiać mnie radości. Kiedy się wyspałem, przyszedłem do bramy, tych gwoździ już nie było — ojciec powyciągał je obcęgami. Miłość do gwoździ z latami nie słabnie. Jakoś na strychu domu stukam — pokoik robię. Okno otwarte, widzę: mężczyzna z kobietą idą na pociąg podmiejski. Kobieta mówi: “Oj, Mychajłowyczu, pomagaj Boże. Co Wy bez końca stukacie i stukacie, nawet nocami?”. Odpowiadam: “A wiecie, zabijam ciało”. Ona nie zrozumiała od razu. Mężczyzna jej wyjaśnił. A kobieta: “O Boże, i tutaj niesprawiedliwość! Jeden co noc ją zabija, a u drugiego jeszcze się nie narodziło, a już zdechło”. Chłop stoi jak opluty, wtedy krzyczy: “Pielmieni trzeba gotować!”. Oto wam humor i tragedia. — Czego nowego można oczekiwać od Dudara-pisarza? — Pracuję nad książką, którą, Bóg da, do lata skończę. Tam i humor, i filozofia. Pracuję także nad satyrycznym opowiadaniem. A w ogóle, często reaguję pamfletami na bieżące sprawy. Na przykład, znów wpadł mi do głowy temat o zdradzie interesów narodowych. Spójrzcie na taki paradoks: te frakcje w Radzie Najwyższej, które stale lobbują na Ukrainie rosyjskie interesy narodowe, obalają ukraiński rząd dlatego, że on, zawierając z Rosją umowę o gazie, zdradził “interesy narodowe Ukrainy”. Wyobrażacie sobie? No jak można tak bezczelnie, podło, cynicznie wieszać makaron narodowi na uszy? Wczoraj w radiu na żywo zapytano mnie: “Dlaczego by, Jewhenie Mychajłowyczu, nie zrobić tak, żeby choć raz w tygodniu Wy w Radzie Najwyższej czytali swoje utwory?”. A ja odpowiedziałem: “Wiecie, ja w domach dla obłąkanych nie występuję, dlatego że obłąkani — to chorzy ludzie, ich nie przewychowasz, a satyrę odbierają po swojemu, ona ich nigdy nie dotknie, a jeśli dotknie, oni i tak jej nie zrozumieją”. Nie chcę powiedzieć, że w naszej Radzie Najwyższej wszyscy są obłąkani, ale kim są ci, którzy grożą Ukraińcom osinowymi kołkami, na których można wieszać? Naród kiedyś wybuchnie, przyjdzie do Rady Najwyższej i wszystkich wyniesie i porozkłada — jednych w prawo, drugich w lewo, i na tym skończy się ich kariera polityczna. Człowiek nie może cierpliwie znosić tego, że mu stale następuje się na gardło, nie ma czym oddychać. A nam stale następuje się na nasze narodowe gardło i przy tym jeszcze mówią, że naszych interesów narodowych bronią. To już nie kłamstwo, a zbrodnia. Zwrócę uwagę na taki “szczegół”: naszych niewolników w Radzie Najwyższej zabolało, że kierownik Naftohazu Ukrainy Ołeksij Iwczenko w Rosji mówił przez tłumacza w języku ukraińskim. Płakali w Radzie Najwyższej: “No jak tak można obrażać ruskich?”. Kiedyś Lenin powiedział: “Niewolnik, któremu ślinka cieknie, kiedy wychwala swoje niewolnicze położenie, to chuj i cham”. A oni przecież wyznają swojego brodacza, no choćby to już przeczytali. Oto i mamy histeryczny werdykt: “Zdjąć nacjonalistę”, bo zaczął mówić w ojczystym języku w Moskwie, pokazał swoją godność. — Co by Pan powiedział przyjacielowi-czytelnikowi na koniec? — Słuchajcie rozumnymi uszami, czytajcie rozumnymi oczami i myślcie. W gazetach, czasopismach, książkach wiele piszą, a słowo — to broń i trzeba rozumieć, dokąd jest skierowane i czego broni — dobra czy zła. Wołodymyr KOSKIN
Tłumaczenie maszynowe
O NAGRODĘ NARODOWĄ imienia TARASA SZEWCZENKI
Zdumiewająco wrażliwa na współczesność, Hałyna Tarasiuk rezonuje z nią sercem i intelektem, zawsze pragnie widzieć jednocześnie źródła i ogrom życia, kwitnienie i owoce ludzkiego bytu w tym okrutnym świecie. Toteż i w nowej powieści, biorąc za jej decydującą intrygę tragedię wybitnego reżysera filmowego, pełnego tęczowych nadziei po uzyskaniu Niepodległości, prowadząc go przez wszystkie kręgi współczesnej obojętności władzy wobec twórczej osobowości (bo przecież rzeczywiście: „Wszyscy wszystkich nie kochają — to bieda.// To czarny dym niewidzialnego piekła”, Lina Kostenko); niemal pamfletowo odtwarzając to powolne zabijanie prawdziwego talentu przez szarych tymczasowców, którzy przyssali się do władczego wymienia, pisarka sięga swoim przejrzeniem także w historyczne głębiny narodu. Nie, ona nigdzie nie woła, jak to jeszcze można usłyszeć na współczesnych wiecach i w parlamencie: „Dlaczego my tacy jesteśmy? Co my za naród taki?” — poprzez swojego bohatera, który zaplanował fundamentalny film (i napisał scenariusz!) o unikalnej postaci naszej duchowości — świętym Antonim Pieczerskim, Hałyna Tarasiuk, w odróżnieniu od Dana Browna z jego prymitywnie mglistymi aluzjami do masońskiego Przeoratu Syjonu („Kod da Vinci”), prowadzi nas do prawdziwych źródeł ukraińskości — do pierwotnej czystości pogaństwa, którego bogom przed Włodzimierzem Chrzcicielem wierzyliśmy niezłomnie. Nie na darmo przecież dzisiaj w pogańskim kalendarzu jest rok 7513. Najwyraźniej nasz kod cywilizacyjny został zapoczątkowany, być może, jeszcze w kulturze trypolskiej czy nawet głębiej. U tych naszych przodków nie było pojęcia grzechu, który trzeba odkupić, — oni go po prostu nie mieli, bo nie pozwalali sobie przekraczać granic, wyznaczonych surową tradycją… I bohater powieści — reżyser Myron Wołyneć, i bohater jego scenariusza — Budymyr (Myrko) z Lubecza, który po chrześcijaństwie przyjmie imię Antoni, czyli ten, który jest gotowy do walki), — to przybysze z pogańskiej oikumene, Wołynia. Są oni tak bliscy duchowo, że artysta nie jest już w stanie oddzielić siebie od tego wyrostka, którego po rozbojach wareskiej drużyny księcia w lasach wielebny Hilarion przyprowadza do Kijowa i wyświęca na mnicha. „Powoli film wyłaniał się w jego wyobraźni, opanowując całą istotę, każdą komórkę, każdy nerw, zmieniając Myrona w nieadekwatnego dziwaka z rozdwojoną między dwoma równoległymi światami psychiką. Wydawało mu się, że w XXI wieku została tylko jego fizyczna powłoka, a cała jego myśląca i twórcza istota dawno przeniosła się tysiąc lat wstecz, w Kijów historyczny, w zwycięską, krwawą epokę Rusi Kijowskiej — wczesnego, jeszcze świtowego ukraińskiego renesansu, Odrodzenia, które zaczęło się od narodzin bodaj najjaśniejszej w naszej historii, zdaniem Myrona, charyzmatycznej postaci — Antoniego Pieczerskiego...” — czytamy na początku powieści i niemal od razu natrafiamy na trafną, właściwie kodową uwagę: „Oficjalną akcję chrztu Kijowa, a zatem i Rusi, Włodzimierz zorganizował mniej więcej pod koniec lata 998 roku. Decyzja wydawała się nieoczekiwana, wszak niedługo przedtem sam nakazywał wznieść na górach potężnego idola Peruna, którego wyznaczył jedynym (lub najważniejszym) bogiem Rusinów, a na kijowskich nizinach — luksusową figurę opiekunki Mokszy — oboje z drewna, miedzi, złota i srebra. A potem sam zadrwił z bóstw. Oto skąd u nas takie niestałe, samowolne, lekceważąco-barbarzyńskie podejście do religii... jak i do wszystkiego, co łączy — aż do soborowości i państwowości...”, — gorzko rozmyśla Myron Wołyneć, rozumiejąc, że całą naszą historię coś okrutnie niesie w ślepy zaułek.
Poczawszy w sobie żywego ducha Antoniego Pieczerskiego, niestrudzony reżyser filmowy pragnie za wszelką cenę wskrzesić dla swoich współczesnych święty obraz tego narodowo-duchowego ascety. Nie może być tak, żeby Antoni nie pozostawił po sobie ani jednego pisanego słowa — bije się w pełnych pasji rozmyślaniach artysta. Bóg nie mógł dopuścić do takiego barbarzyństwa. A jeśli nawet nie napisał spowiedzi swojego życia na cielęcej skórze, to słowa te muszą być na wiecznych tablicach niebios. Dla tych, którzy przyjdą kiedyś i będą mogli je przeczytać. Czyż więc ten święty los nie przypadł jemu, Myronowi Wołyńcowi? Czyż nie odczytuje on właśnie swoich wewnętrznych monologów, ba, i całego scenariusza filmowego, z pamięci wieków, użyczając głosu myślom Pieczerskiego starca? Może to jest właśnie jego ziemska misja — zwrócić świętego Antoniego z bezgłosu odosobnienia — okradzionej przez niegodziwców Ukrainie?.. Ale jakże zgodnie, jak jednomyślnie nie pozwalają mu tego zrobić! Dlaczegoż to tak głucha ściana obojętności wyrasta dzisiaj wokół prawdziwego artysty, wokół każdego wybitnego talentu?.. I nagle słyszy głos nieśmiertelnej Dobronihy: — Ty ich i tak nie przekonasz, bo im niczego nie potrzeba. Im nie potrzeba takiej Ukrainy, jakiej chcesz ty. Sobie zbudowali rajską, a nam zostawili biedną, nieszczęsną, poniżoną, o której wolność można sobie walczyć na emigracjach i tutejszych radach najwyższych, ile dusza zapragnie. Oni innej Ukrainy nie chcą, bo ona nie zechce ich... Film jego miał być nie tylko o sławie i nieśmiertelności, ale i o najbardziej haniebnym, najcięższym, niezabliźnionym wrzodzie ukraińskiej duszy — o zdradzie. Po serii — na każdą zdradę. I na każdą sławę... Jest to zadeklarowane już na początku powieści. Wieloodcinkowy film fabularny o państwie, marzeniu o nim, zhańbionym rozbratami, sprzedajnością, żądzą złota, zniszczonym przez poświęcenie, i to nie tylko współczesne — inteligencko-szare, chachłackie, ale jeszcze tysiącletnie — rycerskie, ruskie... Przez całą powieść, jak dwa nurty (zimny i ciepły!), stykając się i rozchodząc, płyną dwa czasowe strumienie — historia przejścia od ludowego pogaństwa do książęcego chrześcijaństwa oraz współczesna epoka przejściowa, zdumiewająco naznaczona niemoralnością i ignorancją, i wydaje się, że jeszcze brudniejsza i bardziej cyniczna niż poprzednia. Historia klonuje te same konflikty i takich samych działaczy, niezależnie od tego, czy są w czapce Monomacha, czy w garniturze od Woronina. “Boże mój, — pytał siebie, — kto nam powiedział, że my w masie swojej staliśmy się lepsi i mądrzejsi przez te tysiąc lat? Tak samo “ziemia nasza wielka i bogata, ale ładu w niej nie ma”, to samo zalewanie przez Waregów i Chazarów, te same obry, orki, pieczyngowie i połowcy czyhają na dusze nasze z dzikiego stepu brudnej polityki, ta sama zgryzota i walka między prawosławnymi!.. A my dokądś wciąż biegniemy i biegniemy, tocząc oczami po ziemi, i gniewnie potrącamy dziwaków, którzy zatrzymali się na drodze, żeby spojrzeć na niebo… A ilu ich, życiem zaszczutych-zaklętych, przebiega w górę i w dół obok historii swojej, tak nigdy nie spojrzawszy w jej stronę?.. I na próżno pytać-wołać: “Dokąd wy biegniecie, skracając bezmyślnie w pośpiechu sobie drogę w nicość?” W każdym z nas woła taki głos przodków. Ale czy wsłuchujemy się w niego? Czy w ogóle wiemy, że jest adresowany do nas? Jeszcze W. Wynnyczenko zaznaczył, że ukraińskiej historii nie można czytać bez bromu. Nie mniej rani każdą uczciwą duszę i nowa powieść Hałyny Tarasiuk. Jednak nie chce się urywać recenzji o niej na tym gorzkim fakcie. Lepiej wspomnijmy: powieściowy reżyser pisarki marzył o nakręceniu filmu, “przeszytego jasnym patosem, jak prądem elektrycznym wysokiego napięcia... Niech to dzisiaj nie jest modne — patos i pasja, jak wszystko, co wysokie i święte. I właśnie dlatego swoim patosem film powinien budzić w duszach pogrążonego w nędzy, bratobójstwie, politycznym ścieku, seksie, wódce, narkotykach narodu pragnienie idealnego, czystego i jasnego, pragnienie uczciwych przewodników, znaczących osobistości. I wtedy oni się pojawią! Nimi wybuchnie prymitywna szarość, jak zalegający wiekami torf — ogniem. Inaczej pozostaniemy stadem owiec, którym nie potrzeba ani Szewczenki, ani Ukrainy, ani Boga”… Powieść poświęcono jasnej pamięci znanego ukraińskiego reżysera filmowego Wołodymyra Androszczuka, męża pisarki. Przeszyta scenariuszem głównego bohatera, niczym złotą nicią, prosi się ona chyba najbardziej ze wszystkich utworów pisarki o ekranizację. Tylko kto z naszych twórców filmowych odważy się powtórzyć los Myrona Wołyńca? Leonid PASTUSZENKO, m. Winnica W czerniowieckim wydawnictwie “Misto” ujrzała światło dzienne nowa książka Hałyny TARASIUK “Miż pekłom i rajem” (Między piekłem a rajem). Za tę oraz poprzednią powieść (“Dama ostannioho lycaria”, 2004) redakcja czasopisma “Berezil” wspólnie z redakcją gazety “Bukowynśke wicze” wysunęły pisarkę do zdobycia Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki.
Tłumaczenie maszynowe
O NAGRODĘ NARODOWĄ imienia TARASA SZEWCZENKI
Ludowy artysta Ukrainy, solista Narodowej Filharmonii, profesor Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy imienia P. I. Czajkowskiego Hryhorij Jakymowycz HARKUSZA — to mistrz krajowej sztuki wokalnej, którego głos (ciepły, zniewalający baryton) znają i kochają nie tylko w Ojczyźnie. Wysoki poziom profesjonalizmu, celowość i wytrwałość w osiąganiu wysokich wyników — to najważniejsze składowe sukcesu śpiewaka.
— Moje dzieciństwo — opowiada Hryhorij Jakymowycz — minęło na Dniepropetrowszczyźnie w ciężkich powojennych latach. Ojciec, po powrocie z frontu, zmuszony był ciężko zarabiać na życie jako kowal, gdyż nas w rodzinie było pięcioro. Mimo to w domu zawsze rozbrzmiewała muzyka. Tata sprawnie grał na bałałajce i miał od natury piękny baryton, który mnie oraz mojemu młodszemu bratu Wiktorowi — soliście Dniepropetrowskiego Teatru Opery i Baletu, obecnie kierownikowi katedry śpiewu w szkole muzycznej imienia M. Glinki — udało się odziedziczyć. Początkową edukację muzyczną odebrałem w Dniepropetrowskiej szkole muzycznej, gdzie uczyłem się w klasie bajanu. Właśnie tam po raz pierwszy dały o sobie znać moje wyraziste zdolności wokalne. Przełomowe stało się spotkanie ze znanym śpiewakiem, solistą Teatru Bolszoj w Moskwie Aleksiejem Iwanowem, który przyjeżdżał z koncertem solowym do Dniepropetrowska. Przesłuchawszy mnie, poradził, bym zdawał egzaminy wstępne właśnie na wydział wokalny Konserwatorium Moskiewskiego, i nie pomylił się. Wkrótce stałem się pierwszym młodzieńcem z Dniepropetrowszczyzny, któremu w tamtych powojennych latach dane było wstąpić do słynnej uczelni wyższej stolicy byłego Związku Radzieckiego.
— Proszę podzielić się wspomnieniami o życiu i nauce w Konserwatorium Moskiewskim.
— Lata studenckie są chyba najciekawszymi w życiu każdego człowieka, gdyż jest się młodym, utalentowanym, z dużym zapasem energii i nadziejami na obiecującą przyszłość. W tym okresie przypadła mi bezcenna możliwość obcowania z wieloma wybitnymi muzykami i wyrazistymi osobowościami twórczymi. Jak dziś pamiętam swój debiut na scenie Studia Operowego konserwatorium, gdzie mnie, studentowi II roku, przypadła okazja wykonania dość trudnej partii Eugeniusza Oniegina z opery o tym samym tytule wielkiego rosyjskiego kompozytora P. I. Czajkowskiego. Po spektaklu podszedł do mnie sam Siergiej Jakowlewicz Lemieszew — solista Teatru Bolszoj, znany tenor liryczny, niezrównany wykonawca partii Leńskiego, który wtedy zajmował również stanowisko kierownika artystycznego Studia Operowego przy Konserwatorium Moskiewskim, i mocno ściskając moją dłoń, szczerze pogratulował mi i życzył dalszych sukcesów twórczych. Dla mnie, młodego śpiewaka, był to doprawdy piękny znak. Nie chwaląc się, powiem, że tylko kilka osób z całej uczelni (wśród nich byłem i ja) otrzymywało przez pięć lat studiów podwyższone stypendium za dobrą naturę wokalną, za głos i sukcesy w nauce, które nasz ówczesny rektor wyprosił u rządu. W tamtym czasie znacząco ułatwiło to moją sytuację materialną. A jak burzliwe było życie artystyczne w dalekich latach 60. w ówczesnej stolicy ogromnego państwa?! Nie nadążałem śledzić afiszy, tyle ciekawych koncertów odbywało się wtedy w teatrach, filharmonii i wielu innych salach Moskwy. Światosław Richter, Jakow Zak, Lew Oborin, Dawid Ojstrach, Leonid Kogan, Mścisław Rostropowicz, Herbert von Karajan, Aram Chaczaturian, Iwan Kozłowski — oto kilka gwiazdorskich nazwisk z tej ogromnej listy znanych wykonawców, których występy miałem szczęście usłyszeć.
— Czy marzył Pan o karierze śpiewaka operowego po ukończeniu konserwatorium?
— Po powrocie na Ukrainę od razu trafiłem na przesłuchanie do Opery Kijowskiej. Wtedy właśnie z teatru odszedł Jurij Hulajew, więc powiedziano mi: „Potrzebujemy śpiewaka, który już dziś zastąpiłby na scenie samego Hulajewa”. Nie mogłem od razu stać się Hulajewem, zresztą marzyłem o czymś innym — pozostać Harkuszą...
— Moim zdaniem, udało się Panu!
— Dziękuję za miłe słowa. Mogę tylko dodać, że w tej sprawie nie ostatnią rolę odegrały moja wytrwałość, celowość, zdolność do mężnego znoszenia życiowych prób, a także ratujące poczucie humoru, które genetycznie odziedziczyłem po moich dziadach i pradziadach w linii ojca. Z pokolenia na pokolenie przekazywano w rodzinie sławne podania o moim przodku — zaporoskim kozaku o przydomku Szesternia, na cześć którego nazwano naszą rodzinną wieś, gdzie mieszkali jego potomkowie, a za władzy radzieckiej — kołchoźnicy Harkuszowie.
— O ile mi wiadomo, jest Pan jednym z niewielu śpiewaków, w programie koncertów którego ważne miejsce zajmują pieśni wojskowe z czasów II wojny światowej.
— Co roku podczas wielkiego święta Dnia Zwycięstwa z własnej inicjatywy organizuję uroczyste koncerty solowe nie tylko w filharmonii, ale i w innych salach stolicy, na które zawsze zapraszam weteranów. Przecież ci ludzie to prawdziwi bohaterowie i zasługują na uwagę i szacunek nie tylko raz w roku. Uważam, że to mój bezpośredni obowiązek: stworzyć prawdziwe święto naszym wyzwolicielom z kwiatami i piękną muzyką oraz zaśpiewać dla nich tak, aby podczas wykonywania świętych pieśni Zwycięstwa ożyły niezapomniane chwile ich młodości.
— Chyba każdemu artyście, niezależnie od rodzaju działalności artystycznej, podczas występów zdarzają się jakieś ciekawe, niezaplanowane przypadki, niespodzianki. Czy było coś podobnego u Pana?
— Przez te 35 lat pracy w Narodowej Filharmonii Ukrainy przyszło mi objechać z koncertami niemal wszystkie duże i małe miasta Ukrainy, występowałem też na scenach wielu krajów świata: w USA, Kanadzie, Finlandii, Norwegii, Jugosławii, Bułgarii, Czechach, Słowacji, Polsce, w Wietnamie i Iraku. Pamiętam, zdaje się na Sumszczyźnie, w przepełnionej sali szkoły muzycznej śpiewałem o potężnej sile i niewiarygodnym pięknie romans M. Łysenki „Bezgraniczne pole” do wiersza
I. Franki. Emocje i uczucia przepełniały mnie, a głos tak lekko i pięknie płynął, że u szczytu mojego uniesienia z niezrównaną mocą wziąłem podczas kulminacyjnego momentu górne „sol”... Po chwili usłyszałem straszny trzask szkła — to spadł z sufitu i rozbił się na małe kawałeczki plafon. Na szczęście wisiał w przejściu i nikt z obecnych nie ucierpiał! Inna ciekawa historia wiąże się z występem w dalekim Wietnamie. Po wykonaniu własnego programu solowego na zakończenie zaśpiewałem w języku oryginału patriotyczny utwór „Wietnam — Ho Chi Minh”, który uważany jest za drugi hymn tego kraju. Widzowie jednocześnie wstali ze swoich miejsc i, kładąc rękę na sercu, śpiewali razem ze mną. Po koncercie czczono mnie, niczym prawdziwego bohatera, niemal przez całą salę, gdyż mało kto, jak mi później wyjaśniono, z przyjezdnych śpiewaków decydował się na takie próby... — Hryhoriju Jakymowyczu, wśród muzyków istnieje pogląd, że nie każdy wybitny wykonawca może jednocześnie być dobrym wykładowcą. Jakże Panu mimo wszystko udaje się łączyć tak aktywną działalność wykonawczą z pedagogiczną? — Rzeczywiście, w historii muzyki zdarzają się takie przykłady: Richter — niezrównany pianista-wirtuoz, praktycznie nigdy nie zajmował się nauczaniem, tak było i ze znanymi wokalistami Lemieszewem i Kozłowskim, którzy do ostatniego dnia swojego życia śpiewali, ale praktycznie nigdy nie dawali lekcji wokalu. Moim zdaniem, niełatwą pracę nauczyciela, wychowawcy, który często staje się głównym życiowym mentorem, koniecznie trzeba kochać, inaczej po prostu nie masz moralnego prawa pracować w tej dziedzinie. Nie da się opisać tego uczucia, które przychodzi podczas jasnych, udanych występów twoich uczniów, którzy w rzeczywistości są twoim bezpośrednim przedłużeniem, twoją dumą... W mojej klasie wokalnej uczyli się Roman Suchyj, który obecnie śpiewa w Ameryce, Tamara Sokur, która wykłada w Pekinie. Mój były uczeń — dobry bas Petro Maksymowycz — jest artystą znanego kwartetu „Hetman”, a tenor Dmytro Kuźmin — solistą-stażystą Narodowego Teatru Opery i Baletu. — Jak Pan sądzi, jakie kroki powinna podjąć nasza władza w celu podniesienia ogólnego poziomu rodzimej sztuki? — Moim zdaniem, Ministerstwu Kultury i Turystyki Ukrainy pożądane byłoby poświęcać znacznie więcej uwagi właśnie młodym artystom, którym w tych trudnych czasach przemian polityczno-gospodarczych, kiedy w radiu i telewizji kwitnie całkowity show-biznes, kiedy zamykane są różne placówki artystyczne, a co za tym idzie — redukowane są miejsca pracy, żyje się najciężej. Także chciałoby się odczuć znaczące wsparcie Ministerstwa Kultury w organizacji koncertów i innych wydarzeń artystycznych na szczeblu państwowym. Przecież rzeczywiście, obecnie ma możliwość śpiewać i grać ten, kto ma ogromne pieniądze, za które może wynajmować niemało kosztujące sale koncertowe i sceny, kupować drogi czas antenowy w radiu i telewizji oraz głośno się reklamować. Należy zaznaczyć, że taka polityka kupna-sprzedaży nie zawsze pozytywnie wpływa na rozwój rodzimej sztuki w całości. — Który swój występ może Pan nazwać najjaśniejszym w życiu? — Kiedyś przyszło mi śpiewać w wielkim koncercie, który odbył się w Narodowym Teatrze Opery i Baletu tuż przed drugą turą wyborów Prezydenta Ukrainy, kiedy w społeczeństwie panowały obawy i lęk o przyszłość. Przed występem, stojąc na scenie wieloosobowej sali, swoje powitanie rozpocząłem słowami: „Za tydzień odbędzie się niemal najważniejszy dzień w historii naszego kraju...”. W odpowiedzi — niespodziewana cisza, kontynuowałem: „Mam nadzieję, że każdy z nas dokona tego wyboru, który płynie z serca i rozumu... I wtedy będziemy żyć zamożnie — po europejsku!”. Wtedy na moich oczach sala niespodziewanie wybuchła tysiącami głosów skandujących: „Juszczenko, Juszczenko!”. To było zdumiewające widowisko. — Przyjemnie, że w kręgach artystycznych zawsze byli i są ludzie, którzy, nie zważając na żadne okoliczności polityczne i dobra materialne, mężnie bronili swojego niezłomnego punktu widzenia... — Tak, dlatego władcom i urzędnikom w różnych czasach istnienia wielu państw świata najtrudniej było poradzić sobie z nami... — Hryhoriju Jakymowyczu, a jak Pan spędza wolny czas? — W rzeczywistości wolnego czasu przy koncertach, występach gościnnych i próbach zostaje mi całkiem niewiele. Z reguły spędzam go w ścisłym gronie rodzinnym z wierną żoną Ludmyłą, która jednocześnie na większości moich koncertów mistrzowsko wykonuje rolę akompaniatora, gdyż w przeszłości jest ona błyskotliwą absolwentką wydziału fortepianu słynnego Moskiewskiego Instytutu Muzycznego imienia Gniesinych, synem Andrijem i córką Dianą. Oprócz śpiewu, ku zdziwieniu gości, całkiem wprawnie gram na harmonijce i wygrywam na łyżkach — nauczyłem się od ojca. Przy tym łyżki koniecznie muszą być żelazne, a nie drewniane, jak przyjęto w Rosji, wtedy dźwięk jest głośniejszy i wyraźniejszy. — O ile wiem, 9 lutego w Sali Kolumnowej Narodowej Filharmonii Ukrainy odbędzie się Pana wieczór twórczy. Co będzie Pan śpiewał? — Proszę, nie obrażajcie się na mnie za pewną moją nieszczerość, szczegółowo naświetlić tę kwestię na razie nie mogę. Powiem tylko, że planowany jest wielki w zamyśle projekt, gdyż chcę, aby ten koncert stał się prawdziwą apoteozą mojej wieloletniej działalności artystycznej. Właśnie na tym wieczorze powinny ujawnić się nie tylko moje talenty wykonawcze, ale także organizacyjne i reżyserskie. W koncercie wezmą udział znane zespoły twórcze i muzycy. Zapraszam wszystkich nieobojętnych na rodzimą sztukę oraz gorących wielbicieli śpiewu do podzielenia się ze mną radością brzmienia naszej pieśni. Pytała Ołeksandra TYMOSZCZUK. Osiągnięcie szczytów mistrzostwa w jakiejkolwiek dziedzinie sztuki muzycznej — to, bez wątpienia, sukces. Umiejętność zaś na profesjonalnym poziomie opanowania tajników sztuki wykonawczej oraz, nie zatrzymując się na osiągniętym, samodzielne przyswojenie techniki dyrygentury symfonicznej dane jest daleko nie każdemu. Z tej strony interesująca jest działalność twórcza utalentowanego pianisty, wybitnego dyrygenta i działacza muzycznego, organizatora zespołu „Kijowska Kamerata”, artysty ludowego Ukrainy Wałerija Ołeksandrowycza MATIUCHINA.
Zespół „Kyjiwśka kamerata” powstał w 1989 roku na bazie dwóch znanych w czasach radzieckich kolektywów twórczych — Zespołu muzyki dawnej „Harmonia”, stworzonego w murach Filharmonii Kijowskiej, oraz Zespołu muzyki kameralnej, którego organizatorem przy Związku Kompozytorów w 1977 roku został znany pianista, solista Filharmonii Kijowskiej Wałerij Matiuchin. Przez długi czas „Kyjiwśka kamerata” pełniła funkcję swoistego laboratorium twórczego Związku Kompozytorów Ukrainy, dzięki czemu wykonano wielką liczbę utworów kameralnych ukraińskich autorów — Wałentyna Sylwestrowa, Jewhena Stankowycza, Iwana Karabycia, Ołeha Kiwy, Jurija Iszczenki, Wołodymyra Zubyckiego, Ihora Szczerbakowa i wielu innych. Przez lata swojego istnienia kolektyw przeszedł niełatwą drogę rozwoju. Formowanie losów twórczych zespołu odbywało się przy stałym wsparciu organizacyjnym jego niezmiennego dyrektora, czołowego dyrygenta Wałerija Matiuchina, a także przy udziale znanych ukraińskich kompozytorów, ludowych artystów Ukrainy — Myrosława Skoryka, Jewhena Stankowycza, Iwana Karabycia, którzy w różnych okresach stali na czele kierownictwa kolektywu. Repertuar zespołu jest niezwykle różnorodny — od muzyki wczesnego baroku po najnowsze utwory autorów XXI wieku. Jednak główną sferą działalności twórczej „Kyjiwśkiej kameraty” od momentu powstania aż do dziś jest wykonywanie i propagowanie muzyki ukraińskich kompozytorów, a także reprezentowanie ich twórczości za granicą. Będąc bezpośrednim organizatorem zespołu „Kyjiwśka kamerata”, Wałerij Matiuchin dość długo nie odważał się zająć koronne miejsce za pulpitem dyrygenckim. Dopiero w 1992 roku, prawie piętnaście lat od momentu narodzin kolektywu twórczego, artysta po raz pierwszy postanowił spróbować swoich sił jako dyrygent. Tutaj przydały mu się te bezcenne umiejętności pianistyczne, które latami zdobywał przy klawiaturze fortepianu, a mianowicie: umiejętność odczuwania w pełnym wymiarze harmonicznej struktury utworu muzycznego, zgodnie ze sty-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
epoką, mistrzowskie odtwarzanie charakteru brzmienia muzyki, precyzyjne przekazywanie wszystkich niuansów i wymogów tekstu autorskiego itp., które wspólnie ze wspaniałymi zdolnościami organizacyjnymi pomogły artyście doskonale opanować nowy rodzaj działalności muzycznej — dyrygenturę. Obecnie „Kijowską Camerata” słusznie uważa się za „zespół solistów”, gdyż każdy jej artysta dzięki wysokiemu poziomowi własnego kunsztu wykonawczego jest w stanie być solistą, co wyróżnia tę orkiestrę spośród wielu innych. Artystyczną oryginalność twórczemu wizerunkowi „Kijowskiej Cameraty” nadają jej soliści-wokaliści — ludowa artystka Ukrainy, laureatka Narodowej Nagrody imienia T. H. Szewczenki Nina Matwijenko, a także zasłużeni artyści Ukrainy Ołeksandr Wasyłenko i Ludmyła Wojnarowska. Wraz z uzyskaniem w 2000 roku statusu Narodowej, znacznie podniósł się poziom finansowania, co znacząco ułatwiło istnienie kolektywu, ale nie rozwiązało bolesnej kwestii organizacji jego życia koncertowego. Według słów Wałerija Matiuchina, w byłym Związku Radzieckim polityka koncertowa Ministerstwa Kultury, jakkolwiek niedoskonała i skorumpowana by nie była, mimo wszystko w pewnym stopniu uwalniała zespoły twórcze i artystów od zbędnych kłopotów, powodowanych ciągłym poszukiwaniem możliwości i środków na prowadzenie normalnej działalności koncertowej. Dzisiaj zaś to, co było wcześniej, zostało zburzone, a nowego póki co nie stworzono. Dlatego często organizator i kierownik „Kijowskiej Cameraty” musi samodzielnie zajmować się planowaniem występów i tras koncertowych. Zdaniem artysty, w tej sprawie znacznie wyprzedziły nas zachodnie orkiestry, których praktyka koncertowa dowodzi, że nie ma nic haniebnego we wsparciu sponsorskim działalności twórczej znanych orkiestr i muzyków świata. Na dowód takiego udanego połączenia biznesu i klasycznej sztuki muzycznej Wałerij Matiuchin przytoczył przykład — głośne trasy koncertowe światowej skali znanej orkiestry symfonicznej „Davidoff”, której błyskotliwe występy, pomimo nazwy znaku towarowego wyrobów tytoniowych, podbijają swoją niesamowitą biegłością wykonawczą liczne audytoria słuchaczy. Natomiast każdy wyjazd za granicę „Kijowskiej Cameraty”, jak i każdej innej orkiestry kraju, niestety, stale wiąże się z bolesnymi kosztami cennego czasu i niesamowitych wysiłków na rozwiązywanie niekończących się kwestii biurokratycznych, które jeszcze bardziej komplikują i tak niełatwe życie kolektywu. Pomimo tak dość niesprzyjających warunków istnienia zespołu, wszystkie bez wyjątku występy „Kijowskiej Cameraty” zarówno w Ojczyźnie, jak i daleko poza jej granicami, zawsze cieszą się kompletem publiczności i pochlebnymi recenzjami prasy. Jedną z głównych przyczyn takiego sukcesu jest ciągłe poszerzanie i wzbogacanie repertuaru, w którym obok utworów A. Vivaldiego, J. S. Bacha, W. A. Mozarta znajduje się muzyka kompozytorów XIX wieku F. Schuberta, R. Wagnera, E. Griega, P. Czajkowskiego, a także kompozycje M. Ravela, A. Schönberga, I. Strawińskiego, S. Prokofjewa, R. Szczedrina, E. Denisowa. Szczególne miejsce w programie występów „Camerata” poświęca arcydziełom ukraińskich autorów minionych czasów i współczesności: M. Łysenki, S. Łudkewycza, M. Skoryka, J. Stankowycza, W. Sylwestrowa, które mają prawdziwie magiczny wpływ na zagraniczną publiczność. W twórczym arsenale kolektywu istnieją wspaniałe projekty artystyczne z cyklu „Muzyczne dialogi”, których przeznaczeniem jest — obok twórczości współczesnych krajowych kompozytorów — reprezentowanie muzyki znanych autorów innych krajów. Tak, w ramach akcji artystycznej „Ukraina—Rosja” odbyły się koncerty pamięci rosyjskich kompozytorów Gieorgija Swiridowa i Andrieja Eszpaja. Projekt „Ukraina—Estonia” był poświęcony twórczości wybitnego kompozytora współczesności Arvo Pärta. Również „Camerata” kontynuowała serię wieczorów autorskich czołowych kompozytorów: Hanny Hawryłeć, Ołeksandra Saratskiego, Karmeli Cepkołenko, Ihora Szamo, Ihora Szczerbakowa. Z udziałem zespołu odbyła się prezentacja artystyczna książki Iwana Dracza „Przeciwne strofy”. 28 stycznia 2006 roku w Kijowskim Domu Naukowców NAN Ukrainy odbył się uroczysty koncert, poświęcony 250-leciu urodzin wielkiego kompozytora W. A. Mozarta, gdzie w błyskotliwym wykonaniu zespołu solistów „Kijowskiej Cameraty” zabrzmiały niezapomniane utwory genialnego Austriaka: Symfonia nr 1, Divertimento na smyczki B-dur, znane arie. Co ciekawe, orkiestrową aranżację niektórych nieśmiertelnych arcydzieł Mozarta specjalnie na ten koncert wykonał mistrz ukraińskiej sztuki muzycznej Jewhen Stankowycz. W programie wieczoru zabrzmiały również kompozycje muzyczne, poświęcone Wolfgangowi Amadeuszowi Mozartowi przez współczesnego ukraińskiego kompozytora Wałentyna Sylwestrowa, których napisanie było zainspirowane wspaniałą muzyką wiedeńskiego klasyka. 10 lutego w Narodowej Filharmonii Ukrainy odbędzie się koncert „Kijowskiej Cameraty”, który stanie się swoistą kontynuacją ubiegłorocznych występów z projektu „Autorskie transkrypcje własnych utworów współczesnych ukraińskich kompozytorów”. W programie po raz pierwszy zabrzmią wyraziste utwory, napisane przez współczesnych ukraińskich kompozytorów Iwana Karabycia, Jewhena Stankowycza, Wołodymyra Zubyckiego na fortepian i inne instrumenty solowe, w nowo powstałym wariancie orkiestrowym. Zespół twórczy oraz jego dyrygent i kierownik artystyczny Wałerij Ołeksandrowycz Matiuchin zapraszają na koncert wspaniałej muzyki wszystkich chętnych. Ołeksandra TYMOSZCZUK „Kijowska Camerata” — jedna z najlepszych orkiestr kameralnych Ukrainy, posiadająca swoją specyficzną aurę. Rozpoczynała swoją działalność jako propagator współczesnego ukraińskiego repertuaru i do dziś utrzymuje tę markę. Współcześni kompozytorzy powinni być wdzięczni „Cameracie” za to, że wykonując ich muzykę, przyczynia się do rozwoju sztuki muzycznej na Ukrainie. Przecież kompozytor, który wie, że jego muzyka nie zostanie wykonana, nie będzie jej pisał. „Camerata” jest oddana ideałom sztuki i w tym, uważam, tkwi jej unikalność. Dzięki temu kolektywowi i jego niezmiennemu kierownikowi Wałerijowi Matiuchinowi ukraińska sztuka współczesna zrobiła ogromny krok naprzód. Ludowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody imienia T. Szewczenki, laureat Międzynarodowej Nagrody UNESCO, profesor Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy imienia P. I. Czajkowskiego, kompozytor Jewhen STANKOWYCZ
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
SPRAWA DZIECIĘCA Prawie wszystkie małe dzieci ukraińskie dobrze znają muzykę kołysanki z audycji „Dobranoc, dzieci”. Wiele osób ma w domu płytę „Słuchamy, rysujemy” lub płytę kompaktową „Ukraińskie bajki ludowe” z muzyką znanego ukraińskiego kompozytora, rektora Kijowskiej Dziecięcej Akademii Sztuk Mychajła Czemberżego. W Kijowskim Miejskim Teatrze Lalek od wielu lat z niezmiennym powodzeniem wystawiany jest spektakl „Świąteczna kołysanka” — utwór obliczony na dziecięcą percepcję, który posiada przy tym atrybuty prawdziwego „dorosłego” dramatu muzycznego w jego współczesnym wariancie, z kapryśnym przeplataniem się różnych cech gatunkowych i znamion. W różnorodnym dorobku kompozytora znajduje się wiele utworów różnych gatunków dla dzieci: od małych etiud dla początkujących po opery i balety dla młodych słuchaczy. Ale chcę zwrócić uwagę na utwory, które, jakby kontynuując tradycję muzyki dziecięcej, mimo wszystko nie mają analogów w światowej praktyce kompozytorskiej. „Mój młody kolego! W tej książce przedstawione są chóry a cappella, część z których napisana jest do słów znanych poetów, reszta — nie ma nawet nazwy — tylko muzykę. Stwórz epigrafy i teksty poetyckie lub zaproponuj to swoim przyjaciołom. A jeszcze spróbuj namalować obrazki do fabuł kompozycji chóralnych książki i naklej je w miejscu przeznaczonym na rysunki. Potem napisz swoje imię i nazwisko tam, gdzie zaznaczono „autor rysunków” oraz „autor słów”. Będę szczerze witał cię jako swojego współautora! Życzę sukcesu!” — tak zwraca się M. Czemberży do dziecka, które rozkłada jeden z albumów jego utworów. Chodzi o cykle etiud „Muzyczne obrazki”, „Marzenia tęczowe”, „Poranne promienie” (z czasem weszły one do zbioru pod tytułem „Eksercycje”). Tworząc je, M. Czemberży zrobił dzieciom wspaniały prezent, który daje nie tylko radość twórczego poznawania świata poprzez percepcję sztuki, ale także możliwość wcielenia własnego „ja”, włączenia się do twórczości. Sama w sobie idea tworzenia podobnych „albumów dziecięcych” jest dość tradycyjna: była ona wielokrotnie realizowana w twórczości zachodnioeuropejskich i rodzimych kompozytorów (wśród współczesnych przykładów wymieńmy, w szczególności, utwory W. Sylwestrowa, L. Kołoduba). Jednak albumy M. Czemberżego istotnie wzbogacają tradycję gatunkową; co więcej, kompozytor wychodzi poza jej granice, znajdując nowatorskie rozwiązanie koncepcyjne. „Rodzynka” zamysłu kompozytorskiego polega na tym, że każdy z utworów, wyrafinowanych i wartościowych, takich, które stanowią znaczny interes same w sobie, w tym samym czasie ma swoisty „otwarty” charakter — każda etiuda jakby zaprasza dziecko do współtwórczości, stymuluje jego fantazję, daje mu możliwość wyrażenia siebie. Realizuje się to „zaproszenie” różnymi drogami. Na przykład, każda z trzydziestu małych etiud, które weszły do zbioru „Muzyczne obrazki”, może być postrzegana jako swoisty szkic, niewielki rysunek z natury: poetycki pejzaż („Taniec kropel deszczu”, „Gałązka brzozy”, „Noc”), charakterystyka dziecięcych postaci („Podskokiem”, „Chwalipięta”, „Kłótnicy”), odtworzenie stanów psychologicznych („Natrętna myśl”) itp. Dziecku, które posłucha lub zagra każdy z takich utworów, kompozytor w specjalnej przedmowie, podobnej do cytowanej wyżej, proponuje odtworzyć obrazy, które powstały w jego wyobraźni, jako rysunki prawdziwe — najpierw w etiudach, a potem, w wariancie końcowym, w specjalnie przeznaczonych do tego ramach, umieszczonych na stronach zbioru. Precyzyjne i metaforycznie obszerne nazwy utworów pomagają dziecku pojąć zamysł autora. Paleta stylowa, zastosowana przez kompozytora, jest bardzo bogata. Nawet w dość prostych pod względem języka muzycznego utworach używa on środków, które nadają im współczesne brzmienie. W jednej z etiud, która nosi tytuł „Krzątanina w starodawnym zamku”, znajdujemy udaną stylizację muzyki dawnej XVII—XVIII w. W „Smutnych strunach bandury” odtworzono nie tylko techniki wydobywania dźwięku z bandury, ale także ducha muzyki ludowej. W niektórych etiudach znajdujemy elementy jazzu itp. Analogiczna idea realizowana jest w cyklu pieśni dziecięcych „Marzenia tęczowe”, napisanych do wierszy znanych poetów. Dzięki słowu obrazy, wcielone w pieśniach, nabierają większej konkretności, co częściowo upraszcza zadanie postawione przed młodym artystą, czyni je bardziej zrozumiałym. Jednak, w odróżnieniu od poprzedniego cyklu, wykonanie muzyczne jest niemożliwe bez udziału dorosłego akompaniatora, ponieważ akompaniament jest dość skomplikowany. Bardziej syntetyczny charakter wyróżnia zadanie postawione przez M. Czemberżego przed swoimi młodymi współautorami w zbiorze „Poranne promienie”, do którego weszło dziewiętnaście chórów a cappella dla dzieci i młodzieży. Pierwsze dziewięć z nich napisanych jest do wierszy znanych ukraińskich poetów: M. Rylskiego, T. Kołomijec, W. Soroki, W. Małyszki, W. Skomarowskiego. Reszta tekstów nie posiada: dopisać je proponuje się małym artystom, którzy mogą, oprócz tego, wystąpić w roli autorów epigrafów do każdego utworu, a także odtworzyć fabuły chórów i własne wrażenia oraz asocjacje w rysunkach. Przy tym kompozytor „pomaga” swoim potencjalnym współautorom: określony charakter muzyki jest wyznaczany i konkretyzowany za pomocą całkowicie jednoznacznych oznaczeń tempa, które zawierają w sobie wskazówki dotyczące charakteru wykonania. Dla młodych współautorów przewidziany jest znak praw autorskich, przy którym mogą napisać swoje imię i nazwisko; w takiej postaci zbiory mogą być nawet wznawiane (muzyka, w ten sposób, będzie „współistnieć” z różnymi wariantami tekstów i rysunków, utwory będą odkrywać się różnymi obliczami obrazowymi). Wszystko jest świetnie przemyślane: dla nowo tworzonych tekstów, rysunków, epigrafów przeznaczone są wydzielone specjalnymi ramkami miejsca na stronach zbiorów. Jak uważa kompozytor, podobna współpraca może być pożyteczna nie tylko dla dziecka, które w ten sposób otrzymuje możliwość równego partnerstwa z dorosłym, doświadczonym człowiekiem, ale także dla niego samego; ostatecznie, może to dać silny efekt artystyczny: właśnie dziecko, uważa artysta, jest zdolne do odkryć artystycznych, wszak jego niewinna dusza jest bardziej otwarta na percepcję i odtwarzanie prawdy. Następny stopień współtwórczości kompozytora z młodymi artystami demonstruje „Mój alfabet”, cykl solówek-solfeży, w którym złożony wielościenny obraz artystyczny wcielany jest za pomocą syntezy szeregów muzycznego, literackiego, malarskiego. Autorami ilustracji są młodzi studenci-artyści Kijowskiej Dziecięcej Akademii Sztuk. Studenci-muzycy wzięli udział w pracy nad projektem multimedialnym, dzięki realizacji którego pojawił się komputerowy wariant „Alfabetu”. Majja RŻEWSKA, kandydat nauk o sztuce
Tłumaczenie maszynowe
HISTORIA UZBROJONA W ŁOPATĘ — Aleksandrze Borysowiczu, zacznę od naiwnego, niemal dziecięcego pytania… Oto idziemy przez miasto, czy gdziekolwiek, po prostu — po ziemi, a nasza przeszłość — nie za plecami gdzieś tam, z tyłu… — A u nas pod nogami… — Dlaczego, jak ona się tam znalazła, przecież ludzie w tym samym miejscu mieszkają stale — przez wieki? — I najczęściej nawet nie zastanawiamy się nad tym, że chodzimy po historii… Każdy metr sześcienny naszej ziemi jest wzbogacony szczątkami działalności minionych pokoleń — ogromnej ich liczby. Przecież ta ziemia (przynajmniej Połtawszczyzna) ponad sto tysięcy lat temu już była zasiedlona. I kryje ona w sobie tyle wszystkiego, co związane z naszą historią… Właśnie dlatego pozostaję w Połtawie, chociaż mam wiele perspektywicznych propozycji. Nasza ziemia zachowuje bogaty pokład historii. Gdzie można go znaleźć? We wszystkich miejscowościach, które powstały ponad 700—800 lat temu, na terytorium naszego regionu jest ich około czterdziestu. Są szczególne areały w pewnych miejscach: w Połtawie to na południe od parków Pietrowskiego, Słonecznego, tam leżą trzy-cztery metry warstwy kulturowej naszej historii. A jak ona się tam znalazła? Połtawianie — ludzie przezorni, wszystko ciągnęli do domu… I naciągnęli tak dużo, że w końcu wszystko to ziemia przykryła… (Uśmiecha się). — Pan żartuje, a ja pytam poważnie. Jak przykryła — przecież nie było ani trzęsień ziemi, ani katastrof technogennych? — Tak, nie było! To — typowa niegospodarność, to — nasza natura. No, zbudowali ludzie dom, po pół roku nasypali jeszcze warstwę ziemi na podwórku pod trawnik, po dwóch latach zburzyli stary ganek — porzucili na podwórku i przysypali nową warstwą ziemi. A tam — przysypali rozbite szkło okienne… I w ten sposób na podwórku przez pięć—dziesięć lat narasta czterdzieści centymetrów warstwy kulturowej… A ileż to połtawianie narzucali wszystkiego, powiedzmy, na Iwanowej Górze! A “narzucali” oni dwa i pół metra… — I w jakim czasie? — Przez ostatnie tysiąc dwieście lat. I jeszcze do tego — cztery stulecia epoki scytyjskiej. Faktycznie od poziomu dawnego czarnoziemu “przyrastamy”, podnosimy się w górę… Budujemy mieszkanie, ono się rozpada, wznosimy na tych ruinach budowle fortyfikacyjne, potem na nich urządzamy cmentarz, na cmentarzu stawiamy sobór, a po tym go znosimy i narzucamy kolejną warstwę… A warstwa kulturowa — to jest główne źródło badań archeologicznych. Archeologia — to historia uzbrojona w łopatę, jak powiedział profesor Arcichowski, znany archeolog. I to rzeczywiście tak jest, bo archeologia zdobywa fakty dla nauki, która obsługuje najdawniejsze okresy historii ludzkości. JAK ZACHOWUJĄ DZIEDZICTWO KULTUROWE — Proszę opowiedzieć o najświeższych z odnalezionych “faktów dla historii”… — Przykładów jest bardzo dużo, najświeższy oto leży na moim stole. Tę książkę — “Unikalny kompleks z czasów Złotej Ordy w pobliżu Wołoszyna” — napisałem razem ze starszym pracownikiem naukowym Centrum, asystentem Ukraińskiej Medycznej Akademii Stomatologicznej Andrijem Artemiewem oraz wykładowcą Połtawskiego Kolegium Politechnicznego Narodowego Uniwersytetu “Charkowski Instytut Politechniczny” Switłaną Majewską. Ogółem nad tymi materiałami kompleksowo pracowało pięcioro naukowców różnych kierunków. Właśnie odbyła się prezentacja tego już 110. wydania naukowego i 30. badania monograficznego naszego Centrum. Kontynuuje ono serię wydawniczą “Starożytności okolic Komsomolska”, zapoczątkowaną w zeszłym roku. W tej pracy wprowadza się do obiegu naukowego wyniki ratowniczych wykopalisk unikalnego kompleksu grobowego z epoki Złotej Ordy. Został on odkryty jesienią 2003 roku w niewielkim kurhanie niedaleko wsi Wołoszyn pod Komsomolskiem. Kiedy oczyszczono przykrycie, zobaczono kilka desek — to były detale wozu, zapewne dwukołowej garby. I jakoś od razu domyśliliśmy się, że tutaj pochowana jest niezamężna dziewczyna — ponieważ są szczątki garby. Okazało się, że to pochówek 11—12-letniej dziewczynki-koczowniczki, dość ordynarny, żadnych znalezisk tutaj nie przewidywano. Oczyszczając pochówek dalej, znaleźliśmy zestaw rzeczy, niewłaściwych dla nas — przecież to Połtawczyzna, a nie Egipt czy Palestyna! Mieliśmy aż cztery znaleziska (to bardzo “super” — zazwyczaj archeolodzy mają ich setki, dziesiątki!): ułamek żelaznej sprzączki od paska, sześć kości do gry, szczątki skórzanej torebki, nożyk. Te rzeczy dały możliwość przeprowadzenia unikalnego badania: zrekonstruowano budowlę grobową, odtworzono kostium dziecka z zamożnej rodziny, który składał się z nakrycia głowy (skórzano-tkaninowa taśma z ozdobami z jedwabiu i skórzanych sznurów), jedwabnej szerokiej koszuli o luźnym kroju z długimi, szerokimi rękawami, dolnej koszuli, spodni-szarawarów, gdzie cienko i jakościowo wyprawiona skóra, z elementami dekoru, była połączona z tekstylnymi wstawkami z jedwabiu. Do kompletu kostiumu wchodził bezrękawnik ze skóry, analogicznej do skóry na szarawarach. Kostium dopełniały miękkie lekkie skórzane półbuciki, ozdobione aksamitnymi naszywkami. Nasza koleżanka, artystka-grafik Hanna Kowalenko wykonała około dwudziestu wariantów artystycznych odtworzeń. Co do ostatecznego wariantu rekonstrukcji — dopuszczamy chyba tylko (i to już dla sceptyków) procentów 15-20 nieścisłości. Badania paleostomatologiczne i antropologiczne dają wyobrażenie także o stanie zdrowia dziewczynki, dokładniej — o jej poważnych chorobach. Jak podkreśla Switłana Majewska, unikalny nie jest sam pochówek — jest ich wiele, unikalna jest praca archeologów, którzy go badali. Udało im się zachować to, co zazwyczaj “nie zachowuje się”: rozsypuje się, jest już zniszczone przez czas, ledwo odnalezione — nawet od dotyku pędzelków, którymi archeolodzy oczyszczają takie znaleziska. Właśnie zaprezentowane wydanie — jedno z pierwszych tego typu na Ukrainie, rekomendowane do druku przez posiedzenie Rady Naukowej Instytutu Archeologii oraz Centrum Pamiątkoznawstwa NAN Ukrainy. Może ono zadziwić świat naukowy, ale czy będzie należycie ocenione? Może, chyba za kilka dziesięcioleci… Chociaż materiały tego badania będą opublikowane za granicą — w zbiorze prac Uniwersytetu Moskiewskiego oraz w jednym z czasopism naukowych Berlińskiego Instytutu Archeologicznego. W każdym razie, i po wyjściu monografii raczej ta praca się nie zakończy. Zresztą, bardzo zainteresowała ona nawet śledczych! Nikt nie myślał, że w Połtawie można przeprowadzić takie badanie, opierając się tylko na danych pośrednich. To były bardzo skomplikowane poszukiwania… I to tylko jeden z przykładów takiej pracy. Można znowuż opowiadać o badaniach grodziska w Bielsku z epoki scytyjskiej VII—IV wieku przed naszą erą, którymi Centrum zajmuje się od pierwszych lat działalności, — tego miasta-państwa, gdzie mógł być starożytny Gelon. Rozpoczynając tę pracę, nawet nie myśleli o tym, że tutaj z czasem zostanie utworzony rezerwat historyczno-kulturowy “Bielsk”.
Utrzymujemy bliskie kontakty z ekspedycją ukraińsko-niemiecką, obecnie praktycznie wszyscy nasi koledzy publikują w międzynarodowym zbiorze, zainicjowanym przez panią Renatę Rolle. Jest ona honorowym członkiem Ukraińskiej Narodowej Akademii Nauk, finansuje wydanie tego zbioru, poświęconego stuleciu badań grodziska w Bielsku, które przypada na początek czerwca. Sądzę, że odpowiedni zbiór przygotują także połtawianie. — Jakie są obecnie dla Pana główne punkty badań? — Nasz Ośrodek to niewielka placówka, która pełni funkcje nadzoru nad zabytkami, ekspertyzy przydziałów ziemi, a naukowo możemy „udźwignąć” jeden-dwa poważne projekty. Obecnie Komsomolski jest największym. Ale stopniowo zbliżamy się do tego, że w Połtawie powinien pojawić się oddział Instytutu Archeologii — można by go stworzyć wspólnie z Narodową Akademią Nauk. Chcielibyśmy to zrobić. Przecież mamy na Połtawszczyźnie siedem tysięcy zabytków, a środków nie wystarcza nawet na to, by sporządzić odpowiednie paszporty. MISTYKA — TO TERAZ MODNE, ALE… — Kilka lat temu w Połtawie krążyły pogłoski, że podczas budowy Soboru Zaśnięcia Matki Bożej odkopano pochówki księży… — I zaraz też je pochowano ponownie… To zasługa pracowników naszego Ośrodka. Wykryto tam wiele chrześcijańskich pochówków — odnotowano około 140… — A wiadomo już, kto dokładnie był tam pochowany? — Nie, można mówić co najwyżej o kilku osobach — zapewne to ludzie, którzy byli inicjatorami powstania soboru i bardzo zamożni połtawianie. Badacze wciąż pracują. — A dlaczego Pan o tym oficjalnie nie informował? — Wiecie, w archeologii zrobić sensację jest bardzo łatwo, bo tutaj praktycznie wszystko jest sensacyjne i zależy tylko od sposobu przedstawienia przez archeologa czy dziennikarza. A obecnie w naszym społeczeństwie wszyscy chcą sensacji, do tego wielu ludzi pragnie mieć z tego bardzo duże korzyści. Jest mi przykro, że w naszym obwodzie szerzy się poszukiwanie skarbów… — Mamy „czarnych” archeologów? I oni jeszcze coś znajdują? — Są i bez wątpienia znajdują. Obecnie niezwykle rozpowszechniło się tak zwane kolekcjonerstwo. Ale na Ukrainie ma ono swoje osobliwości — to po prostu roztrwonienie naszych narodowych skarbów, wywożenie ich za granicę. Ukraina podpisała wszystkie karty, wszystkie konwencje w tej sprawie, u nas jest to zabronione, ale… To bardzo skomplikowana kwestia… — Wiem, że dość sceptycznie przyjmuje Pan pytania o mistykę. A mimo to — zagłębia się Pan w świat zmarłych… — Pytanie o mistykę — to teraz modne... Wiecie, zawsze radziłem wszystkim omijać miejsca starych cmentarzy. Ktoś nie przyjmuje takich rad, ale spójrzmy, co będzie za kilka lat z tymi, którzy obecnie zabudowują cmentarze. I jeździć po kościach swoich dziadów nie wolno — wiemy o przypadkach śmierci ludzi na trasach, które wytyczono tam, gdzie kiedyś były cmentarze. Ludzie już w dawnych czasach wiedzieli, że na pochówkach nie można mieszkać — to nie są rzeczy mistyczne, a realne, architekci wymyślili im taką nazwę: strefy antropogennie niekorzystne. Podczas badań spotykałem się także z takimi rzeczami, których wyjaśnić po prostu nie sposób. Powiedzmy, jest kilka pochówków, gdzie inwentarz należy do typowych przedmiotów XV wieku przed naszą erą, a sam pochówek — XVII wieku przed naszą erą. Jest pochówek epoki brązu, w którym leży sarmacki miecz. Jak to mogło się stać? I to znaleziska niezwykle poważnych archeologów, ci ludzie nie mogli dokonać fałszerstwa — na takim nikt nie spekuluje. I nie zrobili z tego sensacji, jest to po prostu odnotowane w raporcie naukowym — i tyle. Może z czasem uda się to wyjaśnić... Są też rzeczy związane z mistyką, z pewnymi elementami ówczesnej religii czy czarów. Na przykład badaliśmy jeden z pochówków wczesnego etapu kultury jamowej (ponad 5 tysięcy lat temu), który należał do niemowlęcia pod nasypem Stowbuwatej mogiły. Był tam garnek, figurki z ochry, dziecięce kosteczki, krzemień i strzała z tego samego materiału... Kiedy wszystko oczyściliśmy, zrobiło się tak przerażająco cicho, że powiedziałem: o, teraz, niech Bóg broni, coś się stanie... I nagle nad tym pochówkiem uniósł się wir... Dalej wszystko ucichło. A żeby „kontynuować” mistyczny wątek, po godzinie zawaliła się krawędź — pięciometrowa piaszczysta ściana przekroju kurhanu. Po prostu szczęśliwy zbieg okoliczności, że wtedy nas tam nie było... O tym przypadku opowiadało mi dwoje świadków tamtego wydarzenia: mój rozmówca i jego koleżanka Switłana Majewśka. „Zbieg okoliczności” oboje dziwi, bo akurat była przerwa obiadowa i nikt nie wie, dlaczego nie usiedli do obiadu tam, gdzie jedli zawsze — właśnie wtedy, gdy zawaliła się ziemia, która mogłaby ich zasypać. A mimo to Ołeksandr Borysowycz odważa się przypuścić, że wtedy archeolodzy uwolnili niewinną duszę dziecka: to był ofiarny pochówek w jamce w kształcie śladu człowieka, który przypisuje się odciskowi stopy starożytnego aryjskiego boga Wisznu... Wszystkie badania, wszystkie znaleziska, wszystkie sensacyjne i zwyczajne odkrycia nie tylko są odzwierciedlone w rysunkach, ale i sfotografowane, przechowywane na setkach dysków komputerowych i można wybierać mnóstwo tematów i kierunków do opowieści o podróżach w przeszłość połtawskich archeologów. Mistyka w archeologii — to również może być osobna opowieść, zaznacza Ołeksandr Suprunenko. Tak samo, jak i ślady operacji na czaszce Sarmaty, wykonanej w trzecim wieku naszej ery, czy wielki grobowiec, który przestał w piasku półtora tysiąca lat i zawalił się zeszłej wiosny w rejonie krzemieńczuckim. Jak i odłamek lusterka ze złotej ordy, odlanego z brązu cynowego... Trzymam na dłoni tę zdumiewającą rzecz i trochę zazdroszczę mojemu rozmówcy, któremu wcale nie jest trudno wyobrazić sobie i kobietę, która patrzyła w to lusterko, i świat, który ją otaczał... Lidia WICENIA, m. Połtawa Nie jest ważne, ile macie lat — najważniejsze pamiętać, że dzisiaj — to pierwszy dzień waszego życia, które pozostało. Bo na tym świecie nie ma nic wiecznego, oprócz… samej wieczności. To, właściwie, aforyzmy, a nasz z wami tymczasowy przywilej polega na tym, że żyjemy dzisiaj — między tym, co będzie, a tym, co już było. Rozejrzyjmy się wstecz — tam są nasze korzenie, zajrzyjmy w przyszłość — tam jest nasze przedłużenie. I dlatego nic nie jest nam obojętne, jesteśmy jednakowo współwinni i tego, co było, i tego, co będzie. Więc ten wywiad z dyrektorem Ośrodka Ochrony i Badań Zabytków Archeologii zarządu kultury Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej, zastępcą dyrektora Przedsiębiorstwa Państwowego „Naukowo-Badawczy Ośrodek „Ochronna Służba Archeologiczna Ukrainy” Instytutu Archeologii NAN Ukrainy, kandydatem nauk historycznych, zasłużonym pracownikiem kultury Ukrainy Ołeksandrem SUPRUNENKĄ — to powód, by pomyśleć o sobie i o czasie, wreszcie, poznać ciekawego rozmówcę.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ukraińskiego miasta Charków szybciej zetrze z powierzchni ziemi ten zabytek architektury, aniżeli odda go Ukraińskiej Cerkwi Patriarchatu Kijowskiego. Właściwie, dawno nie zdarzyło mi się obserwować tak zuchwale bezczelnych popów, jak moskiewscy popi w Charkowie. W Kijowie tak szaleńczo fanatyczne są chyba tylko mniszki Kijowsko-Florowskiego Wniebowstąpienia żeńskiego monasteru, gdzie za „Ruś świętą” gotowe są puścić z ciebie krew, żeby usta twoje się zamknęły i plugastwo z nich „rozmaite ukraińskie nie wychodziło”. Tak pewnego razu powiedziała mi mniszka wspomnianego monasteru, zobaczywszy w moich rękach Biblię w języku ukraińskim. A Biblię właśnie przedtem kupiłem w cerkwi Pirohoszczy. „U „raskolników”, u „pomiotów piekła”, u „wyplwocin otchłani” ty kupiłeś tę satanistyczną księgę (zauważcie, to była Biblia)”, — tak wrzeszczała mniszka niby to ukraińskiej cerkwi, ale moskiewskiego, czyli kanonicznego, czyli poprawnego, czyli „prawdziwie wiernego” patriarchatu. Charków jest gościnny. Ludzie są piękni, bo jakimkolwiek językiem by nie rozmawiali, pozostają Ukraińcami. A nasz naród — jest bogaty duszą, szczodry, szczerze uśmiechnięty, pracowity i niezniszczalny. A w ślad za mną, za oknem zimnego 16. wagonu biegł promienny napis „Charków”, nazwa ukraińskiego miasta, w naszym — ukraińskim — języku, języku naszej Ukrainy. Jarosław FEDIUK, m. Kijów
Tłumaczenie maszynowe
KONTRASTY “Prasypajemsia, podymajemsia kto w Kijew. Podymajemsia, umywajemsia, zakazywajem czaj, kofe” — takie słowa rozbrzmiewają rano w pociągu Charków—Żytomierz na dojeździe do stolicy. Takimi przyjemnymi dla ucha gardłowymi dźwiękami wyrywa mnie ze snu konduktorka pociągu. Wyciągam telefon, żeby sprawdzić, która godzina. Na zegarku 5.03. Pociąg przybędzie do Kijowa, jeśli się nie spóźni, o 6.11 zgodnie z rozkładem. Czyli mam jeszcze pełne prawo do 40 minut cichego, spokojnego porannego odpoczynku. Ale tak nie uważa konduktorka, wrzeszcząc na cały wagon o przybyciu do KIJOWA i oferując wszystkim herbatę oraz kawę. Tak, to nie matczyna łagodna pieśń i nie dźwięki porannego hymnu ptaszków, w końcu to nawet nie mój język rozcina na pół zimne powietrze 16 wagonu. Nakrywam ucho kołdrą i staram się nie reagować na dźwięki z zewnątrz. Chcę po prostu poleżeć, powygrzewać się i pomyśleć o wizycie w tak zwanej pierwszej stolicy Ukrainy. Myśli roją się, snują, na wyścigi pchają się do mojej sennej głowy, żeby przypomnieć o sobie, żebym niczego nie zapomniał z tego, co zobaczyłem. Powstają ogólnie, wielkie, obszerne, a to nagle drobnieją do najmniejszych szczegółów, mielą, przyciągają do siebie wnikliwą uwagę. Tak wiele wchłonąłem w siebie przez dwa dni pobytu w tym mieście. Zatem, Charków. Stolica socjalistycznej Ukrainy. Okazuje się, że jest REGION Ten region — Galicja, zwłaszcza jej górskie rejony wiejskie, których wszystkie wady współczesnej ukraińskiej rzeczywistości dotknęły znacznie mniej niż nawet tamtejszych miast. Ostatnie święta Bożego Narodzenia udało mi się spędzić w składzie grupy ługańskich turystów w rejonie kosowskim, na Frankiwszczyźnie. Wtedy ten huculski kraj przyjmował setki uczniów i studentów ze wschodu Ukrainy i Kijowszczyzny. Prawie wszyscy oni zostali zakwaterowani w chłopskich rodzinach tego rejonu na zasadach dobrowolnych ze strony ich gospodarzy. Przez kilka dób chłopi z Kosowszczyzny tak gościnnie przyjmowali zupełnie nieznanych im wcześniej młodzieńców i dziewczęta, że ci nazwali swój pobyt tam bajkową podróżą. I kiedy potem pociągi wiozły ich do Charkowa, Ługańska czy Doniecka, studenci dowodzili sobie nawzajem, że właśnie ich gospodarze byli najbardziej gościnnymi na świecie. Jeśli zaś dodać do tego, że ci gospodarze nie otrzymali żadnej rekompensaty od lokalnych władz za utrzymywanie własnym kosztem gości ze wschodu, to można mówić o takich już prawie utraconych przez Ukraińców tak zwanej Wielkiej Ukrainy cechach swojego narodowego mentalności, jak patriotyzm (kosowianie przyjmowali gości, żeby zmienić ich wcześniejsze wyobrażenie o “banderowcach”), poczucie wspólnoty ukraińskiej wspólnoty narodowej, które rodziło tę szczerą gościnność, tak miło szokującą nieznajomych z daleka. Chciałoby się życzyć kosowskiej władzy, która przejmuje się przyjmowaniem delegacji turystycznych ze wschodu kraju, żeby organizowała wycieczki gości ze wschodu do Kosowskiego Muzeum Sławy Bojowej OUN—UPA w ich ostatnim dniu pobytu tam, a nie w pierwszym. To właśnie ten przypadek, kiedy od zmiany miejsc składników suma istotnie się zmienia. Boże Narodzenie — święto, w którym, jak w lustrze, można zobaczyć bardzo istotne różnice w poziomie duchowości między ludnością wschodu i zachodu Ukrainy. W Wigilię w Ługańsku mieszkańcy miasta zamykają jeszcze taka Ukraina. Ona żyje w ulicach tego miasta, domach, autobusach i metrze, w afiszach i ogłoszeniach, a także w twarzach ludzi. Warto zaznaczyć, że wszystko nie jest tak zaniedbane, jak, na przykład, na Krymie, nie tak bardzo rosyjsko-komunistyczne… Dawno, bardzo dawno nie widziałem takich zdziwionych, czasami przestraszonych, czasami złych spojrzeń na zwracanie się po ukraińsku. W Kijowie ogólna atmosfera jest swojsko-ukraińska i to dodaje siły, a rację po swojej stronie sam czuję. Choć prawie każde skrzyżowanie głównych ulic Charkowa obwieszcza o 350-leciu od czasu założenia miasta, tego nie czuć w nazwach samych ulic i prospektów. Ulica Lenina biegnie równolegle do prospektu Lenina i, mieszając się z koktajlem radzieckich, socjalistycznych, proletariackich ulic, tworzą tak zwyczajny dla wszystkich sowieckich miast winegret. Do tego winegretu wchodzą także pomniki Lenina, Gorkiego, Dzierżyńskiego i wszystkim proletariuszom świata. Przechadzając się największym placem Europy (jak lubią nazywać plac Dzierżyńskiego pseudopatrioci, bo w rzeczywistości on nie jest taki, czyli największy), można w pełni odczuć przewagę języka rosyjskiego nad ukraińskim w nazwach różnorodnych sklepów, restauracji, butików, salonów i biur. Charków mieni się szyldami supermarketów (MKS, MegaMax…), i wszystkie one ogromnymi literami obwieszczają o swojej produkcji tylko w języku rosyjskim. I tylko sklep “BILLA” zaprasza kupujących i oferuje odwiedzającym różnorodny towar w języku ukraińskim. Tak mogą postąpić Austriacy, bo oni wiedzą i rozumieją, że prowadzą biznes w państwie Ukraina. Tego zaś nie wiedzą ci, którzy najpierw mówią o separatyzmie, a potem, chowając oczy, opowiadają, że nie ma w ich leksykonie nawet takiego słowa, jak SEPARATYZM. Ciekawie było obserwować: reklama, tak zwyczajna na kijowskich ulicach po ukraińsku, w Charkowie już wszędzie (i totalnie) po rosyjsku. Blok Łytwyna, ze swoim slangiem MY, w Charkowie w całości przedstawiony jest oto tak: MЬІ. Oto takie “MЬІ” cały charkowski lud witają “S Nowym godom!”. To musi oznaczać, zapewne, że łytwynowcy bardzo liczą na “ruskojazycznoje nasielenije”. Stawiają na “nasielenije” także wydawcy gazety “Bez cenzury”. Ona tak czerwono kłuje w oczy swoją reklamą, że nie dajesz wiary temu, że właśnie ta gazeta jest gazetą “NOWOJ STRANY”. Nikt w tym mieście nie przychodzi do właścicieli “GOSTINNIC”, “RESTORANOW”, “KAZINO”, “MAGAZINOW” i nie mówi, opierając się na Ustawie, że wszystkie ich “GUBERNII”, “KUPAZY”, “PRODUKTY”, “ELEKTROPRIBORY” i “CHLEBA” powinny być pisane po ukraińsku. Tak, jak to już dawno stało się normą w Kijowie. Przecież kiedyś nawet wyobrazić sobie nie mogli mieszkańcy naszych dwóch stolic, że nazwy stacji metra będą ogłaszane po ukraińsku. I kolapsu, który przewidują w takich sytuacjach politolodzy, w rodzaju różnych malinkowiczów i pogriebinskich, nie stało się. Przyjemną niespodzianką na ulicy Sumskiej stała się kawiarnia “Ostatnia barykada”. Przy wejściu tabliczka: “U nas rozmawia się po ukraińsku”. Atmosfera skłania do rozmyślań w rodzaju ależ ja jestem na Ukrainie, a nie w kwartale między 2. a 3. aleją w Nowym Jorku. Dlaczego taka kawiarnia w ukraińskim mieście jest jak biały kruk? Dlaczego nawet takiej, choćby jednej, kawiarni nie mają Donieck, Ługańsk czy Mariupol z Krzywym Rogiem? Charków tą “Ostatnią barykadą” i różni się od reszty miast wschodu Ukrainy. Ale razem z tym żadnej cerkwi Patriarchatu Kijowskiego w mieście nie ma. Jest kilka cerkwi Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. A Sobór Uspieński, który znajduje się pod patronatem Ministerstwa Kultury, jest w półzniszczonym stanie. I władza
Tłumaczenie maszynowe
Dzisiaj już wielu ludzi w Ukrainie i poza jej granicami podziela teorię amerykańskiego badacza Hołodomoru Jamesa Mace’a o społeczeństwie postgenocydowym w naszym kraju. Zgodnie z nią, wszystkie współczesne ukraińskie niepowodzenia wyjaśnia mutacja naszej społecznej mentalności po totalnym ludobójstwie dokonanym przez rząd bolszewicki na naszych dziadach i pradziadach na początku lat 30. ubiegłego stulecia. Jednak w Ukrainie na szczęście zachował się jeszcze region, który z racji znanych okoliczności historycznych nie doświadczył tego ludobójstwa, skierowanego na zniszczenie chrześcijańskiej mentalności naszego narodu. metalowe drzwi w klatkach schodowych swoich domów przed tak zwanymi kolędnikami. I nie bez powodu. Bo to w przeważającej mierze wyglądające na złodziejaszków grupki nastolatków, których samo przebywanie nawet na klatkach schodowych ich domów może mieć negatywne skutki. Jeśli jednak takim, za pozwoleniem powiedzieć, kolędnikom udaje się przebić do mieszkań ługańczyków, to poza nieukrywanym pragnieniem łatwych pieniędzy, na dziecięcych twarzach ci niczego nie widzą. O śpiewaniu kolęd nie ma tu w ogóle mowy, a kiedy gospodarze poproszą ich o zaśpiewanie, mogą liczyć co najwyżej na żałosne mruczenie pod nosem: coś pomiędzy śpiewem a czytaniem wierszy. We wsiach rejonu kosowskiego wciąż jeszcze można otrzymać od dziecięcego kolędowania tę samą przyjemność, którą czerpali chłopi w całej Ukrainie i ukraińskich wsiach poza jej granicami do 1932 roku. Świątecznie ubrane dzieci śpiewają po kilka zwrotek różnych kolęd najpierw pod oknami domu, a jeśli ci sobie zażyczą, to jeszcze w chacie. Przy tym kultura śpiewu jest tak wysoka, że zdarzają się dziecięce duety i tria, które wykonują kolędy na kilka głosów. Pieniądze zaś od nieznajomych ludzi za kolędowanie mali Huculi biorą tylko za pozwoleniem swoich znajomych. Dla samych dzieci ten zwyczaj jest radosno-świąteczny, a nie przypadkowym otrzymaniem łatwych pieniędzy, jak na wschodzie. Tam dorośli następnego dnia (z bardzo rzadkimi wyjątkami) w ogóle nie kolędują. Huculi zaś, odwiedziwszy poranną mszę w cerkwi, idą kolędować po swojej wsi. Śpiewają kolędy i tym, którzy po tym zapraszają do świątecznego stołu, i tym, którzy zrobić tego nie mogą. Siedząc przy takim stole, uważnie przyglądałem się twarzom ludzi siedzących obok. Te twarze pod względem swoich typów antropologicznych w niczym nie różniły się od twarzy chłopów współczesnej Słobożanszczyzny. A to świadczy o tym, że wszystkie historyczne podziały Ukraińców były sztuczne i jesteśmy jedynym, niepodzielnym narodem. Oczywiście, wszystkie wymienione przeze mnie wcześniej różnice można wyjaśnić głęboką wiarą w Boga jednych i niemal całkowitym bezbożnictwem drugich. Ale oprócz tego nie można nie zauważyć niemal rodzinnych uczuć Hucułów do całej swojej wiejskiej wspólnoty, które są dobrym punktem wyjścia do wprowadzania skutecznego samorządu lokalnego na wsi. W posthołodomorowej Ukrainie te uczucia zostały niemal całkowicie zniszczone przez zbrodniczy reżim stalinowski, dlatego przy jakichkolwiek reformach samorząd lokalny tam jeszcze bardzo długo będzie ograniczał się do działalności sołtysa i jego najbliższego otoczenia. Na Kosowszczyźnie bujnie rozkwitają różnorodne rzemiosła ludowe. W każdej chacie gospodarze pokażą wam wspaniałe ręczniki, koszule, koce własnej produkcji. Starsi ludzie mówią, że to samo można było zobaczyć do 1933 roku we wszystkich ukraińskich wsiach. Hołodomor zabił duszę artysty w ukraińskim chłopie, która może być tylko u wolnych ludzi, tak jak własna postawa obywatelska. Oto dlaczego wielu chłopów z Kosowszczyzny pisze artykuły i wiersze do swojej gazety rejonowej „Huculski kraj”. Huculi do dziś zwracają się do swoich rodziców per „wy”, czego już dawno nie ma na reszcie terytorium Ukrainy. Właśnie dlatego, wychodząc z głębokiego szacunku do rodziców, na Kosowszczyźnie zachowały się odwieczne ukraińskie zwyczaje i tradycje. Wydawałoby się, że resort humanitarny naszego rządu powinien robić wszystko, co w jego mocy, aby źródlana woda ukraińskości takich zakątków naszego państwa, jak Kosowszczyzna, rozlewała się po wszystkich terenach kraju. Niestety, obserwujemy coś odwrotnego. Na dyskotekach we wsiach tego huculskiego kraju dzisiaj już prawie nie usłyszysz piosenek w języku ukraińskim. Całkowity angielsko-rosyjski repertuar. Naturalne, że miejscowa młodzież rozmawia surżykiem. Tych chłopców i dziewczęta jeszcze można zobaczyć w cerkwi, ale już daleko nie w takich proporcjach wiekowych, co na ulicach. Rząd Janukowycza nadał lasom pod Kosowem status Parku Narodowego. Ale nie po to, by zachować karpackie lasy tego kraju, a po to, by zabronić Hucułom (spora część których żyje z ciesielstwa) pozyskiwać drewno na opał na ziemi swoich przodków. Mówiąc, że dźwięki uderzeń siekier o pnie bardzo już przeszkadzają byłym wysokim urzędnikom odpoczywać w swoich daczach-pałacach w tym Parku Narodowym. Obecnym władzom taki stan rzeczy, zdaje się, odpowiada... Wracając do domu pociągiem Kołomyja—Lwów, miałem za sąsiadów młode małżeństwo wykładowców uniwersyteckich z Iwano-Frankiwska. Wyglądali, jakby zeszli ze stron nowel ukraińskiego klasyka, którego imieniem nazwane jest ich miasto. Ołeksandr KRAMARENKO, Kosów—Ługańsk
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Walentyna DAWIDENKO Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA Jarema HOJAN Pawło MOWCZAN Anatolij POHRIBNYJ Ołeksandr PONOMARIW Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego, dział polityki Wołodymyr PAWLIW, 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Maria ŁYTWYN 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK 278-63-69 Dział języka Ołeksandra TKACZ 270-55-57 Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Walentyna DAWIDENKO 270-55-57 Dział pracy oświatowej Olha SKRYPKINA 279-49-47 Dział korekty Tetiana MYCHAJŁENKO Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http:// slovo.prosvita.com.ua Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301205 Nakład ogólny — 24000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny. na 3 miesiące — 9,59 hrywny. na 1 rok — 37,86 hrywny. On tworzy małe arcydzieła, które widzą tylko nieliczni szczęściarze. I nie mogę zaprosić na jego ekspozycję, bo mistrz jest zbyt zajęty, by zająć się własną wystawą i niezbyt zamożny na taką prezentację. I chociaż w naszym środowisku artystycznym wydaje się, że nikogo już niczym nie zdziwisz, wszak zagęszczenie ludności artystów na Ukrainie jest siedem razy większe niż za Uralem, a Europa Zachodnia już nawet nie ukrywa, że obawia się wysokiego profesjonalizmu naszych twórców, o czym niedawno opowiadał szef Głównego Zarządu Kultury i Sztuki Kijowa Ołeksandr Bystruszkin, który zaproponował projekty ukraińskich wystaw w stolicach kilku państw europejskich. ...jeszcze własnoręcznie wyrzeźbioną drewnianą ramką czy wykwintnym metalowym medalionem. Mychajło Fedorow umieszcza portrety w maleńkich owalnych medalionach, o rozmiarze półtora-dwa centymetry, i współczesne panny pojawiają się w nowym wizerunku tajemnicze i romantyczne, jak ich poprzedniczki w kosztownych kolekcjach miniatur XVIII wieku. Właściwie to właśnie doprowadziło go do tego gatunku zamiłowanie do kobiecych portretów z czasów Puszkina. Już później, opanowawszy nieprostą technikę malarstwa na kości zaostrzonym włoskiem z wiewiórczego ogona, wirtuozowsko wypisuje najcieńsze koronki, nitkę pereł nad czołem, struny lutni i przemienia w piękności epoki wiktoriańskiej nasze współczesne. Ten renesans gatunku miniatury portretowej stał się możliwy nie tylko dzięki uniwersalności talentu Mychajła Fedorowa (o tym dalej), a zwłaszcza nieuświadomionemu zapotrzebowaniu społeczeństwa: dążeniu do wysokich uczuć, zniwelowanych przez szorstki i pragmatyczny czas, idealizacji intymnej romantyki, z pragnieniem uwiecznienia ich w drogim wizerunku, który będzie żył także dla potomnych. Może dlatego te unikalne portrety od razu trafiają do prywatnych kolekcji, a i imię artysty jest szeroko znane właśnie kolekcjonerom oraz uczniom Mychajła Fedorowa, którzy bywali w jego pracowni w pobliżu Republikańskiej Szkoły Artystycznej im. T. H. Szewczenki. Ich skromny wykładowca, który kocha siatkówkę, swoją chatkę w Prochorówce, błądzenie tamtejszymi kaniowskimi lasami — ten Mychajło Mychajłowycz opowie szereg bajek o UFO, które zobaczył gdzieś w trzęsawisku, o sąsiadce z chutoru, która trafiła do cudzego podwórka przy zamkniętych bramach — przeleciała, widocznie... I moje zdania złożone podrzędnie gotowe są wić się dalej, byle tylko przekazać bezmierny patos tego miłośnika przyrody, ...sji — od nurka do ślusarza. I umiejętność majsterkowania wszystkiego własnoręcznie, nieodzownie doprowadzając do doskonałości, przydała mu się potem w instytucie artystycznym, gdzie jednocześnie przygotowywał na zaliczenia albumy z malarstwa i rzeźby. A oto technika pracochłonnej grafiki przyciągnęła go swoimi możliwościami obrazowania: akwaforty, litografia, drzeworyt wymagały wyrazistego rysunku, zakończonej kompozycji. Więc do filigranowej pracy nad miniaturą na kości podszedł już jako doświadczony mistrz. Co w ogóle skłoniło artystę do zwrócenia się ku „blaskowi stylu i przyjemnej dla oka fabule”, którą upodobali sobie kiedyś prerafaelici? Łącząc sztukę jubilerską z wysokiej klasy malarstwem na kości, Fedorow, moim zdaniem, pragnął przywrócić równowagę w naturze społeczeństwa: kobiecy wizerunek z naturalizmu realnych dni powszednich rozświetlił aureolą romantyzmu. Artysta pragnie przekazać czarującą tajemniczość duszy, to „Dolce far niente” — „przyjemną zniewieściałość”, która jest właściwa kobiecej naturze. Więc serię tych unikalnych miniaturowych portretów kobiet minionej epoki i naszych współczesnych, napisanych w romantycznych szatach i ozdobach, rozpatruję jako kontynuację jego ulubionego tematu Piękna przyrody, tych krajobrazów, gdzie wszystko oddycha prawdziwym: latem pod wieczór — miętą, jesienią — wilgotnym mchem i grzybami, a zimą wyhaftowuje najdelikatniejsze gałązki w wierzchołkach — wystarczy spojrzeniem utrwalić gotową akwafortę. I dlatego nasz mistrz nigdy nie myśli o tak kłopotliwej sprawie jak wystawa, zbyt wiele jeszcze nieucieleśnionych wizerunków, zbyt płynny jest ten czas. Dziwimy się razem: jakby niedawno wymieniliśmy się życzeniami na Nowy Rok. Zapytałam wtedy o jego plany, ale czyż usłyszysz coś poważnego od tego fantastę; wybiorę się, — mówi, — do Państwa Środka, teraz tam w Chinach bardzo popularne są rysunki męskich torsów, oto i zarobię... W każdym razie, wydaje się, że wybrał się jednak do swojej chatki w Prochorówce. Oto już nam się naopowiada...
Nawet w nasyconej przestrzeni artystycznej ojczystego państwa ten kryształ jest pojedynczy, właściwie tylko imieniem kijowskiego artysty Mychajła Fedorowa reprezentowany jest w Ukrainie wykwintny rodzaj malarstwa miniaturowego – portret stworzony na cienkiej (od 0,3 do 1 milimetra) płytce kostnej farbami akwarelowymi. Posiada on setkę takich prac i sławę samotnego wirtuoza w tym trudnym gatunku. Nawet w publikacjach z historii miniatury portretowej historycy sztuki na terytorium WNP doszli do wniosku, że „...tradycje okazały się przerwane, a we współczesnym malarstwie są one utracone i zapomniane”. Poczułam się więc odpowiedzialna za wypełnienie tej luki informacyjnej, ponieważ od ponad dziesięciu lat obserwuję twórczość unikalnego malarza i przekonuję się, że rozpowszechniona w XVIII wieku nowa dziedzina sztuki emalii – miniatura portretowa – obecnie zyskała swój rozwój w twórczości Mychajła Fedorowa. Klasyczna miniatura to delikatne dzieło, które oprócz artystycznej ma także wartość memorialną, gdyż wywołuje uczucie intymnego stosunku do portretu, który się przechowuje i z którym nie rozstaje się pod żadnym pozorem. Luksusowy akompaniament oprawy – ramki, etui, medaliony – nie tylko chronią miniaturę przed uszkodzeniami i deformacją pod wpływem zjawisk atmosferycznych, ale pozwalają także zachować na pamiątkę pukiel włosów pod spodem portretu czy grawerowany monogram, wersy wierszy na tylnej pokrywie medalionu. Prawdziwi mistrzowie zawsze sprawdzali stylistykę wizerunku na kości z jubilerską oprawą portretu. Kijowski artysta i tutaj wykazał talent, uwydatniając każdy obraz na kości, który będzie wam udowadniał piękno zaskrońca w ziemniakach i myszek, które dokarmiał w swojej chacie w Prochoriwce. „Marzyłbym, by kiedyś rozpuścić się w otaczającej przyrodzie” – mówi zamyślony. Wykołysany słonecznymi rozlewiskami łęgów tego Kijowa, które znał z dzieciństwa, do dziś pozostał obcy wobec budownictwa śmierdzących garaży w miejscu lasu sosnowego, wyłysiałych wzgórz nad Dnieprem. I jeśli potrzebne są argumenty na korzyść czystego łyku ze źródła i powietrza bez czadowego smogu, to spójrzcie na grafikę Fedorowa (zrobione to zostało niemal z pamięci dzieciństwa), tak było wokół Kijowa kiedyś: ozonowy raj, rozłożyste ażurowe wierzchołki wiekowych drzew, a pod nimi – bujność kwiatowej flory, na zazdrość wszystkim rezerwatom. Te miodowe, mirażowe zapachy wiosennych łąk to prawdziwy luksus, który miał w półgłodnej powojennej młodości, bo we wszystkim innym los nie darował skarbów za darmo. Mychajło Fedorow opanował ciężkie męskie profe-
Tłumaczenie maszynowe