Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ukraińskie symbole

Слово Просвіти, №05 за 2008 рік

W folklorze zachowało się zaklęcie (podajemy za H. Łoźko): Proszę, brzozo, iść do kąpieli, Żeby moje serce wszystkim było miłe. Proszę, brzozo, w dobrą godzinę, Żeby tylko dobre nie znało pleców. Proszę, brzozo, do kąpieli, do wody, Żeby moja córka miała ładniutką urodę. Rzucaj, brzozo, pod nogi rutę, Żeby moja córka nie znała smutku. W innym zaklęciu, na chorobę opłucnej, powiedziano: „Rzucę żabę pod brzozowy krzak, żeby nie bolało, żeby nie kłuło”. Przy tym nad chorym trzymano splecione brzozowe gałązki, prosząc o jego uzdrowienie. W niektórych miejscowościach wokół brzozy na polu lub gdzieś na pagórku tańczono rodowe obrzędowe hороводы z prośbą o zdrowie i szczęśliwy los dla córek, aby przyszły mąż nie był pijakiem, a dzieci nie chorowały. W obrzędzie weselnym wielką rolę odgrywały nie tylko barwinek, sosna, wiśnia, lecz także brzoza. Miejscami na Bukowinie w sobotę bojarzy zakładali brzozowym gałęziem izbę panny młodej: Hej, brzozo, biała kora, Wejdź do mojej chaty, Kiedy z rodzinnej chaty będę wyprawiana I będę się żegnać. Niech mnie wniosą bojarzy, Przypnę na wstążki, Abym niczym nie splamiła Ślubnej koszuli… W niedzielę, gdy młodą wyprawiano do ślubu, świetliczki (świetliczki, drużki) zbierały te gałązki, poświęcały je w cerkwi i przekazywały matce młodego, aby poprzyczepiała je w swojej izbie na rodową czystość (wg H. Makowiej). Gałąź brzozy, która zrosła się z gałęzią dębu, stosowano w magii miłosnej do połączenia pary (dziewczyna z tą gałęzią brzozy obchodziła parobka dookoła, a czasem poiła go odwarem z tej gałęzi). W niektórych polskich, to znaczy poleskich, wsiach podczas pogrzebu przykrywano ciało zmarłej kobiety gałęziami brzozy. Na Czernihowszczyźnie uważano, że brzoza, która rośnie blisko przy chacie, powoduje kobiece choroby. W Karpatach istniało przekonanie: jeśli jakiś żonaty mężczyzna (ojciec dzieci, dziadek) nieumyślnie posadzi przy chacie brzozę, to w rodzinie ktoś umrze. Narośla na pniu, według wierzenia, pojawiają się od ludzkich przekleństw, kobiecej wulgarności. Wyrażenie „zbierać się w brzózki” (lub wiśieńki) oznacza źle się czuć, przygotowywać się do śmierci. Dane o brzozie są dość sprzeczne co do pozytywnych i negatywnych konotacji, choć, należy podkreślić, przeważają pozytywne. Niektóre negatywne znaczenia przyniosło wprowadzenie chrześcijaństwa: według legendy brzoza jest drzewem przeklętym przez Boga, ponieważ rzekomo chłostano nią Chrystusa. Co ciekawe, w pieśni ludowej spotykamy taki obraz: „Biła mnie matka brzozowym prętem, //Żebym nie stała z młodym rekrutem”. W słowiańskich balladach rozpowszechniony jest motyw, że na grobie chłopca wyrasta dąb (dębczak), a na grobie dziewczyny — kalina lub brzoza.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn