Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

«Wzwyżę żytem skraj strofy…» (kilka akcentów do portretu twórczego)

Слово Просвіти, №05 за 2017 рік

Był teraz bogaty w myśli, tylko pragnień już nie miał. Chociaż… Pozostało mu ostatnie pragnienie: choć na chwilę potrzymać w rękach wydaną, pachnącą farbą książkę „Armia bez państwa”… — Przyszli do pana — weszła do pokoju służąca. I na zdziwione spojrzenie Borowca dodała: — Nie przedstawił się. Siwego, chudego mężczyzny, który stanął na progu, Taras Dmytrowycz, choć jak się wysilał, nie poznał. Tylko oczy coś mu przypominały, szare z zielonkawym odcieniem patrzyły z głębi dziesięcioleci — i niewiarygodne domysły, chwiejne i niepewne, jak igła ukłuły. — Nie poznał pan, druhu atamanie — głos był ten sam, dobrze zapamiętany, i zbiegał się z tym niepewnym domysłem. — To ja, Hryhorij… — Z tamtego świata?! — Borowiec chciał wykrzyknąć, ale tylko jęknął i szarpnął się, by wstać, nagle zapominając o swoim kalectwie. — Całe życie chciałem się z panem spotkać — gość zrobił kilka kroków i, schyliwszy się, objął Borowca na wózku. — Musiałem przeprosić pana za kłamstwo. — Jak? Jakie? — raczej wykrztusił, niż wypowiedział Borowiec. — Wysyłał mnie pan jako przedstawiciela Ukraińskiej Gwardii Narodowej na Polesie, w rejon Prypeci. Ale nasi desantowcy za każdym razem ledwo lądowali ze spadochronami, a już wpadali w sowieckie łapy. Zrozumiałem, że zdrajca jest między nami, więc wszcząłem mistyfikację z własnym pogrzebem. — I ktoż on… między nami? — cudem wracały dawne niepokoje, a Taras Dmytrowycz pospiesznie, wręcz panicznie, szukał w pamięci tych, którzy są do tego zdolni, szukał jak w komórce, do której dawno już nie zaglądał i nie od razu mógł sobie przypomnieć, gdzie i kiedy co kładł. — Nie wysilaj pamięci — pokiwał głową Hryhorij. — Kret w rzeczywistości nie był nasz. Teraz Borowiec tylko milcząc patrzył na gościa, choć od nowiny, jeszcze nie w całości wypowiedzianej, w skroniach cieniutkie dzwoneczki zaczęły dzwonić. — Kretem był Anglik Kim Philby, który koordynował brytyjski i amerykański wywiad. A w rzeczywistości dawno był zwerbowany przez Sowietów. I za każdym razem, gdy zrzucali naszych chłopców… Iwanowi Korsakowi na krytykę literacką nie sposób narzekać. Jewhen Swerstiuk, mówiąc o książce „Imiona twoje, Ukraino”, położył nacisk na aspekt historyczny: „Książka znanego literata z Wołynia Iwana Korsaka zwraca nas twarzą do postaci ukraińskiej historii i kultury, przemilczanych lub zapomnianych. I to dobra książka”. Vytautas Jogėla, doktor nauk historycznych, profesor (Wilno): „Historyczno-przygodowa powieść »KARŪNOS DEIMANTO PASLAPTIS« (»Sekrety królewskiego diamentu«) ukraińskiego pisarza Iwana Korsaka jest dobrym przykładem dla naszych pisarzy, a także i czytelników… Autor, doskonale znając historię swojego państwa, zaznajamia z nią czytelnika, umie podać wyśmienity kontekst historyczny. Ręka obdarzonego pisarza niepostrzeżenie prowadzi nas przez różne okresy historycznych batalii”. Mychajło Słaboszpycki zaznaczał: „Dla Iwana Korsaka każdy fakt historyczny jest na wagę złota. Oprócz tego Iwan Korsak ma to, czego nie mają wielu innych, którzy drżą nad kunstkamerami, gdzie zebrane są fakty. On umie pisać, doskonale umie pisać, ma swoją intonację, plastykę, umie w ogóle pomysłowo zbudować swoją opowieść”. Profesor Eugeniusz Wilkowski (Rzeczpospolita Polska) o powieści Iwana Korsaka „Dzieci Jafeta”, gdzie w centrum opowieści jest Wiaczesław Łypynski, wypowiedział się tak: „To ambitna praca o wydarzeniach historycznych z odwołaniem do dokumentów, z dobrym i żywym prowadzeniem narracji, której właściwy jest kunszt literacki, ale przede wszystkim — głębokie oddanie sprawie narodowej”. Sądzę, że dla pisarzy szczególnym tematem są postacie na pograniczu kultur. Iwan Korsak szczególnie starannie opracowuje tę niełatwą tematykę. Jego Mikłucho-Makłaj jeszcze wyraźniej rysuje się jako działacz ukraiński, rosyjski, australijski i nowogwinejski… Petro SOROKA Jak samolot, mam czarną skrzynkę, W niej — wszystko, od „hej!” do „oj!” i „och!” Ją kiedyś — strona po stronie – Ktoś przeczyta. Chciałoby się, żeby Bóg. M. Pasicznyk Mychajło Pasicznyk pracuje w literaturze nie od dziesięcioleci, a jego twórczość nie przechodzi bez uwagi szerokiego grona czytelników oraz profesjonalnych literatów, w jego dorobku są dziesiątki wydanych książek, pisali o nim znani krytycy i pisarze: M. Suchowecki, prof. P. Biłous, M. Maczkiwski, M. Słaboszpycki. „M. Pasicznyk nie należy do autorów, którzy tłoczą się na jarmarku ambicji. Dla dzisiejszych prawodawców mody jest zbyt tradycyjny, jeśli nie patriarchalny” — podkreśla w szczególności W. Bazylewski. I to rzeczywiście tak jest. Poeta wyszedł z pola Szewczenki, w jego twórczości czuć wpływ W. Symonenki i A. Malyszki, W. Pidpałego i M. Soma, należy on do tego grona współczesnych poetów, którzy wyznają klasyczną surowość i jasny kontur („W klasyce nie może być drobnostki, Wszystko w niej bierze się na celownik”, — zaznacza on). W imionach odbija się to tak: S. Babij, Lubow Pszenyczna, J. Strocjuk, Lubow Proć, Tetiana Jakowenko, S. Burłakow… Szereg wysoki i godny. M. Pasicznyk pisze o tym, co kocha, zna i o co troszczy się ponad wszystko. Tematyka wiejska jest dominująca w jego twórczości i spowita głęboką tęsknotą za tym, co minęło i nie wróci („Słomiana wieś spłonęła w czasie, spłynęła w przeszłość gliniana wieś”), światem dzieciństwa, nieskalanej piękności i ciężkiego, ale tak przejmującego z oddali czasu szczęścia. Mało kto tak opiewał rodzinny dom, misterium tołoki, smaczną piętkę żytniego chleba, rozbite polowe drogi, płowiejące pszenice pod pogodnymi niebiosami, wiejski byt bez idylli, ale w oparach czarującej jasności, jak M. Pasicznyk. „Ja ze strzechy rodzinnej wyrastam”, — zadeklarował w jednym wierszu, i wszystko napisane sprawdza bystrym spojrzeniem swoich ziomków — tych, którzy odeszli, i tych, którzy dożywają wieku w patriarchalnej głuszy, przebywając w nierozerwalnej jedności z naturą. Czuć, że jest mu obojętne, jak przyjmą jego wiersze autorytatywni krytycy i puryści językowi, najważniejsze — nie rozczarować ziomków, braci i sióstr w duchu i krwi, przyjaciół i byłych sąsiadów, wszystkich tych ciotek Soń, wujków Wasyli, Nykyfirkiw i Mychajłów, dziadków i babć, „pochylonych ku jesieni”, żeby, broń Boże, nie wydać się śmiesznym, obcym i dalekim w ich oczach. Bo przecież razem Lepić ściany z gliny my lubiliśmy, A glina ta ludzi z nas lepiła, Przelewała dziwną lepkość w nas… Poeta może pozwolić sobie na rymy czasownikowe, utarte i ustalone epitety, nie jest zbyt wymyślny w formie, ale chętnie i nie bez sukcesu wypróbowuje odę i liryczną miniaturę, balladę i szkice do portretów, fabularne rozległe wiersze, które przypominają opowiadania czy nowele, a nawet niewielkie poematy, oryginalne „kwadracykle”, urywki myśli, modlitwy-medytacje, akcenty do biografii. Poeta jest świadomy tego, że najbardziej nowatorskim można być w granicach klasycznego wiersza, bo najważniejsza jest głębia myśli i siła uczuć, złoty zapas duszy. W wierszach M. Pasicznyka jest dużo smutku, rozmyślań o śmierci, nawet cmentarnych motywów, ale nie ma u niego beznadziejnie ciemnej barwy, nie ma rozpaczy i bezwyjściowości, a jest niezmienna duchowa jasność, która idzie z głębokiej wiary w nieśmiertelną duszę i wieczne życie. Przynajmniej tak ja to odczuwam. Z dwóch połówek u człowieka Los, życie i lata. Druga moja połowa — To jest góra na odwrót. A jeszcze poeta lubi malować swój autoportret i często uzupełnia go nowymi akcentami: Urodziłem się pod znakiem Marsa — Znakiem wojen i ognia. Sam płonę sobą czasem, Sam przed sobą się bronię. Wszystko robię zbyt szybko: W mig — stamtąd, w mig — tam, Tu — za swatę, tam — za świadka, Z lewej — ulewa, z prawej — dym…. Te problemy mnie dręczą, A być może i zabiją! Lecz zatrzymam się — i niby zbędny Ja w tym życiu się staję… Między lirycznym bohaterem jego zbioru “W olchach tych krew mojej grupy” (powiem szczerze, że niepożądany zbieg spółgłosek w tym tytule nieprzyjemnie drażni) a autorem nie znajduję ani linii demarkacyjnej, ani rozłamu, ani nawet szczeliny. Wszystko, o czymkolwiek by nie pisał, — to jego własna duchowa spowiedź, wszystko płynie z głębi jego serca. Dlatego często poeta wymawia swoje imię i na głos rozmawia ze sobą, albo też rejestruje takie ciekawe dialogi: …Już i dzieciaki z mojego rodu Oglądają się na mnie: — Kto ten dziad siwobrody? — Misza Pasicznyk, pisarz. Wszystko o mnie wszyscy poznają, Lecz kiedyś zapytają w ciszy: — Kto umarł? Kogo chowają? — Miszę Pasicznyka, Miszę… Dlatego poeta pozostaje młody duchem i ciałem, że nie zbrązowiał w swoim pisarstwie, nie wynosi się nad innych, nie zasłania się nadętą solidnością, nie posługuje się przed rodakami owym poważnym “Mychajło Pawłowyczu”, a pozostaje “Miszą”, czyli niesie w sobie nierozlane cuda dzieciństwa, mądrej prostoty i krańcowej przystępności, prawdziwej, a nie pokazowej równości ze wszystkimi. Jeszcze jeden główny temat w jego książce — wiersze pejzażowe, w których najczęściej wysławia las. Tutaj jest wiele ciekawych odkryć zarówno na poziomie środków wyrazu, jak i rytmiki. Marcowy las, marcowy świst, Marcowy bryz, marcowa śliskość. Marcowa wyż, korony się rozplotły, Strumienie w gaju radośnie się rozpłynęły… Melodyjność — jedna z charakterystycznych cech stylu Pasicznyka, więc niemało jego tekstów aż prosi się o muzykę. Nie można pominąć też motywów patriotycznych w jego twórczości, są one obecne w każdym jego zbiorze, a nawet w każdej publikacji gazetowej czy czasopiśmienniczej, a wydana książka liryki obywatelskiej ma wymowny tytuł “To — biała gorączka Rosji”, gdzie zebrane są wiersze-pamflety, wiersze-inwektywy, wiersze-wyroki i oskarżenia, poparte niezaprzeczalnymi faktami. Czuć, że Mychajło Pasicznyk w życiu wiele doświadczył i przeżył, wiele szukał i przeszedł skomplikowaną drogę duchowego stawania się, ale ta niełatwa droga poszukiwań przywiodła go tam, dokąd rozpaczliwie dążył — do życia o wysokim sensie i znaczeniu. Wszystko to jest w jego wierszach i tak inspiruje podczas uważnego, bezstronnego i wnikliwego czytania. I nas, czytelników, wzywa, by nie zatrzymywać się w pół drogi, szukać, myśleć, walczyć, dokładać wysiłków, aby nie zagubić się w wieczności… Petrykiwski Las

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn