Strona · s. 10strona oryginału ↗
Dlaczego Donald Trump?
Слово Просвіти, №05 за 2017 рік
„Razem uczynimy Amerykę znów wielką” — powiedział w swoim przemówieniu inauguracyjnym 45. prezydent Stanów Zjednoczonych Ameryki Donald Trump. To mocne i właściwe dla Ameryki słowa, to słowa nadziei dla ludzi całego świata, którzy wiążą ze światowym przywództwem tego państwa swoje nadzieje na lepsze życie i sprawiedliwszy świat. Zwycięstwo Stanów Zjednoczonych w zimnej wojnie i samo istnienie tego gospodarczego i politycznego supermocarstwa umożliwiły istnienie niepodległego państwa ukraińskiego już przez ćwierć wieku. My, jak nikt inny na świecie, jesteśmy zainteresowani, aby Ameryka nadal nikomu nie ustąpiła swojego przywództwa. Tym bardziej, że alternatywnych wariantów jest całkiem niewiele: Chiny — drugie pod względem wydatków wojskowych po Stanach Zjednoczonych, których nawet przy bardzo wielkich chęciach nie można nazwać państwem demokratycznym, oraz Moskwa — trzeci pod względem wydatków wojskowych kraj, który był postrachem całego cywilizowanego świata przez cały XX wiek i pozostaje nim nadal. Ale dlaczego Donald Trump odniósł możliwą wielkość Ameryki do przyszłości? Czyżby teraz Ameryka nie była już wielkim mocarstwem? Większość przeciętnych ludzi jest całkowicie przekonana, że Ameryka nie tylko była, ale i dzisiaj jest takim mocarstwem. Walerij SZEWEC Aby zrozumieć słowa Trumpa, porównajmy roczne produkty krajowe brutto (PKB), czyli ilość dóbr materialnych wytworzonych w ciągu roku, w Stanach Zjednoczonych i, na przykład, w Chinach. PKB USA w 2016 roku wyniósł 17 bilionów 419 miliardów dolarów (22,37% światowego PKB), a w Chinach tylko 10 bilionów 355 miliardów dolarów (13% światowego PKB). Wydaje się, że Ameryka nie ma powodów do wielkiego niepokoju. Ale spójrzmy na strukturę PKB w USA w 2016 roku: przemysł 15% PKB, rolnictwo — 1% PKB. W Chinach udział przemysłu w PKB jest w przybliżeniu trzykrotnie większy, a w rolnictwie dziewięciokrotnie większy od odpowiednich wskaźników w USA. Czyli już dzisiaj wartość wyprodukowanej produkcji przemysłowej Chin ponad półtora raza, a produkcji rolnej ponad pięciokrotnie przewyższa odpowiednie wskaźniki dla USA. Ale przewaga USA w porównaniu z Chinami w ogólnej objętości PKB jest również iluzoryczna. Rozważmy przykład. Koszt przejazdu w kijowskim metrze — 4 hrywny, w moskiewskim metrze 55 rubli, w londyńskim metrze na maksymalną odległość — 6 funtów. Wymieniwszy ruble na hrywny, otrzymamy 22 hrywny, co jest równoważne czterem i pół przejazdom metrem w Kijowie. Wymieniwszy funty na hrywny, otrzymamy 200 hrywien, albo 50 przejazdów metrem w Kijowie. Zatem ta sama usługa lub towar kosztuje różnie w różnych krajach. Dlatego po ogólnych wielkościach PKB jeszcze nie widać konkretnej objętości usług lub towarów, które tym liczbom odpowiadają. Bardziej obiektywnym wskaźnikiem działalności gospodarczej kraju jest nie PKB, a PKB (PPP) — to PKB przeliczony według parytetu siły nabywczej różnych walut względem dolara. Począwszy od 2014 roku, PKB (PPP) Chin zaczął przewyższać PKB (PPP) Stanów Zjednoczonych. Według danych MFW z 2014 roku PKB (PPP) Chin wyniósł 18 bilionów 228 miliardów dolarów, a USA tylko 17 bilionów 393 miliardy dolarów, w 2015 roku — 19 bilionów 696 miliardów i 18 bilionów 37 miliardów odpowiednio. Jeśli przeliczyć te wskaźniki na fizyczną objętość produkcji przemysłowej i rolnej, to przepaść między Chinami a USA zwiększy się jeszcze bardziej na korzyść Chin. Tak, prezydent Trump ma rację: Stany Zjednoczone dzisiaj nie są już przemysłowym liderem świata. Znowu głos dla Donalda Trumpa: „Amerykanie pragną dobrych szkół dla swoich dzieci, bezpiecznych dzielnic dla swoich rodzin i przyzwoitej pracy dla siebie. Ale dla zbyt wielkiej liczby naszych obywateli rzeczywistość wcale taka nie jest. W naszych miastach matki i dzieci wegetują w nędzy, rozrzucone po kraju fabryki przypominają nagrobki na cmentarzach, a system edukacji, chociaż przepełniony pieniędzmi, nie daje naszej młodzieży należytej wiedzy. Przestępczość, gangi, narkotyki zepsuły wiele żyć i ukradły naszemu krajowi wielki, niezrealizowany potencjał”. (Jakby to było powiedziane także o Ukrainie). I jeszcze: „Jedna po drugiej zamykały się fabryki i płynęły za ocean. I nikt nawet nie myślał o milionach amerykańskich robotników, po prostu o nich zapomniano. Nasza klasa średnia została zrujnowana, odebrano jej bogactwa i rozdano całemu światu”. (I to prawie o Ukrainie, prawda, że nasze zakłady i fabryki cięto na złom.) Czy ten obraz nie przypomina wam czegoś? Mnie przypomina. Wielki Kryzys początku lat trzydziestych. Moim zdaniem prawdziwą przyczyną tamtego kryzysu była fantastycznie szybka modernizacja (industrializacja) gospodarki Związku Radzieckiego. Wtedy amerykańskie fabryki również zdejmowano z fundamentów i wywożono do Związku Radzieckiego, wtedy również amerykańska klasa średnia skurczyła się do minimum i wielu wykwalifikowanych robotników, inżynierów, przedstawicieli twórczej inteligencji stało w kolejce po darmową zupę. Kto to zrobił? Ten, kto miał władzę w Ameryce, nie formalną władzę, związaną z wybieralnymi urzędami państwowymi, i nie fabrykanci, dla których ten kryzys miał katastrofalne skutki, a ci, którzy otrzymali władzę razem z pieniędzmi. Czy Donald Trump nazwał tych ludzi? Nazwał, ale dość niewyraźnie: „Zbyt długo niewielka garstka ludzi w stolicy napawała się laurami władzy, a naród za to płacił”. Nawet w Ameryce trudno nazywać rzeczy po imieniu. Po co została zapłacona taka cena? Po to, moim zdaniem, aby stworzyć na Wschodzie Europy uzbrojony po zęby ośrodek agresji, skierowany przeciwko Europie Zachodniej. I stworzyli. W momencie rozpoczęcia II wojny światowej ilość nowoczesnego uzbrojenia w Związku Radzieckim wielokrotnie przewyższała ilość uzbrojenia reszty świata. Dlaczego więc przebieg wojny był tak tragiczny dla Związku Radzieckiego? Liderzy kraju, którzy mieli tylko wykształcenie podstawowe, inaczej walczyć nie potrafili. Słowa hymnu partyjnego: „Kto był nikim, ten stanie się wszystkim” nie były tylko słowami. Wtedy cywilizowany świat drogo zapłacił za modernizację Związku Radzieckiego. Siły, które zmodernizowały i uzbroiły Związek Radziecki przed II wojną światową, jakieś trzydzieści lat po niej po raz drugi przeprowadziły tę samą akcję, ale już wobec Chin. Modernizacja Chin w zasadzie nie mogłaby się odbyć bez maksymalnego wsparcia właścicieli światowych pieniędzy, bez eksportu do Chin tych pieniędzy i nowoczesnych zachodnich technologii. Tym razem industrializacja Chin jakoby nie miała tak katastrofalnych skutków dla świata zachodniego. Po prostu tę gorączkę, która wstrząsała Europą i USA na początku lat trzydziestych, rozciągnięto na pół wieku. PKB USA i innych wiodących państw Zachodu przez cały ten czas jakoby rósł. Ale jak tylko zaczęła się modernizacja Chin w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia, ten wzrost stał się symboliczny w granicach 1—2%. I czy był on w ogóle realny?
Ale ten rzekomy wzrost miał ukryć przed opinią publiczną ten prosty fakt, że realna produkcja w USA i niektórych krajach europejskich przez wszystkie te lata szybko malała. Amerykańskie i europejskie fabryki masowo przenosiły się do Chin. Na potwierdzenie znów słowa Donalda Trumpa: „Przez dziesięciolecia wzbogacaliśmy zagraniczny przemysł ze szkodą dla amerykańskiego. Wydawaliśmy biliony dolarów za oceanem, podczas gdy amerykańska infrastruktura podupadała. Czyniliśmy innych bogatymi, podczas gdy nasze własne bogactwo, siła i pewność siebie wyparowywały”. Dlaczego tak zrobiono? Jednym z wariantów odpowiedzi jest powstrzymanie Związku Radzieckiego, który po II wojnie światowej nie zmniejszył swojej agresywności, przenosząc ją na cały świat. Początkowo zmodernizowano Japonię, myślę, że w tym samym celu. Ale uparta niechęć Japonii do stawania się potęgą militarną Azji, prawdopodobnie zmusiła do rozważenia innych wariantów. Chinom, wydaje się, rola potęgi militarnej już nie tylko Azji, ale i całego świata, podoba się i szybko zwiększają swój potencjał militarny. Przy czym tempo wzrostu wydatków wojskowych nawet według oficjalnych danych znacznie przewyższa tempo wzrostu PKB. Chińska armia jest teraz najliczniejszą na świecie i dobrze wyposażoną. Formalnie wydatki wojskowe Chin są kilkakrotnie mniejsze od wydatków wojskowych Stanów Zjednoczonych, chociaż znacznie przewyższają rosyjskie, ale kiedy to jakikolwiek komunistyczny kraj świata po-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
