Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

BOŻONARODZENIOWA SZOPKA W CHACIE TARASA

Слово Просвіти, №05 за 2008 рік

Julia JERMOLENKO, pracownik naukowy oddziału Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki „Chata na Priorce” Źródeł pochodzenia ukraińskiej szopki należy szukać w czasach hetmana Konaszewicza-Sahajdacznego (1600—1620), kiedy to odnowił on Akademię Kijowsko-Mohylańską. Jednak teksty dramatu szopkowego dotarły do nas dopiero z drugiej połowy XVIII wieku. Głównym wątkiem szopki jest radosne wydarzenie, które miało miejsce w betlejemskiej grocie. Widzowie stają się świadkami cudownego objawienia się anioła Bożego betlejemskim pasterzom, widzą mędrców ze Wschodu, których przywiodła jasna gwiazda, oddających pokłon Bożemu Dzieciątku i składających w darze złoto, kadzidło i mirrę. Piękne śpiewy — kolędy, poświęcone wielkiej tajemnicy Wcielenia, które układano przez wieki na Ukrainie, przepełniają serca prawosławnych niewysłowionym szczęściem. Spośród dwóch rodzajów widowiska szopkowego — teatru lalkowego (szopki) oraz żywej (teatralizowanej) szopki — ta druga jest najciekawsza, ponieważ daje przestrzeń do improwizacji i możliwości wcielenia się w kilka postaci. Teksty takiej szopki to połączenie elementów książkowych z ludowymi. Klasyczna szopka składa się z dwóch części: kanonicznego dramatu bożonarodzeniowego oraz dołączonej do niego satyryczno-obyczajowej intermedium, która zmienia się w zależności od realiów współczesnego życia. Czas płynie, a Chrystus, który narodził się ponad 2000 lat temu, znów rodzi się w naszych umysłach i sercach. Kiedy ludzie odrzucają Chrystusa, na świat przychodzi samolubstwo, chciwość, zazdrość, złość, nienawiść. Życie zdaje się stawać coraz trudniejszym: w społeczeństwie brakuje sprawiedliwości, wzajemnego zrozumienia, miłości. Ale im trudniejsze okoliczności, tym częściej i bardziej wytrwale trzeba przypominać ludziom o wiecznych wartościach. Święto Narodzenia Pańskiego to szczególne misterium. To nie tylko Mykoła FEDORYSZYN, kulturoznawca, przewodniczący Rówieńskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki 12 razy z rzędu zbieramy miłośników zimowych obrzędów kolędniczych i misteriów. Grupy kolędnicze jadą do Równego na święto Chrztu Pańskiego, ponieważ już wykolędowały i wyśpiewały szczodrówki w swoich wsiach i miastach, a każdy marzy, by pokropić się życiodajną wodą jordańską tutaj, w centrum słowiańszczyzny. Tysiące mieszkańców Równego, którzy święcili wodę przy soborze Pokrowskim, bez wątpienia zwróciło uwagę na rzymskich żołnierzy na czele z królem Herodem, który pewnie zasiadł na tronie na schodach przy głównym wejściu do świątyni. Tutaj rówieńczanie zobaczyli bożonarodzeniowy obrzęd-misterium, który w Polsce funkcjonuje pod nazwą „Herody”. Na Ukrainie odpowiednikiem tego misterium jest przedstawienie „Car Maksymilian” lub „Car Herod”. Jego uczestnicy to mieszkańcy niewielkiej wsi Jerbija na północy województwa podlaskiego. Przy bramie, tworząc spore koło, które ciasno otoczyli widzowie, powstało karnawałowo-maskaradowe widowisko — przebierańcy pokazywali noworoczny obrzęd-misterium „Dziady”, który od pradawnych czasów funkcjonuje w Beskidzie Żywieckim. Kostiumy Dziada, Diabła, Niedźwiedzia, Żyda, Biedy, Koni, Cygana, Śmierci wykonane są kunsztownie, z wysokiej jakości materiału, ponieważ przechowuje się je w rodzinach z pokolenia na pokolenie, przekazując z ojca na syna. Pełna życia, wesoła „Małanka” biegała z miotłą i wszystko robiła niezdarnie w grupie przebierańców z Nowego to nie tylko święto narodzin Zbawiciela, to początek najjaśniejszych zimowych świąt od Bożego Narodzenia do Chrztu, to przede wszystkim wielowiekowa TRADYCJA NASZEGO NARODU, która jest kręgosłupem kultury narodowej. Święto przychodzi do każdego domu. „Chata na Priorce” — małe muzeum na obrzeżach stolicy — to nie tylko stary budynek z końca XIX wieku, to ostatnie schronienie Tarasa Szewczenki w Kijowie. Już tradycją stało się organizowanie w naszej chacie wszystkich świąt ludowych, w tym także Bożonarodzeniowej szopki. Od kilku lat znany w stolicy zespół twórczy „Mysteckyj kuriń” przychodzi w te zimowe dni do siedziby Tarasa, aby duch Kobziarza wraz z mieszkańcami Priorki powitał łaskę „nowej radości”. Improwizowaną sceną staje się pokój, w którym mieszkał poeta. Widowisko błogosławi bożonarodzeniową modlitwą proboszcz kaplicy Sritenskiej ojciec Serhij Tkaczuk. Widzowie przez cały czas trwania przedstawienia pozostają w bezpośrednim kontakcie z Herodem Fiodorowiczem i śmiercią z dwiema kosami (w ręku i na głowie), na której płaszczu napisano „Śmierć oligarchom”, śpiewają razem z chórem kolędy, a potem częstują się bożonarodzeniowymi potrawami w przytulnej izbie pod Święty-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn