Strona · s. 12strona oryginału ↗
Płonący powstaniec
Слово Просвіти, №05 за 2017 рік
Nadia KYRIAN Zdjęcie Heorhija LUKIANCZUKA
Mityng poświęcony temu wydarzeniu rozpoczął jego siostrzeniec Jurij Makuch, który opowiedział o swoim krewnym. Wasyl Omelianowycz Makuch urodził się 14 listopada 1927 roku we wsi Kariw w rejonie sokalskim obwodu lwowskiego w rodzinie chłopskiej. Pod wpływem ojca oraz sąsiadów Mykoły i Petra Dużych (Petro to znany publicysta, redaktor czasopisma OUN „Idea i czyn”) w 1944 roku wstąpił w szeregi UPA, służył w wywiadzie wojskowym. 15.02.1946 roku w walce został ranny i schwytany przez NKWD. Skazany na 10 lat więzienia i 5 lat ograniczenia praw. Karę odbywał w łagrach Mordowii i Syberii. Byłym powstańcom po zwolnieniu zabroniono powrotu na Ukrainę Zachodnią. W. Makuch pojechał do Dniepropetrowska, gdzie mieszkała jego znajoma Lidia Zapara, odbudował jej chatę, ożenił się z nią. Pracował przy ciężkich robotach, ukończył szkołę wieczorową, wstąpił na wydział pedagogiczny uniwersytetu, ale wkrótce został skreślony z listy studentów z powodu karalności. Wasyla poruszało, że w kozackim kraju z jego córki Oli i syna Wołodymyra w przedszkolu i w szkole rówieśnicy drwią z powodu ich języka ukraińskiego. Jego samospalenie było krzykiem duszy. Kiedy oblał się benzyną i podpalił, biegnąc płonącą pochodnią przez Chreszczatyk, przerażeni przechodnie rozbiegali się. Nadpalone ciało milicjant ugasił swoim płaszczem. Jednak następnego dnia Wasyl zmarł w wyniku oparzeń. Na godzinę przed śmiercią odzyskał przytomność. „Osierociłeś dzieci” — powiedział lekarz. Makuch odpowiedział: „One jeszcze będą dumne z ojca. A obecnie wszyscy jesteśmy sierotami. Obecnie Ukraina jest sierotą…”. Decyzję o wykonaniu tej tablicy pamiątkowej — poinformował prowadzący — podjęto jeszcze w 2011 roku, jednak z powodu biurokratycznych i politycznych przeszkód zrealizowano to dopiero teraz. Tablicę, którą wykonał młody rzeźbiarz Wasyl Bilej, uroczyście odsłonili syn Wasyla Makucha Wołodymyr oraz ambasador Republiki Czeskiej na Ukrainie Radek Matula. Po tym tablicę poświęcono i wszyscy razem się pomodlili. „Ten jego ostatni czyn był krzykiem bólu za swój naród — powiedział ksiądz. — Ten krzyk rozbrzmiewa nie tylko w tamtych czasach, ale i dla nas. Niech dziesiątki milionów Ukraińców usłyszą ten głos, aby Pan rozpalił i nasze serca miłością do swojego narodu”. Syn Wasyla Makucha Wołodymyr podziękował organizatorom wydarzenia oraz wszystkim, którzy przyszli uczcić pamięć jego ojca, który „walczył do ostatka, aby Ukraina była niezależna i rozkwitała. Jestem dumny ze swojego ojca. Chciałbym, aby nasza młodzież, która patrzy na niego, kontynuowała jego dzieło na chwałę Ukrainy”. Szef Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Wołodymyr Wiatrowycz powiedział: „Po tym, jak stłumiono Ukraińską Powstańczą Armię, w latach 1965—66 doszło do masowych aresztowań kolejnego pokolenia bojowników — dysydentów. Wydawało się, że Ukraina została pokonana, że nad nią na zawsze zapanował ciemny mrok totalitarnego reżimu komunistycznego i wieczna cisza. Ten ciemny mrok nagle został przerwany właśnie w tym miejscu i przerwał go człowiek, który stał się pochodnią. Wybiegł z tej bramy z okrzykami „Niech żyje wolna Ukraina!” i „Precz z okupantami!”. Wasyl Makuch zginął, ale nie pozwolił zasnąć innym, pokazał, że walka trwa. Stał się przykładem dla wielu, i nie tylko Ukraińców. Po 10 latach w świętym miejscu w Kaniowie Ołeksa Hirnyk również spalił się w geście protestu przeciwko rusyfikacji, tak samo postąpił obywatel Czechosłowacji Jan Palach, podobne protesty były w Polsce, w krajach bałtyckich. Właśnie tacy ludzie przyczynili się do tego, że system komunistyczny upadł i na jego ruinach powstały niezależne państwa. Jestem bardzo zadowolony, że możemy tutaj, w Kijowie, czcić tego człowieka i że podobnych tablic pamiątkowych jest coraz więcej. W minionym roku Kijów pozbył się kilkuset pomników i tablic pamiątkowych związanych z reżimem komunistycznym. Na ich miejsce przychodzi pamięć o naszych bohaterach, których czyny mają inspirować przyszłe pokolenia. Kilka miesięcy temu wraz z przedstawicielami czeskiej ambasady odsłanialiśmy tablicę pamiątkową na bulwarze Vaclava Havla, człowieka, który stał się jednym z symboli walki z komunizmem. Niedawno odsłonięto tablicę pamiątkową Jewhenowi Konowalcewi, który stał się symbolem walki o niepodległość w latach 1917—1921. To dowód na to, że Ukraina się zmienia, że nigdy nie stanie się taka, jaką chciano ją uczynić w czasach radzieckich”. Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Republiki Czeskiej w Kijowie Radek Matula poinformował, że Wasyl Makuch jest ofiarą reżimu komunistycznego, tak samo jak Jan Palach w Czechosłowacji. Władza komunistyczna zrobiła wszystko, aby tacy ludzie odeszli w niebyt. Jednak jej się to nie udało. Wasyl Makuch był, jest i pozostanie symbolem nieustępliwości, odwagi, duchowej i moralnej wyższości oraz nadziei. Jak Jan Palach, zdawał sobie sprawę z absolutnej wartości wolności dla naszego życia. Wasyl Makuch wierzył, że zapalony przez niego ogień obudzi świadomość ludzi zarówno na Ukrainie, jak i w Czechosłowacji, że ten ogień nie pozwoli im wyrzec się myśli o wolnym człowieku w wolnym kraju. Tak też się stało. Nawiasem mówiąc, pojawiła się informacja, że w Pradze czeska aktywistka Rita Kinzerova złożyła petycję w sprawie nadania imienia Wasyla Makucha jednej z praskich ulic. Lider ruchu społeczno-politycznego „Sprawiedliwość” Wałentyn Naływajczenko zaznaczył: „Widzimy dzisiaj płomień niezłomności, który został przekazany przez Wasyla Makucha następnym pokoleniom. Słowa „Za wolną Ukrainę” i „Precz z kolonizatorami”, z którymi zginął bohater, muszą rozbrzmiewać na Chreszczatyku nie jeden dzień i nie jeden rok, zarówno z Kijowa, jak i z Pragi. Właśnie przywracając pamięć o takich niezłomnych Ukraińcach, po raz kolejny potwierdzamy, że ukraiński ruch wyzwoleńczy, którego przedstawicielami byli i Roman Szuchewycz, i płonący powstaniec Rukomyszla, i płonący powstaniec na Chreszczatyku, a po tym płonący powstańcy i na Czerneczej Górze, i Polacy, i Czesi potwierdzali jedno: nie ukorzymy się, nie poddamy się, obronimy własną niepodległość. Walka z agresorem nie jest zakończona. Naszym zadaniem jest przekazać dzieciom wezwanie, by nie ulegały i wierzyły w zwycięstwo”. Siostrzenica Wasyla Makucha Jarosława Osmilowska opowiedziała, jak żegnała go w ostatnią drogę 3 listopada 1968 roku jako 18-letnia dziewczyna, o jego ówczesnym zaniepokojonym, zatroskanym stanie. „Wskoczył do wagonu w ostatniej chwili i dopóki było widać pociąg, machał nam ręką. Żegnał go jeszcze towarzysz dzieciństwa Hryhorij Mentuch. Wydaje mi się, że samospalenie Wasyla to afirmacja Ukrainy, zaprzeczenie tego, że nas nie ma, krzyk duszy, że byliśmy, jesteśmy i zawsze będziemy. Chciałabym, aby choć trochę tego ognia unosiło się tutaj, na Chreszczatyku, aby Bóg zaniósł go do Rady Najwyższej, żeby tam niejedna dusza drgnęła i pomyślała, że spalenie Wasyla Makucha było przededniem Rewolucji Godności. Tylko głęboko kochający patriota mógł zostawić wszystko: siostrę, tatę, małe dzieci, żonę — i pójść na tak desperacki krok. Chcę, aby ludzie przychodzili tutaj i oczyszczali się, aby myśleli, jak nam żyć godnie. Nikt nie uczyni Ukrainy lepszą, jeśli my sami nie wyciśniemy z siebie niewolnika, jeśli własnymi rękami nie będziemy tworzyć kraju jasnego, czystego, sprawiedliwego, bez korupcji. Tablicę pamiątkową ku czci 85-lecia Wasyla Makucha odsłoniliśmy w jego rodzinnej wsi Kariw z inicjatywy organizacji społecznej „Nasz Dom Sokalszczyzna”, której liderem jest Denys Wasylowycz Osmilowski, jego wnuk siostrzeńca. To było bardzo poruszające, a tutaj — jeszcze bardziej. Tutaj żadnej znajomej twarzy, ale wszyscy bliscy, u wszystkich w oczach płonie ogień wdzięczności. Ludzie są szczęśliwi, że odżywamy. Daj nam Boże nie zgasnąć, a płonąć ogniem zapału do zwycięstwa i stabilności na Ukrainie”. Przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych Orysia Sokulska opowiedziała, że od 1975 roku mieszkała ponad 40 lat na Dniepropetrowszczyźnie. Imię Wasyla Makucha po raz pierwszy usłyszała od męża Iwana Sokulskiego, poety, więźnia politycznego. Tego imienia, dopóki Ukraina nie stała się niezależna, nie można było wymawiać. Prześladowano jego rodzinę. Pani Orysia przypomniała, że do przywrócenia pamięci o Wasylu Makuchu przyczynili się szef Dniepropetrowskiego Oddziału Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych Wasyl Siryj, poprzednicy — przewodniczący OT Jewhen Proniuk, Petro Franko. W 80. rocznicę urodzin Wasyla Makucha został on pośmiertnie odznaczony Orderem Krzyża Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych. Organizacja często przeprowadzała okrągłe stoły poświęcone bohaterowi. Członkowie organizacji obwodowej opiekują się jego grobem. „Wasyl Makuch to wzór niezłomności, męstwa. Obiecuję przed wspólnotą — powiedziała Orysia Sokulska — mam nadzieję, że władze lokalne mi pomogą, postawić na Dniepropetrowszczyźnie pomnik, który będzie budził Ukraińców do walki. W tym trudnym czasie musimy wspierać naszych żołnierzy na Donbasie, którzy składają swoje życie na ołtarzu Ukrainy, wspierać odzyskanie Krymu. Bądźmy niezwyciężeni”. Syn Bohatera Ukrainy Ołeksy Hirnyka Jewhen przyznał, że ma zaszczyt być na tej akcji. Po 10 latach wyczyn W. Makucha na Tarasowej Górze powtórzył Ołeksa Hirnyk. Obecnie o Ukrainę walczą tysiące na naszym froncie wschodnim. Za życia tych bohaterów Ukraina była czysto geograficznym pojęciem i wydawało się, że zupełnie zniknie z mapy świata. Wtedy Wasyl Makuch, Ołeksa Hirnyk byli jednymi z niewielu, którzy walczyli o państwo ukraińskie. Mówią, że ich głosy są jak głos wołającego na puszczy. Ale kiedy takich
W Kijowie na Chreszczatyku, na budynku 27-A, 26 stycznia odsłonięto tablicę pamiątkową Wasyla Makucha, który 5 listopada 1968 roku dokonał samospalenia w geście protestu przeciwko totalitarnemu reżimowi komunistycznemu oraz agresji ZSRR na Czechosłowację. Radek Matula i Wołodymyr Makuch odsłaniają tablicę pamiątkową
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
