Strona · s. 14strona oryginału ↗
ZBLIŻENIE DO ORANTY
Слово Просвіти, №05 за 2008 рік
Walentyna DAWŁYDENKO W dzieciństwie jeszcze o świcie budził go dźwięk kowalskich młotów, który dobiegał z ojcowskiej kuźni, bo stała ona na ich własnym podwórku. Ojciec przejął ten fach od kowala i już od szesnastego roku życia pracował w kuźni. Artysta Mykoła Som, podobnie jak jego słynny imiennik pisarz Mykoła Som, jako pierwsi w starodawnej kozackiej wsi Trebuchów na Kijowszczyźnie wybrali zawody niecharakterystyczne dla rodu Somów. Przecież na ulicy Somów zazwyczaj mieszkali mistrzowie kowalskiego rzemiosła. Powojenne dzieciństwo nie było łatwe, wiejskie dzieci od małego przyuczano do pracy. Mykołka już jako ośmiolatek pasał wiejskie stado. Wspomina, że w uroczysku Zarwanycia pod chutorami stał wielki drewniany młyn, gęsto rosły drzewa, krzewy głogu. Nad pszenicznym polem nisko latały niepłochliwe i leniwe od sytości przepiórki, z obciążonym od ziarna brzuszkiem, aż chciało się wyciągnąć rękę. Dalej w uroczysku błyszczało jezioro Pławyste. Dno w nim grząskie, nie każdy odważyłby się kąpać. Za to wokoło pełno czajczych gniazd, trafiały się wprost na trawie — tylko przechodź. Więc mały starał się odganiać stado dalej, żeby krowy, przypadkiem, nie uszkodziły niechcący gniazdka. Ta idylla żyje jasnymi obrazami w pamięci i być może nasycone barwy tamtej przyrody kształtowały wzrok przyszłego malarza. A malować zaczął wcześnie, poprosił ojca o ogryzek ołówka, choć dla niego to narzędzie też nie było zbędne w rzemiośle. Co mógł chłopiec namalować — chatkę, kubek. Zresztą przedstawiał częściej nie z natury, a z żywej dziecięcej wyobraźni. „Chcesz, jabłko namaluję”, — pokazywał swoją biegłość sąsiadowi-rówieśnikowi. W ich sadzie rosło pięć jabłoni i do dziś Mykoła Hnatowycz pamięta odmianę każdej i przedziwny aromat jabłek. A podwórko, porośnięte gęstą trawą, nazywa, jak i wtedy, trawiszczem. Wspomina, jak ich obejście ożywało, kiedy trawiszcze było wypełnione wozami, siewnikami, wialniami, pługami oraz innym rolniczym sprzętem, który wytwarzali kowale. Później wykona rysunek ojcowskiej kuźni, ale już z pamięci. W trzeciej klasie po raz pierwszy wpadły mu w ręce farby. Nauczyciel z Kijowa Hennadij Jełyzarowycz Sałhannik pewnego razu zobaczył przerysowany przez małego Mykołkę z czytanki portret Szewczenki i ostrożnie przypiął go na tablicy, żeby wszyscy podziwiali pracę młodego artysty. To dodało otuchy mistrzowi, już za każdym razem prosił ojca, gdy ten wybierał się do Kijowa, by kupił farby na Besarabskim targu. Pewnego razu ojciec przywiózł z miasta rozcięty worek, pokazał: „Oto biedota pomyślała, że jakieś skarby wiozę”. A tam były słoiczki z gwaszem i zwykły papier, z którego Mykołka szył sobie zeszyty. Malować na tym papierze nie udawało się — był on cieniutki, żółty, dlatego do malarstwa lepiej nadawały się sklejone deseczki. A gruntował je artysta proszkiem do zębów, dodając kleju stolarskiego. Już w starszych klasach chodził na plenery w malownicze okoliczne gaje, robił szkice współmieszkańców i, jak wszyscy chłopcy, bardzo lubił przedstawiać konie. Rodzime krajobrazy były owiane historycznymi legendami i podaniami, na jednym z pobliskich jezior majaczyła mała wysepka, gdzie, według wspomnień, kiedyś stała cerkiew. Miał w życiu szczęście do dobrych ludzi. Ołeksij Ołeksandrowycz Pasiczny — szkolny nauczyciel języka ukraińskiego, czuły i inteligentny, wspierał go w twórczych poszukiwaniach, bo miał jeszcze trzech braci, którzy też malowali. Już później, po