Strona · s. 12strona oryginału ↗
MUZYKA KOLORÓW. 17 stycznia 2008 roku zasłużony artysta Ukrainy, laureat Państwowej Nagrody im. T. H. Szewczenki Hryhorij Iwanowycz Synycia skończyłby 100 lat.
Слово Просвіти, №05 за 2008 рік
było zgłoszone do Nagrody Stalinowskiej, jednak radziecki system ideologiczny nie wybaczył artyście umiłowania wolności i patriotyzmu i… nagrody nie przyznano. Bez wyjaśnień. Nie raz system nie wybaczał twórcy społecznej odwagi. Kiedy w 1955 roku Hryhorijowi Iwanowyczowi Synycy udało się zorganizować wystawę indywidualną w Domu Uczonych, artystę oskarżono o to, że maluje „cerkiewki”, „zachwyca się kolorem”, co było równoznaczne z pojęciem łubka. Wystawę przemilczano, artysty nie przyjęto do Związku Artystów, prac nie eksponowano przez dziesięciolecia. A w okresie „walki z abstrakcjonizmem” w artykule sekretarza KC KPU A. Skaby (czasopismo „Komunist Ukrainy” z maja 1963 roku) Hryhorija Synycię oskarżono o burżuazyjny formalizm. Ale umiłowany wolnością artysta się nie poddaje: „Pozostałem wierny wskazaniom mojego nauczyciela o odrodzeniu malarstwa ściennego, o tworzeniu sztuki narodowej pod względem formy i treści”. Na początku lat 60. Synycia pracuje z utalentowanymi ludowymi artystami: Mariją i Fedorem Prymaczenkami, Hanną Sobaczko-Szostak (ludowe malarstwo dekoracyjne), Hanną Weres i wieloma innymi. Pomagał im w twórczości i sam uczył się od nich. Traktując sztukę ludową jako źródło koloru i formy artystycznej, H. Synycia we współpracy z ludowymi twórcami zapoczątkowuje nowy kierunek we współczesnym malarstwie monumentalnym, który otrzymał nazwę „ukraińska szkoła kolorystyczna malarstwa”. Znakiem tej szkoły jest szanowanie ludowej kultury koloru jako obrazu estetycznego. W połowie lat 60. H. Synycia wraz z uczniami i współpracownikami: Allą Horską, Halyną Zubczenko, Wiktorem Zarećkim, Hennadijem Marczenkiem – tworzy zespoły mozaik, które zdobią szkołę nr 5 w Doniecku, kombinat górniczy w Krzywym Rogu. W 1968 roku w mieście Oleksandrija H. Synycia we współautorstwie z młodymi artystami i swoimi uczniami Leonidem Toćkim i Mykołą Szkaraputą stworzył monumentalne mozaiki, którymi ozdobiono centralny sklep spożywczy miasta. Dorobek szkoły kolorystycznej dziś godnie reprezentują w sztuce ludowej Walentyna Weres (tkactwo), Wasyl Skopycz (malarstwo), Iwan Prychodko (ludowe malarstwo dekoracyjne) i inni. Ponieważ „uczczenie” sztuki i twórczości H. Synycii w „warunkach bezpaństwowości” było niemożliwe, artysta w 1971 roku przeprowadza się do Krzywego Rogu. Tam zaczyna pracować nad serią monumentalnych prac w technice „floromozaiki”. Stworzył 29 floromozaik, nad każdą z nich pracował 2–3 lata. Jednak obrazów Synycii, szczególnie floromozaik i obrazowych abstrakcji, nigdzie nie eksponowano. Dla wtajemniczonych pisano: „Synycia nie spieszy się z wystawianiem”. Ale który artysta nie chce wystawiać swoich dzieł?
ODKRYCIE MISTRZA Często można usłyszeć o artystycznych odkryciach Hryhorija Synyci. „Sam kolor występuje jako obraz. Kolorystyka to podstawa malarstwa. Właśnie tym ujmuje malarstwo ludowe”, — podkreśla artysta. To jak muzyka, która może mieć zubożałą fakturę dźwiękową, tonalność, a może mieć szeroką paletę dźwięków, bogatą harmonię, wyrazistą melodię, odpowiedni rytm, barwę. Odkrywszy dla siebie i uczniów wielką siłę kolorytu, artysta tworzy własny kierunek, szkołę. Jaskrawy koloryt, monumentalność form, reliefowość flory-mozaiki i symboliczność abstrakcji obrazowej — właśnie tym „ujmuje” widza Hryhorij Synycia. Taki kozacki „Galop” jeźdźców, którzy nie galopują, lecz płyną w wirze kolorowych fal i sfer. Artysta tworzy radość romantyki, poczucie świata jako istnienia ciągłych przestrzennych form barwnych, dynamiki, rytmu i ducha zwycięstwa. Jednocześnie odbieramy go jako filozofa, historyka, naukowca i eksperymentatora. Obrazy o tematyce historycznej: „Kożumiaka-zwycięzca”, „Nestor-kronikarz”, „Madonna paleolitu”, „Polanie”, „1933 rok”, „XX wiek” i inne — wymagały od autora historycznej wiarygodności i artystycznej przekonywalności. Tematyka religijna skłaniała mistrza do studiowania doktryn wyznaniowych i filozofii ludzkości. I jakże miło było potrzymać w bibliotece artysty podkreśloną, z przypisami Biblię, a nawet odnaleźć książkę Ołżasa Sulejmenowa „Az i Ja”, poświęconą tym zagadnieniom. Domową bibliotekę z zagadnień koloru (obecnie muzealną) Hryhorija Synyci uważa się za najlepszą w Ukrainie (twierdzenie krytyka sztuki H. Miestiecznikina). W Krzywym Rogu Hryhorij Synycia kończy swoją fundamentalną teoretyczno-estetyczną pracę filozoficzną „Kolorystyka w sztukach plastycznych”, w której analizuje dialektykę tworzenia narodowego koloru w historii różnych krajów. Publikacja tej
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
