Strona · s. 10strona oryginału ↗
RARYTETY UKRAIŃSKIEJ REWOLUCJI
Слово Просвіти, №05 за 2008 рік
W Historyczno-Memoriałowym Muzeum Mychajła Hruszewskiego otwarto wystawę „…od dzisiaj Ukraińska Republika Ludowa staje się samodzielną, od nikogo niezależną…” (z okazji 90. rocznicy ogłoszenia IV Uniwersału Ukraińskiej Centralnej Rady). Uroczyste zebranie otworzył akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, przewodniczący Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ihor Juchnowski. O historycznym znaczeniu ogłoszenia IV Uniwersału Ukraińskiej Centralnej Rady mówili doktor nauk historycznych, zastępca przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej W. Werstiuk, deputowany ludowy Ukrainy pierwszej kadencji, zastępca przewodniczącego Kijowskiej organizacji miejskiej Ukraińskiej Partii Ludowej W. Szołkoszytny. O historii tworzenia kolekcji zaprezentowanej na wystawie opowiedział dyrektor Biblioteki im. O. Olżycza Ołeksandr Kuczeruk. W otwarciu wystawy wzięli udział przedstawiciele środków masowego przekazu, naukowcy, muzealnicy, studenci Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” oraz Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki. Switłana PANKOWA Zdjęcia Mykoły KUCZERENKI „Od dzisiaj Ukraińska Republika Ludowa staje się samodzielną, od nikogo niezależną, wolną, suwerenną państwowością narodu ukraińskiego”. Kiedy po raz pierwszy to wielowiekowe marzenie Ukraińców wypowiedział Mychajło Hruszewski w nocy 11 stycznia 1918 r. w sali Centralnej Rady, burza owacji wstrząsnęła jej murami. Odrodzenie ukraińskiej państwowości, wydawałoby się beznadziejnie utraconej w głębinach XVIII w. – na tym polegała istota i główna konstruktywna idea IV Uniwersału. Akt ten stał się szczytem działalności Ukraińskiej Centralnej Rady oraz logicznym dopełnieniem i rozwinięciem najbardziej radykalnego dokumentu UCR – III Uniwersału, w którym już zostały położone główne fundamenty budowy państwa: naród, terytorium, władza. W najbardziej dramatycznym momencie swojej historii nowożytny ukraiński parlament przyjął IV Uniwersał, aby obronić Ukrainę przed bolszewicką nawałą, zawrzeć traktat pokojowy i wpłynąć na sytuację geopolityczną w Europie. Na jej mapie pojawiło się młode niepodległe państwo Ukraina. Ówcześni ukraińscy politycy nie mogli przewidzieć wszystkich problemów, które staną na drodze utwierdzenia niepodległości. Jednak byli świadomi tego, że o główny postulat IV Uniwersału przyjdzie walczyć niejednemu pokoleniu. Zaprawdę, był to dokument o perspektywicznym działaniu, jego historyczne znaczenie ujawniło się nie od razu. Kluczowe słowa IV Uniwersału Centralnej Rady wezwały do obrony samodzielnej Ukrainy kijowskich studentów i gimnazjalistów, którzy polegli pod Krutami; te słowa wzywały do boju żołnierzy Armii URL doby Dyrektoriatu oraz Strzelców Siczowych Ukraińskiej Armii Halickiej. Różnymi środkami o samodzielną Ukrainę walczył Rząd URL na emigracji, Ukraińska Powstańcza Armia w latach II wojny światowej, szestdziesiatnyky w okresie totalitaryzmu. Niepodległość Ukrainy, ogłoszoną w 1991 roku, można uznać za jeden z najdonioślejszych rezultatów IV Uniwersału. Otwarcie wystawy z okazji 90. rocznicy ogłoszenia niepodległości Ukrainy w rodzinnej posiadłości Hruszewskich przy ulicy Pańkiwskiej 9 ma szczególne, symboliczne znaczenie. To właśnie ich posiadłość stała się epicentrum styczniowych wydarzeń 1918 r. Ciasno splotła się osobista tragedia Mychajła Hruszewskiego z tragedią młodego państwa ukraińskiego, o które walczył przez dziesięciolecia. Bolszewicy dobrze zdawali sobie sprawę z wiodącej roli lidera Centralnej Rady, dlatego skierowali swój brutalny cios właśnie przeciwko niemu. Celowo ostrzelali dom Hruszewskich, z którego na wpół żywą wyniesiono matkę Mychajła Serhijowycza, w pożarze zginęły unikatowe Generał-chorąży armii URL Mykoła Kapustianskyj i jego odznaczenia nie zbiory ukraińskich starożytności, księgozbiór, archiwum, rękopisy. Pomimo tragedii Hruszewski wzywał, by nowymi oczami spojrzeć w przyszłość: „I wydaje mi się, że to, co przeżywam ja tak ostro w tym momencie, przeżywa i cała Ukraina. Że Ukraina także pochowała swoje stare w tym ognisku, w tej ruinie, w mogiłach swoich dzieci, zabitych ręką bolszewików, jak ja w mogile matki…”. Powracając w przeszłość, spróbowaliśmy odtworzyć walkę o samodzielną Ukrainę na początku XX w. językiem oryginalnych dokumentów historycznych. Zaprezentowane rarytety przechowywano w rodzinach działaczy Ukraińskiej Rewolucji na emigracji, a po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy trafiły do zbiorów Biblioteki im. O. Olżycza dzięki inicjatywie i wytrwałości dyrektora Ołeksandra Kuczeruka. To właśnie ten zbiór stanowi podstawę wystawy. Uzupełniają go unikatowe eksponaty z kolekcji Historyczno-Memoriałowego Muzeum Mychajła Hruszewskiego. Ruch narodowo-wyzwoleńczy początku XX w. zaktywizował się po pierwszej rosyjskiej
Na otwarciu wystawy poświęconej rewolucji 1905—1907 lat. Hasła autonomicznej Ukrainy, które rozbrzmiewały na posiedzeniach Dumy Państwowej Rosji, przedstawiono w ekspozycji na stronach organu ukraińskiej frakcji I Dumy — „Ukrainskiego wiestnika”. Czasopismo wychodziło przy aktywnym udziale przywódcy ukraińskiego ruchu Mychajła Hruszewskiego, każdy numer otwierały jego wystąpienia publicystyczne z żądaniami autonomii Ukrainy, rozwoju szkoły narodowej, języka, prasy. Z początkiem I wojny światowej na arenę walki o niepodległą Ukrainę wychodzą emigranci polityczni z Naddnieprza, którzy tworzą Związek Wyzwolenia Ukrainy. Na wystawie zaprezentowano rzadką fotografię liderów Związku, którzy prowadzili aktywną pracę oświatową wśród jeńców ukraińskich z armii rosyjskiej w obozach Niemiec i Austrii. W celu podniesienia świadomości narodowej wśród jeńców Związek wydawał popularne prace z historii Ukrainy, w szczególności prace Mychajła Hruszewskiego, które są eksponowane na wystawie. Właśnie dzięki działalności Związku w obozach sformowano dywizje Niebieskożupanowców i Szarożupanowców, których pododdziały brały udział w walkach z bolszewicką nawałą. Jeden z tych pododdziałów pojawia się na fotografiach z początku 1918 r. Kulminacyjny moment w historii Ukraińskiej Centralnej Rady — proklamowanie niepodległości Ukraińskiej Republiki Ludowej — przedstawiono unikatowymi eksponatami, które zachowały się do naszych dni w pojedynczych egzemplarzach: ulotki z tekstami I—IV Uniwersałów, wydania prac z lat 1917—1918 przewodniczącego Centralnej Rady Mychajła Hruszewskiego, fotoreprodukcje podpisania traktatu brzeskiego z ówczesnych niemieckich i francuskich czasopism; materiały o młodych obrońcach młodej niepodległej Ukrainy, którzy zginęli pod Krutami. O zmianie sytuacji geopolitycznej świadczą ówczesne mapy, na których swoje pełnoprawne miejsce wśród państw europejskich zajmuje Ukraina. Zwiedzający wystawę mają okazję zapoznać się z oryginalnymi zdjęciami działaczy Ukraińskiej Republiki Ludowej W. Wynnyczenki, O. Szulhyna, S. Petlury, B. Martosa i in. Wśród unikatowych eksponatów ze zbiorów Historyczno-Pamiątkowego Muzeum Mychajła Hruszewskiego znajduje się „Album artystyczny Ukrainy”, wydany w Połtawie latem 1917 r. W fotografiach odtwarza on początkowy okres działalności Centralnej Rady, prezentuje rzadkie portrety jej przywódców. W ogniu i burzy rewolucji oryginały zamieszczonych zdjęć zostały utracone i dzisiaj ich reprodukcje w połtawskim wydaniu pozostają źródłami pierwotnymi. Szczególne zainteresowanie budzą pamiątki po członku Ukraińskiej Centralnej Rady Pawle Nazarence, które jego syn niedawno przekazał do Muzeum Mychajła Hruszewskiego. Sztafetę walki o niepodległą Ukrainę od końca 1918 do początku 1921 r. przejęła Dyrektoriat Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz przywódcy Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Równo rok po proklamowaniu IV Uniwersału na placu Sofijskim w Kijowie ogłosili oni Akt Zjednoczenia URL i ZURL w jedno Soborowe państwo. Na wystawie eksponowane są gazety, które naświetlają historię powstania Dyrektoriatu i zwracają nas do początku Listopadowego zrywu 1918 r. we Lwowie, w wyniku którego proklamowano utworzenie Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. W Zimowych pochodach 1919—1920 lat niepodległość bronili dowódcy i żołnierze Armii URL, których dokumenty, odznaki, nagrody i wspomnienia przedstawiono w ekspozycji. Obchodząc 90. rocznicę proklamowania IV Uniwersału, kontynuujemy tradycję zapoczątkowaną w diasporze. Uwadze zwiedzających polecamy materiały o uroczystych akademiach poświęconych historii Dyrektoriatu, ZURL, Aktu Zjednoczenia, pamiątkowe ulotki. Nawet Gwiazdę Betlejemską dawni bojownicy o wolność Ukrainy widzieli w kształcie godła państwowego. Marzyli i wierzyli, że Ukraina stanie się samodzielnym, niepodległym państwem. Podczas trwania wystawy odbędą się prezentacje wydawnictw z historii Rewolucji Ukraińskiej. Ukraiński dział ekspozycji Królewskiego Muzeum Wojskowego w Brukseli. Lata 30. XX wieku
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