ukończeniu Kijowskiego Instytutu Artystycznego, Mykoła Hnatowycz sam będzie uczył trebuchowskich uczniów podstaw sztuk plastycznych. Jego ulubionym nauczycielem w instytucie w pracowni grafiki sztalugowej był Mychajło Iwanowycz Seliwanow. Ukraińskie krajobrazy, obrazy rodzajowe z życia wsi już we wczesnych pracach Mykoły Soma przyciągały szczerością uczuć i liryzmem. „Babcia z Reszetyliwki” — akwarela, którą napisał podczas letniej praktyki na Połtawszczyźnie, będą Kosenko, Mykoła Hawryłowycz Pohribnyj i Mykoła Hnatowycz Som. Każdy wykonywał swoją część pracy, a artyści byli szczęśliwi, że powierzono im to odpowiedzialne zadanie. Mykole Hnatowyczowi powierzono malowanie kartonów dla Oranty. Rysunek wykonał w naturalnej wielkości, kleił papier rolkowy szerokimi pasami, których wysokość sięgała ośmiu metrów, potem przenoszono to na ścianę, gdzie robiono rozrysowanie dla mozaiki. Malował Orantę dwa tygodnie, starł opuszki palców do krwi, bo pracował węglem, szukał harmonii, proporcji fałd odzieży. W Złotokopułowym artysta pracował ponad rok i w „Ankiecie uczestnika odbudowy Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach” napisał: „Osobiście pomalowałem cztery łuki, cztery okna na chórze, sześć wielkich paneli, dwie charyzmy, obustronny gzyms w obwodzie czterech filarów centralnej części soboru, dwie kompozycje ornamentalne nad otworami łukowymi na chórze”. Wykonał wszystkie kolorowe kartony pod mozaikowe ornamenty. Oprócz obrazu Marii Oranty brał udział w odnowieniu ośmiu archaniołów i czterech apostołów. Na ścianach świątyń artyści nie stawiają autografu. Ale on dokładnie utrwala się w wiecznych światach. z kompozycjami lalkowymi „Ukraińska Szopka” i „Wieczerza Wigilijna”. W zeszłym roku przy choince bożonarodzeniowej przed Białym Domem w Waszyngtonie nawet Pan pozdrowił prezydenta George’a Busha… Panie Romanie, a jakie relacje ma Pan z Prezydentem Ukrainy Wiktorem Juszczenką? — Z Wiktorem Juszczenką znamy się dawno. Brałem aktywny udział we wszystkich jego kampaniach wyborczych jako przedstawiciel organizacji społecznej „Za Ukrainę, za Juszczenkę” jako zastępca przewodniczącego, a potem sekretarz komisji wyborczej w Nowym Jorku. Jestem członkiem partii „Nasza Ukraina”. Dawno marzę o stworzeniu Światowego Ukraińskiego Centrum Kulturalnego w Kijowie. Swoją drogą, ideę zatwierdziło Światowe Forum Ukraińców w Kijowie w 2006 roku. Tę propozycję wysłałem Prezydentowi Ukrainy Wiktorowi Juszczence. Teraz prowadzimy negocjacje. — Życzę, aby Pana plan się spełnił, tak jak spełniły się marzenia dzięki niestrudzonej pracy małżeństwa Łunów w kwestii wystawy lalkowych kompozycji bożonarodzeniowych, które w tym roku demonstrowano w Kijowie w Ukraińskim Domu oraz w pomieszczeniu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Pana wielką zasługą jest również to, że zapoczątkował Pan na świecie Dzień Ukraińskiego Świętego Mikołaja. — Staraliśmy się dotrzeć do serc setek amerykańskich słuchaczy i widzów nie tylko z urokiem i oryginalnością naszego zwyczaju, ale też opowiedzieć, że Święty Mikołaj przypłynął do Ameryki z Europy, gdzie był znany także pod imionami Świętego Nikolasa i Świętego Mikulasza, a już tutaj, w Ameryce, stał się Świętym Mikołajem (Santa Clausem). Podkreślaliśmy to, aby zapoczątkować w 2008 roku Dzień Ukraińskiego Świętego Mikołaja nie tylko w Waszyngtonie, ale i w stolicach wszystkich krajów, gdzie są ukraińskie przedstawicielstwa dyplomatyczne. Rozmawiała Maria WŁAD
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
