Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №05 за 2009 рік

16 s. · 34 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 34 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

PRZYJAŹNI Z IMPERIUM NIE BYWA

Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk Epoka ukraińskiego romantyzmu dobiega końca. Wyrazista idea narodowa z pewnością konsolidowałaby społeczeństwo, ale tak się nie stało, ponieważ Rosja nigdy nie opuściła niepodległej Ukrainy. Mówiąc to, w głębi duszy odmawialiśmy wiary w tak straszliwą diagnozę. Rosja bardzo wygodnie urządziła się we wszystkich strukturach państwa, opierając się na tysiącach tajnych, a dziś już nieukrywanych zwolenników, pomocników, najemników i technologów rosyjskiego wpływu na Ukraińców. Istnieją wszelkie oznaki tego, że na Ukrainie dominuje siłowy proces konsolidacji społeczeństwa wokół humanitarnych wartości Rosji.Świadczą o tym skutki konfliktu języków, niekorzystne dla ukraińskiego, oraz wynik rywalizacji informacyjnej, widoczny na ekranie telewizora, na łamach gazet i po prostu na ulicach miast. Czynnik rosyjski przyspiesza nacisk na społeczeństwo już całkowicie samorzutnie. Społeczeństwo ukraińskie mimowolnie robi to dla Rosji za darmo. Proces ten karmi się od wewnątrz dzięki dominującej obecności nosicieli języka rosyjskiego i rosyjskiej mentalności przede wszystkim we władzy, wielkim biznesie i mediach. Nie jest to rosyjski szowinizm, jak niektórzy sądzą, lecz historycznie sprawdzona, niezawodna technologia, za pomocą której bogata elita władzy Rosji zapewnia sobie korzyść ekonomiczną na Ukrainie. Pieniądze — i żadnych sentymentów! Pragnienie wpływania na całą Europę jest wtórne, choć pożądane, gdyż otwiera perspektywę korzyści ekonomicznych. Rosyjski szowinizm ujawnia się jako zwykła reakcja drapieżnika jedynie w odpowiedzi na próbę Ukrainy, by nie zgodzić się z takim „przejrzystym” i czysto pragmatycznym planem rozszerzania rosyjskich wpływów na ukraińskich terenach. Imperium również w XXI wieku musi „żywić się innymi narodami” — taka jest jego natura. Nie ma sensu nienawidzić za to Rosji ani starać się zdobyć jej przychylności. To bezsensowne marnowanie czasu, który Ukraińcy mogliby wykorzystać na urządzenie własnego życia. Jakkolwiek paradoksalnie, Rosji opłaca się prowokować nas do nienawiści, sprzedajności czy zdrady — to główna historyczna intryga stosunków rosyjsko-ukraińskich, która dostarcza pożywki do motywowania jeszcze większego nacisku i samousprawiedliwiania działań imperium we własnych oczach. Rosja dąży do tego, by stać się supermocarstwem, i dlatego jej zachowanie nie będzie wyjątkowe, jak dotąd przywykliśmy sądzić. Wśród współczesnych supermocarstw drapieżniczy typ zachowania z pozorem rozwartych objęć i uśmiechniętego „fejsu” jest normalnym zjawiskiem, do którego przywykły wszystkie narody, oprócz nas. Nie da się tego zamaskować słowami, choćby pracowały nad tym armie wykwalifikowanych dziennikarzy i technologów wpływu informacyjnego. Zatem Rosja dla nas to sympatyczny niedźwiedź, z którym można handlować, ale nie trzeba próbować go tresować ani brać do przyjaznego chórku — jest drapieżnikiem i chce jeść. Niedawny konflikt gazowy jest lekcją dla Ukrainy, jak należy budować przyszłe stosunki z dzisiejszą Rosją. Ukraina nie powinna obrażać się na wyniosłość tego, kogo komunistyczna propaganda nazwała „starszym bratem”, ponieważ przyjaźni z imperiami nie ma. Warto dbać o własną perspektywę, pamiętać, że prawdziwe życie narodu toczy się jedynie w sferze humanitarnej, a gospodarka jest pochodna. Jeśli w państwie dominują obce wartości, gospodarka nie wzniesie się ponad poziom gospodarki kolonii. Położenie tak zwanych krajów, które „wiecznie się rozwijają”, potwierdza tę zasadę. Jako przesłanka ostrej konkurencji gospodarczej, na Ukrainie toczy się rywalizacja dwóch ośrodków — ukraińskiego i prorosyjskiego. Jeśli zwycięży obywatelska konsolidacja wokół rosyjskiego zestawu wartości humanitarnych — ekonomicznie wygra rosyjski wielki biznes, odrodzi się historyczna Małorosja ze wszystkimi konsekwencjami dla etnicznych Ukraińców. W procesie rozwoju ukraińskiej państwowości niepostrzeżenie przeoczyliśmy punkt nieodwracalności humanitarno-językowej równowagi. Słuchaliśmy bajek liberałów o gospodarce rynkowej. Proces rosyjskiej dominacji humanitarnej nie jest już równoważony odpowiednim oporem etnicznych Ukraińców. Światowy biznes również przyłączył się do wspierania rusyfikacji Ukraińców jako technologii „dociskania” Ukrainy i przemieniania jej w słabego światowego konkurenta. Teraz każdy silny tego świata jest gotów widzieć w Ukrainie terytorium dobrego zysku, o czym świadczy także totalna informacyjna „pasywacja” Ukrainy jako „kraju korupcyjnego”, chociaż korupcja opanowała cały świat, a najwięcej jej w wielkich krajach. Rusyfikacja etnicznych Ukraińców w Ukrainie przekształciła się w globalnie korzystny, tzn. nie tylko rosyjski projekt. W takim razie ryzykujemy znalezienie się w roli Nowej Ameryki z Klondike, którą odkrył ich Kolumb. Musimy się bronić, aby Ukraina z czasem nie stała się tyglem świata, gdy na miejscową ludność nikt nie będzie zwracał uwagi — czy jesteś szczerym Ukraińcem, czy москволюбем, czy pokojowym małorusem. Zatrzymać dominację prorosyjskiego humanitarnego pierwiastka można tylko poprzez przywrócenie konstytucyjnego porządku stosowania języka państwowego, po czym używanie rosyjskiego powróci do naturalnego koryta zachowania i rozwoju odrębności rosyjskiej mniejszości etnicznej. Aby zapobiec niebezpieczeństwu małorosyjskiego przeobrażenia Ukrainy, pozostaje nieużyte i prawie niezwyciężone osobiste działanie każdego, kto jest prawdziwym Ukraińcem mówiącym po ukraińsku, chce pokonać rusyfikację, a także postawa państwowa obywateli innego pochodzenia etnicznego, którzy świadomie szanują język ukraiński i chcą żyć w zjednoczonej i silnej Ukrainie. Choćby kto co mówił, to w Ukrainie wszystko zależy od Ukraińców! 10–11 „RAZEM” — MŁODZI I UTALENTOWANI Dobrowolne ofiary „Na Kobzarewą Cerkiew”: MFB „Ukraińska Rodzina” Nr konta 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

SBU OTWORZYŁO DOSTĘP DO TAJNYCH DOKUMENTÓW OKRESU RADZIECKIEGO

23 stycznia Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko podpisał Dekret nr 37/2009 „O odtajnieniu, upublicznieniu i badaniu dokumentów archiwalnych związanych z ukraińskim ruchem wyzwoleńczym, represjami politycznymi oraz wielkimi głodami na Ukrainie”. Dekret przewiduje zniesienie klauzuli tajności z dokumentów radzieckich jako takich, które nie zawierają tajemnic państwa Ukraina. Jewhen BUKET Zdjęcie autora W briefingu poświęconym temu wydarzeniu wzięli udział p.o. przewodniczącego Służby Bezpieczeństwa Ukrainy Wałentyn Naływajczenko oraz dyrektor Branżowego Państwowego Archiwum SBU Wołodymyr Wiatrowycz. „Od 23 stycznia bieżącego roku Ukraina nie przechowuje i nie chroni już tajemnic karno-represyjnego systemu Związku Radzieckiego. Oznacza to, że SBU jako główny organ państwowy w sferze zapewnienia ochrony tajemnicy państwowej zdejmuje radziecką klauzulę tajności ze wszystkich spraw karnych, dokumentów rozporządzeniowych, statystycznych, kancelarii tajnej oraz innych dokumentów związanych z ukraińskim ruchem wyzwoleńczym, represjami politycznymi oraz wielkimi głodami na Ukrainie od 1917 do 1991 roku” — podkreślił W. Naływajczenko. Zapewnił on również, że od teraz każda osoba, obywatel Ukrainy czy innego kraju lub osoba bez obywatelstwa, ma prawo do odzyskania wszystkich dokumentów dotyczących wszystkich swoich krewnych — aż do ostatniej fotografii, jeśli są one przechowywane na Ukrainie. W tym celu wystarczy zwrócić się z pisemnym wnioskiem do sal informacyjno-referencyjnych w Kijowie (ul. Irynynśka 2), Charkowie (ul. Myronosyćka 2) oraz Odessie (ul. Jewrejśka 43), gdzie istnieje możliwość pracy z elektronicznymi kopiami odtajnionych dokumentów, których baza jest codziennie uzupełniana. Dokumenty zostały usystematyzowane i połączone tematycznie (Hołodomor, OUN-UPA, represje, ruch dysydencki itp.) oraz według rodzajów (rozkazy, zarządzenia, listy itp.). Już w pierwszym półroczu tego roku sale informacyjno-referencyjne zostaną otwarte we wszystkich centrach obwodowych Ukrainy. Według słów szefa resortu, stanowisko Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki polega na tym, że zgodnie z ustawodawstwem Ukrainy, informacja o naruszeniu praw i wolności obywateli oraz nielegalnych działaniach organów władzy państwowej nie może należeć do tajemnicy państwowej. Tylko w archiwach SBU znajduje się około 800 tysięcy tomów z klauzulami „tajne” i „ściśle tajne”, za którymi kryją się losy milionów ludzi, którzy stali się ofiarami reżimu komunistycznego. Oprócz pracy z własnymi archiwami, SBU jako organ kontrolny w sferze tajemnicy państwowej będzie sprawować kontrolę nad zdejmowaniem klauzul tajności oraz wykonywaniem Dekretu Prezydenta przez inne organy władzy Ukrainy. W celu realizacji Dekretu Prezydenta w części dotyczącej zdejmowania klauzul tajności w Branżowym Państwowym Archiwum SBU oraz w archiwach przy regionalnych zarządach Służby w najbliższym czasie zostaną przygotowane odpowiednie instrukcje i rozpoczęta intensywna praca. „Bierzemy na siebie zobowiązanie zakończenia tej pracy w ciągu roku. Będziemy tworzyć grupy eksperckie z wiodących historyków, którzy będą określać wartość historyczną dokumentów oraz priorytetowość ich upublicznienia” — zapewnił W. Wiatrowycz. Wszyscy zainteresowani naukowcy, studenci, którzy mogą pomóc w opracowaniu funduszy, przeniesieniu ich w formę elektroniczną, mają prawo pierwszeństwa dostępu. Dyrektor Branżowego Państwowego Archiwum SBU przedstawił kolekcję dokumentów, wśród których znajdują się instrukcje Czeka, „listy rozstrzeliwanych”, mapy-schematy deportacji, albumy fotografii powstańczych, doniesienia KGB dla KC Kompartii o rozwoju ruchu dysydenckiego na Ukrainie. „Ani jako urzędnik państwowy, ani jako historyk nie widzę, jakie zagrożenie dla interesów narodowych Ukrainy stanowi odtajnienie list rozstrzelanych w 1937 roku, dokumentów o masowej deportacji z Zachodniej Ukrainy w ramach operacji „Zapad” w 1947 roku czy kolekcji fotografii UPA z lat 50.” — powiedział W. Wiatrowycz. Już do końca roku planują otworzyć elektroniczne archiwa, stworzyć portal internetowy, na którym każda osoba, nawet nie zwracając się do archiwum SBU, będzie mogła sprawdzić obecność w nim dokumentów. „Właśnie stworzenie otwartego dostępu do materiałów radzieckiego systemu karno-represyjnego jest najważniejszą przesłanką przezwyciężenia skutków totalitaryzmu na Ukrainie. Dzięki temu będziemy mogli rozładować napięcie społeczne wokół kwestii ukraińskiej przeszłości, uformować fundament dla konsolidacji i nieodwracalności demokratycznego rozwoju Ukrainy” — podkreślił W. Naływajczenko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

ICH DUSZE PRAGNĄ CIEPŁA I UWAGI BLISKICH

Switłana OREŁ, m. Kirowohrad PRAWDA NATALII BAZYŁENKO Wykładowczyni muzyki z Browarów w obwodzie kijowskim szukała akt swojego dziadka i ojca, jak sama mówi, dziesięć lat. — Moja babcia — wspomina pani Natalia — bardzo dużo wiedziała i potrafiła, opowiadała o dziadku i ojcu. O dziadku nikt nic nie wiedział, nawet mój ojciec wierzył, że go nie rozstrzelano, a zmarł daleko w Rosji. O Niemczech tata opowiadał, o radzieckim łagrze nie — bał się o nas. Całe życie ojciec pracował jako dyrektor szkoły muzycznej. Był bardzo dobry, mądry, utalentowany. W obwodzie wszyscy go znali. W 1997 roku, kiedy taty zabrakło, postanowiłam poznać prawdę. Od 1998 roku zwracałam się do wszystkich Zarządów Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (USBU) i archiwów państwowych, bo o tych strasznych doświadczeniach, które przeszedł, my, bliscy, musimy wiedzieć. Dla mnie ważne jest, by opowiedzieć o tym synowi. Kiedy mój ojciec miał 11 lat, aresztowano jego ojca, nauczyciela miejscowej szkoły, jako 16-latek tata trafił do faszystowskiej niewoli, jako 19-latek — do radzieckich łagrów, a od 27. roku życia cały czas bał się o bliskich. A moja babcia jak to przeżyła! W 1937 roku aresztowano męża, w 1942 zabrano jedynego syna. Więc Natalia zaczęła zwracać się do USBU różnych obwodów, do archiwów z nadzieją na znalezienie dokumentów dotyczących jej bliskich. Zaczęła od Kijowa, potem — Odessa, bo miasteczko Ulianówka, gdzie mieszkali w tamtych latach jej dziadek i babcia, należało wtedy do obwodu odeskiego, potem weszło w skład kirowohradzkiego. Jeszcze w 2001 roku USBU w obwodzie kirowohradzkim poinformowało, że sprawa jej dziadka znajduje się w archiwum obwodowym. I oto od 2001 do 2008 roku trwała korespondencja, ale, według słów Natalii, bez żadnego rezultatu. 18 maja 2008 roku była w Bykowni, gdzie czci się pamięć niewinnie rozstrzelanych. Nie wiedząc, gdzie jest grób jej dziadka, uważała, że choć tak uczci jego pamięć. Pod emocjonalnym wrażeniem wyjazdu Natalia ponownie napisała wniosek do Archiwum Państwowego obwodu kirowohradzkiego. Po dwóch dniach otrzymała list polecony z pełną informacją o dziadku: gdzie i kiedy został aresztowany i rozstrzelany, wskazano nawet godzinę — 24:00. Więc Natalia postanowiła pojechać do Kirowohradu, aby zapoznać się ze sprawą. — Przyjechałam do Kirowohradu — opowiada Natalia — i od razu udałam się do archiwum obwodowego. Okazało się jednak, że akta represjonowanych przechowywane są w budynku byłego archiwum partyjnego, a to w innej dzielnicy miasta. Czyż nie można było o tym uprzedzić? Zanim dotarłam — pracownice archiwum już zbierały się na obiad. Jedna z nich powiedziała, żebym przyszła o 15:00, a pracują one do 16:00! Po długich negocjacjach przeniosły spotkanie na 13:30. Kiedy zaczęłam czytać sprawę, płakałam, bo nie wyobrażałam sobie, że to aż tak straszne. W aktach jest oświadczenie dziadka, napisane jego ręką, bardzo chciałam mieć jego kserokopię, ale okazało się, że to niemożliwe: w archiwum nie ma kserokopiarki, o tym, żeby wynieść akta, nawet nie ma mowy. To, że przyjechałam z innego miasta i za kilka godzin muszę odjeżdżać, nikogo nie obchodziło. Pozwolono mi sfotografować podpis dziadka, dobrze, że chociaż aparat miałam ze sobą. Sprawy ojca Natalia do tej pory nie znalazła. Niestety, nie ma perspektyw na odnalezienie również miejsca pochówku jej dziadka — USBU jest tu kategoryczne: nie ma żadnych danych. PRAWDA ARCHIWUM O tych bolesnych kwestiach, które porusza Natalia Bazyłenko, nasza rozmowa z dyrektor Archiwum Państwowego obwodu kirowohradzkiego Tamarą Cwań. — Jak często zwracają się do Państwa krewni represjonowanych z prośbą o zapoznanie się z aktami swoich bliskich? — Zwracają się dzieci, teraz już i wnuki. Ale takich wniosków nie jest dużo. W grudniu 1992 roku USBU przekazało nam 55 515 spraw. To sprawy filtracyjne osób wywiezionych do Niemiec, 13 162 — sprawy represjonowanych. Taki krok świadczył o demokratyzacji społeczeństwa, o tym, że państwo faktycznie uznaje, iż tysiące ludzi niewinnie ucierpiało (choć wśród spraw są i takie, których figuranci do tej pory nie zostali zrehabilitowani). Sprawy tym samym wprowadzono do obiegu naukowego. Ale przerzucając na archiwum ten ciężar, nikt nie zatroszczył się ani o metodyczne, ani o materialne zabezpieczenie. Przecież kiedy pojawiła się perspektywa otrzymania rekompensaty dla tych, których wywieziono do Niemiec, masowo zaczęli przychodzić do nas ludzie i w tamtych latach wydaliśmy około 22 tysięcy zaświadczeń. Ale etat archiwum nie był zwiększany. — Czy otrzymali Państwo jakieś dokumenty regulaminowe dotyczące tego, jak pracować z aktami represjonowanych, przecież chodzi tu o bardzo delikatne rzeczy? — Niestety, konkretnych dokumentów regulaminowych nie ma. Na konferencjach naukowych orientowano: należy brać pod uwagę, że w sprawie, powiedzmy, jednej osoby, obowiązkowo figurują inne osoby, w szczególności świadkowie. Bardzo często składali oni nieprawdziwe zeznania pod naciskiem organów represyjnych. Bywało i tak, że ludzi po prostu zmuszano do podpisywania protokołów z potrzebnymi zeznaniami. To stało się dla nas poważnym problemem. Udzielając prawa krewnym do zapoznania się z aktami, nie dawaliśmy możliwości przeglądania dokumentów, które dotyczą innych osób. Korzystamy z Ustawy „O informacji”, zasad pracy archiwów, ale to nie wystarcza. — Dlaczego w archiwum, gdzie przechowywane są akta represjonowanych, nie ma kserokopiarki? Przecież wynoszenie akt jest zabronione. — Jeśli jest potrzeba otrzymania kopii, należy napisać wniosek. Bierzemy akta, wieziemy do głównego budynku i tutaj kopiujemy. Jednak zrobić to w trybie pilnym się nie udaje. A i otrzymać akta można przynajmniej po kilku godzinach od zamówienia. Według naszych zasad — po dniu, ale staramy się wychodzić naprzeciw. Przecież w archiwum akta przed wydaniem przegląda się strona po stronie. Tak samo po zwrocie. — Czy jest perspektywa komputeryzacji archiwum? Wtedy wszystkie pracochłonne procesy, przede wszystkim dla Państwa, znacznie by się uprościły. — W obwodzie istnieje program rozwoju spraw archiwalnych, w którym na 2009 rok zaplanowano 40 tysięcy hrywien na zakup sprzętu biurowego. Jest pewna perspektywa i na 2010 rok. Póki co zaczęliśmy wprowadzać do komputerów księgi metrykalne, tworzymy bank danych decyzji komitetów wykonawczych. Trzeba stworzyć sieć lokalną. Przygotowaliśmy już centralny katalog zasobów, co bardzo pomaga w pracy. Za czasów podległości tylko Państwowemu Komitetowi Archiwów przez pewien czas nasz rozwój w ogóle nie był finansowany, teraz mamy podwójną podległość, finansują nas z budżetu obwodowego. Jest odpowiednie rozporządzenie Prezydenta w sprawie zabezpieczenia materialnego archiwów, zwiększenia etatów, ale w rzeczywistości tego nie ma. Faktycznie finansują nas w jednej trzeciej tego, co założono w programie rozwoju. * * * Zatem, otwierając dostęp do akt represjonowanych, państwo nie stworzyło ani prawnych, ani materialnych warunków do zapoznania się z nimi przez bliskich ofiar totalitarnego reżimu. Póki co wniosków nie jest dużo, ale zainteresowanie rośnie. Przecież bez przeszłości nie ma przyszłości. …Groby mojego dziadka i pradziadka znajdują się na samym skraju starego cmentarza we wsi Kostiantyniwka w rejonie nowomyrhorodzkim. Po prawej stronie jest wiele pagórków, ale nie zachował się żaden napis o tych, którzy zostali pochowani na tym skrawku ziemi. Ich potomkowie albo już odeszli do lepszego świata, albo rozjechali się po dalekich stronach, nie mając możliwości odwiedzania grobów bliskich. Od naszego pradziadka Ławra i dziadka Stepana zaczyna się zadbana część cmentarza. Lecz pamięć ludzka jest nietrwała. Nie pozostał nikt, kto pamiętałby pradziadka, coraz mniej jest tych, którzy pamiętają dziadka, ponieważ trzech jego córek, w tym mojej mamy, już również nie ma. Ale w naszym archiwum obwodowym zachowała się sprawa pradziadka — najstarszego represjonowanego w obwodzie. Kiedy Ławrina Dmytrowycza w 1930 roku aresztowano, skończył 83 lata. Świadkowie potwierdzili, że kułak Ławrin Czudnyj otwarcie śmieje się z kołchoźników (kiedy jechali po raz pierwszy siać, powiedział: „Patrzcie, hołota-leniuchy jadą w pole!”), szerzy plotki, jakoby rozkułaczonym mieli zwrócić cały zabrany majątek, i szaleńczo agituje, aby ludzie zabierali konie z kołchozów i nie uspołeczniali ozimin, bo zostaną głodni. Na protokołach przesłuchań jest podpis mojego pradziadka — zwykłym ołówkiem drukowanymi literami — był mało piśmienny. Trudno połączyć ten podpis ze znanym z dzieciństwa grobem… Przeglądając sprawy represjonowanych, można spotkać wiele poruszających historii. Niejednokrotnie zdarzało się widzieć, jak w czytelni archiwum obwodowego dochodziło do konfrontacji między krewnymi tych, którzy doznali represji, a pracownikami archiwum. Archiwiści nie pozwalają czytać tych części spraw, w których znajdują się protokoły przesłuchań świadków. W pomieszczeniu, gdzie przechowywane są sprawy represjonowanych, nie ma kserokopiarki. Co więcej, zgodę na kopiowanie należy uzyskać od dyrektora archiwum, uprzednio pisząc wniosek… A ludzie często przyjeżdżają z innych miast. Ale archiwum w Kirowohradzie pracuje tylko jeden dzień w tygodniu. Wychodzi na to, że niby odwiedzający i pracownicy archiwum mają swoją rację…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

„CZY NAPRAWDĘ TAKIE DATY NIE MOGĄ NAS JEDNOCZYĆ?"

Petro ANTONENKO Te słowa przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta" Pawła Movczana były przepełnione bólem i niepokojem o nasze dzisiejsze czasy. Wypowiedział je podczas wieczoru zorganizowanego przez „Proświtę" w stołecznym Domu Literata, gdzie Towarzystwo prezentowało właśnie wydaną przez Centrum Wydawnicze „Proświty" książkę „Krути. Styczeń 1918 roku". Prezentacja odbyła się 29 stycznia, dokładnie w dniu 91. rocznicy bitwy, która zapisała się w ukraińskiej historii. Był to jeden z wydarzeń Towarzystwa, zorganizowanych z okazji tej daty. Już rano uczczenie Bohaterów Krut, jak co roku, odbyło się w miejscu ich pochówku, na Mogile Askolda. Jednak nawet tutaj, w świętym miejscu, w świąteczny dzień, nasza władza zademonstrowała swoje rozdarcie. Dokładnie takie, które w 1918 roku doprowadziło do klęski naszych wyzwoleńczych zmagań. Zatem znów tam, gdzie pochowano, jak kiedyś napisał Tyczyna, „ukwiecenie Ukrainy", o lekcjach Krut, lekcjach UNR mówili jedynie przedstawiciele narodowo-demokratycznych sił. Oprócz społeczeństwa własne imprezy prowadziły także władze — w różnym czasie i w różnych miejscach. Zarówno w samych Krutach, jak i w stołecznym Domu Oficerów, w różnych salach. Ale, jak słusznie powiedział prowadzący wieczór — przewodniczący „Proświty”, czy nie czas już zebrać na takie ważne dla Ukrainy daty wspólną widownię, całą naszą społeczność? W przeciwnym razie, podkreślił, będziemy znowu „zmuszeni powtarzać 90-letnie inwektywy”, jeśli nie wyciągniemy wniosków z własnej historii. Do poważnych wniosków skłania również zaprezentowana książka, którą nasza gazeta przedstawiła już w poprzednim numerze. O tym mówili, oprócz prowadzącego wieczór, także redaktor książki, Narodowy Artysta Ukrainy Jarosław Hawryluk, który kieruje Katedrą Menedżmentu Czernihowskiego Państwowego Uniwersytetu Technologicznego, doktor nauk ekonomicznych Mykoła Butko oraz starszy pracownik naukowy Centrum Pamiątkoznawstwa Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Serhij Zozula. Podczas czytań zaprezentowano wydawnictwo „Krути. Styczeń 1918 roku”. Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej przekazał wiejskiej i szkolnej bibliotece w miejscowości Krути materiały informacyjne dotyczące Rewolucji Ukraińskiej 1917–1921 lat oraz Hołodomoru 1932–1933 lat na Ukrainie. Uczestnicy czytań złożyli kwiaty i odwiedzili ekspozycję muzealną w kompleksie pamiątkowym „Pamięci Bohaterów Krut”. Czytania zakończył występ zespołu „Ludowa Krynica” Niżyńskiego Kolegium Kultury i Sztuki im. M. Zankowieckiej. Kulturologiczne Towarzystwo „Bohaterowie Krut”, dyrektor Wydawniczego Centrum „Proświta” Wasyl Klicziak, zastępca przewodniczącego Państwowego Komitetu ds. Telewizji i Radia (za wydawniczym programem tego resortu wydano książkę) Wasyl Szewczenko, historyk Serhij Biłokiń, pisarze Ołeksandr Szokało, Wasyl Portiak. Książka ukazała się drukiem w stosunkowo niewielkim nakładzie — 3 tysiące egzemplarzy, a jest ona bardzo potrzebna każdej placówce oświatowej, każdej bibliotece. Dlatego mówiono zarówno o potrzebie jej ponownego wydania, jak i o potrzebie kolejnych takich prezentacji. To była trzecia. Pierwsza odbyła się w styczniu w Czernihowie, bo właśnie na Siwierszczyźnie leżą Krути, druga — w Białej Cerkwi, a ta — w stolicy. Dobrze byłoby włączyć w tę sprawę ukraińskie media, bo wtedy o książce usłyszałyby tysiące ludzi. Ale czy tematy naszej historii interesują tak zwane ukraińskie media, bardziej chciwe na tanie sensacje? O naszej półokupowanej przestrzeni informacyjnej również mówiono podczas wieczoru. Także tutaj nadciąga agresja — informacyjna. Ale zawsze jest nadzieja. Nieprzypadkowo swój znakomity występ na wieczorze młody ukraiński kobzarz, wychowanek szkoły w Striti Wsiewołod Sazonow rozpoczął od pieśni „Ой, у лісі, на полянці”, jednej z najbardziej znanych pieśni żołnierzy Ukraińskiej Armii Powstańczej. Księga dziejów każdego narodu pisze się nie atramentem, lecz krwią. Taki, najwyraźniej, jest zakon wyższej woli. Dziś pobożnie chylimy głowy przed jasną pamięcią tych nieznanych rycerzy, którzy ofiarnie oddali swoje pełne sił życie za cześć umarłych, żyjących i nienarodzonych swoich braci. Chwała ich pamięci! Chwała wieczna i niezmienna wielkiej naszej Ziemi Ukrainie! Ułas SAMCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

91. ROCZNICA KRUT

Ołeksandr SZEPNIWSKYJ Zdjęcie autora. Przy Memoriale pamięci Bohaterów Krut, aby uczcić poległych młodych obrońców Ukrainy, zebrali się przedstawiciele władz, organizacji społecznych oraz obywatele Ukrainy. Kulminacyjnym momentem było złożenie kwiatów pod Memoriałem przez Prezydenta Ukrainy. Zabrzmiał Hymn Państwowy Ukrainy, salwa armatnia, do zebranych zwrócił się Prezydent Wiktor Juszczenko. Zaprosił on do zwiedzenia ekspozycji muzealnych, umieszczonych w wagonach kolejowych Kompleksu Pamięci. Uczcić pamięć poległych młodzieńców przybyli lirnik, laureat Nagrody im. Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy Wasyl Neczepa, zespoły twórcze z Czernihowszczyzny oraz przedstawiciele organizacji społecznych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

KU PAMIĘCI BOHATERÓW

Witalij SKALSKI, Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej. W Domu Kultury we wsi Kruty w rejonie nieżyńskim obwodu czernihowskiego odbyły się odczyty poświęcone 91. rocznicy czynu Bohaterów spod Krut „Kruty: problemy budowy państwa — od czasów Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921 lat do dnia dzisiejszego”. W naukowym zgromadzeniu wzięli udział przedstawiciele Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, Instytutu Historii Ukrainy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Nieżyńskiego Uniwersytetu Państwowego im. M. Gogola, Czernihowskiego Państwowego Uniwersytetu Technologicznego. Podczas otwarcia wystąpili przewodniczący rady nadzorczej Fundacji Charytatywnej „Niżyn” Mykoła Szkurko, honorowy członek społeczności wsi Kruty, kierownik ka-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

RYCERZE HONORU I WOLNOŚCI

Nina HNATIUK Zdjęcia autorki. Prezentacja książek o Krutach stała się pierwszym wydarzeniem w niedawno otwartym Muzeum Ukraińskiej Rewolucji 1917—1922 lat. I dlatego w tej sali panowała szczególna uroczystość. Zastępca przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, doktor nauk historycznych, profesor Władysław Werstiuk, opowiadając o czynie Bohaterów Krut, podkreślił, że ci młodzi ludzie świadomie stanęli w obronie Ukraińskiej Republiki Ludowej, wysoko podnieśli narodowy sztandar, stali się na wiele stuleci wzorcem prawdziwego, nie deklaratywnego patriotyzmu dla ukraińskiej młodzieży. Wielką sprawę wykonali kompilator Jarosław Hawryluk oraz Centrum Wydawnicze „Proświta”, darując czytelnikom książkę o nieprzemijającym znaczeniu — „Kruty. Styczeń 1918 roku”. Jest to fundamentalny zbiór dokumentów, materiałów, badań, wspomnień o czynie młodych obrońców państwa ukraińskiego, bojowników o niepodległość. Książka jest pięknie ilustrowana, szczególnie cenna jest tym, że przedstawia dokumenty z „obu stron barykad” — opublikowano tu artykuł J. Stalina „Czym jest Rada”, Notę Rady Komisarzy Ludowych RFSRR do Ukraińskiej Centralnej Rady, zeznania F. Dzierżyńskiego w sprawie M. Murawjowa oraz inne dokumenty tamtego trudnego okresu. W prezentowanym wydaniu zamieszczono scenariusz filmowy Wasyla Portiaka i Jarosława Hawryluka „Kruty”. O. Kuczeruk, W. Werstiuk, J. Hawryluk i O. Bojko podczas prezentacji. Naczelnik działalności muzealnej i wystawienniczej UIPN Ołeksandr Kuczeruk podkreślił pilną potrzebę poświęcenia osobnego wydania utworom poetyckim o Bohaterach Krut. „Historia powstania tej książki była długa i nieprosta — powiedział ludowy artysta Ukrainy, przewodniczący historyczno-kulturoznawczego towarzystwa „Bohaterowie Krut” Jarosław Hawryluk. — Kiedyś powiedział mi Iwan Mykołajczuk o mogile Bohaterów Krut: „Tutaj spoczywa nasze sumienie. Ale kiedyś ono się obudzi”. W imię tego pracujemy”. Zaprezentowano również książkę „Ukraińska rewolucja 1917—1921: Czyn bohaterów Krut”. Na zamówienie UIPN wydrukowało ją wydawnictwo im. O. Telihi. W wydaniu zamieszczono materiały odczytów naukowych, które odbyły się 24 stycznia 2008 r. w mieście Nieżyn. Interesujące było wystąpienie kandydatki nauk historycznych Ołeny Bojko — kompilatorki książki „Kruty 29 stycznia 1918 roku”, w której na podstawie wspomnień naocznych świadków odtworzono rzeczywisty przebieg tego tragicznego wydarzenia, które dla wielu stało się legendą, mitem. Nie było ich 300 — ta liczba istnieje w wyobraźni, ponieważ Mykoła Zerow podczas pogrzebu na Mogile Askoldowej porównał ich poświęcenie z czynem 300 Spartan. A w rzeczywistości, jak zaświadczają dokumenty, w studenckiej sotni dzielnych młodzieńców było około 130. Rosyjskie wojsko Murawjowa, któremu zarzucał „koszmarne rozprawy, rozstrzeliwania, samowolę” nawet F. Dzierżyński, na wieki splamiło się niesłychanym okrucieństwem. Jeńców bito kolbami, nahajkami i po prostu pięściami, a potem — „zapisać w rozchód”. Dwudziestu siedmiu młodzieńców zostało rozstrzelanych. Przewodniczący Instytutu Pamięci Narodowej Ihor Juchnowski zaznaczył, że dzisiaj, kiedy tak niełatwo umacnia się ukraińska niepodległość, bardzo ważne jest uświadomienie sobie, że Ukraina zaistniała na mapie świata jako niepodległe państwo dzięki heroicznemu czynowi wielu swoich synów i córek. I czyn tej studenckiej sotni pod Krutami nigdy nie zgaśnie w naszej pamięci. Musimy maksymalnie wywyższyć wszystkie imiona poległych za naszą wolność, zwrócić uwagę młodzieży na te wyraziste postacie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

TO CZYJEŻ IMIONA NOSZĄ NASZE ULICE?

W marcu ubiegłego roku deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący podkomisji ds. represjonowanych, etnopolityki i zapobiegania konfliktom międzyetnicznym, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Jurij Hnatkewycz rozesłał do przewodniczących rad miejskich, osiedlowych i wiejskich Kijowszczyzny apel deputowany. Proponował w nim organom samorządu terytorialnego, w wykonaniu Dekretu Prezydenta Ukrainy „O środkach w związku z 75. rocznicą Hołodomoru 1932–1933 lat na Ukrainie”, zainicjowanie rozpatrzenia kwestii likwidacji symboli reżimu totalitarnego. Jewhen BUKET Zdjęcie Olesia DMYTRENKI Taki apel był na czasie, gdyż na Kijowszczyźnie w marcu 2008 roku w każdym centrum rejonowym stały pomniki Lenina, ulice miejscowości były gęsto zasiane imionami morderców, organizatorów ludobójstwa i niszczenia świątyń. Na przemianowanie ulic patrzono z lękiem, gdyż nie posiadano wystarczających informacji o wydatkach, które spadną na budżet lokalny w razie podjęcia odpowiednich decyzji. Wychodząc z tego, jako załącznik do apelu wysłano wzory dokumentów: regulamin Komisji ds. nazewnictwa i znaków pamięci, regulamin trybu nadawania nazw, wyjaśnienie o orientacyjnych kosztach przemianowania, typologię obecnych nazw ulic oraz możliwe czy pożądane warianty przemianowań. W oficjalnym liście-odpowiedzi na apel J. Hnatkewycza zastępca przewodniczącego Kijowskiej Obwodowej Administracji Państwowej R. Jerema informował, że według stanu na 1 marca 2008 roku „w obwodzie kijowskim w ewidencji państwowej znajduje się sześć pomników W. Lenina o znaczeniu narodowym (?) oraz 184 — o znaczeniu lokalnym. Oprócz tego na terytorium obwodu znajdują się trzy pomniki Kirowa, dwa — Marksa, dwa — Czapajewa, dwa — Szczorsa, jeden — Kotowskiego, dwa — Kujbyszewa, jeden — Swierdłowa”. Kijowska Obwodowa Administracja Państwowa obiecywała wspierać inicjatywy Hnatkewycza i wykonać Dekret Prezydenta. Latem 2008 roku przewodnicząca obwodowej administracji państwowej Wira Ulianczenko zwróciła się do lokalnych społeczności z prośbą o aktywniejsze pozbywanie się symboli totalitaryzmu. Po ogłoszeniu jej apelu przeniesiono pomniki z centralnych placów w mieście Skwira, osiedlu typu miejskiego Wołodarka, zdemontowano w Iwankowie, Makarowie, Stawyszczach, Tetijewie, Myroniwce, a także we wsiach rejonów browarskiego i białocerkiewskiego. Ale, zachwyciwszy się zburzeniem rzeźb, władze Kijowszczyzny nie zauważyły innej części prezydenckiego Dekretu — nazw ulic. Rzeczywiście, ta kwestia jest bardzo bolesna dla przewodniczących rad wiejskich. Cóż tu mówić — Lenina można w jedną noc zrzucić i szybko zameldować o wykonaniu wytycznych, a oto ulice… To zbędny kłopot przynajmniej na pół roku… Jestem świadkiem tego, jak już od dziesięciu lat centralną ulicę Makarowa, która nosi imię Frunzego, próbują przemianować na cześć najsłynniejszego rodaka osiedla — Świętego Dymitra z Rostowa. Jemu już nawet pomnik zbudowali, co wymagało niemałych nakładów finansowych, a oto z ulicą — nijak. Widocznie dlatego, rozesławszy 630 listów ze swoim apelem i dodatkowymi materiałami, Jurij Wasylowycz otrzymał tylko 60 odpowiedzi. Ale i to wystarczy, by złożyć wyobrażenie o lokalnych radach Kijowszczyzny, ich patriotyzmie i świadomości narodowej. Odpowiedzi nadeszły różne. Tak, komitet wykonawczy rady wiejskiej Korżi w rejonie baryszewskim poinformował, że „członkowie kobiecej organizacji społecznej „Łastiwka”, związku ekologicznego z szczególnym bólem przyjęli Pańskie twierdzenie, że lokalne rady nie śpieszą się z wykonywaniem Dekretu Prezydenta. W szczególności na terytorium rady wiejskiej Korżi jeszcze w 1992 roku przemianowano ulice Lenina i Kosygina odpowiednio na Hruszewskiego i Szewczenki”. Ulice nowej zabudowy wsi Korżi noszą imiona B. Chmielnickiego, Łesi Ukrainki, W. Wynnyczenki, I. Mazepy, S. Korolowa, I. Franki, znanych rodaków. Przewodniczący rady wiejskiej Korżi I. Stomaczenko zaprasza Jurija Wasylowycza przy okazji do odwiedzin i zapoznania się z pracą instytucji i organizacji. Komitet wykonawczy rady miejskiej Irpienia dostarczył w odpowiedzi kopię protokołu posiedzenia komisji ds. ochrony dziedzictwa kulturowo-historycznego regionu irpieńskiego z 24 grudnia 2007 r., na którym rozpatrywano kwestię przemianowania ulic Irpienia. Nowe nazwy otrzymało wtedy aż 30 ulic miasta. Niektórym przywrócono nazwy, które miały do 1927 roku, a innym nadano imiona W. Czornowoła, Jarosława Mądrego, I. Wyhowskiego, K. Biłokur, W. Stusa, H. Skoworody, atamana Orłyka oraz znanych rodaków. Także na mapie miasta pojawiły się ulice Soborna, Kozacka, Dżerełna, Zatyszna, Wysznewa, Kalynowa, Szczasływa. Rada wiejska Litky w rejonie browarskim poinformowała, że jeszcze w grudniu 2004 roku we wsi Litky przemianowano cztery ulice, które nosiły imiona Lenina, Kalinina, Pawlika Morozowa i Zoi Kosmodemianskiej. We wsi Nowi Sokoły w rejonie iwakowskim ulicę Watutina przemianowano na cześć Łesi Ukrainki jeszcze w 1994 roku, wtedy samo ulica Lenina w sąsiedniej Krasyliwce stała się Centralną. Rada wiejska Juriw w rejonie makarowskim zameldowała: „Decyzją komitetu wykonawczego nr 19 z 08.02.2008 roku nazwano ulice we wsi Kopijiwka rady wiejskiej Juriw na cześć wybitnych działaczy Ukrainy Iwana Mazepy, Pyłypa Orłyka, Iwana Franki, Łesi Ukrainki. Po otrzymaniu Pańskiej informacji wniesiono propozycję o przemianowaniu centralnych ulic Lenina we wsiach Juriw i Zawaliwka”. W wykonaniu Dekretu Prezydenta Ukrainy 20. sesja V kadencji rady wiejskiej Steszczyna w rejonie poliskim 14 sierpnia 2008 roku postanowiła przemianować we wsi Steszczyna ulicę Dzierżyńskiego na ulicę Pokoju, ulicę XVI Zjazdu Partii na Polową, ulicę 20-lecia Października na Październikową. Pozbyć się wszystkich symboli totalitaryzmu w najbliższym czasie obiecywały rada osiedlowa Piskiwka w rejonie borodianskim, rada wiejska Wachiwka w rejonie wyszogrodzkim skiego rejonu oraz Rada Wiejska Krasnosłobidka w rejonie obuchowskim. Sekretarz Rady Miejskiej w Perejasławiu Chmielnickim O. Matwijenko poinformował o fiasku głosowania w sprawie przeniesienia pomnika Lenina i przemianowania 24 ulic miasta na sesji rady miejskiej. „Wychodząc z zaistniałej sytuacji, a także biorąc pod uwagę mentalność współczesnych Ukraińców, w tym również bierność patriotycznych sił proukraińskich, prosiłbym Pana o lobbowanie odpowiedniej ustawy w Radzie Najwyższej lub doradzenie Prezydentowi Ukrainy wydania Dekretu, w którym znajdowałaby się lista konkretnych symboli podlegających likwidacji. W szczególności wymieniano nazwiska Marksa, Engelsa, Róży Luksemburg, Lenina, Kirowa, Kujbyszewa, Kalinina, Jakira, Frunzego, Pawlika Morozowa, Szczorsa, Czapajewa, Woroszyłowa, Artioma, Urickiego…” Ta propozycja jest całkowicie słuszna. Czasami lokalnym deputowanym bardzo trudno wyjaśnić, co złego zrobił Frunze czy Kirow. I nie jest to dziwne, wszak wychowywano ich na tych imionach, stawiano za przykład. Tak, Rada Wiejska Hłanysziw w rejonie perejasławsko-chmielnickim twierdzi, że większość mieszkańców ulic Lenina, Czapajewa i Urickiego wypowiada się przeciwko przemianowaniom. Sołtys W. Łytwyn obiecywał w maju, że zostanie przeprowadzona praca z deputowanymi i ludźmi w terenie, aby do końca roku wreszcie przemianować ulice. Wysłuchać i uwzględnić opinię mieszkańców podczas rozwiązywania tej kwestii obiecały także Rada Wiejska Kopaczi w rejonie obuchowskim oraz Rada Wiejska Blidcza w rejonie iwaniwskim. A Rada Wiejska Demiszczyn w rejonie kaharłyckim, rady miejskie w Bereżanach i Rzyszczowie nawet utworzyły specjalne komisje do zbadania tej kwestii. Jeszcze jeden problem to brak lub niechęć do znalezienia środków na wykonanie tabliczek z nowymi nazwami ulic, gdyż są to jedyne wydatki, jakie ponosi budżet lokalny podczas przemianowania. We wsi Hruzke w rejonie makarowskim właśnie na to się powołano. Rada Wiejska Dymarka w rejonie iwaniwskim poinformowała, że „przeważająca większość mieszkańców rady wiejskiej to osoby w wieku emerytalnym, samotni starcy, ubodzy bezrobotni oraz inne kategorie, które nie mają możliwości i środków na przerejestrowanie dokumentów”. Jeśli chodzi o wydatki obywateli, to w przypadku zmiany nazwy ulicy mieszkańcy dokonują tylko procedury przerejestrowania, której czas trwania nie jest ograniczony. Przerejestrowanie może odbywać się podczas wymiany paszportu, aktualizacji zdjęć, zmiany nazwiska itp., czyli wtedy, gdy u człowieka pojawia się potrzeba zwrócenia się do paszportysty. Sołtys wsi Ołeksandriwka w rejonie myroniwskim W. Bakłenko prosi o przyznanie środków na ustawienie pomnika T. Szewczenki, informuje również, że w budżecie lokalnym zupełnie nie ma pieniędzy na demontaż pomnika Lenina i przeprowadzenie innych działań. Sołtys wsi Kirowe w rejonie boryspolskim M. Dżendżebir poinformował, że „08.04.2008 r. przyjęto decyzję o ustawieniu pomnika hetmanowi Iwanowi Sułymie”, a oto „na przemianowanie poszczególnych wsi czy ulic potrzebne są środki”… Powołując się na brak środków, wstrzymać się od przemianowania ulic zdecydowano w mieście Taraszcza, wsiach Pisky w rejonie iwaniwskim i Piwci w rejonie kaharłyckim. Rada Wiejska Burkiwci w rejonie tetijewskim 25 marca 2008 roku zdecydowała, że nie ma potrzeby przemianowywać ulicy Lenina. A sołtys wsi Czerepyn P. Ruduk szczegółowo, aż na pięciu stronach, wyjaśnił dlaczego: „Taka reakcja ze strony wspólnoty związana jest z tym, że nie ma w tym nic nowego. Każda władza, która w swoim czasie rządziła, narzucała swoje symbole i ideały oraz czciła swoich wybitnych działaczy, a wszystko co było przed nią — hańbiła, zniekształcała historyczną przeszłość, niszczyła pomniki itp. Ukraina to państwo z nieprostą, skomplikowaną i sprzeczną historią. W każdym regionie do wydarzeń, które miały miejsce wcześniej na jej terytorium, odnoszą się różnie. No jak dzisiaj w obwodzie kijowskim ulice mogą nosić imiona Stepana Bandery, Jewhena Konowalca, Wasyla Kuka, a we Lwowie — Murawjowa, Lenina, Dzierżyńskiego czy Czapajewa? Może lepiej ponumerować nasze ulice na wzór amerykańskich alei czy angielskich ulic? Wtedy dana kwestia w ogóle by nie powstawała. Wszystko jedno, kwestia ukraińskiej kultury, jej tożsamości, rozwoju jako niepodległego europejskiego państwa — to kwestia czasu… W swoim apelu Pan twierdzi, że przeważająca większość lokalnych rad dekretów Prezydenta dotyczących uczczenia pamięci działaczy Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL), likwidacji toponimiki czasów reżimu totalitarnego wykonywać się nie spieszy. A jak Pan myśli — dlaczego? A dlatego, że dzisiaj trzeba zajmować się innymi sprawami, przestać w końcu rozbudowywać Ukrainę”. I to jest nasza, ukraińska władza lokalna! Pod koniec listu sołtys Czerepyna na Tetijewszczyźnie wyciąga wniosek, że „Ta kwestia dzisiaj nie jest na czasie… czy nie będzie nam wstyd za to, że ulice w miastach i wsiach niepodległej i samodzielnej Ukrainy, które są zaśmiecone, brudne i zaplute, a we wsiach porośnięte chwastami i krzakami, z często pustymi, na wpół zawalonymi domami, gdzie ludzie stopniowo się upijają i wymierają (dzisiaj już są bezdomni we wsi), będą nosić imiona działaczy URL, którzy zrobili i oddali wszystko dla tego, aby Ukraina stała się niepodległa i samodzielna?”. Chce się odpowiedzieć takiemu sołtysowi, że we wsi, gdzie ulice noszą imiona morderców, organizatorów ludobójstwa i niszczenia świątyń, a władza lokalna twierdzi, że Murawjow, Lenin, Dzierżyński i Czapajew to przykłady do naśladowania, ulice rzeczywiście zawsze będą brudne, zaplute i porośnięte chwastami oraz krzakami, z na wpół zawalonymi domami. Wszak jaki przykład, taki i rezultat. W niektórych wsiach Kijowszczyzny przeciwnie, miejsca, gdzie stał pomnik Lenina, porosły krzakami. Ludzie nazywają je przeklętymi. Zamiast tego odradzają świątynie, czczą pamięć rodaków, rozwija się infrastruktura społeczna. Czytając te listy, po raz kolejny przekonałem się, że dobrobyt każdego z nas i naszej wspólnoty — tylko w naszych rękach. A władza — tylko odzwierciedlenie tego, jacy jesteśmy naprawdę. Jeszcze dwie dziesiątki odpowiedzi, które nadeszły na apel Jurija Hnatkewycza, były zwykłymi zbywkami. Mówiąc, rozpatrzymy wasze propozycje w najbliższym czasie. A oto 570 organów samorządu lokalnego Kijowszczyzny pozostawiło apel deputowanego ludowego Ukrainy poza uwagą. Nie do tego, widocznie… „Na dwóch Ukraińców — trzech hetmanów”. Jeden — państwowotwórczy, który codziennie stara się zrobić coś dobrego dla rodzinnej ziemi, drugi — sowiecki, który zazdrości pierwszemu i za wszelką cenę stara się mu zaszkodzić, a trzeci siedzi wewnątrz obu i codziennie pyta: „A po co ci to? Twoja chata z kraja…”. Takie one są, realia współczesnej Kijowszczyzny, współczesnej Ukrainy. Dlatego u nas wszystkich, którym nie jest obojętna przyszłość własnego kraju, zawsze było, jest i będzie bardzo dużo pracy. Oczywiście, deputackich apeli do zniszczenia „dorobku” przeszłości za mało. Trzeba prowadzić pracę wyjaśniającą, angażować naukowców, pedagogów, wspólnoty kościelne, patriotyczne organizacje społeczne itp. Im większy będzie rozgłos, tym bardziej znaczący będziemy mieli rezultat. Przykład obchodów na szczeblu państwowym 75. rocznicy Hołodomoru 1932—33 lat to potwierdził. Jestem pewien: to tylko początek na drodze odrodzenia Wielkiej Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

TRZECIA PARTIA: ZDECYDOWANIE ZBĘDNI

Ihor MYKOŁAŁENKO, Kijów. Zdjęcie: Olesia DMYTRENKI. Niedawno w jednej z antyukraińskich gazet natrafiłem na taki oto passus: “Nie sposób nie zauważyć, że KPU, nie tylko utrwaliwszy, ale i wzmocniwszy swoje pozycje wzrostu, z powodzeniem walczy o miejsce trzeciej partii w kraju i obecnie cieszy się poparciem ponad 7% obywateli”. Cóż, spójrzmy w niedaleką przyszłość i, porzuciwszy na razie “etapy wielkiej drogi”, skupmy się na latach 90., prześledźmy “pozycje wzrostu” Komunistycznej Partii Ukrainy i sprawdźmy, czy jest ona stałą, która zawsze będzie obecna w ukraińskiej polityce. Oczywiście, że nie, ponieważ dynamika sympatii wyborców oraz zmiany w sytuacji politycznej świadczą o czymś przeciwnym: w 2006 roku do Rady Najwyższej wybrano 21 komunistów. Z rekordowych 23—28% w minionej dekadzie pozostało KPU jedynie 3,66%, niemal na granicy progu wyborczego. To tyle, jeśli chodzi o “pozycję wzrostu”, której raczej nie uda się zwiększyć w okresie dzielącym nas od kolejnych wyborów. A teraz o “udanych walkach”. Po zakazie wydanym decyzją Rady Najwyższej w 1991 roku wobec KPU-KPZR, która faktycznie była satelitą ogólnozwiązkowej KPZR, komuniści stracili władzę, zasoby i, oczywiście, dobra materialne. Zakaz działalności KPU jedynie częściowo wyjaśnia masową ucieczkę z partii, która fenomenalnie szybko traciła liczebność i zwolenników. Co więcej, nikt z szeregowych komunistów nie wystąpił z protestami. Żadnego wiecu, żadnego czynu — KPU poddała się bez walki. Wodzowie, zdradziwszy “największą i najbardziej ludową”, nie zeszli z areny politycznej, lecz przefarbowawszy się na “liberałów”, “demokratów”, “bezpartyjnych”, “nowych Rosjan” i “nowych Ukraińców”, wypłynęli z partyjnego niebytu nie tylko na Ukrainie, ale i w Rosji oraz gdzie indziej, bo kapitały, tak jak partia, są międzynarodowe — nie mają ojczyzny. A nowo zarejestrowana KPU, nabrawszy śmiałości, nazywa siebie oficjalnym spadkobiercą i następcą radzieckiej partii komunistycznej. Oficjalne początki swojego nowego istnienia Komunistyczna Partia Ukrainy datuje na 1993 rok. Pierwszym i niezmiennym liderem stworzonej-odtworzonej partii jest Petro Symonenko, który do dziś prowadzi komunistów przez śnieg i wiatr ukraińskiej niepodległości. Za szczyt jego popularności można uznać kampanię prezydencką w 1999 roku, kiedy Symonenko wszedł do drugiej tury wyborów prezydenckich: później zarówno zwolennicy, jak i przeciwnicy mówili o tym, że w porozumieniu z Leonidem Kuczmą świadomie “oddał” drugą turę. Lidera komunistów w tamtym czasie całkowicie zadowalała rola “drugiej partii” pod względem wyników w rankingach. Podobnie jak w Rosji, partia symonenkowców w czasach L. Kuczmy była jedynie służebnicą partii władzy: KPU wykorzystywano do tworzenia sytuacji braku alternatywy wyboru. W ten sposób partie skrzydła patriotycznego, o orientacji narodowo-demokratycznej, wypierano z realnej walki o rzeczywistą sytuację polityczną na Ukrainie. Czasy się zmieniły, a KPU nadal stosuje starą retorykę i przez minione lata nie zaproponowała społeczeństwu, a nawet tej części elektoratu, która głosuje na komunistów, żadnego nowego kroku. Próba modernizacji błysnęła jedynie podczas wyborów parlamentarnych w 2006 roku, kiedy korytarz głosów, jakie miała otrzymać KPU, socjologowie określali na 3—5%. Kierownictwo KPU zamówiło u polittechnologów i wdrażało nową koncepcję — eurokomunizmu, szukając sposobów na przyciągnięcie zwolenników w swoje przerzedzone szeregi. Promując się jako “prawdziwa opozycja”, KPU nie zdołała zorganizować alternatywnego ruchu, który byłby konkurencyjny, co spowodowało gwałtowny spadek poparcia — z 20,01% głosów w wielomandatowym okręgu ogólnokrajowym w 2002 r. do 3,6% w 2006 r. KPU nie zdołała lub nie chciała przyłączyć się do żadnych społecznie ważnych inicjatyw, które rodziły się w społeczeństwie. Początkowo były próby prowadzenia alternatywnych działań, ale zakończyły się one fiaskiem. KPU stała się “wieczną” opozycją, niezmiennie protestując przeciwko działalności wszystkich prezydentów i wszystkich rządów — od momentu ogłoszenia niepodległości Ukrainy w 1991 roku. Jednocześnie liderzy KPU odcięli się od akcji “Ukraina bez Kuczmy” (2000—2001). Lider KPU P. Symonenko w marcu 2001 roku krytykował “nową opozycję”, w skład której wchodzą “przedstawiciele skrajnie prawych ultraradykalnych sił narodowych, które już doprowadziły ukraiński naród do nędzy i głodu”. Swoją drogą, słowa “faszyści”, “nacjonaliści”, “banderowcy”, “petlurowcy” to ulubione obelgi P. Symonenki i jego współpracowników. Podczas “afery kasetowej” KPU prowadziła ostrożną grę: niemal nie poruszając tematu skandalu, wykorzystywała masowe akcje, aby powtarzać swoje standardowe hasła. Deputowani KPU w Radzie Najwyższej faktycznie występowali razem z partiami proprezydenckimi przeciwko frakcjom prawicowym: przypomnijmy ich głosowanie w sprawie usunięcia z urzędu prokuratora generalnego M. Potebenki. Deklaratywnie opowiadając się za zmianą nie tylko władzy, ale i kursu reform, KPU w składzie przywódczym partii dawno skostniała, stagnacja zaczęła się jeszcze na zjeździe założycielskim w Doniecku. Pierwszy sekretarz KC Komunistycznej Partii Ukrainy Petro Symonenko, drugi sekretarz Adam Martyniuk i Leonid Hracz, stojący na czele krymskich komunistów, pozostają niezmienni w partyjnym kalendarzu. Niektórzy analitycy wyróżniali w KPU skrzydło zorientowane narodowo oraz rusofilskie, ale to już przeszłość. Z całego spektrum partii politycznych, które tworzono na wzór zachodnioeuropejskich lub rosyjskich projektów politycznych, KPU zachowuje radziecką ideologię komunistyczną; to retorzy, a nie praktycy. KPU nie raz próbowała samodzielnie stworzyć “ludowy” lewicowy blok do walki o zmiany w systemie władzy. Ale zabrakło im do tego umiejętności i talentu, a także ogólnokrajowych charyzmatycznych liderów, zdolnych “zapalić” wyborców. Przyzwyczajeni w ZSRR do bycia w drugich i trzecich rolach lub w “statystowaniu”, nie potrafili wystąpić przeciwko swojej sowieckiej naturze, zejść ze swoich trybun, wreszcie zjednoczyć się z SPU, choć na użytek swoich wyborców deklarowali pilną potrzebę takiego zjednoczenia, ale poza deklaracje nie wyszli, ponieważ dla nikogo z nich nie było to korzystne. Ponadto nie mogli być liderami ogólnoukraińskiej siły, ponieważ nie wyobrażali sobie siebie inaczej niż jako satelitów Moskwy. Elektorat KPU stopniowo rozciągają inne siły polityczne. Byli zwolennicy KPU, którzy mieszkają na wsiach i w słabo zurbanizowanych miasteczkach, przeszli na stronę SPU; PSPU przeciągnęła na siebie bardziej radykalny elektorat. Próba zwrócenia się ku eurokomunizmowi jako możliwemu perspektywicznemu kierunkowi rozwoju zbiegła się w czasie z nowym lewicowym odrodzeniem w Rosji, poszukiwaniami nowych form lewicowej treści. Po tym, jak wszystkie partie parlamentarne w Rosji okazały się filiami “partii władzy”, a oligarchiczne wsparcie dla alternatywnych partii opozycyjnych ustało, rosyjscy komuniści, którzy otrzymywali od “Gazpromu” i innych surowcowych spółek eksportowych znaczne zastrzyki finansowe, niemal przestali udzielać pomocy bratniej partii, więc obecnie sponsorzy KPU wywodzą się spośród “znienawidzonego wroga klasowego” — znacznego kapitału przemysłowego, w szczególności energetycznego. W czasach Majdanu, kiedy niemal całe społeczeństwo Ukrainy zajęło taką czy inną pozycję, KPU pozostała całkowicie niezdecydowana. Komuniści nie zaproponowali swoim zwolennikom alternatywy, nie stanęli na czele ważnych i znaczących dla społeczeństwa procesów. Pozostała ta sama retoryka tych samych liderów partii, pojawiły się układy i kompromisy z pretensją do udziału w takim czy innym podziale władzy i wejściu w nią. W słowach ideologia komunistyczna jest bardzo konfrontacyjna wobec innych uczestników procesu politycznego, w czynach… Wпрочем, spraw brak. Tylko słowa, słowa… eksploatacja roli „partii nostalgii”, pasożytowanie na postawie protestacyjnej i pragnieniu „powrotu do przeszłości”. Ale pozostaje coraz mniej ludzi, którzy pamiętają, jak tam było naprawdę. Rosyjska telewizja nie ukrywa spadku poparcia dla komunistów we wszystkich regionach byłego ZSRR, utraty aktualności haseł i ideologii „szczęśliwej przeszłości”. W Rosji Partia Komunistyczna naturalnie przestała być przedmiotem dzisiejszego wyboru ludzi. KPU i obecnie buduje sztywną wertykalę i demonstruje brak realnego odnowienia kadr. Na ławce rezerwowych — ani jednej świeżej twarzy, a te „młode gołąbeczki”, które przyleciały do partyjnego gniazda, przypominają gaidarowskiego „Malczisza-Płochisza” i nie odmawiają sobie „beczki dżemu i koszyka ciastek” od oligarchów, czego nie da się ukryć przed elektoratem. Nie ma też żadnych działań charytatywnych na koncie KPU, konkretnych projektów na rzecz ochrony potrzebujących, chyba że bezpłatne komplety komunistycznych gazet z tą samą zakonserwowaną retoryką, zdolną doprowadzić weteranów do zawałów i udarów. Komuniści nie znajdują możliwych sojuszników do blokowania, dlatego przebywają tam samo — w opozycji do władzy, do Ukrainy, do narodu, który dokonał swojego wyboru. Wszyscy eksperci szanse komunistów na przyszłe życie polityczne oceniają jako bardzo niskie. Dlatego w obecnej kadencji Rady Najwyższej frakcja KPU nie jest tyle „strefą buforową” między koalicją a opozycją, co sprzedajnym bagnem, które wystawia na handel swoje głosy podczas rozpatrywania strategicznie ważnych i konfliktowych projektów ustaw. Jednak lider ukraińskich komunistów Petro Symonenko w pełni wykorzystuje zdobycze demokratycznego państwa, przeciwko któremu tak złośliwie walczy. Nie uznając zbrodni partii, której spadkobierczynią jest KPU, jest on stale „w ataku”, próbując przekonać elektorat o tym, że jego partia jeśli nie pierwsza i nie druga, to przynajmniej trzecia. A trzeci, jak wiadomo, zawsze jest zbędny. Czy więc nie warto samemu podać się do dymisji, nie czepiając się zębami nóg tych, którzy, choć z trudem, idą z własnym narodem, nie mierząc go na procenty? „Weryfikując swój życiowy puls według Lenina” i deklarując swoją gotowość „potwierdzić jego dokonania także w naszej teraźniejszości”, trzecia partia dawno już stała się piątym kołem u wozu ukraińskiego. Rok w rok ogłaszając, że nadszedł czas brać Ukrainę w komunistyczne ręce, KPU dawno wie, że nie jest zdolna „wyciągnąć kraju z przepaści”. W końcu — jaki kraj? Tę Ukrainę, którą oni pchali w przepaść milionów śmierci, prześladowań, rusyfikacji? Tę, dla której przez 15 lat istnienia „nowej KPU” nic nie zrobili? Słowo „wymieranie” — jedno z najbardziej ulubionych w politycznym leksykonie liderów KPU. Czy nie dlatego, że za nimi stoi martwa idea? W końcu oni sami ją uśmiercali konsekwentnie i celowo.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

W IMPERIALNYM ZWIERCIADLE

Petro ANTONENKO Wygląda na to, że w naszej historii nie ma daty, nie ma imienia, które nie zostałoby oblane błotem przez Olesia Buzynę, co staje się możliwe dzięki dziwnemu odrętwieniu naszych utytułowanych historyków. Są oni albo oszołomieni oszustwem w historii, albo brzydzą się ze swoich wyżyn odpowiadać „jakiemuś” Buzynie (tak powiedział jeden z historyków). A szkoda. Pisma płodnego autora, które mógłby obalić staranny licealista, są powielane znacznie szerzej niż uczone traktaty doktorów i akademików. Kolejny wytwór Olesia Buzyny to rozkładówka w gazecie „Siegodnia” z 20 grudnia 2008 r., poświęcona rocznicy urodzin Stalina. Dwie główne idee przechodzą czerwoną bolszewicką nicią: usprawiedliwienie totalitaryzmu i lekceważąca teza o „podarowanej” nam przez ten reżim Ukrainie. Pierwsza idea demonstruje, jak bardzo przyćmiewa rozum imperialna bakteria. Pod nogi szowinizmu, imperium można, okazuje się, rzucać wszystkie wartości humanistyczne, miliony ludzkich istnień. A oto hosanna dla „odnowiciela imperium, przy którym osiągnęło ono najwyższą potęgę” — pisze Buzyna. Nawet jeśli ten twórca nowego imperium jest również twórcą krwawego totalitarnego reżimu, przeciwko któremu rzekomo nie raz wypowiadał się i Buzyna. Ale, okazuje się, najważniejsze jest imperium, nawet na krwi. W publikacji żwawo podano cytat samego wodza: „Na mój grób naniesie się górę śmieci, ale wiatr historii rozwieje ją”. Brzmi efektownie, ale autor, jak i „cytujący”, jawnie przesadzają z „kupą śmieci”. Żadnej kupy nie ma nawet w sensie dosłownym. Choć ciało Stalina wyniesiono w 1961 roku z mauzoleum, wódz został pochowany według najwyższego rzędu. Jego grób znajduje się przy murze kremlowskim, w samym sercu stolicy Rosji, gdzie z takimi honorami pochowano niewielu wybranych. Niedawno w Rosji zakończył się projekt wyłonienia najwybitniejszego w historii Rosjanina. Gruzin Stalin zajął zaszczytne trzecie miejsce po Aleksandrze Newskim, potomku kijowskiego księcia, oraz Piotrze Stołypinie, którego wcale nie przypadkiem pochowano na Ukrainie. Zatem — trzecia pozycja, wyżej od Tołstoja, Dostojewskiego, Puszkina, Suworowa czy Mendelejewa. Choć takie sondaże są sztuczne, wiele mówią one zarówno o organizatorach, jak i o ankietowanych. Niedaleko od Stalina na liście „wielkich” znajduje się zniszczony przez niego Lenin. Więc ubolewać nad kupami śmieci na grobie totalitaryzmu jeszcze za wcześnie. Dziwne wybielanie dyktatora — zestawienie Stalina z jego otoczeniem. Mówiąc, że gdyby on „niedorezał” (tak właśnie napisano), to do władzy mogliby się dorwać wcale nie lepsi jego współpracownicy w rodzaju Trockiego czy Tuchaczewskiego. Chce się zapytać: czyż milionom zniszczonych przez reżim ludzi, kilku zniweczonym pokoleniom lżej od tego, że niszczył ich nie Trocki, a Stalin? I czy lżej, na przykład, od tego, że Jagoda, Jeżow, Beria, którzy kierowali karnym resortem, pożarli się nawzajem i ich rozstrzelano? I czy wynosić Stalina za to, że musiał walczyć „z małymi stalinami”? Walczyć, aby stać się wielkim Stalinem. A w tym celu, zgodnie z zasadą „las wycinają — wióry lecą”, legły kośćmi miliony niewinnych ludzi. Banalne jest twierdzenie Buzyny, że „lider nie może działać w próżni”. Że „nie on określa charakter czasu, w którym żyje, a ludzie zamieszkujący przestrzeń wokół niego”. Tutaj dotykamy odwiecznego filozoficznego problemu roli jednostki w historii. Sądzę, że nawet historyk Buzyna nie uwierzy w bajki, jakoby „wódz nie wiedział, co się dzieje”, a wszystko czynili jego „stalinczycy”. To temat osobnej dyskusji — co dokładnie jest na sumieniu wodza, lidera, głowy reżimu, a co od niego nie bardzo zależało. Historia świadczy o ogromnej amplitudzie roli jednostki: od wszechwładzy do bezsilności. Od egipskich faraonów, których ubóstwiano, od rzym-zwrócili się znani politycy, naukowcy oraz świadkowie wydarzeń heroicznej walki UPA o niepodległość Ukrainy. Na wystawie zaprezentowano ponad pół tysiąca fotografii i dokumentów z radzieckich i niemieckich archiwów, które były utajnione przez wiele dziesięcioleci, a także dokumenty wewnętrzne UPA. Przewodniczący Krymskiej organizacji Ukraińskiej Partii Ludowej Ołeh Fomuszkin zaznaczył: „Krym — szczególne terytorium kraju z powodu przebywania na półwyspie wojsk okupacyjnych Federacji Rosyjskiej. Krymianie stale odczuwają ingerencję poważnego sąsiada, który próbuje w każdy sposób wzmocnić swoją agresję przeciwko Ukrainie. Dlatego na przykładzie bohaterów UPA musimy się zjednoczyć i być w gotowości, by bronić swoje państwo przed wszelkimi zakusami oraz dołożyć starań do uniemożliwienia obecności okupantów”. Inf. UPL, Krymskiego imperatora, który mógł zrobić swojego konia senatorem, aż do francuskiego króla Ludwika XIII, który tylko nazywał się królem, choć rządził państwem kardynał Richelieu. Do którego z tych biegunów bliżej Stalinowi, niechaj dalej rozważnie wyjaśniają historycy. Ważniejsze jest co innego: okresowo apologetyzowana postać pod „marką” Stalin — uosobienie, symbol reżimu. Jakiego dokładnie, wszystkim wydaje się jasne, prawda, nawet w niepodległym państwie należycie nie napiętnowanego, choćby w formie publicznego sądu nad komunistycznym reżimem. Cała strona rozkładówki poświęcona jest tezie o „łaskawości” totalitarnego reżimu wobec Ukrainy. Pierwsze, co tutaj przychodzi na myśl, to antyradziecki wierszyk z czasów radzieckich: „Przyszła zima, nastało lato, dzięki partii za to”. Nam nie po raz pierwszy, i nie tylko od Buzyny, demonstrują pomniejszone mapy Ukrainy, gdzie niemałe terytoria uważają za „nie ukraińskie”. I przypominają, że przyłączyły je do Ukrainy to caryca-Niemka w XVIII wieku, to komunistyczny dyktator w XX. I to podają jako wielką łaskę, wielkie dobrodziejstwo — zwrócenie nam rozdartych między imperiami naszych ziem. Przyłączenie nie do Ukrainy, a do imperium. Jednak z jakiegoś powodu nie pokazują innych map, na przykład z epoki książęcej, kiedy do Księstwa Czernihowsko-Siewierskiego w XI—XIII wiekach wchodziła mało nie jedna trzecia europejskiej Rosji, aż do Moskwy, którą założył syn czernihowskiego księcia. Ale, zgodnie z „historią od Buzyny”, musimy dziękować reżimowi i jego przywódcom za wszystko. Na przykład za architekturę. Oczywiście, jeśli porównywać obecne potworne „szklarnie” na Majdanie Niepodległości z położonym obok Głównym Urzędem Pocztowym i innymi wzorcami stalinowskiej architektury, to wynik porównania jest oczywisty. Prawda, powstaje pytanie: czy tymi dwoma „kierunkami” ogranicza się światowa, w szczególności ukraińska architektura? I czy projektowanie budynków lat 50. — to też sprawa samego Stalina? Wszakże zapomnieliśmy: on był we wszystkim. Na przykład sprzyjał ukrainizacji lat 20. Szczyt jej Buzyna z jakiegoś powodu datuje na 1933 rok, choć ukrainizacja została zwinięta znacznie wcześniej. Oczywiście, jeśli uważać za „ukrainizację” Hołodomor, wtedy da- Zdjęcie Olesia Dmytrenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

JAK DŁUGO BĘDĄ Z NAS DRWIĆ?

M. PETRENKO, m. Mariupol, obwód donecki Szanowna Redakcjo! Od ponad dekady donecka gazeta „Донецкий кряж+”, korzystając z wolności słowa, plugawi nasze narodowe świętości: język, historię, kulturę. Gazeta celowo podsyca wrogość międzynarodową i międzyregionalną, ignorując alternatywne poglądy. Tacy „dziennikarze” gazety jak Iwanow, Sycz i Rebrow przekraczają wszelkie granice zdrowego rozsądku. Na łamach tego wydawnictwa często „gościnnie” występują rosyjscy szowiniści Dugin, Leontjew, Zatulin, Rogozin oraz „panowie” Buzyna i Tabacznyk. W numerze 42 z 2008 r., na przykład, wydrukowano artykuł I. Reброwa „Wolność słowa bez Szustera”. Nie podano w nim ani jednego przykładu pracy Szustera na rzecz Ameryki lub przeciwko Rosji. Mimo to cały artykuł przesiąknięty jest właśnie tymi motywami, bo rzekomo zagrożony Rebrow Szuster zapewnia, że „nasz los — służyć »wyższej istocie« — wielkiemu amerykańskiemu »panu«”. Pierwszorzędny dziennikarz zaprasza do swojej audycji ludzi z różnych partii (bo tylko w dyskusji rodzi się prawda). Jednak dziennikarzom z gazety nie podoba się, że telewizja „Ukraina” nie propaguje „dwujęzyczności” i nie zachłystuje się wychwalaniem Putina. Właśnie dlatego Rebrow wzywa właścicieli kanału do zwolnienia Szustera. A oto I. Szewczenko w artykule „Skauty i płastuny w »kurenach« i »gniazdach}” pisze o Kozakach: „…Oni byli nie tyle obrońcami Ojczyzny, co awanturnikami z gościńca”. A co z narodowo-wyzwoleńczą wojną pod wodzą Chmielnickiego i z kozackim braterstwem? W numerze 43 przedruk z Internetu: „Bo dla »swidomych ukrów«, z uwzględnieniem ich tępoty i chorobliwego stanu, takie prymitywne, ogłupiające audycje są jak balsam na banderowskie rany! Szkoda tylko, że w czasach powojennych nasi ojcowie i dziadowie nie w pełni dokończyli pracy nad wykorzenieniem faszystowskich lokai… Być może wkrótce zostanie to naprawione”. Zapewne autorzy tego bluźnierstwa wiedzą, że ich „ojcowie i dziadowie wykorzeniali” jeszcze przed rozpoczęciem wojny. Z 8 mln mieszkańców 1,2 mln zesłano na Syberię, rozstrzelano dziesiątki tysięcy patriotów, zamknięto „Proświtę”, zakazano Cerkwi, rozpoczęto rusyfikację. Czy więc naród miał prawo do oporu wobec takich „wyzwolicieli”? A oto „największa patriotka Rosji”, która za nic nie chce opuścić znienawidzonej Ukrainy, L. Hordiejewa twierdzi: „Po rozpadzie Związku Radzieckiego Rosyjski Świat Ukrainy skurczył się z powodu masowego zamykania rosyjskich szkół, wypędzenia języka rosyjskiego z mediów, z telewizji i radiofonii, z sądownictwa i administracji…” Kłamstwo na kłamstwie. W Mariupolu (i nie tylko w nim) księgarnie są zawalone rosyjskimi książkami, a kioski z gazetami — „Izwiestijami”, „Trudem”, „Komsomolką”, „Krokodylem”. Żadna gazeta ukraińskojęzyczna nie trafia do kiosków. A ile jest ukraińskich szkół w Doniecku? Trzy czy cztery? A jak długo nauczanie w uczelniach wyższych, technikach i szkołach zawodowych będzie prowadzone w języku sąsiedniego państwa? „W ramach polityki »dziel i rządź« zachód Ukrainy szczuje na wschód, faszystowskich pomocników — na obrońców Ojczyzny…” Gdzie są przykłady? W numerze 46 gazety „wykiełkował” wyhodowany na antyukraińskim odłogu Buzyna z artykułem „Na Ukrainie szykuje się gigantyczna afera walutowa”: „»NUNS« — to praktycznie antyukraińska frakcja, czyli składa się z wrogów narodu ukraińskiego… wszystko jedno im, co będzie działo się z prawdziwą Ukrainą. Jeśli Ukraina zamieni się w trupa w wyszywance, dla nich będzie to największa rozkosz, a za to otrzymają eleganckie emerytury w USA”. Dlaczego ten człowiek nie znajduje się w zakładzie psychiatrycznym? W takim antyukraińskim duchu wychowuje się mieszkańców Donbasu i, ku naszemu ogromnemu żalowi, osiąga cel. Kiedy i kto wreszcie położy kres tej szyderstwie nad Ukraińcami na ich własnej ziemi?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

HISTORIA NIEUGIĘTYCH

W Symferopolu odbyło się otwarcie wystawy „Ukraińska Armia Powstańcza: Historia nieugiętych”. W otwarciu wzięli udział przedstawiciele organizacji społecznych i politycznych Krymu, a najważniejsza była obecność uczestników działań bojowych UPA — takich jak Josyp Worobczak. Z słowem powitalnym do mieszkańców Krymu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

ZREHABILITOWANI PRZEZ HISTORIĘ: DŁUŻSZA LISTA OFIAR TOTALITARYZMU

Wiktor CHOMENKO, Krym W Symferopolu zaprezentowano pierwsze pięć książek naukowo-dokumentalnej serii wydawnictwa „Tom krymski: Zrehabilitowani przez historię”. Wydane w ramach państwowego programu, kontynuują one publikację badań nad blisko 55 tysiącami tragicznych losów ludzi różnych narodowości z każdego zakątka półwyspu, którzy padli ofiarą represji politycznych na Ukrainie. Podstawą wydawnictw stały się dawne tajne archiwa spraw śledczych KGB ZSRR. Pozwoliły one spojrzeć na prawdziwą historię półwyspu w nowy sposób i napisać kronikę wielkiego terroru na Krymie. W szczególności bezcenne informacje zawiera imienna lista zrehabilitowanych obywateli. Zespół redakcyjny wydawnictwa poinformował, że w pięciu książkach umieszczono już blisko 14 tysięcy nazwisk, dzięki czemu wielu odnalazło wśród nich swoich bliskich i krewnych. Poszukiwania trwają.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

OTO TAKA WOLNOŚĆ SŁOWA! List otwarty do Prezydenta Ukrainy

Zdjęcie Olesia Dmytrenki. Kolejnym wkładem Stalina w literaturę ukraińską należy uważać, według Buzyny, wsparcie udzielone przez wodza Ołeksandrowi Kornijczukowi. Znowuż, nie będziemy rozpoczynać dyskusji dotyczących rangi pisarzy, jak i nie będziemy umniejszać talentu tego dramaturga. Ale jak pogodzić się z lekceważącą oceną twórców, których winą było jedynie nieprzyjmowanie totalitarnego reżimu, za co zapłacili życiem? Z błyskotliwej plejady rozstrzelanego odrodzenia Buzyna wspomniał tylko jedno imię, i to z lekceważącym epitetem „dramopis”. To — o Mykole Kuliszu. Czy choć czytał Buzyna, oprócz wspomnianego „Myny Mazajły”, jeszcze „Narodowego Małachija”, „Tak zginęła Gąska”, „Patetyczną sonatę” czy „Maklenę Grasę”? Przynajmniej fraza jednej z bohaterek Kulisza — właśnie o jednym z głównych i natrętnych tematów publicystyki Buzyny. Pamiętacie? „Lepiej być zgwałconą, niż ukrainizowaną”. Szanowny Wiktorze Andrijowyczu! Społeczność Ługańska i obwodu jest głęboko zaniepokojona sytuacją, która zaistniała w sferze odznaczania naszych współobywateli wyższymi odznaczeniami państwowymi i honorowymi tytułami Ukrainy. Tak, w ciągu ostatniego półrocza tytułem „Zasłużony dziennikarz Ukrainy” nagrodzono naszych rodaków: regionalną korespondentkę gazety „Biznes” spółki akcyjnej „Holdingowa kompania „Blitz-inform” Priwen Ołenę Borysivnę — „za znaczący osobisty wkład w rozwój krajowego dziennikarstwa, obronę ideałów demokracji i wolności słowa, wysoki profesjonalizm oraz z okazji Dnia Dziennikarza” (Dekret Prezydenta Ukrainy nr 517/2008); dyrektora generalnego Ługańskiej Obwodowej Państwowej Telewizji i Radia Mirosznyka Rodiona Wałerijowycza — „za znaczący osobisty wkład w rozwój krajowego dziennikarstwa, wysoką biegłość zawodową, wieloletnią sumienną pracę” (dekret nr 979/2008); redaktora naczelnego Ługańskiej obwodowej gazety społeczno-politycznej „Rakurs-plus” Seweryna Mykołę Stepanowycza — „za znaczący osobisty wkład w sprawę konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa, budowę demokratycznego, socjalnego i prawnego państwa oraz z okazji Dnia Jedności Ukrainy” (Dekret nr 26/2009). My jednak znamy tych dziennikarzy z innej strony. Na przykład, Ołena Priwen przez wiele lat systematycznie drukuje w gazetach „2000”, „Kijewski tielegraf”, licznych ukraińskich i rosyjskich wydawnictwach internetowych materiały, które hańbią Pana jako Prezydenta Ukrainy, poddają drwinom naszą niepodległość i ukraiński naród w ogóle. Rodion Mirosznyk, bardziej znany jako były rzecznik prasowy W. Janukowycza podczas niedawnych wyborów prezydenckich i O. Jefremowa na stanowisku przewodniczącego Ługańskiej Obwodowej Administracji Państwowej, był mediatorem-promotorem separatystycznego tak zwanego zjazdu deputowanych rad wszystkich szczebli w m. Siewierodonieck 28 listopada 2004 roku. Ulubieńcem i sługusem obecnego deputowanego z Partii Regionów Ołeksandra Jefremowa jest Mykoła Seweryn. Ci, którzy czytają gazetę „Rakurs-plus”, wiedzą, że jej redaktor pozwala na łamach swojego wydania publikować liczne materiały, które szkalują ukraińską historię, obecnego Prezydenta Ukrainy i jego rodzinę. Właśnie tutaj znajdziecie niemało publikacji, które zaprzeczają Hołodomorowi-ludobójstwu narodu ukraińskiego. Tacy dziennikarze jak O. Priwen, R. Mirosznyk i M. Seweryn „wychowują” naszych współobywateli na zamówienie regionalnej elity politycznej i owocnie pracują na rzecz niszczenia ukraińskiej państwowości. A odznaczenie ich pracy wysokimi tytułami państwowymi stawia pod znakiem zapytania szczerość samego Prezydenta w budowaniu Państwa Ukraińskiego (jeśli to, oczywiście, nie jest przejawem banalnej korupcji w jego Sekretariacie). Razem z tym, na Ługańszczyźnie są dziennikarze, którzy swoją twórczością udowodnili, że są prawdziwymi ukraińskimi patriotami. Taki jest Ołeh Peretiaka — samodzielnie przeprowadził na łamach gazet niemało poważnych śledztw antykorupcyjnych i został laureatem ogólnoukraińskiego konkursu dziennikarstwa śledczego. Jednym z czołowych dziennikarzy — badaczy tematu Hołodomoru na Ukrainie — jest ługańczyk Ołeksandr Kramarenko. Ten dziennikarz napisał scenariusz i został reżyserem stworzonego na 75. rocznicę Hołodomoru filmu dokumentalno-publicystycznego „Zaklęcie niepamięci”, który odniósł wielki sukces wśród ukraińskiej społeczności Kanady. Ukraińscy patrioci przez wielkie „P” — ługańscy radiodziennikarze Ołeksandr Hreczanyk i Wałentyna Kusznirenko. Ich audycje edukacyjne w radiu obwodowym grzeją duszę tym, którzy troszczą się o Ukrainę. Zważając na tendencję, która zaistniała od niedawna w związku z nagradzaniem tytułem zasłużonego dziennikarza Ukrainy, mamy wielkie wątpliwości co do tego, że O. Peretiaka, O. Kramarenko, O. Hreczanyk i W. Kusznirenko zostaną godnie ocenieni wyższymi odznaczeniami państwowymi za swoją pełną poświęcenia pracę. Nawiasem mówiąc, wśród dziennikarzy Ługańszczyzny rozpowszechniona jest informacja, że za otrzymanie tytułu „Zasłużony dziennikarz Ukrainy”, niezależnie od postawy obywatelskiej samego dziennikarza, trzeba zapłacić „na górę” 5 tysięcy dolarów. Mając takie smutne przykłady nagradzania, już nie dziwimy się, że na Dzień Jedności Ukrainy, i również „za znaczący osobisty wkład w sprawę konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa, budowę demokratycznego, socjalnego i prawnego państwa”, tytuł „Zasłużony pracownik oświaty” otrzymał główny ideolog Partii Regionów w obwodzie ługańskim i jednocześnie zastępca przewodniczącego Ługańskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wołodymyr Zabłockyj, który, doskonale władając językiem ukraińskim, nigdy publicznie się nim nie posługuje (co więcej, nikt nie wie, w jakiej placówce oświatowej na pół etatu pracuje urzędnik W. Zabłockyj). Już nie dziwimy się, że na tę samą datę i za te same „zasługi” Orderem Księżnej Olgi III stopnia została odznaczona rektor Ługańskiego Uniwersytetu Agrarnego Wałentyna Tkaczenko, która zasłynęła na całą Ukrainę tym, że podczas kampanii prezydenckiej w 2004 roku usuwała ze swojej uczelni studentów tylko za to, że wspierali kandydaturę W. Juszczenki. Oprócz tego, W. Tkaczenko jako deputowana Ługańskiej Rady Obwodowej z Partii Regionów stale szkaluje Prezydenta Ukrainy, aktywnie broni idei ustawowego utrwalenia dwujęzyczności w naszym kraju, konsekwentnie występuje przeciwko wyznaczonemu przez Prezydenta kursowi na europejską i euroatlantycką integrację Ukrainy. W Sekretariacie Prezydenta jest już oficjalny list od przedstawicieli społeczności ługańskiej dotyczący odznaczania wyższymi odznaczeniami państwowymi jawnych ukrainofobów z Ługańszczyzny. Jak widzimy z ostatnich odznaczeń, ten list nie wywarł na urzędnikach Sekretariatu żadnego wrażenia. Czyżby naprawdę dla nich pieniądze nie śmierdziały? Jednak nagradzanie ukrainofobów nie powinno być ich osobistą sprawą. Przecież takie nagradzanie to bezsprzeczne wprowadzanie w sferze humanitarnej antypaństwowych ideałów. Dlatego nie jest przypadkiem, że 90 procent wyborców wschodu Ukrainy stabilnie oddaje swoje głosy na partie właśnie takiego kierunku i ich liderów. Bardzo nas niepokoi, że niemal od czasu wyborów prezydenckich Ługańska i Doniecka administracje obwodowe zostały całkowicie oddane przez Prezydenta na łup regionalom, którzy między innymi przygotowują wnioski o nagrody. Ale czy nie za wysoka dla Ukrainy jest cena takich nagród w imię osobistego spokoju Prezydenta Ukrainy?! I. Mahryćka, przewodnicząca Ługańskiego oddziału Stowarzyszenia Badaczy Hołodomorów na Ukrainie. J. Kyselow, przewodniczący Ługańskiej organizacji obwodowej Międzynarodowej organizacji „Zjednoczenie Ukraińskich Nacjonalistów”; W. Łytwyn, przewodniczący Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, m. Ługańsk; W. Tkałycz, przewodniczący Ługańskiego oddziału obwodowego Wszechukraińskiego zjednoczenia „Za pomieśną Ukrainę” 27. 01. 2009 r. * * * Nie miejmy żadnych złudzeń: podobne twory to absolutnie nie publicystyczne czy historyczne poszukiwania, dążenie do dotarcia do prawdy. Nie, to jasny, przemyślany system. Na potwierdzenie nie trzeba było długo czekać. Już w następną sobotę, 27 grudnia, kolejny rozkład „historii od Buzyny”. Tym razem wychwalanie jeszcze jednego imperium, do którego kiedyś należały ukraińskie ziemie – Austro-Węgier. Nie będziemy dyskutować z tą publikacją. Wystarczy powiedzieć, że jedno z imperiów-uczestników rozszarpywania Ukrainy już w podtytule nazwano „jednym z dwóch imperiów, które zrodziły Ukrainę”. Nie więcej, nie mniej. A na drugiej stronie tego samego numeru gazety jest jeszcze jedna typowa publikacja. Z jakiegoś powodu anonimowa, ale w tym samym miejscu, gdzie zawsze jest kolumna Buzyny. Tutaj, komentując przyjętą przez Radę Najwyższą decyzję o obchodach w 2009 roku dat pamiętnych naszej historii, powiedziano, że w ich wykazie „są takie odrażające wydarzenia, jak 350-lecie bitwy pod Konotopem między kozakami Prawobrzeżnej i Lewobrzeżnej Ukrainy”. Smutno, oczywiście, że w naszej ciężkiej historii nie raz przeciwstawiali się sobie kozacy Prawobrzeża i Lewobrzeża, a nawet „jednobrzeża”. Ale zaliczyć do „kozaków” rozgromione w pył 130-tysięczne moskiewskie wojsko – to już za wiele nawet dla Buzyny. Wпрочем, może i nie za wiele, a typowo. …Przysłowie „Na ogrodzie bez (buzyna), a w Kijowie wujek”, oczywiście, znają wszyscy. Ale wygląda na to, że warto je sparafrazować: „W Kijowie Buzyna i niezdarni wujkowie”. Wujkowie od naszej nauki historycznej. Właśnie od niezdarności bujnie rośnie bez – dość pożyteczna, ale bardzo płodna roślina. Tylko przegapisz – zarośnie pół miasta. Mówię to nie jako historyk, a jako wieśniak-ogrodnik. cytowanie jest zrozumiałe. Nie zapomniał Buzyna i o minusach ukrainizacji. Przez nią, twierdzi on, z Ukrainy uciekli utalentowani pisarze, a wypłynęły nieudaczniki. Dyskutować, kto z pisarzy jest kim – to sprawa niewdzięczna. Można jedynie powątpiewać w oceny Buzyny, kiedy, powiedzmy, komsomolski poeta Bagrycki jest oceniany talentem wyżej niż Tyczyna. A i dokąd ona, ta literatura ukraińska, bez współautorstwa Stalina! On „osobiście pomagał Dowżence kręcić film „Szczors”. Oto już czysta prawda. Właśnie Stalin, tworząc panteon komunistycznych ikon, zapytał Dowżenkę, dlaczego Ukraina nie objawiła światu swojego „Czapajewa” w formie filmu, czyli mitu. Za współautorstwa wodza Dowżenko i stworzył ten mit z biografii zwykłego wojskowego felczera-Białorusina z miasteczka Śniadowo na Czernihowszczyźnie (obecnie Szczors). Nic nie chcę powiedzieć złego o Mykole Szczorsie. Co więcej, po półtora roku bratobójczej zawieruchy pod nazwą „wojna domowa” 24-letni dowódca dywizji, wygląda na to, zaczął rozumieć istotę i tej wojny, i odradzanego na nowych hasłach imperium. Kto wie, mógłby dopomóc i oddzieleniu Ukrainy od Moskwy. Dlatego też stawał się niebezpieczny dla stalinów, przez co latem 1919 roku został zabity. Wcale nie z karabinu maszynowego petlurowców, w czoło, a podstępnie, w potylicę, z rewolweru czekisty. Ale o tym „współautor” filmu, oczywiście, nie mógł pozwolić powiedzieć Dowżence. Choć, prawdopodobnie, prawda była dobrze znana reżyserowi. I rozdwojenie, twórcza i ludzka tragedia artysty, a nie jakieś chimery, były przyczyną zdiagnozowanej przez Buzynę „nierównowagi” Dowżenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

NA UKRAINIE ISTNIEJĄ DWIE PARTIE — PROUKRAIŃSKA I PROROSYJSKA Po przeczytaniu artykułu Switłany Orieł „Jaka jest obecnie nasza perspektywa”

Jewhen Żyhalski, emeryt, wieś Tesiw, rejon ostrogski, obwód rówieński Dziwi nas, że mamy w kraju tak wiele partii politycznych. Właściwie, moim zdaniem, na Ukrainie istnieją dwie partie — proukraińska i prorosyjska. Jeśli przedstawiciele pierwszej bronią ukraińskich interesów, to druga pokornie ogląda się na Białokamienną: co ona powie. W Moskwie nie chcą, żebyśmy wstępowali do NATO, mieli Pomiestną Cerkiew, uznawali UPA, Hołodomor za ludobójstwo, a w parlamencie te partie zgodnie głosują tak, jak mówi północny sąsiad (komuniści, regionałowie i jeszcze kilku innych). Z naszym językiem dzieje się nieszczęście. W szczególności coraz więcej kijowian stroni od swojego języka, najwyraźniej biorąc przykład ze swojego mera. Bo gdzie na świecie widziano, żeby głowa stolicy mówiła językiem innego narodu? A za to jeszcze dostaje order. Musimy się uczyć, wychowywać obywateli w duchu patriotyzmu. Podczas wyborów prezydenckich obserwatorka z obwodu zaporoskiego powiedziała: „Украинский язык возник недавно”, a „запорожские казаки были во времена Екатерины II”. Ktoś jej przecież to wbijał do głowy, „поучая”. Pewien mężczyzna pisał do gazety: „Opowiedzcie o Ukrainie!” A co my o niej widzimy i słyszymy, na przykład z ekranu telewizora? Obce filmy pokazują nam przemoc, oszustwo, rozpustę. Mamy to, czego nie powinniśmy mieć. „Wszędzie panuje bogacz”, a nasi zwierzchnicy kłócą się między sobą, nam na wstyd, ukrainofobom na radość. A my wciąż mówimy: trzeba, trzeba, trzeba… A ta nużąca pani Trzeba jest bardzo leniwa, niechlujna, a jej mąż Niech (niech, potem to zrobię) — pijak i nie dotrzymuje słowa. Patrząc na nasze kłopoty, zwłaszcza w sferze zarządzania państwem, zapytajmy siebie: gdzie są nasi szanowni starszyzna? Ci mądrzy mentorzy, którzy stali u początków naszej niepodległości? Dlaczego nie słychać ich słowa, gdzie ich jedność? Być może „setka wykształconych, specjalnie przygotowanych menedżerów mogłaby dość szybko zmienić sytuację w kraju”, jednak, moim zdaniem, setka dawnych „banderowców” poradziłaby sobie z tym zadaniem lepiej. Bo oni szli na cierpienie, śmierć za ideę, nie myśląc nawet o jakichś dobrach, materialnych dostatkach, korzyściach. Bez broni, lecz surowymi środkami, nieugiętością, a nawet sprawiedliwym okrucieństwem zaprowadziliby w kraju porządek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

«JA W ŚWIECIE SZCZERZE PRACOWAŁEM, JA SIAŁEM TO, CO BÓG POSŁAŁ» Do 170. rocznicy urodzin Pawła CZUBYŃSKIEGO

Ołeksandr SZEPNIWSKYJ Zdjęcie autora Spełniła się przepowiednia Pawła Czubyńskiego „Ja daremnie sił nie stracę i żniw swoich w końcu się doczekam”: po 125 latach od śmierci artysty ożywa jego spuścizna, jego ogniste słowo. Pamięć o wybitnym rodaku jest nieśmiertelna. Wzbiła się nad światem pieśń-hymn „Szcze ne wmerła Ukrajiny i sława, i wola”. Na mapie pojawiła się wieś Czubynśke, liceum „Design — oświata” imienia P. Czubyńskiego, ulica Czubyńskiego. Imię Pawła Płatonowycza nadano ludowej chóralnej akademickiej kapeli wsi Wełyka Ołeksandriwka, miejskiemu festiwalowi „Talenty twoje, Boryspiwszczyno”, rejonowemu konkursowi literackiemu, ustanowiono nagrody rady miejskiej dla najlepszego absolwenta. W dniu dziesiątej rocznicy Niepodległości Ukrainy w Boryspolu odsłonięto pomnik Pawła Czubyńskiego. 27 stycznia 2009 roku boryspolska społeczność i cała Ukraina czciły pamięć autora Państwowego hymnu. Uroczystości w Boryspolu rozpoczęły się od złożenia kwiatów i panichidy przy grobie Pawła Płatonowycza Czubyńskiego na cmentarzu Knyszowym. Obchody kontynuowano na ulicy Horianskiej, skąd wyruszył w świat 27 stycznia 1839 roku Paweł Czubyński — etnograf, folklorysta, poeta, działacz społeczny. Tutaj odsłonięto tablicę pamiątkową w miejscu, gdzie stał dom rodziny Czubyńskich. Wykonali tę zaszczytną misję zastępca przewodniczącego Kijowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Rostysław Jerema oraz mer Boryspola Anatolij Fedorczuk. Obrzęd poświęcenia jubileuszowej tablicy przeprowadził proboszcz cerkwi Świętego Mikołaja Cudotwórcy ojciec Mykoła Krawczuk. Przy ulicy Horianskiej 14 mieszka rodzina Iwana Łukycza Jura. Tę ziemię od Czubyńskiego kupił jeszcze pradziad Demian. Chyba najsilniejsze uczucia dumy ze swoich genetycznych korzeni odczuli potomkowie rodu Czubyńskiego, którzy byli obecni na uroczystościach: Nina Andrijiwna Kotowa, Kateryna Pawliwna Wysznewśka i Tetiana Pawliwna Towkaj. Podziękowali oni rodzinie Jurów za zgodę na zainstalowanie tablicy pamiątkowej, merowi i boryspolskiej społeczności — za to, że zrobili wszystko, aby imię Czubyńskiego nie zostało zapomniane na ojczystej ziemi. Występuje zespół „Millennium” Występuje Dmytro Czerednyczenko, autor powieści o Pawle Czubyńskim Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński POETĘ WYKREŚLONO Z REJESTRÓW HISTORYCZNYCH Wszakże nie nazwisko określa istotę człowieka, a jego czyny. Zatem, właśnie za sprawą Czubyńskiego wprowadzano go do ukraińskich kronik i wykreślano z nich. W tej kwestii wymowna jest książka, która ukazała się w 1973 roku — „Historia miast i wsi Ukrainy. Obwód rówieński”. Czego tylko w niej nie zobaczysz, przeglądając historyczny szkic o wsi Peremiłiwka: i ilu członków liczy organizacja partyjna, i jakie czyny produkcyjne są dokonywane na cześć władzy radzieckiej itp. A oto o rodowodowych korzeniach Czubyńskiego — ani słowa. Tak samo jest ze wsią Jarosławycze, gdzie w 1871 roku przebywał Paweł Czubyński, kiedy kierował ekspedycją statystyczno-etnograficzną. Tutaj zapisał kilka pieśni ludowych i obrzędów, co później odnotował w książce „Prace ekspedycji etnograficzno-statystycznej w Kraju Zachodnioruskim”. A w szkicu historycznym o Jarosławyczach w „Historii miast i wsi Ukrainy. Obwód rówieński” Czubyńskiego nie ma. Przyczyna jest oczywista: wiersz „Szcze ne wmerła Ukrajina” — najbardziej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

BÓL NIEPOWETNEJ STRATY

Nie stało się Pawła Zahrebelnego… Zabrakło mu zaledwie kilku miesięcy do 85. rocznicy urodzin. Wraz z nim odeszła do historii cała epoka literacka. Kultura ukraińska poniosła nieodwracalną stratę. Pawło Archypowycz Zahrebelnyj urodził się 25 sierpnia 1924 roku we wsi Sołoszyne w rejonie kobelackim na Połtawszczyźnie. Uczestnik II wojny światowej. Odznaczony bojowymi orderami i medalami. W 1951 roku ukończył wydział filologiczny Uniwersytetu w Dniepropetrowsku. Pracował w prasie obwodowej, w czasopiśmie „Witczyzna”, był redaktorem naczelnym „Literackiej Ukrainy”. Od 1964 roku — sekretarz Związku Pisarzy Ukrainy. W latach 1979–1986 — przewodniczący ZPU, a w latach 1979–1987 — przewodniczący Komitetu do spraw Państwowych Nagród Ukrainy im. T. Szewczenki. Wielokrotnie wybierano P. Zahrebelnego na deputowanego Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR i Rady Najwyższej ZSRR. Bohater Ukrainy. Już pierwsza powieść „Duma o niezniszczalnym” (1957) przyniosła młodemu autorowi uznanie czytelników. Potem każdy jego nowy utwór stawał się niezwykłym wydarzeniem w życiu literackim, wywoływał szeroki rozgłos społeczny, przyciągał uwagę naukowców i krytyków. Paweł Zahrebelnyj stworzył całą bibliotekę wysokoartystycznej, utalentowanej prozy historycznej i współczesnej, która wywarła wielki wpływ na świadomość i myśl społeczną, zdecydowanie wystąpiła w obronie narodowych świętości, stała się dla milionów Ukraińców kamertonem obywatelskiej wrażliwości, ludzkiej godności, wysokiej duchowości. Są to powieści „Europa-45”, „Upał”, „Europa. Zachód”, „Dzień dla przyszłości”, „Szept”, „Dobry diabeł”, „Cud”, „Z perspektywy wieczności”, „Przechodzimy do miłości”, „Pierwszy most”, „Śmierć w Kijowie”, „Namydlona trawa”, „Jewpraksja”, „Rozgon”, „Lwie serce”, „Roksolana”, „Ja, Bohdan”, „Południowy komfort”, „Wygnanie z raju”, „Bezśladowy Łukasz”, „Dzień szósty”, „Tysiącletni Mikołaj” i inne, książka publicystycznych rozważań „Nieskłamanymi ustami”, sztuki, scenariusze filmowe, portrety literackie współczesnych, artykuły i szkice z zakresu historii sztuki, literaturoznawstwa i krytyki. Utwory P. Zahrebelnego przetłumaczono na języki wielu narodów świata. Za powieść „Pierwszy most” został uhonorowany Narodową Nagrodą Ukrainy im. T. Szewczenki. Z nazwiskiem P. Zahrebelnego związane jest ukształtowanie się i twórczy rozkwit wielu utalentowanych pisarzy, w tym całej plejady szesdziesiątników, młodej fali literackiej lat 70.–80. ubiegłego stulecia. Bezkompromisowy i nieustraszony w obronie prawdy, postępowej myśli, interesów narodowych, sprawy pisarskiej i każdego utalentowanego nazwiska, dawał wysokie lekcje obywatelskiej odwagi, człowieczeństwa, przyzwoitości, był jaskrawym wzorem bezinteresownego służenia rodzinnemu narodowi, Ukrainie, literaturze. Żegnaj, niezapomniany Patriarchо! Niech ziemia Ci będzie puchem, a pamięć o Tobie niegasnąca… Krajowy Związek Pisarzy Ukrainy, Kijowska Organizacja NSPU

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

CZY PRZODKOWIE AUTORA HYMNU BYLI CZUBAMI?

nieakceptowalny dla władzy radzieckiej. PIĘĆ TYSIĘCY TEKSTÓW LUDOWYCH W końcu Czubynski poruszył ukraińską mentalność nie tylko wierszem „Jeszcze nie umarła Ukraina”. Czego wart jest, na przykład, jego wspomniany już siedmiotomowy „Trudy etnograficzno-statystycznej ekspedycji w Kraj Zachodnio-Ruski”! Zebrano tam prawie 5000 zapisanych „w ludzie” pieśni, obrzędów, bajek i innych ciekawostek. — Zebrać taką unikalną kolekcję w ciągu kilku lat — to prawdziwy wyczyn — konstatuje mieszkanka Peremyliwki Maria Sanżar. — Ten wniosek wyciągam z własnego doświadczenia, gdyż w młodości na rodzinnych terenach również zbierałam ukraińskie pieśni ludowe. Zapisałam nimi dwa zeszyty. Uzbierało się do dwóch tuzinów tekstów, a na tę pracę poświęciłam kilka lat. Dlatego rozumiem wartość kolekcji Czubynskiego, w której jest prawie pięć tysięcy tekstów ludowych. ON SAMODZIELNIE ZROBIŁ TYLE, CO INSTYTUT AKADEMICKI Wielostronny talent Pawła Czubynskiego, przynależność jego rodu do terenów Peremyliwki posłużyły za kanwę święta literacko-artystycznego we wsi Peremyliwka, zorganizowanego z okazji 170. rocznicy urodzin sławnego Ukraińca. Inicjatorką wydarzenia została kierowniczka miejscowej biblioteki Iryna Andruchowa, która opowiedziała niemało ciekawych faktów z biografii poety i etnografa. Kontynuując temat „Czubynski—Ukraina—Peremyliwka”, zastępczyni przewodniczącego Młynowskiej Rejonowej Administracji Państwowej Switłana Hasiak podkreśliła znaczenie dorobku twórczego autora ukraińskiego hymnu dla obecnego pokolenia. Ogólnie rzecz biorąc, jak zauważyła Switłana Anatolijiwna, Czubynski samodzielnie zrobił tyle, ile jest w stanie zrobić cały instytut akademicki, a różnorodność tradycji ludowo-kulturowej, którą zdołał utrwalić Paweł Płatonowycz wraz ze swoimi współpracownikami i zwolennikami, stała się rezonującym wydarzeniem i ukazała światu ukraińskość. Pełne pasji słowa o Pawle Czubynskim wypowiedzieli również profesor Wołodymyr Hajboniuk, kompozytor Anatolij Andruchow (nawiasem mówiąc, obaj pochodzą z tutejszych stron), pisarz Mykoła Pszenycznyj. Najbardziej przejmującym momentem uroczystości było wykonanie hymnu „Jeszcze nie umarła Ukraina”, kiedy każdy z uczniów położył rękę na sercu. Od tego, zdawało się, nawet ponury na portrecie Paweł Czubynski nie lada się ucieszył… Uroczystości kontynuowano złożeniem kwiatów pod pomnikiem Pawła Czubynskiego. Przedstawiciele władz obwodowych i rejonowych, partii politycznych, organizacji społecznych, wyznań religijnych, społeczności Kijowszczyzny oraz naukowcy pokłonili się Pawłowi Płatonowyczowi. Z przemówieniem powitalnym wystąpił autor pierwszej na Ukrainie książki o drodze życiowej i twórczej P. Czubynskiego, przewodniczący komitetu republikańskiego ds. obchodów 20 lat temu 150. rocznicy urodzin P. Czubynskiego, Dmytro Semenowycz Czerednyczenko. To on wezwał Ukrainę: „Musimy do Niego przyjść”. Do obecnych zwrócili się przedstawiciele władz i organizacji społecznych: A. Kowalczuk, uczestnik grupy inicjatywnej ds. ustanowienia krzyża na umownej mogile P. Czubynskiego w 1989 roku, przewodniczący rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, generał-pułkownik Międzynarodowego Stowarzyszenia „Kozactwo”, przewodniczący Międzynarodowego Funduszu imienia P. Czubynskiego, który odnalazł pozostałości posiadłości Pawła Płatonowycza we wsi Czubynśke i ustanowił znak pamiątkowy, Ołeksandr Konecznyj. Uroczystości zakończyły się w sali widowiskowej rejonowej administracji państwowej prezentacją książki „Znawca ludu Czubynski i jego epoka” (autor — badacz-krajoznawca Andrij Zyl) oraz koncertem zespołów folklorystyczno-etnograficznych Kijowszczyzny. O wiarygodności tej zmiany nazwiska są przekonani mieszkańcy wsi Peremyliwka w rejonie młynowskim, gdzie w XVIII wieku żyli założyciele rodu autora słów hymnu Ukrainy — jego prapradziad Kazimierz i pradziad Franciszek, który ochrzcił się w prawosławiu z katolicyzmu i zaczął nazywać się Piotrem, a później nabył działkę ziemi pod Kijowem, gdzie urodził się Paweł Czubynski. Przynajmniej w księdze parafialnej z 1718 roku Kazimierz figurował pod nazwiskiem Czub, a dalej, całkiem prawdopodobnie, to nazwisko trafiło pod wpływ analogów z sąsiednich państw.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

KOSMOS DUSZY UKRAIŃSKIEJ

Wasyl WASYŁASZKO, Kijów Zakończenie. Pocz. w nr 4 Bezrobotny miał czas. Odwiedzał Antonenkę-Dawydowycza. Choć Browko udzielił nie wyczerpującej informacji, tamten wyciągnął wniosek: w Kijowie idea narodowa nie umarła, zaczęła się odradzać, uniwersytet nie zostaje w tyle. Rozprawa świadczyła o przerażeniu, a nie pewności reżimu. Relacje z Borysem Antonenką-Dawydowyczem, Jewhenem Swerstjukiem, Iwanem Dziubą wzbogacały. Były wspólne wyjazdy na groby Kyryła Rozumowskiego, Pańka Kulisza i Hanny Barwinok. We wsi Lemeszi, skąd pochodzą słynni Rozumowscy, pierwotnie — Rozumy, wspomniano ten ród, jego służbę Ukrainie i wymuszoną — imperium. Wspomniał Browko i o białomarmurowym nagrobku K. Rozumowskiego w Baturynie z zatartym złotawym napisem przy progu chaty, gdzie brano wodę do chłodnicy. O powrocie płyty wuj nawet słyszeć nie chciał, mówiąc: o kogo dbacie — przecież on służył carowi! Browko myślał: to przecież symbol tragicznego losu synów Ukrainy. Powiedział o tym Nadiji Surowcewej, Oksanie Meszko, Helijowi Sniehirowi. Kiedy spotkałem Iwana Browkę? Rok 1987. Pensjonat “Znannia”, Soczi. Usłyszałem język ukraiński. Kiedy czytałem mu swoje wiersze, wyróżnił takie wersy: “Czy ty mowie obcej // Będziesz wierny do zgonu,// Kiedy zdradziłeś swojej,// Od hańby nie bronisz?” “Zdrada języka sprzyja epidemii zdradzieckiej psychologii na szkodę narodu i moralności”. Ciepło mi było przy Iwanie Browce. Jego książkę “Kosmos bez poetów” (K.: Towarzystwo “Znannia” USRR, 1986) o Korolowie, założycielu praktycznej kosmonautyki, dowiedziawszy się, dlaczego po rosyjsku (“recenzowali w Moskwie”), przeczytałem jednym tchem. O czym w niej? Spotkał Browko Korolowa po wojnie. Wezwali do Moskwy. Zapoznali z nim, zwolnionym z GUŁAG-u, dokąd tamten trafił przez donos (1938). W specjalnej grupie “Postrił” mieli przybyć do Niemiec, potajemnie zbadać stworzenie słynnych rakiet V-2. Lecieli do Berlina, potem w góry Turyngii, na tajną podziemną fabrykę “Dora”. Korolow milczał, kiedy wszystkich, oprócz niego, mdliło w salonie “Douglasa”. Nie wylewał duszy. Ale jak otwierać to, że żonę zmuszono go wyrzec się? Po co myślami wracać do tortur na przesłuchaniach? To już potem pokaże bliznę na głowie (śledczy wybijał zeznania) od szklanej popielniczki. Lżej było więźniowi, kiedy włączono go do opracowania nowych typów samolotów bojowych. Wspomniał kółko szybowników w Odessie, loty na hydroplanie, Politechnikę Kijowską lat 20., asa-pilota Jakiwczuka, jego warsztat lotniczy, starty pierwszych szybowców, które całowały skrzydłami niebo Kijowa, potem — przeniesienie razem z oddziałem lotniczym KPI do Moskwy. Inspirowały spotkania z rodakiem Jurijem Kondratiukiem i Friedrichem Zanderem, naukowcami i marzycielami. Ruiny fabryki “Dora” świadczyły, że ZSRR i USA nawet za sojuszu rywalizowały. Amerykanie wywieźli wszystkie obrabiarki, rysunki V-2. Tylko zbite resztki wyposażenia walały się w halach, tylko krematorium obok ocalało. Żeby odszukać sekrety wytwarzania V-2, Browko i Korolow latali do Polski, Czech, Austrii, gdzie po skrawkach rysunków zbierali dane. Z odłamków V-2 złożyli rakietę, jak mozaikę. W Bleicherode stworzyli instytut “RABE” pod profesora Grétrupa, Niemca, którego wyciągnęli z USA. Rozwinął badania i ZSRR. Po udanym starcie V-2 w 1948 r. wystrzelili rakietę, lepszą niż V-2. Książka Browki — niby podręcznik dla talentów, opanowawszy który, ci mogliby skutecznie rozwijać się. Recenzent TASS O. Romanow, który relacjonował starty rakiet, pisał: “Z ogromną przyjemnością przeczytałem Zdjęcie Petra Antonenki tę książkę, przebogatą w fakty, błyskotliwą pod względem stylu literackiego”. Browko przedstawił postać uczonego światowego poziomu, duchowo bogatego, wszechstronnie rozwiniętego, który hartował ciało i ducha od małego. Przyjemnie, że pod piórem Browki Korolow, urodzony w Żytomierzu (1906), wyłania się jako osobowość z głębokimi ukraińskimi korzeniami w kulturze, edukacji, nauce, jako badacz, który wyrósł z kijowskiej szkoły matematyki, lotnictwa, czytał Tarasa Szewczenkę i Mychajła Kociubynskiego. Całe życie lubił słuchać i śpiewać ukraińskie pieśni, zwłaszcza pieśń “Patrzę ja na niebo”, którą mu i w kosmosie śpiewał pierwszy kosmonauta-Ukrainiec Pawło Popowycz. Profesor, doktor-filolog z Krzywego Rogu Wasyl Skrypka wspomina: Browko wrócił z Rosji, westchnął i mówi: “Ja jeszcze raz przekonałem się, że Moskwa nie śpieszy się uznawać za Ukrainą intelektualne priorytety. Chleb uprawiać, wydobywać węgiel, posyłać synów w “gorące punkty” — oto sprawa Ukraińców. Trudno mi przyszło bronić tezę o wkładzie Ukrainy w rozwój kosmonautyki”. Dodajmy, że cenzorzy nawet wykreślili dane personalne Korolowa — studenta Politechniki Kijowskiej: “narodowość — Ukrainiec, język ojczysty — ukraiński”. Iwan Wenedyktywycz taktownie zaproponował mi napisać wiersz o Serhiju Korolowie, żeby podkreślić, że Korolow — Ukrainiec. Browki nie represjonowali. Ale czy presja moralna nie niszczyła człowieka? Czy mało było zwolnienia z Uniwersytetu Kijowskiego, Nieżyńskiego Instytutu Pedagogicznego, Kijowskiego Instytutu Kultury? A bezrobocie, przesłuchania? Kogo zwalniali wtedy, ten wie, co to jest. Browki nie skazali ze względu na trzy ordery za wojnę, inwalidztwo weterana oraz wsparcie przyjaciół. Oczywiście, gdyby władza w porę wiedziała, że on w Europie po walkach szukał zamiast sukna “zakazanych ukraińskich książek”, o tym, że przez lata przez niego, jego auto podziemny Kościół Greckokatolicki Iwano-Frankiwska udzielał pomocy B. Antonence-Dawydowyczowi, M. Łukaszowi, L. Switłycznej, L. Andrijiwskiej, S. Kyryczence (żonie J. Badzia), innym dysydentom — to, zapewne, mordowaliby i Browkę w Mordowii. A jak było jego rodzinie? Mając wszystkie dane do kariery, wydawszy jeszcze w 1954 roku monografię “Studiowanie twórczości Olesia Honczara w szkole”, wdzięcznie przyjętą przez Olesia Iwan Browko. Ostatnie zdjęcie. Styczeń 2009 r. Terentijowyczem, godnie ocenioną przez społeczeństwo, Browko nie budował postumentu z przeszłości, lecz przychylił się gołym nerwem duszy do niebezpiecznego ruchu obrony praw człowieka. Kontynuował tradycje wolnościowego kozackiego rodu, w którym szanowano język, twórczość ludową, gdzie czytano i przechowywano jak relikwię Biblię oraz „Kobziarza” Szewczenki. Laureat Nagrody Szewczenkowskiej, dziennikarz Mykoła Szudria, który doświadczył wpływu Iwana Browki, pisze: „On wszędzie dla mnie jest w pierwszych szeregach: na froncie — przy gwardyjskich moździerzach, w nauce — w poszukiwaniach prakorzeni swojego narodu i jego historycznego losu, za katedrą — w roli mądrego wykładowcy. Ukraina dla niego to nie tylko ziemia, gdzie się urodził, wychował i pracuje, to jego kołyska, jego marzenie, jego Troja”. Szudria opowiedział, że był naocznym świadkiem, jak w Instytucie Kultury w Kijowie Browko jako bodaj jedyny z komunistów nie zagłosował na zebraniu za wykluczeniem z partii prorektora instytutu Hryhorija Awrachowa za przekazanie za granicę książki I. Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”, którą sam cenił. Uchylił się od potępienia kolegów, choć wiedział, że tego mu nie wybaczą. Jarosław Dzyra, pracownik naukowy NAN Ukrainy, były dysydent, nazywa I. Browkę budzicielem ukraińskiego ducha, patriotycznie nastawionym pedagogiem lat 50. w Kijowskim Uniwersytecie Państwowym. Pedagog Iwan Browko, podobnie jak filozof Kost Tkaczenko, chemik Andrij Hołub, dziennikarz Matwij Szestopał, matematyk Ostap Parasiuk, wspomina Dzyra, uparcie czytał wykłady po ukraińsku, ostro przeżywał uciski języka ojczystego i kultury, przejmował się zakazanymi autorami. Żona W. Lisowego, Wira, wspomina, że po wykładach z literatury ukraińskiej Browki, których niektórzy studenci bali się słuchać, ona „jakby urosła i dojrzała, zupełnie inaczej zaczęła postrzegać wszystko, co czytała i słuchała”. „Po aresztowaniu mojego męża… zostałam z dwojgiem dzieci bez pracy… I dopiero niedawno dowiedziałam się, że te pieniądze od greckokatolickich ukraińskich księży szły do nas przez Iwana Wenedyktowycza. To było ogromne ryzyko… Literatura samizdatowa również przechodziła przez jego ręce. Zatem żył na ostrzu noża, podejrzany i ścigany. Drogi Iwanie Wenedyktowyczu, niski pokłon dla Pana!..” „Ciernistą drogą Bohuna” nazywa drogę Browki Mykoła Wasyłeha-Derybas: „…człowieka pełnego poczucia godności narodowej i szacunku do samego siebie, szowinistyczny fałsz omijał jak pozłotka. Sam Szatan kusił Zbawiciela-Chrystusa trzema największymi pokusami świata tego: pokusą władzy, pokusą bogactwa i pokusą sławy. W ten sam sposób kusili i was. Za renegactwo — zdradę tego, co najświętsze i najdroższe, ofiarowaliby wam generalski mundur, honorową obrożę, syte i szczodre nomenklaturowe koryto. Lecz wy świadomie wybraliście inną — ciernistą drogę wierności Bohuna”. „Byliście zwolnieni ze stanowiska wykładowcy i prorektora instytutu, przedwcześnie wysłani na emeryturę. Przyczyna: kontakty z B. D. Antonenką-Dawydowyczem oraz I. M. Honczarem i pozytywna ocena przez was działalności UPA”. I trzebaż, żeby Browko potem miał za sąsiada ostatniego głównodowodzącego UPA generała Wasyla Kuka, który na prośbę Browki i moją dowodowo, błyskotliwie wystąpił na dyspucie w Sali Gwiezdnej Kijowskiego Planetarium na temat „Ukraińska Powstańcza Armia: prawda i zmyślenia”, który przeprowadziliśmy jednak przy udziale weteranów Wielkiej Wojny Ojczyźnianej (2005). Każdą osobowość dobrze widać po tym, co i jak pisze, tym bardziej o innych. Browko postawił śmiały akcent w latach 50. na narodowych osobliwościach obrazu artystycznego i już wtedy ujawnił się jako „nacjonalista” (Analiza dzieła artystycznego. Kijów: „Radianśka szkoła”, 1959). Pisze o Antonence-Dawydowyczu — i samego widać w obrazie dysydenta (Zb. „Bahattia”. — Kijów: Wydawnictwo im. Ołeny Telihy, 1999). Opowiada o pracy społecznej Oksany Meszko i widać, jak on w swoje 75 lat jako współprzewodniczący Kijowskiego Komitetu „Helsinki-90” na jej polecenie występował na Helsińskim Zgromadzeniu Obywatelskim w Pradze, gdzie spotkał się z Vaclavem Havlem, czcił wraz z obrońcami praw człowieka Ukrainy pamięć Ołeksandra Olesia i Sofiji Rusowej, składał kwiaty na ich grobach. Opowiedział o Wasylu Owsijence, Wasylu Lisowym, Marii Hołeć, więc był wśród tych, którzy lekceważyli gniew imperium, bronili zadeklarowanych przez ONZ praw narodów do samostanowienia czy opracowywali na konferencji naukowo-praktycznej w Kijowie projekt Ustawy Ukrainy o językach. Zadbał Browko i o wychowanie syna oraz trojga wnuków w duchu najlepszych tradycji rodu. I w czasie zepsutego kupowania dusz Browkę słyszano. Nawet „komputerowi” studenci Uniwersytetu Współczesnej Wiedzy przysłuchiwali się jego opinii: „Tracisz ukraiński — tracisz siebie i Ukrainę, utwierdzasz ten język — utwierdzasz siebie i Ukrainę”. Iwanowi Browce wierzono, bo z nim i przekonujący przyjaciele — „Słowo Proświty”, „Literaturna Ukraina”, „Witchyzna”. Browko miał ważny argument — jego walkę o wolną Ukrainę, jej utwierdzenie. „Za wybitne zasługi dla Ukrainy” Iwan Browko został odznaczony Orderem Bohdana Chmielnickiego. Niełatwo było jego żonie Natalii z bezrobotną głową rodziny, z jego ryzykiem, z „hotelem dysydentów”. Czasem, troszcząc się o męża, pragnęła uchronić go od podejrzeń, a on ożywiał podejrzenie: czy nie ona doniosła na niego za domysł „Banderę zabili nasi”? Dowiedziawszy się, że Browko powiedział to w kuchni, gdzie był telefon, podpowiedziałem mu: „Was mogli podsłuchać przez telefon”. To trochę uspokoiło Iwana Wenedyktowycza, zwłaszcza gdy „nie wykryto” jego sprawy w archiwum SBU, do którego długo nie odważał się zwrócić. „Wszystko jedno kto winien: jak nie żona za donos, to ja za podejrzenie”. Przed pamięcią żony pokajał się w świątyni, a oto sobie nie kwapił się wybaczyć.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

«SPI, KOZACZE, DUSZA SZCZYRA»

Dnia 22 stycznia 2009 roku odszedł w wieczność Iwan Wenedyktowycz Browko — jedna z jasnych postaci ukraińskiej inteligencji opozycyjnej, jeden z pierwszych prześladowanych za prawdę profesorów uniwersyteckich na początku lat 60. XX wieku. Mężczyzna głębokiej ukraińskiej tradycji, kochał ludzi, i jego kochali frontowi towarzysze, jego studenci, dysydenci, koledzy z Kijowskiego oddziału Narodowego Centrum Edukacji Lotniczo-Kosmicznej Młodzieży Ukrainy. Na 90-lecie Iwana Wenedyktowycza cztery lata temu ukazała się książka o nim „Dobrem ogrzane serce”. Szczera książka o jasnym człowieku. W jakiś sposób w tym synu okrutnego wieku połączył się naturalny ukraiński nacjonalista z uczciwego chłopskiego rodu połtawskiego i — sowiecki oficer, uczestnik trzech bolszewickich wojen (a także trzech hołodomorów), a nawet więcej — jeden z wtajemniczonych w tajną broń rakietową. Pozostał do końca wierny obowiązkowi wobec swojego poniżonego narodu, lecz dotrzymał wojskowej przysięgi. Za przyzwoitość i odwagę szanowali go i kochali weterani w Centrum Edukacji Lotniczo-Kosmicznej, gdzie był przykładem ukraińskiego patriotyzmu. Iwan Wenedyktowycz twardo stał na ukraińskich pozycjach, a jego kijowska gościnna chata stała się światełkiem, do którego zlatywali się z całej Ukrainy nowi przyjaciele, przeważnie prześladowani i spragnieni zakazanej prawdy. Szczera kozacka dusza, Iwan Wenedyktowycz śmiało poszerzał przestrzeń wolności i aktywnie przybliżał niepodległość Ukrainy, w którą święcie wierzył nawet w najgorszych czasach. „Prawda i tak zwycięży, choćby jak zajadle ją prześladowały mroczne, nienawistne siły” — przekonywał wszystkich, bo nigdy go nie nauczono kłamać i oszukiwać. Za hart ducha i głoszenie przyjaciele nazywali go nauczycielem i budzicielem. Humorysta i dowcipniś, umiał po ludowemu obchodzić pychę władzy, która ziała sztywnymi instrukcjami, i uczył cieszyć się życiem, zachwycać pięknem, czynić ludziom i sobie dobro. Niewiele ludzi w tym wieku potrafiło tak żywo reagować na piękno, dostrzegać dobro w życiu, cenić szlachetność i wspierać to, co pozytywne i uczciwe w społeczeństwie, jak potrafił Iwan Browko — pedagog i duchowy uzdrowiciel. Gościnna ukraińska chata Iwana Wenedyktowycza będzie świecić z mroku ciężkich lat, a obraz narodowego oświeciciela nie zostanie zapomniany. „Żyjcie w radości” — przypominał. — „Mimo wszystko żyjcie w miłości i jedności — i bądźcie wolni”. Nigdy nie tracił ducha i z kozackim uśmiechem radził młodszym: „Nie ma sensu się starzeć”. Wieczna mu pamięć w narodzie i Królestwo Niebieskie. Jewhen Swerstiuk, Myhajlina Kociubynska, Wasyl Horbaczuk, Petro Rozumnyj, Wira Tkaczenko, Walerija Andrijewska, Alla i Ninа Marczenko, Bronisław Łapidus, Oresta Kowcun, Wasyl Jakiwczyk, Wira i Wasyl Lisowi, Olena Hołub, Halina Kołiuch, Olha Straszenko, Ołeksandr Riabokris, Wasyl Owsijenko, Myhajło Horyń, Mykoła Szudria, Mykoła Wasylega-Deryba, Artur Wakulenko, Wołodymyr Sirenko, Borys Dowhałiuk, Wasyl Wasyłaszko, Maria Hołec, Jarosława Wojtowycz, Roman Krucyk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

LEKCJE JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO PRZYGOTOWANIE DO ZEWNĘTRZNEJ NIEZALEŻNEJ OCENY

prośba, liczenie, Wielkanoc, codzienny, gdyby, owszem, zatem, otoż) oraz w kilku zapożyczonych (dworzec, egzamin, plecak, anegdota, futbol, góra lodowa). Można je zapamiętać. (Słowa “koszenie”, które czasem podaje się tutaj jako przykład, w języku ukraińskim nie ma, jest kosowica.) ґ Sprawdź siebie 1. Wypisz w dwie kolumny słowa z wstawionymi literami, które oznaczają: 1) spółgłoski dźwięczne; 2) spółgłoski bezdźwięczne. Wchodzić, wilgotno, słup, prośba, ścieżka, Wielkanoc, obgórka, pazury, strzec, cichy chód, może, w dwójkę, scedzić, lekko, liczenie, móc, nadchmurny, owszem, stópka, bliski, łyżka, ryzyko. Klucz. Z drugich liter powinno ułożyć się powiedzenie J. W. Goethego. Sprawdź siebie 2. Wypisz w dwie kolumny słowa z wstawionymi w przedrostki: 1) literą z; 2) literą s. Rozciąg, bezpłatnie, koniec, rosoł, nieskończone, schron, bezwątpienia, niezdolność, zsuw, skat, niecichnące, zszywka. Klucz. Z ostatnich liter powinien ułożyć się początek przysłowia: “…żeby tylko czapkę nosić”. 2. Spółgłoski twarde, miękkie i zmiękczone Miękkimi w każdej pozycji mogą być tylko spółgłoski zębowe: najwyraźniej, rzeźba, sól, cień. Spółgłoski zębowe wymawia się z reguły miękko przed zębowymi miękkimi oraz wargowymi zmiękczonymi, chociaż w piśmie ich miękkość nie jest oznaczana: dnie, kuźnia, śnieg, święto, kwiat, dzwonić. Spółgłoska r miękka bywa tylko przed samogłoskami: burza, huk, carski. Przed spółgłoskami i na końcu słowa jest zawsze twarda: niemało burz, carowie. I słowo Gorki należy wymawiać z twardym r, niezależnie od jego pisowni: [gorkyj]. Spółgłoska j jest stale miękka: jasny. Inne spółgłoski (wargowe, syczące, tylnojęzykowe) tylko zmiękczają się — przed samogłoską i: miasto, wiatr, późno, sześć, wyraźnie, górka, chód. Przed innymi samogłoskami zmiękczają się wargowe po miękkiej syczącej: święto, dzwon, a także wydłużone syczące: małżeństwo, zacisze, nocą. W słowach pochodzenia obcego wargowe i tylnojęzykowe mogą być wymawiane zarówno ze zmiękczeniem (co zresztą nie odpowiada prawom języka ukraińskiego), jak i z dźwiękiem j: biuro [bjuro], kuweta [kjuweta], giaur [gjaur], biez [bjez]. Syczące wymawia się tylko twardo: jury, spadochron, Jules Verne, Čiurlionis, Szawle. ) ) Sprawdź siebie. Wypisz w dwie kolumny słowa ze spółgłoskami: 1) zmiękczonymi; 2) miękkimi. Prozaik, pół kroku, bloczek, umieć, jabłko, wątpliwość, taksówka, wykup, szczelina, las, przejście, knot, cześć. Klucz. Z ostatnich liter ma ułożyć się zakończenie aforyzmu “Zwycięzcy nie wierzą…” 3. Użycie miękkiego znaku Miękki znak może być stawiany tylko po literach oznaczających spółgłoski zębowe (te ty zjesz te liny), oraz po r tylko przed o (wyjątek: Gorki). Na końcu słowa, przed twardymi spółgłoskami oraz przed o miękki znak stawiamy zgodnie z wymową (słyszymy i piszemy): miedź, chwila, stal, moc, dzień; niania, przypiecek, na twarz, stuknąć; polowy, stukać, siódmy, trzech. Przed miękkimi, zmiękczonymi i syczącymi miękki znak z reguły nie jest stawiany: łaźnia, gwóźdź, umański, Umańszczyzna, korzonek, bezojciec, mniej. Przed miękkimi, zmiękczonymi i syczącymi miękki znak używany jest tylko w następujących przypadkach: 1) dla oznaczenia miękkiego l: huculski, kowalski, czytelnia, więcej; 2) w przypadkach zależnych oraz w przymiotnikach dzierżawczych, jeśli miękki znak jest w formie podstawowej: w skrzyneczce (bo skrzyneczka), w pączku (bo pączek), ale w chatce (bo chatka), w dołku (bo dołek); Wutańce, Wutańczyn (bo Wutańka), ale Ustince, Ustinczyn (bo Ustinka); 3) w czasownikach przed -się (-ś), jeśli miękki znak jest w formie bez -się: uczy się, zbierają się, podnieś się, przejrzyj się, stań się; 4) jako wyjątek w słowach ciemny, rzeźbiarz, niańczyć, brzęczeć. Te same zasady użycia miękkiego znaku działają również w pisowni słów obcych. Jedyna osobliwość polega na tym, że miękki znak tutaj może być stawiany także przed j, ja, ju, je, ji (w słowach niebędących zapożyczeniami takie coś się nie zdarza): pawilon, kanion, pasjans, Diakonow, Nowy Jork, atelier, Ananin, Tanganika. Apostrof po literach oznaczających zębowe nie jest stawiany. Sprawdź siebie. Słowa zapisz w dwie kolumny: 1) w które wstawiono miękki znak; 2) w które nie trzeba wstawiać miękkiego znaku. Znienacka, carek, ujgurski, dzwonić, znajomość, w awosce, carscy, na łodyżce, w misce, wynoś się (tryb rozkazujący), uszczelnienie, uśmiech, kamyczek, Tańczyn, w garści, putywelski, umański, rozrósł się, uspokoisz się, jadalnia, brzęczeć, w kołysce, oświatowy, gigantyczny, rzeźbiarz, ośmielą się, atelier, (wiele) oblicz, bezojciec, ciemny. Klucz. Z drugich liter (słów w nawiasach nie brać pod uwagę) powinno ułożyć się powiedzenie Galileo Galilei. 4. Użycie apostrofu Apostrof stawia się przed ja, ju, je, ji i wskazuje, że te litery oznaczają odpowiednio dwa dźwięki ja, ju, je, ji po twardej spółgłosce. W słowach niebędących zapożyczeniami apostrof stawiamy przed ja, ju, je, ji po wargowych (małpa Buf), jeśli wargowa stoi na początku rdzenia, po samogłosce lub po r: rozwiązanie, zmiękły, zdrowie, robak, harfiarz. W innych przypadkach apostrof nie jest stawiany: święto, bożonarodzeniowy, pachnący, marchewkowy, małpi. Wyjątków nie ma. Po r przed ja, ju, je, ji apostrof stawiamy, jeśli w literackiej wymowie dalej słychać dźwięk j: konstelacja, chwast, ale: burza, gorący. Apostrof stawiamy przed ja, ju, je, ji po przedrostkach oraz częściach słowotwórczych, które kończą się na jakąkolwiek spółgłoskę: zjednoczony, podjudzić, międzykondygnacyjny, dziecięcy żłobek, Ministerstwo Sprawiedliwości, pół skrzynki. (Słów “dwupiętrowy”, “trzypiętrowy”, które czasem podaje się tutaj jako przykłady, w języku ukraińskim nie ma, jest dwupiętrowy, trzypiętrowy, w których apostrofu stawiać nie trzeba.) W słowach obcych apostrof przed ja, ju, je, ji może być stawiany po wargowych, podniebiennych i tylnojęzykowych: komputer, wywiad, arszenik, Rouget, Grigoriew, Łukian, Houston, Montesquieu. Ale w niektórych słowach, głównie zapożyczonych z języka francuskiego, apostrofu w tej pozycji nie stawiają, chociaż nie odpowiada to prawom fonetycznym języka ukraińskiego: budżet, biuro, popiersie, grawiura, giurza, Curie, manicure, pulpit, puree, kadłub, Huygens, Muller, Biadula, biez. W kilku słowach obcych apostrof stawiamy po spółgłoskach zębowych, ponieważ kończą się na nie przedrostki obcojęzyczne: adiutant, iniekcja, koniunktywit, koniunktura, paneuropejski. Sprawdź siebie. Słowa zapisz w dwie kolumny: 1) z wstawionym apostrofem; 2) bez apostrofu. Świąteczny, bożonarodzeniowy, wyspiarz, pachnący, surmiasty, miodowy, zmiękły, święto, Słowianie, ciemny, dzwonić, gwóźdź, pióra, zwiędły, z nudów, iniekcja, marchewkowy, małpi, wyjaśnić, rzeźbiarz, imię. Klucz. Z drugich liter pierwszej kolumny powinno ułożyć się słowo, którym kończy się powiedzenie Immanuela Kanta: “Prawo, które żyje w nas, nazywa się…” Zmiany spółgłosek 1. Wydłużenie spółgłosek i podwojenie liter. 2. Uproszczenia w grupach spółgłoskowych. 3. Oboczności spółgłosek. 4. Zmiany spółgłosek przy dodawaniu przyrostków -ski, -stwo. 5. Upodobnienie spółgłosek. 1. Wydłużenie spółgłosek i podwojenie liter Wydłużenie spółgłosek w wyrazach rodzimych (w piśmie podwojenie liter) zachodzi głównie z dwóch powodów: wskutek zbiegu jednakowych dźwięków na granicy znaczących części wyrazu (widdaty, dennyj, pidnissia, junnat) oraz wskutek upodobnienia spółgłosek (kolossia, silliu, kozaczczyna). Przedrostki w języku ukraińskim kończą się na spółgłoski d (vid-, pid-, nad-, pered-), z (z-, roz-, bez-), v (v-, piv-) oraz b (ob-): viddal, piddovbaty, nad derty, peredden, zzovni, rozzbroity, bezzvucznyj, vvecheri, pivvidra, obbility. Zatem tylko te spółgłoski mogą tutaj ulegać wydłużeniu. Na granicy poprzedniej części i przyrostka wydłuża się tylko spółgłoska n, jeśli podstawa słowotwórcza (rdzeń lub przyrostek) kończy się na n: zakonnyj, pisennyj, vershynnyj, budennyj, budennist. W wyrazach bukvenyj, poreformenyj, kazarmenyj, shalenyj, skazhenyj, zhadanyj, derevianyj i tym podobnych takiego zbiegu spółgłosek nie ma, ponieważ podstawa słowotwórcza w nich nie kończy się na n. Oprócz tego spółgłoska n wydłuża się w akcentowanych przyrostkach -ennyj, -annyj: 1) jeśli przymiotnik wskazuje na zwiększony stopień cechy: zdorovennyj, strashennyj, vysochennyj, chyslennyj (ale brak wydłużenia w wyrazach shalenyj, skazhenyj, zhadanyj i tym podobnych, ponieważ wskazują one na zwykły stopień cechy); 2) jeśli przymiotnik wskazuje na pełną niemożliwość cechy, uwarunkowanej określoną czynnością: nezdiisnennyj, nedotorkannyj, nezdolannyj; 3) jeśli jest to starosłowianizm: sviashchennyj, ohnennyj, blazhennyj, okyannyj. Spółgłoska n wydłuża się z różnych powodów także w wyrazach ostannij, starannyj, prytamannyj, zakhlannyj. W kilku czasownikach z podstawą na s przy dodawaniu postfiksu -sia wydłuża się miękkie s: pidnissia, rozrissia, passia. Wydłużenie spółgłosek wskutek upodobnienia zachodzi w dwóch przypadkach: przez upodobnienie dźwięku j do poprzedniej miękkiej spółgłoski i przez inne zmiany dźwięków. Kiedyś w rzeczownikach kolossia, zhyttia, stattia, zatyshshia i podobnych, tak jak jeszcze teraz w wyrazach podviria [podvirja], suziria [suzirja], występował przyrostek j. Wtedy było [kolosja], [zhytja], [statja], [zatyshja]. Ale przyrostek j, jako miękki, upodobnił się do poprzedniej miękkiej spółgłoski i zaczął brzmieć tak samo — nastąpiło wydłużenie miękkiej spółgłoski. Jednak jeśli między poprzednią miękką spółgłoską a dźwiękiem j wstawiono samogłoskę e, to takie upodobnienie, a co za tym idzie, także wydłużenie miękkiego dźwięku nie nastąpiło.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Lekcja 3.

Iwan JUSZCZUK, profesor. Kontynuacja. Początek w nr 1, 2, 3 z 2009 r. Pisownia spółgłosek 1. Pisownia spółgłosek sonornych, dźwięcznych i bezdźwięcznych. 2. Spółgłoski twarde, miękkie i zmiękczone. 3. Użycie znaku miękkości. 4. Użycie apostrofu. 1. Pisownia spółgłosek sonornych, dźwięcznych i bezdźwięcznych. Spółgłoski sonorne (my wynyły rij) zawsze wymawiane są wyraźnie. Nie upodabniają się ani do dźwięcznych, ani do bezdźwięcznych. I, nawiasem mówiąc, dźwięk w nigdy nie przechodzi w bezdźwięczne f, a przeciwnie, przed spółgłoskami oraz na końcu słowa zbliża się do krótkiej samogłoski u: ławka [łaўka], kiwsz [kiўsz], kazaw [kazaў]. Spółgłoski dźwięczne i bezdźwięczne, poza zapożyczonym dźwiękiem f, tworzą pary (patrz tabela spółgłosek) i mogą w określonych warunkach przechodzić jedna w drugą. Spółgłoski dźwięczne w języku ukraińskim zawsze wymawiane są dźwięcznie: hryb, plid, mymochid, kazka, wezty. Dźwięczne h ulega ubezdźwięcznieniu przed bezdźwięcznymi tylko w słowach łehko, wohko, nihti, kihti, dihtiar i pochodnych. W innych słowach h wymawiane jest wyraźnie: mohty, berehty, myhtity, myhcem. Oprócz tego, dźwięczne d ulega ubezdźwięcznieniu w słowach żerdka, szotlandka, hołłandka, zełandka i podobnych, jednak w nich piszemy literę d, tak jak w słowach żerdyna, Szotlandija itp. Ale w słowach zitchaty, natchnennia piszemy literę t, chociaż pochodzą one od słów dychaty, nadychaty. W przedrostkach roz-, bez- końcowe dźwięczne z może podlegać różnym zmianom, tak czy inaczej upodabniając się do następnej spółgłoski w zależności od jej charakteru. W słowach rozsada [rosada] i rozsił [ros'il] w ogóle go nie słychać. Jednak w tych przedrostkach zawsze piszemy literę z: rozkład [rozkład], bezpeka [bezpeka], rozżewrity [roż:ewr'ity], bezszumno [beższumno]. Przedrostek z- przed bezdźwięcznymi ulega ubezdźwięcznieniu, ale przed syczącymi i szumiącymi piszemy mimo wszystko z, ponieważ przed tymi spółgłoskami możliwa jest także dźwięczna wymowa tego przedrostka: zsunuty, zcility, zczornyty, zszyty. Przed innymi bezdźwięcznymi (kafe “Ptach”) piszemy zgodnie z wymową s: skazaty, sformuwaty, spytaty, stysnuty, schwałyty. Spółgłoski bezdźwięczne przed dźwięcznymi (ale nie przed sonornymi) upodabniają się do parzystych im dźwięcznych. Jednak takich przypadków w języku ukraińskim jest niewiele. Dzieje się tak w około jedenastu niezapożyczonych słowach (borotba, mołotba, kliatba, Lekcja 4.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

ся: багато статей, постатейний, житейський. Таке саме уподібнення й до попереднього м’якого сталося і в закінченні 'ю в орудному відмінку однини іменників ІІІ відміни: сіллю, річчю. Колись було [сґілґйу], [рґічґйу]), як і тепер ще є в словах кров’ю [кроўйу], матір’ю [ма-тґірйу]. Подовжилися лише м’які зубні й шиплячі (тоді вони були теж м’які). Губні, приголосний р та задньоротові подовжитися не могли, бо вони не були м’якими. Якщо ж твірна основа закінчувалася двома приголосними, то останній приголосний не подовжився (“третій зайвий”) і відповідно не подвоюються букви: лист — листя, місто — передмістя, радість — радістю, жовч — жовчю. Тому й правило звучить: подовжуються м’які зубні (де ти з’їси ці лини) та шиплячі (ще їжджу) між голосними. Можуть уподібнюватися між собою й інші звуки. Так, у слові лляний наступний нґ (льняний) уподібнився до попереднього лґ; у слові останній попередній тґ (остатній — таку форму цього слова вживали Т. Шевченко, Леся Українка, М. Коцюбинський) уподібнився до наступного нґ. Найпоширенішим є подовження шиплячого ч унаслідок зміни суфікса -цьк' при додаванні суфікса -ин(а): козацький — козаччина, донецький — Донеччина, турецький — Туреччина. Тут спочатку звук к змінився на шиплячий ч (як у слові рука — ручище), а потім попередній свистячий цґ уподібнився до наступного шиплячого і теж став шиплячим. Щодо подвоєння букв в іншомовних загальних назвах не на межі значущих частин, то в Українському правописі названо 17 таких слів: аннали, бонна, брутто, ванна, мадонна, манна, мотто, нетто, панно, пенні, тонна, білль, булла, вілла, мулла, дурра, мірра. Майже в половині з них приголосний, позначений подвоєними буквами, у вимові не подовжується: [анали], [бруто], [не-то], [тона], [бґілґ] тощо. Але в словах, у яких є збіг приголосних на межі префікса й кореня, такі приголосні вимовляються з подовженням: імміграція, інновація, ірреальний, контрреволюція, сюрреалізм тощо. У власних назвах іншомовного походження подвоєні букви читаються звичайно як неподовжений звук: Бонн [бон], Голландія [голандґійа], Руссо [русо] тощо. Така вимова відповідає фонетичним законам української мови. Перевірте себе 1. Випишіть слова у дві колонки: 1) без подвоєння букв; 2) з подвоєнням букв. І. Ю(н)ий, дерев’я(н)ий, зв’я' за(н)ий, (с)авець, глиби(н)ий, поні(с)я, піща(н)ий, (в)ечері, удава(н)ий, гайдама(ч)ина, тва' ри(н)ий, удови(н)ий, пі(в)відра, о(д)ати, вівся(н)ий, олов’я(н)ий, одното(н)ий, рядня(н)ий, зйо' моч(н)ий, Вінни(ч)ина, (л)яний, змії(н)ий, голуби(н)ий, за' ко(н)ий. ІІ. Тума(н)ість, бджоли(н)ий, букве(н)ий, здорове(н)ий, рос' ли(н)ицтво, умотивова(н)ість, скаже(н)ий, обмі(н)ий, прита' ма(н)ий, вихова(н)ість, рва(н)ий, видума(н)ий, віко(н)иця, свя' ще(н)ий, ознайомле(н)ий, очи' ще(н)я, широче(н)ий, орли(н)ий, післяреформе(н)ий, знаме(н)ий, людя(н)ий, окая(н)ий, стурбо' ва(н)ісь, числе(н)ий, тьмя(н)о. Ключ. З других букв повинні скластися: 1) вислів М. Коцюбинського; 2) закінчення вислову Л. Толстого “Думай добре, і…” ґ Перевірте себе 2. Випишіть слова у дві колонки: 1) без подвоєння букв; 2) з подвоєнням букв. Слова, позначені зірочкою, вжито в орудному відмінку однини. Змужні(н)я, снас(т)ю*, ра' діс(т)ю*, осер(д)я, зати(ш)я, (л)ється, свіжіс(т)ю*, жи(т)євий, входже(н)я, значе(н)я, навма(н)я, віс(т)ю*, старіс(т)ю*, білче(н)я, приві(л)я, попідти(н)ю, знена' вис(т)ю*, перехрес(т)я, здоби' (ч)ю*, підні(ж)я, сміливіс(т)ю*, зап’яс(т)я, свідче(н)я. Ключ. З других букв повинен скластися вислів В. Гюґо. 2. Спрощення в групах приD голосних Українська мова уникає збігу трьох, іноді й двох близьких за творенням приголосних — зубних, зімкнених. Якщо під час словотворення чи словозміни виникає такий збіг приголосних, то один з них, переважно середній, випадає. Найчастіше трапляється збіг трьох приголосних стн і стл. Усі вони однаково зубні, тому середній т випадає, що й позначається на письмі: честь — чесний, користь — корисний, щастя — щасD ливий, лестити — улесливий. У числівниках шістнадцять [шґіснацґ:атґ], шістдесят [шґіздеисґат], шістсот [шґіс:от], п’ятдесят [пйадеисґат] у вимові середній т випадає, але це на письмі не позначається. Проте в словах пестливий, кістлявий, хвастливий, зап’ястD ний у вимові, а отже, й на письмі середній т зберігається з тим, щоб при сприйманні цих слів не виникало небажаних асоціацій (пес, кислий тощо) і не спотворювалося їхнє лексичне значення. Спрощення в групі приголосних здн у сучасній українській мові відбувається лише в словах із коренем -їзд': проїзний, виїзний, наїзник і под.; спрощення в групі ждн відбувається тільки у відмінкових формах слова тиждень (тижня, тижню тощо) та в похідному прикметнику тижневий. Крім того, відбувається спрощення в словах серце (при формі сердець), скатерть — скатерка, чернець — ченця. Спрощення в групах приголосних скн, зкн, шчк (випадіння середнього приголосного) відбувається в обмеженій кількості слів: блиск — блиснути, писк — писнути (і пискнути), тиск — тисD нути, ляск — ляснути, луск — лусD нути, плюск — плюснути, хруск — хруснути, хряск — хряснути, вереск — вереснути; брязк — брязD нути; горщок — горшка, дощок — дошка, зморщок — зморшка, спрощений — навпрошки, прошD кувати. Сюди належить і випадіння зімкнених д, т перед зімкненим н (у дієсловах при додаванні суфікса -ну'): холод — холонути, погляд — поглянути, кидати — кинути, розвиток — розвинути, вертати — вернути, пригортати — пригорнути, глитати — поглинути. У вимові відбувається спрощення у словоформах на зразок невістці [неивґісґцґі], невістчин [неивґішчин]. На письмі це спрощення не позначається, щоб зберегти тотожність слова в усіх його формах. Не відбувається спрощення на письмі, хоч у вимові воно, як правило, є, в прикметниках та іменниках, утворених від іншомовних слів на ст, нт: контрастний, компостний, баластний, туристський, студентський, гігантD ський, студентство, агентство. Перевірте себе. Вставте, де треба, пропущені букви д, т. Слова запишіть у дві колонки: 1) ті, у які не вставляли букв; 2) ті, у які вставили букви. Звіс..но, скатер..ка, асис' тен..ський, влас..ний, хвас..ли' вий, кореспонден..ський, аген..' ство, радіс..ний, зліс..ний, за' їз..ний, контрас..ний, учас..ник, їж..жу, дириген..ський, щас..ли' вий, ус..ний, страс..ний, що' тиж..невий, студен..ський, сту' ден..ство, очис..ний, якіс..ний, буревіс..ник, п’я..десят. Ключ. З других букв повинно скластися закінчення вислову В. Сухомлинського “Дорожить людина тим, у що вона…” 3. Чергування приголосних Чергування приголосних виникає внаслідок переміщення перепони на шляху видихуваного повітря. Якщо, скажімо, приголосний г дзвінкий щілинний задньоротовий, то він переходить теж у дзвінкий щілинний, але вже піднебінний ж або теж у дзвінкий щілинний, але зубний з. Є два види чергування приголосних: переміщення перепони від задньої частини ротової порожнини до передньої і навпаки. Щодо першого виду чергування приголосних (перехід задньоротових у піднебінні і зубні), то чотири задньоротові можуть зазнавати таких перетворень: г—з—ж (нога — нозі — ніженька) — тобто г може переходити в з і ж, а з лише в ж; к—ц—ч (рука — руці — рученька); х—с—ш (вухо — у вусі — вушенько); ґ—дз—дж (ґерлиґа — ґерли' дзі — ґерлидженька). (Найлегше запам’ятати ці чергування у прикладах, поданих до правил: нога, рука, вухо, ґерлиґа.) Але в кількох словах перед зімкненим н замість очікуваного зімкнено-щілинного ч, що закономірно виникає на місці к або ц, маємо щілинний ш: рушник, рушниця, дворушник (від рука), мірошник (від мірка), торішній (від торік), соняшник (від сонце), сердешний “бідолашний” (від серце). Таким чином мова уникла збігу двох зімкнених приголосних. Чергування приголосних з переміщенням перепони від передньої до задньої частини ротової порожнини (перехід зубних у шиплячі) спостерігається в дієслівних формах, а саме: д—дж (садити — саджу, посаджений); зд—ждж (їздити — їжджу, в’їжджений); т—ч (молотити — молочу, змолочений); ст—щ [шч] (виростити — вирощу, вирощений). В інших частинах мови чергується д — ж (а не д — дж , як у ді- ) ) ) ) ) єсловах): уродити — уроджу — урожай, огородити — огороджу — огорожа, переходити — перехо' джу — перехожий, правда — справджується — справжній; а також удвох дієсловах: завадити — заважати, привидітися — увижатися. Перевірте себе. 1. Запишіть підряд лише ті слова, у які треба вставити букву ч (не ш). Істори..ний, зару..ник, ру..' ник, сма..ний, торі..ній, моло..' ний, вчора..ній, міро..ник, огі' ро..ник, соня..ний, соня..ник, ос' тато..ний, пересі..ний, яблу..ний, безпе..ний. Ключ. З других букв повинно скластися закінчення вислову давньогрецького вченого Фалеса Мілетського “Пізнай … !” Перевірте себе. 2. Запишіть підряд лише ті слова, у які треба вставити буквосполучення дж (не ж). Перехо..ий, омоло..ений, по' го..ений, зава..ає, блу..у, холо..у, огоро..а, одгоро..ений, підса..у, осу..ений, уви..ається, ствер' ..ують. Ключ. З других букв повинно скластися слово (до нього в кінці треба дописати м’який знак), пропущене у вислові Й. В. Ґете “… — вада, яка швидко минає”. 4. Зміни приголосних при додаванні суфіксів -ський, -ство Початковий звук с суфіксів Dський і Dство взаємодіє з усіма дзвінкими й глухими приголосними, крім губних. З приголосними, які становлять ряди чергувань задньоротовий — піднебінний — зубний, звук с зливається (це позначається йна письмі): г, з, ж + с = з: Прага — празьD кий, Кавказ — кавказький, Збараж — збаразький, убогий — убозтво; к, ц, ч + с = ц: козак — козацький, купець — купецький, Бахмач — бахмацький, ткач — ткацтво. х, с, ш + с = с: чех — чеський, Одеса — одеський, Сиваш — сиваський, товариш — товариство. ґ, дз , дж + с = дз: Лодзь — лодзький, Добруджа — добрудD зький. Винятки, принаймні на письмі, становлять прикметники, утворені від іншомовних власних назв: баскський, ла'маншський, меккський. Це робиться для того, щоб легше було впізнати в прикметникові іншомовну, незвичну для нас власну назву. Із зубними приголосними д і т звук с у вимові так само зливається, набуваючи деяких їхніх ознак, але на письмі це не позначаємо: ) ) ) д + с = [дз]: завод — заводD ський [заводзґкий], люди — людство [лґудзтво]; т + с = [ц]: солдат — солдатD ський [солдацґкий], брат — братство [брацтво]. Якщо твірна основа закінчується на к після приголосного, то при додаванні суфікса -ський цей звук випадає — відбувається спрощення в групі приголосних (це відбивається й на письмі): П’ятихатки — п’ятихатський, Зна' м’янка — знам’янський, Чукотка — чукотський. ) ) ) Перевірте себе. Утворіть за допомогою суфікса 'ський прикметники і запишіть їх у три колонки: 1) на 'зький; 2) на 'цький; 3) на 'ський після голосного. Прикметників, у яких -ський стоїть після приголосного, не виписуйте. Стужиця, Здвиж, печеніг, Бахмач, Свеса, Калуш, Карпати, Смига, Омельник, Звенигород, Агадес, Волноваха, Запоріжжя, Клуж, Овруч, Камчатка, Авас, Сиваш, Токмак, Воронеж, Усти' луг, Чукотка, Атлас, Ялпуг, Гни' лиця, Підбуж, Світязь, Вільнюс, дивак. Ключ. З других букв має скластися вислів В. Шекспіра. 5. Уподібнення приголосD них Якщо свистячий (сце їздзу) і шиплячий (ще їжджу), зубний д або т і свистячий, зубний д або т і шиплячий опиняються поряд, то наступний звук уподібнює собі попередній. Свистячий перед шиплячим переходить у відповідний йому шиплячий, і це позначається на письмі: брязк + ати = “брязчати” — бряжчати; київськ + ина = “київсьчина” — Київщина; козацьк + ина = “козацьчина” — козаччина. Проте на письмі це уподібнення не відображається в присвійних прикметниках (Парасчин [парашчин]), у префіксах розD, безD, зD (розчин [рожчин], безжальний [беиж:алґний]) та в дієприслівниках (вирісши [вирґіш:и]). Шиплячий перед свистячим переходить у відповідний йому свистячий, але на письмі це не позначається: книжка — у книжці [книзґцґі], грушка — на грушці [грусґцґі], тичка — на тичці [тицґ:і], вчишся [ўчисґ:а]. Зубні д, т якщо не випадають у вимові, то перед свистячими переходять у свистячі дзґ, цґ, перед шиплячими — у шиплячі дж, ч (але на письмі це не відображається): сусідка — сусідці [сусґідзґцґі], сусідчин [сусґіджчин]; тітка — тітці [тґіцґ:і], тітчин [тґіч:ин]. ) ) Перевірте себе. Слова запишіть у дві колонки: 1) ті, у яких транскрибовані звуки позначаються за фонетичним принципом (пишемо, як чуємо); 2) ті, у яких транскрибовані звуки позначаються за морфологічним принципом (пишемо завжди однаково незалежно від звучання). Турецький — Туре[ч]чина; до' ріжка — (на) дорі[зґ]ці; очевидець — очеви[дзґ]ця; літає — льо[ч]чик; юшка — (в) ю[сґ]ці; дудка — ду[дж]частий; оснастити — ос' на[шч]ений; ляск — ля[шч]ати; юнак+ський — юна[цґ]кий; елек' тричка — (в) електри[цґ]ці; брязк — бря[ж]чати; об’їзд — об’ї[ж]' джати; йдуть — йде[цґ]ся; вереск — вере[шч]ати. Ключ. З перших букв має скластися закінчення вислову В. Сухомлинського “Найпрекрасніше почуття — …” ) ) Продовження в наступному числі.
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Wałerij Franczuk. “Zimowa noc. Hłoboczycia”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

STYCZNIOWE MEDYTACJE

Wołodymyr WOJTENKO, profesor Ciosają cieśle ze srebra sanie, śnią się wiosenne sny. Na tych saniach Jasna Pani, oczy jak u sarny. Chodzi słońce w krysance, śpi słowiańskie Dziecię. Jadą sanie, płacze Pani, śniegiem ściele się życie. Bohdan Ihor Antonycz, ze zbioru „Trzy pierścienie” (1934) Kiedy z Jerozolimy jedziecie do Betlejem, przewodnik codziennym głosem radzi: „Spójrzcie w lewo. Widzicie? To Ogród Getsemański. Tutaj Jezusa zdradził Judasz”. Jeszcze po 10 minutach traficie na granicę między Izraelem a Autonomią Palestyńską, a stamtąd do Bazyliki Narodzenia Pańskiego ptaszek dolatuje za kilka machnięć skrzydeł. W samej świątyni, przestronnej i półpustej w nieświąteczne dni, trzeba wykonać wysiłek psychiczny, by tak wspaniałą dekorację napełnić dla siebie dźwiękami, cieniami i aromatami dawnej starożytności. Realia zbijają z nastroju; niewyprana firaneczka na słynnym żłóbku jest stara, ale ma 50 lat, a nie 2000. Poruszając ten temat, Gogol pisał do Żukowskiego (1850) o swoich odwiedzinach Palestyny: „Co mogę powiedzieć ja, nie powtarzając słów innych? Jakie barwy, jakie kontury nakreślę, kiedy wszystko już powiedziano, nakreślono ze wszystkimi najmniejszymi szczegółami? A i po co te biedne szkice, jeśli każde wydarzenie ewangeliczne i tak już układa się w wyobraźni chrześcijanina takimi kreseczkami, które o wiele bliżej dają odczuć miniony czas, niż wszystkie obecnie widoczne miejsca, obnażone, martwe?”. Na Ziemi Świętej Gogol nagle poczuł, „jak wielka jest zatwardziałość mojego serca. Przyjacielu, wielka to zatwardziałość!”. To wydarzenie stało się bardzo ważne w rozwijaniu osobistej tragedii pisarza, ale to już inny temat. 1. Jak świadczą kroniki, Herod zmarł cztery lata przed tą datą, którą uważa się za początek nowej ery; zatem wcześniej urodził się i Jezus Chrystus. Ale kalendarze mało znaczą dla Dobra i Zła. W nauce ważne jest pojęcie o pokoleniu (generacji). Dla socjologów jedno pokolenie od drugiego oddziela 10 lat, dla genetyków — 20 (chodzi o odległość między rodzicami, dziećmi, wnukami i dalej). Od księcia Włodzimierza i chrztu Kijowa minęło 1000 lat, a 1000/20=50. Biorąc z pokolenia po jednej osobie, moglibyśmy zaprosić wszystkich do autokaru turystycznego i urządzić wycieczkę po Kijowie. Mając jeszcze jeden autokar, zaprosimy lud od księcia Włodzimierza do Narodzenia Chrystusowego na wycieczkę po Judei. Porozmawiamy i upewnimy się, że oni — to my, a my — to oni. Tunika Piłata była bardziej świąteczna od dzisiejszych marynarek, ale obmycie jego rąk przez 2000 lat nie straciło smaku i aromatu. My, tak jak oni, postrzegamy formę i unikamy treści, bo to wygodne. Przypomnijcie sobie umowę między Faustem a Mefistofelesem. To — forma. Treść w tym, że dla przyjemności ten diabeł musi kraść i zabijać — czyli kradniemy i zabijamy my, ależ jego rękami. Taką umowę można podpisać nie z mitycznym szatanem, a z drapieżnym państwem czy, powiedzmy, firmą produkującą bombowce. Problem w tym, że gromowładne trąby, które zburzyły biblijny Jerycho, pod względem fizycznego mechanizmu działania są podobne do bomb próżniowych. Z technicznego punktu widzenia to heglowska spirala, z moralno-etycznego — błędne koło. Kazanie na Górze Chrystusa nie stało się „konstytucją ludzkości”. Konflikt między Żydami a Arabami staje się wieczny. „Nie ma Greka ani Żyda”, — napisano w Księdze, ale ta szlachetna teza wtedy będzie żywotna, gdy uznają ją i Grecy, i Żydzi. A być może, nawet „Gazprom”… Absurd — głupstwo, które powstaje podczas dodawania dużej ilości małych mądrości. Język arabski dawno stał się drugim językiem państwowym w Izraelu — takie było żądanie Palestyńczyków. Zaspokojono je — i co? Ewangelia według Mateusza: „Kto nie jest ze Mną, jest przeciwko Mnie”. Ewangelia według Marka: „Kto nie jest przeciwko nam, ten jest z nami”. Ewangelia według Łukasza: „Kto nie jest przeciwko wam, ten jest z wami” (9.50), ale „Kto nie jest ze Mną, jest przeciwko Mnie” (11.23). W Ewangelii według Jana tekstów, które dotyczyłyby tego tematu, w ogóle nie ma. Od pierwszej do czwartej Ewangelii widzimy coraz łagodniejszą ocenę tych, którzy nie są ze mną, ale każdy może wybierać sobie właśnie tę, która mu się podoba. „Bij swojego, żeby obcy się bał” — to także pozycja, niestety, bardzo znana Ukraińcom. 2. Zdarzyło się tak, że kilka lat temu jedna z ukraińskich gazet przed nowym rokiem opublikowała mój wpis, w którym z pewnych przyczyn podałem swój numer telefonu. Wśród tych, którzy zadzwonili, był pan Tychyna z Iczni na Czernihowszczyźnie. — Przyjeżdżaliście do nas czytać wykłady? — zapytał. — Wydaje się, że tak… Ale to było dawno. — To było w 1988 roku. Przypomnieliście sobie? A mnie pamiętacie? Znane nazwisko Tychyna przypomniało mi krępego młodzieńca z szewczenkowskimi wąsami; miał na sobie mało popularną w tamtym czasie (choć nie zakazaną) wyszywaną koszulę. Wykład czytałem czy to w gorzelni, czy to w zakładach spożywczych; pan Tychyna wyróżniał się jeszcze tym, że nosił pensne: najwyraźniej, żeby nie tylko nazwiskiem przypominać swojego ziomka-poetę. Po wykładzie podszedł i zapytał, jak można hospitalizować kogoś z krewnych w klinice Instytutu Gerontologii. Zapisał wszystko w książeczce i niespodziewanie zainteresował się: „A wy Szewczenkę kochacie?”. Na takie pytanie odpowiedzieć trudno: Szewczenki ja nie „kocham” — to nie to słowo; moje jestestwo nie istnieje oddzielnie od jego duchowej aury. Mniej więcej tak odpowiedziałem, na co pan Tychyna pochwalił się: „W Iczni, właśnie tutaj, Szewczenko pewnego razu nocował u mojego prapradziada. Co powiecie?”. Nie powiedziałem nic, bo właśnie skończyła się cierpliwość rejonowemu instruktorowi, który mi towarzyszył (podgolone brwi, włosy z nosa i czarny, jak na pogrzebie, krawat); pociągnął mnie do drzwi, bo wykładowy dzień jeszcze się nie skończył. Biorąc do rąk książkę P. Żura „Lato pierwsze” (K.: „Dnipro”, 1970), można przeczytać, że 19 stycznia 1844 r., 165 lat temu, Szewczenko nocował u księdza Hawryła Tychyny. A jakim sposobem Taras Hryhorowycz znalazł się w Iczni? Z kilkoma pośrednimi przystankami jechał z Jahotyna do Kaczaniwki, a dalej ruszył do Moskwy i Petersburga. Jechał z Ukrainy, zostawiwszy za plecami jasny epizod życia, kiedy on — wczorajszy chłop pańszczyźniany — wzgardził miłością księżniczki Warwary Repninej (jej rodowód zdobiła postać ostatniego hetmana Ukrainy Kyryła Rozumowskiego — był pradziadem po matce). W Jahotynie Szewczenko mieszkał w oficynie, w której stary książę Repnin przyjmował gości. W gabinecie stał stół na lwich łapach i na tym stole pisana była „Tryzna”. Poemat poprzedzała dedykacja dla księżniczki, która kończyła się tak: Twój dobry anioł osłonił mnie nieśmiertelnymi skrzydłami i cichostrojnymi słowami marzenia o raju rozbudził. Rosyjskojęzycznym utworom Szewczenki nie wiedzie się w literaturoznawstwie. Wcześniej próbowano je przyczepić do „proletariackiego internacjonalizmu” i skonstruowano rusyfikatorski straszak: wasz Kobziarz – i ten pisał po rosyjsku, to czego się wykręcacie? Na własne uszy słyszałem ten argument od jednego z tych deputowanych, którzy walczą o „dwujęzyczność” (choć „palanycia” czy „osełedeć” poprawnie nie wymówią nawet pod groźbą śmierci). Niektórzy porządni Ukraińcy niby wstydzą się za Szewczenkę – takie, widzicie, nieszczęście spotkało geniusza – opuścił się do moskiewskiej gwary; niechby jeszcze utwory pisał po rosyjsku, wybaczymy ten grzech, ale i dziennik, swój dla siebie… horror! Mylą język rosyjski z Imperium Rosyjskim. Istnieje ukraiński inteligent Szewczenko, który władał językiem rosyjskim, ale był przeciętnym rosyjskojęzycznym prozaikiem. A rosyjskojęzycznego poety Szewczenki nie ma, bo i „Tryzna”, i nawet o wiele bardziej organiczna „Slepaja” pisane były nie geniuszem i krwią, a wersyfikatorską techniką i atramentem. Przy tym każde – ukraińskie czy rosyjskie słowo poety pozostaje dla nas świadectwem jego duchowej ewolucji (lub wpływu okoliczności życiowych: powieści pisał, żeby zarobić po zesłaniu). Ale wróćmy do stołu na lwich łapach. Podczas gościny w Jahotynie Szewczenko dużo malował. Warwara Repnina – romantyczna, wyrafinowana, egzaltowana i naiwna – zakochała się w młodym przystojniaku. Była starą panną (po trzydziestce), co wpływało na wahania jej nastrojów. Mało nie zemdlała, zobaczywszy poetę pod wpływem alkoholu. I napisała mu notatkę z alegoryczną, ale przejrzystą naganą za niezgodność z jej dziewczęcymi ideałami. Szewczenko po dwóch dniach odpowiedział „Tryzną”. Wbrew obiecującej dedykacji, poemat był odmową jakichkolwiek relacji poza koleżeńską przyjaźnią. Wyrzutów poeta nie przyjął. Dlaczego jedna kobieta mężczyźnie się podoba, a inna – nie? Księżniczka płakała. Szewczenko malował portrety na zamówienie, pisał wiersze, przy okazji uganiał się za kobietami, a czasem z przyjaciółmi „moczymordami” cieszył duszę okowitą. Był mężczyzną. Nie musimy patrzeć na niego oczami romantycznej Warwary. Jeśli nawet zdarzają się na świecie poeci pozbawieni ciała, to nie piszą genialnych wierszy. Minęły cztery lata. Twierdza Orska, rok 1848 od R.Ch., zima. Styczeń, luty. Jedenasta w nocy. Na całe koszary pali się jedna świeca, a przy niej Szewczenko: kałamarz, pióro, papier – list do księżniczki (temat dla obrazu Rembrandta). „29 lutego roku przestępnego. Czytając i czytając ponownie wasz list, dopiero dzisiaj zauważyłem wasze słowa: „Wspomnieliście mnie w dalekiej stronie”. Nie wspomniałem, dobra, szlachetna Warwaro Nikołajewno, a pamiętałem i będę pamiętał was, dopóki będzie się podobało Bogu zostawić we mnie choć iskrę uczucia dobrego. Módlcie się, modlitwa wasza miła Bogu. Ona ochroni mnie od tego strasznego bezczucia, które już zaczyna przenikać w moją rozluźnioną duszę”. Straszny i ciężki był pierwszy rok zesłania. Zwątpienie i rozpacz nurtowały poetę przez całą służbę wojskową, ale napady „strasznego bezczucia” nie zrujnowały duszy. Po listach Szewczenki do Repninej możemy prześledzić historię jednego z twórczych zamysłów. 7 marca 1850 r.: „Nowy Testament czytam z pełnym czci drżeniem. Wskutek tego we mnie zrodziła się myśl opisać serce matki przez życie Przeczystej Dziewicy – matki Zbawiciela”. Poemat „Maria” Szewczenko napisał dopiero po 10 latach – jesienią 1859 roku. Przeczytajcie ponownie. Czyż nie są siostrami Szewczenkowska Kateryna i Szewczenkowska Maria? Czyż każda z nich nie uosabia sponiewieranego macierzyństwa? Jak uczono nas kiedyś, poeta był ateistą, a jego biblijne parafrazy – środkiem walki z samowładztwem. To prawda, jeśli wspomnieć, że chodzi o człowieka gotowego za Ukrainę „przekląć Boga”, u którego „za drzwiami leżała siekiera”. Teraz nam mówią, że duchowość Szewczenki opiera się przede wszystkim na chrześcijaństwie, a wymiar odrodzenia narodowego – to liczba nowych cerkwi. I w tym jest racja (jeśli chodzi o poetę, a nie o nowobudowy). Ale prawda nigdy nie leży pośrodku. Jeśli mówić o uogólnionym traktowaniu motywów religijnych u Kobziarza, to jest to, moim zdaniem, rozumienie Biblii przede wszystkim jako fundamentalnego dla europejskiej kultury i etyki utworu literackiego. Uznanie chrześcijańskich priorytetów moralnych, niekanoniczna beletrystyka wątków biblijnych i nieukrywany sceptycyzm wobec ziemskich namiestników Boga – wszystko to łączy twórczość Szewczenki (i ukraińską literaturę po nim) z europejskim dyskursem. Musimy brać pod uwagę także pewne osobiste (możliwe, że irracjonalne) upodobania. Szewczenko znał antyczną mitologię, Puszkin – chrześcijańską, jednak w utworach ukraińskiego klasyka motywy antyczne zaznaczone są punktowo, tak jak chrześcijańskie – w utworach rosyjskiego. Puszkin jest prawdopodobnie najbardziej „niechrześcijańskim” poetą Rosji. A ukraińską „normę” antyku wyśpiewali – każdy na swój sposób – Kotlarewski, Łesia Ukrainka i Mykoła Zerow. A w Iczni wieczorem tego dnia pan Tychyna z żoną zawitał do mnie do hotelu. Nie czekałem na gości i nie miałem czym częstować. Ale pani Kamena (tak ją nazywali) przyniosła wesołe pierożki z jajkiem i kapustą, a ja za pomocą grzałki skonstruowałem kawę. We dwoje śpiewali „Gwiazdo moja wieczorna…”, a na koniec mój gość deklamował Szewczenkę. Kamena w rzymskiej mitologii – odpowiednik starogreckiej muzy. Całe życie o swojej Muzie-Kamenie marzył Szewczenko, ale los był niemiłosierny. Wszakże… Czy pojechałaby Repnina za poetą na zesłanie, jak jej ciotka pojechała na Sybir za mężem, dekabrystą Wołkońskim? Myślę, że pojechałaby, gdyby pozwolili. Ich spotkanie w Moskwie, kiedy Szewczenko wracał ze służby wojskowej, rozczarowało oboje. Repnina przeżyła poetę o 30 lat (1809–1891). Jeszua Ha-Nocri, Jezus z Nazaretu, był Żydem i to jest niezaprzeczalne. Ale prawdę pisze też autor „Trzech pierścieni” Antonicz: „…śpi słowiańskie Dziecię”. W kołyskach (i tylko w kołyskach) wszyscy ludzie są równi i jednakowo mili. Ale komuś przypada barwinek, a komuś życie ściele się śniegiem. Jasna Pani, szczęśliwa położnica, płakała nad niemowlęciem, przeczuwając Golgotę. U Szewczenki jest to tak („Maria”): „I imieniem twojego syna, // Twojego skorego dziecka, // Miłość i prawdę roznieśli // Po całym świecie. Ty zaś pod płotem, // Smucąc się, w chwastach // Umarłaś z głodu. Amen.”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

świeżego powietrza. Ale ten pomarańczowy opór wobec postgenocydowej świadomości wszyscy nasi politycy, jakkolwiek by to nie było przykre, zawalili. „To, co będzie jutro, zależy tylko od nas” — powiedziała O. Pachlowska. Jak zauważyła na konferencji prasowej dyrektor wydawnictwa „Pulsary” Łarysa Kopań, książka „Ave, Europa!” to encyklopedia naszych niepowodzeń, błędnych obliczeń, oczekiwań i nadziei. Jest napisana z pasją publicysty i precyzją naukowca. Właśnie tak odpowiadała pani Oksana również na pytania dziennikarzy. — Jak leczyć postawioną przez Panią diagnozę? — Rozbudowa wiedzy o Europie na Ukrainie. Rozbudowa wiedzy o Ukrainie w Europie. Niektórzy uważają, że Europa to jak supermarket, gdzie wszystko jest ładne i syte. Ale wszystko, co tutaj osiągnięto, jest wynikiem wolności jednostki. Już mówiłam o tym, że zwracałam się z konkretnymi programami, propozycjami do ministerstw, wysokich urzędników, ale mnie nie usłyszano. Wynik był zerowy. Dlatego nie ma recept na wyjście z kryzysu duchowego i gospodarczego. O konkretnych krokach można mówić wtedy, gdy na Ukrainie będzie istniała potrzeba Europy jako wolności. W przeciwnym razie Ukraina nie przetrwa, bo w innej przestrzeni inne narody nie przetrwają. — Wypowiadała się Pani pochlebnie o naszej młodzieży… — Lubię rozmawiać z młodzieżą. Ale usłyszałam od studentów: „Uczymy się języków, żeby wyjechać stąd”. Z niewielkim wyjątkiem, Ukraina dzisiaj nie daje konkurencyjnego wykształcenia. Następuje dalsza plebeizacja, lumpenizacja Ukrainy. I na horyzoncie nie widać męża stanu, który byłby zdolny przezwyciężyć te problemy. Zatem mamy takich władców, na jakich zasługujemy. — Co Pani powie o zakrojonej na szeroką skalę dezinformacji świata przez Rosję na temat Ukrainy? Nazwano ją złodziejką podczas konfliktu gazowego. — Współczesna cywilizacja opiera się na informacji. A Rosja wydaje na nią ogromne pieniądze. Rosja zachowywała się podczas konfliktu gazowego brutalnie, ale tym zmuszała do liczenia się z nią. A Ukraina swoją niemrawością i niepewnością, niespójnością działań gałęzi władzy skłoniła Europę do myśli: „A dlaczego my powinniśmy słuchać ludzi, którzy nie są zdolni obronić samych siebie?”. Trzeba pamiętać o tym, że Rosja straciła możliwość pokonania Europy jako cywilizacji. Choćby nie wiadomo ile było w Rosji ropy i gazu, obywatel Rosji żyje znacznie gorzej niż mieszkaniec Luksemburga czy Niemiec. Rosja podporządkowała swoją politykę i kulturę zasobom energetycznym. I swoimi gazociągami, które buduje w Europie, pragnie zademonstrować siebie jako supermocarstwo. Podpisano z Rosją umowę gazową na 10 lat. A co my wiemy o tym dokumencie? Już podpisano umowę o Flocie Czarnomorskiej. I do czego to doprowadziło? Tutaj warto wspomnieć o „radzieckim języku” — języku przekręconej treści. Kiedy mowa o demokracji — wychodzi totalitaryzm. Kiedy mamy na myśli język władzy — wychodzi władza języka. — Jakie miejsca lubi Pani odwiedzać podczas przyjazdu na Ukrainę? Co pozytywnego znajduje Pani tutaj? — Nie mam wolnego czasu ani we Włoszech, ani na Ukrainie. Jestem przykuta łańcuchem do komputera. Chce się pojechać do Lwowa, a jeszcze — na wschód Ukrainy, porozmawiać tam z ludźmi, dowiedzieć się, jak oni żyją. Mam najlepsze wrażenie z prezentacji książki w Ukraińskim Domu. Nie spodziewałam się, że przyjdzie tylu ludzi, nie spodziewałam się tak pochlebnej reakcji. I jestem wdzięczna wydawcom i mecenasom wydania. Nie należę do żadnej towarzyskiej grupy. Po prostu robię swoje. Na prezentacji książki O. Pachlowskiej w Ukraińskim Domu Lina Kostenko powiedziała, że kiedyś jej córka zauważyła: „Obecnie czas samotnych głosów”. I rzeczywiście, Oksana Pachlowska samodzielnie, bez jakiegokolwiek wsparcia państwa ukraińskiego stworzyła katedrę ukrainistyki na Uniwersytecie Rzymskim, została jego profesorem. Czyż takimi jak pani Oksana zasiane jest u nas pole? Rosja wydziela szalone środki na wsparcie swoich centrów kulturalnych w Europie, finansowo wspiera studentów, którzy chcą uczyć się języka rosyjskiego. A Ukraina, jak zauważyła pani Oksana, jedynie podaje cennik opłat za naukę języka zagranicznym studentom. Nie pojedyncze występy zespołów tanecznych, nie zespoły folklorystyczne i świetlice będą w stanie dać zagranicznej opinii publicznej głębokie i prawdziwe wyobrażenie o współczesnej Ukrainie. Trzeba tworzyć katedry ukrainistyki na wiodących uniwersytetach, centra kulturalne w europejskich stolicach. Dlaczego państwo, które deklaruje swoją integrację z Europą, nie dba o lobbowanie swoich interesów w Unii? Jeśli nie będzie wymiany intelektualnej, będzie zastój. Trzeba pamiętać, że Rosja obecnie walczy przeciwko Europie na terytorium Ukrainy. Dlatego zadaniem Ukrainy jest obronić siebie i zrobić wszystko, aby ją usłyszano w Europie, na świecie. A usłyszą ją — usłyszą nas wszystkich.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

KONKURS «JAROSŁAWIW WAŁ» PRZEDŁUŻONY

Konkurs ma na celu stworzenie atrakcyjnych książek o historii Ukrainy, przeznaczonych przede wszystkim dla dzieci i młodzieży. Tymi utworami Liga Ukraińskich Mecenasów planuje rozpocząć serię wydawnictw o przeszłości naszego narodu i o jego trudnych próbach w głębi dalekich stuleci. Od chwili ogłoszenia konkursu na adres Ligi wpłynęło wiele rękopisów o tematyce z historii Ukrainy. Jednak utworów, które mogą stać się prawdziwie zauważalnymi wydarzeniami literackimi, w poczcie konkursu są tylko dwa. Dlatego decyzja członków jury jest jednomyślna: konkurs należy przedłużyć. Czekamy na nowe powieści, opowiadania i nowele o tematyce z przeszłości Ukrainy. Wszystkie utwory należy przesyłać pod godłem. W osobnej kopercie — imię i nazwisko autora, jego adres. Przy okazji informujemy, że dyrekcja wykonawcza Ligi Mecenasów zwiększy wysokość nagród dla zwycięzców. Z autorami utworów, które zostaną nagrodzone, wydawnictwo „Jarosławiw Wał” zawrze umowy na wydanie książek. Konkurs „Jarosławiw Wał” potrwa do 30 maja bieżącego roku. Adres, na który należy wysyłać rękopisy, uległ zmianie: 01034, Kijów-34, ul. Jarosławiw Wał, 21-E, mieszk. 57. Koniecznie oznaczać: „Na konkurs «Jarosławiw Wał»”. Presse-służba Ligi Ukraińskich Mecenasów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

TA LICZBA JEST ZNAKOWA Lwowskie wydawnictwo „Spolom” ma trzynaście lat

Mykoła PETRENKO Cokolwiek by się nie działo, liczba trzynaście ma jakąś znakową siłę w ludzkim życiu, w relacjach społecznych czy zawodowych. Dla każdego z nas łączy się ona z losem Tarasa — oczekiwaniem na kolejny etap życiowej drogi. Dlatego lwowskie wydawnictwo „Spolom” postanowiło uczcić swoją trzynastą rocznicę z obiecującymi podsumowaniami, z perspektywą dalszego rozwoju. Wieczór z tej okazji odbył się we Lwowskim Pałacu Sztuki i zgromadził niemałe grono twórców książki oraz ich sympatyków. Rozpoczął się on sprawozdaniem redaktor naczelnej wydawnictwa Hałyny Kapinis. A było o czym sprawozdawać: liczba wydanych książek, a jest to przede wszystkim literatura piękna, osiągnęła półtoratysięczny próg. Zasługa wydawnictwa polega przede wszystkim na tym, że zdołało ono zgromadzić silny zespół twórczy, przede wszystkim czołowych członków Lwowskiej organizacji pisarskiej. Wśród stałych autorów „Spolom” są: Ihor i Iryna Kałynci, Bohdan Stelmach, Marija Ludkewycz, Roman Łubkiwski, Wasyl Stefak i Łewko Riznyk, Ihor Pawluk, Bohdan Czepurko, Wałerij Szewczuk, Marija Czumarna, Ołeś Djak, Marija Jakubowśka, Iwan Huszczak. Tę listę można by potroić. Warto zaznaczyć, że wielu autorów wydało tutaj nie jedną książkę: moskiewski ukrainista Wiktor Idźo i znany poeta Bohdan Stelmach — po dwie dziesiątki, Ewelina Szęhedina — siedemnaście, autor tych słów — trzynaście, Jarosław Kaminerćkyj, Ihor Pawluk, Roman Kaczuriwśkyj, Ołeś Hordon, Marija Ludkewycz, Ołeś Djak, Wołodymyr Bondarenko, Wasyl Szczehluk, Chrystyna Snishna i jeszcze szereg znanych autorów — po pięć, sześć, siedem czy osiem. Płodnymi autorami byli także nieżyjący już Hałyna Hordasewycz i Roman Baczynśkyj. Wielu autorom wydawnictwo szło na rękę, częściowo lub całkowicie biorąc na siebie koszty poligraficzne. Chciałoby się wymienić choć kilka z głośnych wydań: „Legendy Lwowa” J. Wynnyczuka, „Bliskie i dalekie” Iryny Kałyneć, „Rycerze pióra i kieliszka” M. Petrenki, „Bojowy hopak” W. Pyłata, „Od początku świata. Ukraina w symbolach” M. Czumarnej (ta książka ukazała się w podwójnym nakładzie). Także dwukrotnie wychodziły „Zwiędłe liście” I. Franki (w języku ukraińskim i angielskim, w przekładach I. Tepłego), trzykrotnie dodrukowywano „Wołyń” U. Samczuka. Seria wydawnictw patriotycznych stanowi znaczną część dorobku wydawnictwa. Jest to przede wszystkim historia Ukrainy, tragedia Zakerzonia, temat OUN-UPA. Wśród wielu książek unikatowe wydanie „Fenomen Stepana Bandery” (dwukrotnie) J. Perepiczki, „O naszych wielkich duchem” M. Fellera, „Zamach” B. Stelmacha, „Księża Zakerzonia: kronika represji” (w jęz. ukr. i ang.) A. Putko-Stech, „UPA według świadectw niemieckich i sowieckich archiwów” W. Idźa (trzy nakłady) i inne. Wszystkie one wykonane są z miłością, która przekazywała się od wydawców do czytelników. Daleko poza granice Lwowa popłynęła sława wspaniałej serii „Liryka”, gdzie ujrzały już świat tomiki I. Franki, W. Symonenki, B. I. Antonycza, J. Płużnyka, O. Olesia, D. Falkiwśkiego, I. Kałynecia, B. Stelmacha, I. Pawluka oraz jeszcze kilku oryginalnych autorów. Nie każde wydawnictwo decyduje się na wydawanie książek ze świata muzyki, a „Spolom” postanowił poszukać siebie także tutaj. Pierwsze rezultaty — oryginalne wydania kolęd, śpiewniki dla dorosłych i dzieci, pieśni solowe I. Majczyka do wierszy B. I. Antonycza, oraz jeszcze jednej pary pobratymców — pieśni tragicznie zmarłego I. Biłozora i W. Iwasjuka do tekstów B. Stelmacha. „Spolom” wydobył z zapomnienia imię ukraińskiego Kanadyjczyka B. Wesołowśkiego, którego pieśni obecnie zyskują drugie, popularne brzmienie. A także książki z duchowego świata muzycznych pionierów M. Skoryka, I. Krych, badania O. Zełinśkiego, W. Kaminśkiego i innych autorów. Osobno należy zaznaczyć współpracę wydawnictwa z bibliotekami dziecięcymi, i to nie tylko obwodu lwowskiego, obowiązkowe przekazywanie części nakładu wydawnictw dziecięcych do domów dziecka, zwłaszcza na dzień Świętego Mikołaja czy na Wielkanoc. Według danych Książnicy Ukrainy, „Spolom” pod względem liczby wydań wszedł do dziesiątki najbardziej produktywnych wydawnictw Ukrainy. A lwowscy pisarze policzyli, że dziewięć na dziesięć ich książek wydrukowano właśnie tutaj. Na naszych oczach odbywało się stawanie się „Spolom” — od pierwszych kroków, od pokonywania niemal nieprzezwyciężalnych barier biurokratycznych do uznania i wsparcia, choć skarg od kierowników „Spolom” — współorganizatorów i współwłaścicieli dyrektora Ołeha Duka i redaktor naczelnej Hałyny Kapinis nie brakuje. Na wieczorze brzmiała pewność, że społeczeństwo i władza, szeroki ogół autorów i społeczeństwo będą coraz wyraźniej uświadamiać sobie znaczenie książki dla kształtowania i rozwoju samoświadomości narodu, zwłaszcza dzieci, młodzieży, że trudności będą pokonywane wspólnymi siłami i że na czytelników czekać będą jeszcze setki wspaniałych książek. Życzliwi wobec „Spolom” lwowscy pisarze postanowili powitać swoich wydawców zbiorem wesołych powitań, z dowcipnymi karykaturami na wydawców i autorów, z parodiami na nich, humoreskami, epigramami. Książkę tę wydało zaprzyjaźnione wydawnictwo „Liha-Pres” — do użytku „domowego”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ihor PAWŁIUK HISTORIA NAPISANA NAPRZÓD

MAMAJ Jesień. Wcześnie ciemnieje. W polu — widmo Mamaja. On umierać nie umie. On między piekłem a rajem. To śpiewa, to bije się, To śmieje się, to płacze, Jak zraniony ptak, Charakternik kozacki. Blizny na krzyż u niego. Siedmiostrunna szabla. Coś w nim od Boga, Coś w nim od kruka. A wkoło, na drzewach, Jednorazowe gniazda, Styropianowe lwy Mercedesami jeżdżą. On obcy temu światu. On silniejszy od niego. Jego gwiazda wciąż świeci Na nieśmiertelną drogę. I śmieją się ludzie, I karierę klepią. Ciemno. Wietrznie. Ślisko. W niebie widmo Mamaja. * * * Śnieg kopci. Będę lepić konia. Bo tania wolność bez powstania. I dawno niegolona ściernisko Kłuje, jak poskromiona miłość. A życie idzie szybciej, aniżeli czas, Ciężko przykładając się do szczęścia W tych światach, gdzie już nie ma nas, I w tych, gdzie wszystkim pobyć uda się. Przedeptam ścieżkę w śniegach. Tak całują martwych i skrzydlatych. Rozpoznam siebie we wrogach, Niby wina w rzekach niepoczętych. Co śmieszne, to trochę i straszne. To, co połamie się, nie gnie się. Może, czas życia dogoni, Spojrzy w oczy — i z powrotem wróci. Świat prosty-prosty taki, niby śnieg, I skomplikowany, no jak śnieżynka każda… Więc twarzą w zamarzniętym oknie Stanie, może, kwiat przydrożny. Knot świecy żyłą staje się I przy tym przezroczysty, przezroczysty… Śnieg kopci. I słyszy się mnie Naprzód napisana historia. OBJAWIENIE T. H. Szewczence Śpi zima na zielonym życie. A Ciebie zabrał pociąg szybki… My nie umiemy inaczej żyć! My nie chcemy śpiewać w chórze. Niby marzenie kiedyś, tak sumienie W czarne noce mi śpiewa… Jak zdejmują wieniec cierniowy — To boleśniejsze, niż zakładają. TWÓRCA I HETMAN Myślał hetman — wybiera los. Siwa czajka płakała w Dnieprze: Ukraina sprzedana za wolność, Ukraina kupiona za grosz. Myślał hetman. Lirnicy śpiewali. Tak uczuciowo umieją tylko ślepi. Na pożegnanie w usta całowali Pole, las i góry błękitne. Myślał hetman — wiara w nas jedyna: Zjednoczy koronę i buławę… Bóg także, on troszeczkę człowiek. On siedział i płakał w trawę. Hetman myślał. Koguty za rzeką Pieją, pieją smutno, jak wiatry. A topole chodzą za wodą, Rozpuściwszy warkocze-wieczory, Co spadają kozakom na rany Naręczem promieni świętych. Step — jak list do tureckiego sułtana, I kurhany — dusze wysokości. Cała Ziemia — niema, niby ruina, Gdzieś dla kogoś spada, jak gwiazda. Siwy hetman Bogu Ukrainy Łańcuchami łzy wycierał. CHRYSTUS Wiatr metra — zapach tunelu, Którym w wieczność dusze szopkowe lecą. Przyszedł Chrystus, jak na pustynię: Nie ukrzyżowali… Pośmiali się z niego. Usiedli. Jedzą. Władzę “rugają” ziemską i niebieską. Tłum ścisnął się w pięść i ucichł. Chrystusa po plecach poklepali delikatnie, szczerze, Pytając — za tych on, czy za tamtych… A on, kto zmęczył się od rewolucji, Podrzucił suchą gałązkę w stary ogień I zapytał, jak kiedyś Barabasza: Jak oni nazywają się? Bo on był cieślą. I gwoździe kwitły Z jego Dłoni. DO MUZY Czarnobylskich słucham słowików. Rodzinne poskramiam geny. A ty przecież pokochałaś wiersze moje Tak — niby nosisz dziecko ode mnie. Cóż, miła Muzo, Ja sam już wiersz Z rymem, rytmem boju. Ja tobie wierzę. Ty mi wierz. Niedługo nas będzie troje… PRAWO ŻYCIA Nasz duch drożeje, zdrożony. Ale nie Wy mi Sędzią. Ja mogę być zwyciężony Tylko prawami Życia. * * * A wzdłuż najdłuższej wody — Ognie najwyższe. Ścieżka losu — niby dym… Mój wiatr gwiżdże. Naskalne napisy oddają. Siwieją boleści. Lecz podnoszą się, jak rtęć, Potomkowie wolności. WIEŚ XXI. GŁĘBIA Stare światło Księżyca nad stawem. Idylla przyrody… nie ludzi… Dwóch pijaków… nieskoszona murawa. Obdarte dzieciaki gdzieniegdzie. Mój smutek, jak leśna droga, Niewidoczna z nieba do zimy. Patrzę na wszystko… Oczom moim wilgotno. I wiatr w piecu, jak krew, szumi. Nocna mgła na jezioro kładzie się. Głębia zasypia bez pieśni. Jedyny dziad, co znał jeszcze Czapajewa, W snach drzemliwych wspomnienia pasie. Wszyscy wolni tu — jak ryby na asfalcie. Nie ma ani klubu, ani wesołych świąt… Tylko czarnousty pop fałszywym altem Błogosławi siwych niemowląt. A w cerkwi lasu gniazda i ukrzyżowania, I stare schrony z Drugiej wojny. Siedzą w dziuplach widma ogoniaste I chrumkają pod dębem dziki. A z góry gwiazdy spadają, jak paschy Z wyszywanego krzyżykiem stołu. …Oto ona i jest — Ostatnia bajka I pierwsza prawda Martwej wsi. POD NIEBEM UKRAINY Zorianie Werbycz Cicho. Bardzo cicho na Ukrainie. Tylko wśród nocy gdzieniegdzie To pieśni pożegnalno-słowicze, To zielone jabłko spadnie. To szablowym śmiechem odezwie się Przodek z międzygwiezdnych stepów. Połowiecki koń wciąż pasie się, Ruski odszedł czy odleciał. Idzie kozak — spodnie szerokie. Idzie kozak… jak długo idzie kozak… Może, dlatego, że idzie po woli, Dlatego i powoli — Jak łza. Wszystko, co prawdziwe, w pieśń schowa, Wszystko, co rodzinne, w Pieśni pieśni. On nie żnie i nie sieje, tylko błąka się. Ledwie-ledwie duszę doniesie. Obok głów kołchozowych, dyrektorów, Merów, awanturniczych kułaków… Zaklinania importowanych motorów I milczenie dziwnych żurawi. Potem coś w nim, niby wichura… Niby bunt święconej wody. I cicho na Ukrainie. Bardzo cicho. Jak zawsze. PSYCHOTERAPIA Idę… Złoty piołun obok mojej drogi. Po prawej — szum rzeki, słony w końcu… W przejściowe czasy ani śmiechu i ani strachu. Orlich dusz nie ma, Wszyscy — jak portfele. Przejściowe czasy zawsze dla Ukrainy: To głód, to wojna, to budujemy komunizm… I rym, jak na złość, oto przyszedł “ruina”. I nie wiem, gdzie podziać się mnie. Wyjechać za granicę? Założyć pszczoły w głębi? Czy na wojnę pójść za wolność nie moją? Czy, może, w cieple zostać, przy żonie? Stolicy ja boję się. Tam dzika krzątanina i tłumna samotność. Tam głośno… A życie przecież w ciszy zaczęło się… Chociaż jedną twarz znaleźć pośród setki Takich, jak w UFO. Chociaż… chociaż… chociaż… Mój świat zawsze ze mną. I cała ta świecidełka, co z zewnątrz, — tylko gra. Mnie interesuje bardziej wojna mnie ze mną I szum Dniepru. No zaświaty jeszcze… Po co krzywić duszę? Czy jest tam coś, nie ma?.. Umrę — niby urodziłem się… W piekielnym kotle żuć rajskie gruszki, Czy wiśnie od biedy. Tak-oto idę i idę… Nie pierwszy, nie ostatni… Kim byłem i co zrobiłem — Wyjaśni się później. A teraz by mi zdobyć się na powstanie… Jak delikatny, delikatny, jak nóż… ZIMA. ŚWIĘTO Zagrzmiało w górze. Zaiskrzyło. Zakutało wiatrem. Zadrżała łza, Niby Boży uśmiech, mi. Ja do siebie biegnę, Zadyszany, — Śniegiem — po świecie. Duchy przodków, jak ryby, W jasnej lecą głębi. A ten śnieg złoty — Wieczny popiół spalonego świątyni. A ten grzmot młody — Przestraszona delikatność chmurek. Odzywają się złotem Lampy wolframowe. Nowy rok. Pachnie igliwiem i skórką mandarynek. Bizantyjskie motywy Leżą za rozstajami okien. A za nimi piszczy Zachmurzone spojrzenie wołchwa. Oto i wszystkie ciasta... Miłe dzieci, żona z mężem, Biała cerkiew, wrony... I biała świąteczna trawa. Tylko nitka czerwona Czyjegoś sierocego losu W świątecznym bezczasie Spiralnie spadnie na ręcznik. I westchną buntownicy, I przeżegnają się wiedźmy powoli. I nadpękniętym dzwonem Odezwie się Początek struny. Od ziemskiego ciążenia Otrzepią się dusze ubogie. Jasne święto na świecie. Świta. Gwiazdzy świeca. Siwym niebem do serca Zasiane Czarne Drogi. My wychodzimy na górę, żeby Białą Drogę Zacząć.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

— TERAZ I W PRZYSZŁOŚCI

Jest tu wiele znanych nazwisk, tylko imiona już inne. Bo nowe pokolenie pewnie zadeklarowało się jako integralna szlachetna siła. Niedoskonałość polityków zwyciężyli artyści — obecni wychowankowie kilku akademii Kijowa, Lwowa i Charkowa, gdzie utalentowaną młodzież uczą sztuk pięknych i architektury, a co najważniejsze — wewnętrznej wolności. 90-lecie Jedności Ukrainy młodzi twórcy uczcili po swojemu: w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, w galerii sztuki imienia Oleny Zamostian otworzyli wspólną wystawę i nazwali ją „Razem”. Ten pierwszy samodzielnie zrealizowany projekt artystyczny Anastasii Melnyk, studentki drugiego roku, przyszłej politolog, świadczy o tym, że nauki i technologie społeczne w obecnej „Mohylance” wykładają naprawdę głęboko. Honorowy rektor akademii Wiaczesław Briuchowecki, który skromnie stał w studenckim gronie na otwarciu wystawy, był zadowolony. Sprawa jego życia nabiera siły i mocnego rozkwitu. Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Rzeźba, malarstwo, grafika — 76 dzieł lwowian, charkowian i kijowian reprezentuje pracownie naszych wybitnych twórców, których za życia nazywamy klasykami. Wszakże nie zobaczy się tu epigoństwa, a jedynie szczery hołd dla szkoły artystycznej, niestety już utraconej w wielu krajach świata. Akademicy, choć nie byli tego dnia na prezentacji wystawy i wydanego jej katalogu, ale z twórczych dedykacji od swoich uczniów mogą śmiało się cieszyć. W hojne, bogate dusze zasiali oni ziarna wysokiego rzemiosła, Anastasia Melnyk, kuratorka projektu. Hanna Furs. „Los. Halszka Hulewiczówna”, które daje utalentowanej osobowości skrzydlatą wolność do samowyrażenia. I młodzież wyraziła na tej wystawie swój stosunek do przeszłości, teraźniejszości i przyszłości nawet samą ekspozycją wybranych dzieł. Oni już wyrośli z naszych nudnych pouczeń i przyswoili kazania o historycznych lekcjach przeszłości. I, w odróżnieniu od nas, nie afiszują świętych dla nich wydarzeń i pojęć. To pokolenie nie jest tak wielomówne i bardziej konkretne. Poglądy na świat wykładają, nie narzucając, ale i nie ukrywając. Oni są ludźmi czynu i tym przypominają swoich dawnych rówieśników, którzy własnym wyborem stali pod Krutami… Życiodajne przejawy twórcze na młodzieżowej wystawie w galerii Akademii Kijowsko-Mohylańskiej świadczą, że w sferze ducha, dokąd przeniosła się ta nieprzejednana walka o przyszłość Ukrainy i jej narodu, obecna młodzież nastawiona jest tylko na zwycięstwo. Ona nie pozwala zniszczyć siebie, bo już mocno stanęła na skrzydło. Ekspozycji nie dzielono według zasady geograficznej. A wcześniejsza skrupulatna selekcja według jednego, jedynego kryterium — wysokiej wolności twórczej — pozwoliła odtworzyć tu nową historyczną, Ołeksandr Steszyn. „Czytanie Ewangelii”, istotę. Nie regiony, które wyszły swego czasu spod władzy imperiów Rosyjskiego i Austro-Węgierskiego, a już integralna Ukraina, która wchłonęła genetycznie i tragiczne, i piękne romantyczne losy poprzedników, dzisiaj zmusza do trzeźwej oceny współczesności. Wszak każdy dzisiejszy dzień — to fundament przyszłości. Jehor Zihura. „Harmonia”. Kostiantyn Aleninski. „Ostatnie Boże Narodzenie Krutianców”. W żadnej epoce żaden tyran nie zdołał anulować miłości i rozdzielić uniwersalnej jedności mężczyzny i kobiety. Młodzi rzeźbiarze (a nikt z uczestników wystawy „Razem”, zdaje się, nie osiągnął jeszcze wieku Jezusa Chrystusa) interpretują wieczny temat własną wizją namiętności, kiedy z Kochania rodzi się Miłość. W zmianie pokoleń, aż od czasów scytyjskich lub czasów kultury trypolskiej bogiń płodności, młodzi artyści nieustannie prowadzą temat ciągłości i tym potwierdzają nieuchronny finał współczesnego politycznego nieładu. Malarze przeważnie kładą akcent na pozytywie, który już wszedł w nasz byt pomimo ekonomicznych pułapek. Modlitwa weszła w życie współczesnej rodziny; odnowiono klasztory, gdzie stopniowo nabywają, Maksym Demczenko. „Punkt podparcia”. Hlib Masalitin. „Marzec”, duchowej siły przyszli święci starcy; a ostatnie Boże Narodzenie Krutianców — ostatnie także dlatego, że obecna młodzież nie pozwoli na powtórzenie tragedii. Tak jak tej, jeszcze dawniejszej, która wydarzyła się w Baturynie. Oni dopuszczają nas do wewnętrznego świata swoich poszukiwań, abyśmy prześledzili tok myśli: realna, modlitewnie zebrana w pozę embrionalną ludzka postać stopniowo przekształca się w znak — tak uczą widza rozumieć sztukę abstrakcyjną. A na ścianach obok — soczysty przepych klasycznego malarstwa, i lekkość impresjonizmu, i słynne lwowskie witraże, i doskonały brąz, i nieoczekiwane przedstawienie owada, w którym dostrzegasz człowieka, i… wyjątek w technice autorskiej: grafika, która boleśnie rani. Wypalone do rdzenia pnia drzewo pośrodku spalonego pola, a nieco niżej — odwrócone przedstawienie żywych drzew; wszystko to wisi w przestrzeni galerii na przezroczystej płaszczyźnie, jak fragment z „Ojcze nasz” — „…jako w niebie, tak i na ziemi”. Tę doskonałość przyrody, która wciąż istnieje w niebie i której projekcję na ziemi odczuła i odtworzyła młoda artystka, musimy maksymalnie przywrócić, odnowić. Wszak punkt odniesienia żywego świata, który dostał się pokoleniu, którego dzieciństwo naznaczone jest gwiazdą Piołun, musi być lepszy. Wszyscy, którzy tak czy inaczej nie zdołali przeciwstawić się niszczeniu przyrody (szczególnie widać to w Kijowie), jeszcze mogą częściowo się zrehabilitować, zmniejszając w świecie zło. Jesteśmy szczęśliwi, że oni wśród nas są — utalentowani, dobrzy, niezawodni, którzy potrafią balansować — rzeźbiarsko i samoironicznie — na jednej nodze. Ale w duchu, w sztuce młodzi artyści „Razem” nieugięcie stoją na swoim, jak obecne Anioły Światła. Otwarcie wystawy. Z tyłu płótno „Mimikra” Jurija Dzendrowskiego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Z BABCINEJ SKRZYNI

W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy działa wiele programów, przeznaczonych dla różnych kategorii wiekowych. W ramach programu „Szkoła wiedzy o narodzie” niedawno odbyła się prezentacja wystawy „Ukraiński kostium w czasie i przestrzeni” — wspólny projekt muzeum oraz Kijowskiego Kolegium Przemysłu Lekkiego. Studenci wykazują się w różnych dziedzinach designu — artystycznym malowaniu tkanin, hafcie, koralikarstwie, tworzeniu elementów dekoracji wnętrz, papieroplastyce, wytwarzaniu różnorodnych lalek itp. Zdjęcie Nadiji Kyrjan. Nadija KYRJAN. W centrum kompozycji wystawy znajdują się unikalne ukraińskie stroje, ręczniki, chusty z różnych regionów Ukrainy, które są wzorem ludowego rozumienia piękna i harmonii. Obok — prace studentów kolegium: wyhaftowane kupony męskich i damskich koszul, wykwintne nakrycia głowy, obuwie, kolekcje „Barwy życia” Liliji Slusar, „Wołynianeczka” Oksany Darczyk, „Pieśń mojej duszy” Nataliji Bibikowej, „Księżycowa noc” Nataliji Danyłowej, „Wieczornice” Ołeny Krasilnik. Wystawę otworzyła Rajisa Sennikowa, zastępca dyrektora muzeum ds. pracy naukowo-oświatowej: „Ta wystawa dowodzi, że młodzież kontynuuje ludowe tradycje, dodaje własną wizję, fantazję i tworzy unikalne wyroby. To już nie pierwsza nasza współpraca z kolegium, zaprezentowane tu eksponaty to niewielka część tego, co stworzyli studenci. Na wydarzenie przybyło wielu studentów na czele z kierownikiem projektu Olgą Fiłonenko, wykładowcami i dyrektorem”. Olga Anatolijiwna opowiedziała, że projekt zapoczątkowano w 2004 roku, stale się on rozszerza. Centrum „Ukraiński kostium” współpracuje z Ministerstwem Kultury i Turystyki Ukrainy, Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” im. T. Szewczenki, muzeami. Mykoła Szewerun, dyrektor kolegium, jest zachwycony swoimi wychowankami: „Kiedy wszedłem do muzeum i zobaczyłem Bożonarodzeniową szopkę, wykonaną w technice papieroplastyki, byłem pod wrażeniem, a jeszcze bardziej, gdy dowiedziałem się, że to praca naszych uczniów. Jesteśmy wdzięczni pracownikom muzeum, że dali nam możliwość pokazania naszej sztuki”. Borys Ławreniuk, przewodniczący rady koordynacyjnej dyrektorów wyższych uczelni I—II stopnia akredytacji, powiedział, że wśród pięćdziesięciu placówek oświatowych, w których kształcą się dziesiątki tysięcy studentów, to kolegium jest jednym z najlepszych. Tutaj wiele robi się dla wsparcia młodzieży. I ci 15-18-letni chłopcy i dziewczęta tworzą takie piękno. Jestem pewien, że Ukraina będzie tak piękna, jak oni. Najciekawszym punktem prezentacji było teatralizowane widowisko — pokaz modeli przez studentów, któremu towarzyszył liryczny komentarz prowadzącej Nasti Chodiakowej. Pokaz rozpoczął się od kolekcji Nataliji Łykowej „Tajemnicza nieznajoma”. Dalej — kolekcja Niny Nosar „Zew gór”, którą dziewczęta zaprezentowały pod zagrzewające do walki pieśni Rusłany. Cytatem z utworu I. Neczuja-Łewyckiego „Rodzina Kajdaszów” opatrzona była kolekcja odzieży o tym samym tytule autorstwa Ołeny Karpyszynoj; fragmentem „Pieśni leśnej” Łesi Ukrainki — „Leśna rusałka” Antoniny Stefanczuk, opowieścią o święcie Iwana Kupały — „Kupałowa noc” Ołeksandry Szapowałowej. Wiktorija Pawłowa zaprezentowała wątek „Dziewczyna-marzenie”, Anna Jemieljancewa — „Od zachodu do wschodu”, Natalija Bibikowa — „Persja po ukraińsku”. Jedne z najciekawszych to kolekcje „Skrzynia narzeczonej” oraz „Koło czasu” Kateryny i Oksany Mołczanowych. W pierwszej kompozycji wysportowani chłopcy wynoszą starą babciną skrzynię, otwierają ją, wyjmują ślubną odzież narzeczonej, druhen, gości itp. Dziewczęta prezentują odzież. W drugiej — dziewczęta i chłopcy toczą „koło czasu”, w ich odzieży głównym elementem jest koło, symbol nieskończoności życia, jego ciągłego odnawiania. Błyskotliwe widowisko zachwyciło przemyślanym pięknem, syntezą najróżniejszych sztuk: literatury pięknej, kunsztu recytatorskiego, elementów baletu, muzyki, haftu, plecionkarstwa. O swojej pasji opowiedziała studentka Wałentyna Kowałenko z Selyszcza w rejonie barysziwskim na Kijowszczyźnie, która uczy się na wydziale zaocznym. Miłość do haftowania odziedziczyła po mamie. Zaprezentowane na wystawie jej wyrafinowane prace to haft na markizecie: „Wyszywając koszulę, wykorzystuję cztery—pięć technik na jednym wyrobie. Na tej koszuli, na przykład, są elementy „kurzy bród”, „słowicze oczka”, ścieg płaski, wycinanie”. Siostry Wiktorija i Inna Czernenko z Dniepropetrowska również pasjonują się haftowaniem koszul. Uczyć się w tym kolegium dziewczętom bardzo się podoba. Zresztą komu nie spodobałoby się takie piękno!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

DZIEWIĄTY SIĘ ODBYŁ!

31 stycznia we wszystkich centrach obwodowych, a także w Kijowie, Sewastopolu i Symferopolu odbył się końcowy etap IX Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka. Wszyscy zwycięzcy i laureaci jego poprzedniego etapu (uczniowie szkół, studenci oraz uczniowie szkół zawodowych) zostali wyróżnieni nagrodami mecenasów oraz odpowiednimi dyplomami z podpisami ministra oświaty i nauki Ukrainy Iwana Wakarczuka oraz prezesa Ligi Ukraińskich Mecenasów Wołodymyra Zahorija. 5 lutego o godz. 15.00 w Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela pod adresem ul. Wołodymyrska 57 odbędzie się nagrodzenie zwycięzców III (miejskiego) etapu IX Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka. Informacje pod numerem telefonu: 486-53-78 Służba Prasowa Ligi Ukraińskich Mecenasów Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZuLHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Nina HNATIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301205 Nakład w lutym — 28800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywny, na 3 miesiące — 12,36 hrywny, na 6 miesięcy — 23,42 hrywny. 0 9 0 0 5 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Świadectwo rejestracyjne KW № 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Redaktor prowadzący Ljubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Oleksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwsza zastępczyni redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn