Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

Generał rewolucji Iwan KATERYŃCZUK: „Milicja musi służyć narodowi”

Слово Просвіти, №05 за 2014 рік

Generał Iwan Katerynczuk za poprzedniej władzy był naczelnikiem milicji obwodowej na Czernihowszczyźnie. Po przyjściu obecnej władzy bez wahania podał się do dymisji. W czasie Euromajdanu stanął po stronie narodu, opozycji. Obecnie jest członkiem komitetu wykonawczego obwodowej Rady Narodowej. Pod koniec stycznia, w dniach gorącego starcia Majdanu z władzą, generał robił wszystko, by nie dopuścić do krwawych scenariuszy. I jego słowo było autorytatywne dla wszystkich: zarówno dla Majdanu, jak i dla milicji. No, a o miejscowych tak zwanych „tituszkach” nawet nie warto wspominać: na wiecu narodowym w centrum Czernihowa chłopcy z Samoobrony Majdanu szybko i spokojnie uspokoili kilku „pobudzonych”. Spotkać się z Iwanem Petrowyczem nie jest łatwo: czas członka komitetu wykonawczego Rady Narodowej jest rozpisany co do minuty. W tym grafiku są też 12-godzinne nocne dyżury na obwodowym Euromajdanie przy -26 stopniach. Spotkaliśmy się w przytulnym Centrum Kulturalno-Artystycznym „Intermezzo”. Omawialiśmy tematy globalne: życie społeczno-polityczne w państwie, jego struktury władzy, w szczególności organy ścigania. Nakreśliliśmy bardzo poważne problemy, a co najważniejsze — drogi ich rozwiązania. Rozmówca, który jest również kandydatem nauk prawnych, docentem filii stołecznej akademii w Czernihowie, ma wiele do powiedzenia na ten temat. — Iwanie Petrowyczu, zacznijmy od „milicyjnego dossier” na Pana temat. Oto informacja na stronie Związku Generałów Organów Spraw Wewnętrznych Ukrainy: „Iwan Katerynczuk. Urodzony 4 maja 1961 roku we wsi Stari Kuty w rejonie kosowskim obwodu iwanofrankiwskiego, w wielodzietnej rodzinie kołchoźników. Pracę zawodową rozpoczął w 1976 roku jako robotnik w kombinacie drzewnym w Kutach, jednocześnie ucząc się w wieczorowej szkole średniej. Od maja 1979 roku do października 1981 roku odbywał służbę zasadniczą w Siłach Zbrojnych ZSRR”. Proszę powiedzieć, jak wiejski chłopak z prostej rodziny został generałem? — Naprawdę pochodzę z biednej chłopskiej rodziny, w której dopiero pod koniec roku czekano na jakąś wypłatę za dniówki. Dlatego od małego wiem, czym jest praca na roli. A gdybym nie odbył służby wojskowej, nie poszedłbym do organów spraw wewnętrznych. Tutaj zdobyłem najpierw średnie wykształcenie specjalistyczne, potem wyższe — ukończyłem Akademię Spraw Wewnętrznych w Kijowie. Służyłem w organach na Krymie, w obwodach iwanofrankiwskim, połtawskim, dniepropetrowskim. W 2003 roku Wasyl Ołeksandrowycz Kułida, ówczesny naczelnik Zarządu MSW w obwodzie czernihowskim, zaprosił mnie tutaj. Poznaliśmy się w 1996 roku w Budapeszcie, gdzie razem kończyliśmy Europejską Akademię FBI. Już ponad 10 lat jestem w Czernihowie. Byłem zastępcą, pierwszym zastępcą, a w latach 2008—2009 — naczelnikiem Zarządu MSW obwodu. — Był Pan wśród pierwszych, którzy wraz z rodziną Jurija Łucenki witali go po wyjściu z kolonii karnej w Makoszynie na Czernihowszczyźnie. — Byłem naczelnikiem milicji obwodowej za ministra J. Łucenki i widziałem, że Jurij Witalijowycz chce reformować ten system dla dobra ludzi. Nie pozwolili mu na to w swoim czasie Juszczenko, stanowisko ówczesnego Prokuratora Generalnego Ukrainy oraz inne okoliczności. Ale widziałem starania ministra, by milicja stała się bliższa narodowi, i wspierałem go. Byłem głęboko oburzony, gdy pociągnięto go do odpowiedzialności karnej. Kilka razy byłem na procesie Łucenki, utrzymywałem kontakty z jego rodziną, bratem Serhijem. Dlatego uważałem, że muszę tam być w momencie wyjścia Jurija Witalijowycza na wolność. — Jak dokładnie należy reformować ukraińską milicję? — Przypomnę znaną formułę, że sytuacja rewolucyjna to taka, w której doły nie mogą żyć po staremu, a góry nie chcą. Doły nie mogą żyć tak, jak jest obecnie. Doły, czyli naród, pragną przyłączyć się do wartości europejskich. Władza również to głosiła. Ale w ostatniej chwili wycofała się z tego kursu. Zaczął się Majdan. I zamiast wyjść do ludzi, porozmawiać z nimi, władza brutalnie rozpędza studentów w nocy 30 listopada, twierdząc, że byli tam prowokatorzy. To kłamstwo. 29 listopada byłem na Majdanie, widziałem, kto tam był. I oto nad ranem ludzi na Majdanie brutalnie rozpędzają przy pomocy organów ścigania. Jak naród miał reagować? Przy tym do tej pory nikt nie przeprosił ludzi, nikt za to nie został ukarany. Potem były nowe ataki na Majdan, ulica Hruszewskiego. — I wszędzie władza wykorzystuje organy ścigania. — Te organy do dziś zbudowane są na wzór radziecki. Jak na razie próby reform nie przyniosły rezultatu. Ale władza nie chce reform, bo te organy — żeby nikogo z uczciwych pracowników nie obrazić — są strażnikiem reżimu. Dzisiaj do Kijowa ściągnięto ogromne siły milicji. Co one robią? Nie chronią narodu, a ochraniają władzę przed narodem. Brutalne traktowanie ludzi. Mówią mi: a co ma robić milicja, kiedy rzucają w nich „koktajlami Mołotowa”? Nigdy nie wspierałem radykałów, ale nie mogę teraz potępiać, bo doprowadzono ich do takiego stanu. Istnieją jasne instrukcje stosowania środków specjalnych. Granatu hukowo-błyskowego nie powinno się rzucać bliżej niż 2 metry od ludzi. Gumowymi kulami lub takimi, które je zastępują, powinno się strzelać ze specjalnego urządzenia z odległości nie mniejszej niż 40 metrów od ludzi. I strzelać można tylko w dolne kończyny, nawet poniżej kolana. A strzelanie celowane w ogóle nie powinno mieć miejsca. Armatek wodnych, zgodnie z konwencją o prawach człowieka, nie można stosować przy temperaturze poniżej +4 stopni. To, co opowiada milicja, jakoby na Hruszewskiego armatkami wodnymi gasili pożar, to kłamstwo. Jestem profesjonalistą i widziałem, jak dokładnie „gasili pożar”. W jakim polu prawnym znajdują się ludzie i milicja? Ludzie wyrażają swoją wolę, kiedy władza ich nie słyszy, kiedy zaczyna uważać ich za bydło. I ludzie nie mogą reagować inaczej. Milicja zaś pracuje w polu prawnym i nie powinna wychodzić poza jego granice, nie ma prawa bić ludzi, a siłę powinna stosować tylko wobec przestępców. Dlaczego władza do dzisiaj nikogo nie pociągnęła do odpowiedzialności za bicie ludzi? Ograniczają się do kozłów ofiarnych: Popow, Siwkowicz, Koriak… Zgodnie z ustawą o milicji, jest ona podporządkowana bezpośrednio ministrowi spraw wewnętrznych. Oczywiście, także takie jednostki specjalne jak „Berkut”, który w ogóle nazywa się — rezerwa ministra spraw wewnętrznych. I tylko minister ma prawo wydać rozkaz temu samemu Koriakowi na użycie „Berkutu”. — Czyli Koriak, w tamtym momencie naczelnik milicji stolicy, nie mógł sam wydać rozkazu „Berkutowi” na rozpędzenie Majdanu? — Oczywiście. I to wszystko rozmowy o Popowie, Siwkowiczu, Koriaku… Tylko minister wydaje rozkaz, a pod jego nieobecność — zastępca ministra. Jestem bardziej niż przekonany, że rozkaz Koriakowi wydał minister Zacharczenko. W milicji przepracowałem 28 lat, od sierżanta do generała, i boli mnie, że dzisiaj zrobiono z niej jakąś żandarmską ekipę. — Jakimi więc powinny być organy ścigania w demokratycznym, praworządnym państwie? — Niemożliwe jest zreformowanie milicji bez reform wszystkich innych organów ścigania, bo to jest ze sobą powiązane. U nas tych organów jest dużo i często dublują one swoje funkcje. Reformy są niemożliwe bez odnowienia bazy legislacyjnej. Potrzebne są ustawy, które uniemożliwiłyby wykorzystywanie milicji i innych organów do tego, do czego wykorzystuje się je obecnie. Kolejny problem: przychodzi kolejna nowa władza i od razu zmienia kierownictwo milicji w terenie, w obwodach. Prokuratura Generalna jakoś próbuje chronić swoich pracowników. Do ustawy o prokuraturze wprowadzono zapis, że pracownicy prokuratury podpisują kontrakt na 5 lat i znajduje się tam wyczerpująca lista przyczyn, z jakich można ich zwolnić. Musimy zalegalizować te kwestie we wszystkich służbach specjalnych. A póki co, kierownicy jednostek milicyjnych są zakładnikami systemu. Chociaż oni również powinni zawierać kontrakt z państwem. Kontynuując temat reform w organach. Oto reformują prokuraturę. Ale ona wciąż może „wtrącać się” wszędzie. A prokuraturze należy pozostawić jedynie kontrolę nad praworządnością podczas prowadzenia spraw karnych i przeprowadzania działalności operacyjno-śledczej. I jeszcze — popieranie oskarżenia państwowego w sądach. To wszystko. Śledztwo należy odebrać prokuraturze, bo nie może kontrolować sam siebie ten, kto prowadzi dochodzenie. Służba Bezpieczeństwa Ukrainy powinna zajmować się wyłącznie kwestiami bezpieczeństwa zewnętrznego. Dawno już trzeba stworzyć jednolitą strukturę śledczą państwa nie przy Prokuraturze Generalnej, nie przy milicji, a jednolitą pionową strukturę, tak jak MSW. — Bolesny obecnie temat — jednostki specjalne, „Berkut” i inne, jest ich niemało. — U nas do tej pory nie ma ustawy o jednostkach specjalnych. I potrzebna jest osobna pionowa struktura, niech to nazywa się, na przykład, Departament Operacji Siłowych. Milicję warto podzielić na państwową i municypalną. W ogólnopaństwowej powinny być jednostki dochodzeniowo-śledcze, walki z przestępczością zorganizowaną, narkotykami, handlem ludźmi. Czyli to milicja kryminalna. A municypalna powinna być w terenie i podlegać władzom lokalnym. — Które obecnie po prostu nie mają środków na jej utrzymanie. — Dlatego też musi nastąpić radykalnie inne formowanie budżetu — z dołu do góry, tak jak jest to w wielu krajach europejskich. Na miejscu, w radzie miejskiej, lepiej widać, ilu funkcjonariuszy jest tutaj potrzebnych. I kierownika milicji municypalnej powinien mianować nie osobiście mer, a komitet wykonawczy, jeszcze lepiej — sesja rady miejskiej. Kolejna propozycja — stworzenie specjalnego organu państwowego, który będzie walczył z korupcją w wyższych szczeblach władzy. I on powinien podlegać nie prezydentowi, a parlamentowi. U nas kilka służb zajmuje się wywiadem. Po co to dublowanie? — Wśród obecnych propozycji Jurija Łucenki jest też totalne oczyszczenie milicji, swoista lustracja. Zwolnienie wszystkich i ponowne przyjęcie do służby tylko najgodniejszych, resztę — wymienić. Radykalny środek? — Milicję trzeba poddać lustracji. Ale jeśli nie stworzy się nowego ustawodawstwa, będzie dokładnie to samo. — Czy człowiek czuje się chroniony przez państwo w osobie jego organów ścigania? Pytanie retoryczne. Zwłaszcza jeśli dotrzeć do „dołów”: na wsiach ludzie, szczególnie starsi, — to po prostu bezbronne ofiary złodziei, rabusiów. — A czemu się dziwić? Zgodnie z normą, dzielnicowy inspektor ma obsługiwać na wsi nie więcej niż 3 tysiące mieszkańców. U nas zaś jeden dzielnicowy na 5—6 wsi… I żałosne zaopatrzenie materiałowo-techniczne. Przecież finansowanie idzie z góry i do dołów nie dociera nic. Dlatego tym bardziej trzeba mówić o stworzeniu lokalnej milicji municypalnej z należytym finansowaniem. — Kolejny temat naszej rozmowy — korupcja, skorumpowane społeczeństwo. Organy ścigania — część tego społeczeństwa, ale bardzo smutne jest to, że skorumpowane są właśnie struktury, które powołane są do stania na straży prawa i sprawiedliwości. Pan się z tym zetknął osobiście, z tą „pionową strukturą haraczy”, kiedy przeszedł Pan na emeryturę jako generał w wieku 49 lat. — Kilka miesięcy po przejściu na emeryturę zwrócili się do mnie pewni ludzie z propozycją pracy na odpowiedzialnym stanowisku — kierownika obwodowego przedsiębiorstwa państwowego, w jednym z systemów państwowych. Ale, mówią, trzeba pojechać na rozmowę kwalifikacyjną do stolicy do naszego głównego zarządu. Tam prowadzą mnie do jakiegoś dziesiątego pomocnika kierownika głównego zarządu. I ten mówi, że trzeba będzie płacić „składki profesjonalne”: za to, że mnie przyjmą na stanowisko, mam zapłacić 50 tysięcy dolarów. I co miesiąc również wnosić bardzo dużą sumę. Skąd ten „taryfikator”? Mówią mi: ta instytucja zarobiła w ciągu roku 12 milionów hrywien, wydając licencje przedsiębiorcom. Oto w głównym zarządzie policzyli, że taką samą sumę można „wydobyć” dodatkowo, dlatego mam wozić z tego daninę. Powiedziałem urzędnikowi: gdybym nie był tak tolerancyjnym człowiekiem, to obiłbym wam twarz po prostu tutaj. On nawet się nie przestraszył, po prostu się uśmiechnął. — Wiem, proponowano Panu powrót do organów spraw wewnętrznych. — Proponowano. Jeśli zapłacę „składkę” — 500—600 tysięcy dolarów za mianowanie na stanowisko naczelnika obwodowej milicji w którymś z regionów. Odpowiedziałem na to: „Nie płaciłem Łucence za to, że zostałem naczelnikiem obwodowego zarządu MSW, nie woziłem mu pieniędzy. I nigdy nie obkładałem „daniną” swoich podwładnych czy biznesmenów”. A tutaj — „składka” i comiesięczna „danina”, żeby utrzymać się na stanowisku. Dzisiaj tak jest na całej Ukrainie. Dlaczego istnieje ten zalegalizowany haracz? Bo ta gałąź władzy jest maksymalnie scentralizowana. Nie wątpię w profesjonalizm moich kolegów z Ługańska, Doniecka, Charkowa. Ale dlaczego właśnie ich rozstawiono po całej Ukrainie? Nieźle znam historię: władza okupacyjna, zagarnąwszy jakiś kraj, natychmiast stawiała w terenie swoich namiestników. Mam takie wrażenie, że władza okupacyjna wszędzie rozstawia tych, którzy są gotowi sprzedać wszystko, w tym także Ojczyznę. Rozmawiał Petro ANTONENKO

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn