Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

W beczce miodu

Слово Просвіти, №05 за 2017 рік

wyłączyć także z ukraińskiego dorobku. I oto widzimy, że Polska w ciągu ośmiu lat (2006–2010, 2013–2015) ma 167 wydań przekładów z niderlandzkiego, a Ukraina — tylko 14 (dwunastokrotnie mniej). Jakie więc stosunki dwustronne mają szansę być lepsze: między Niderlandczykami a Polakami czy między Niderlandczykami a Ukraińcami? Albo weźmy chronotopiczno-kulturologiczny przekrój kultury przekładowej. Polscy tłumacze tradycyjnie dużo tłumaczą z greki i łaciny. Na przykład z języka greckiego w latach 2003–2014 w Ukrainie ukazało się 50 wydań przekładowych, podczas gdy w Polsce — 364, czyli siedmiokrotnie więcej. Polski łączny nakład tych wydań przewyższył nakłady ukraińskie w mniej więcej tej samej proporcji. Albo łacina: w ostatnich pięciu latach (2011–2015) Polska zrealizowała 269 wydań przekładowych, Ukraina — 15 (prawie osiemnastokrotnie mniej). Czy to nie jest bezpośredni przejaw kulturowego zapóźnienia Ukraińców w tej dziedzinie: zarówno menedżerów wydawniczych i drukarskich, jak i naszej szkoły wyższej (która kształci tłumaczy), a przy okazji — także skrajnie niekulturalnego aparatu państwowego? Nawiasem mówiąc, w artykule “Siedem dekad polskiego przekładu” (2 grudnia 2016 r.), rozpowszechnionym przeze mnie na Facebooku, już wykazywałem znaczne osiągnięcia Polaków w dziedzinie przekładu: przez ostatnie siedem dekad w Polsce co roku ukazywało się jedno, a czasem dwa wydania Homera. 8. Ile razy Ukraińcy tłumaczyli „Hamleta”? W kwestii wydawania przekładów szczególne miejsce zajmuje przekład artystyczny. Od Kulisza do dziś Ukraina wykonała kilkanaście przekładów „Hamleta”. Dania ma 8 przekładów. Finlandia — 5. Rosja — ponad 30. Polska — 23. Hiszpania — ponad 20. Szwecja — co najmniej 19. Czechy — mniej więcej tyle samo. Białoruś — jeden. W Polsce w latach 1944–2015 „Hamleta” wydano 58 razy. Ile zaś razy wydano go na Ukrainie? A wystawiono? A zekranizowano? A kto u nas się tym interesował?! Jeszcze w latach 1980. Ukraina należała do krajów o dość wysokim kulturalnym statusie przekładu artystycznego. Widać to po statystykach druku tamtych czasów. Jeśli porównać bezwzględne wskaźniki sumarnego nakładu wszystkich wydań ukraińskojęzycznego przekładu artystycznego URSR za ostatnie pięciolecie władzy radzieckiej (1987–1991; 49 mln 877,1 tys. egzemplarzy) i za ostatnie pięciolecie niepodległej Ukrainy (2011–2015; 2 mln 570,3 tys. egzemplarzy), to widzimy, że w ciągu 24 lat zmniejszył się on w 19,4 raza. A teraz — o wskaźnikach względnych. W niepodległej Ukrainie udział wydań przekładów artystycznych w języku ukraińskim (według sumarnego nakładu, w procentach) zmniejszył się w ciągu 24 lat CZTEROKROTNIE (z 54,4% do 13,3%; państwo jeszcze raz zademonstrowało swoją obojętność wobec instytucji języka państwowego), a w języku rosyjskim — wzrósł ponad dwukrotnie (tu do walki o pieniądze i pieniążki rzuciły się tysiące nikczemnych, lecz ambitnych ukrainofobów i małorosjan; jednak naszych „państwowców” czy tronodzierżców to nie obchodziło!). A jednak, aby wyobrazić sobie współczesne „życie” ukraińskiego przekładu artystycznego, trzeba do wolumenu wewnętrznej produkcji przekładanej literatury na Ukrainie dodać jeszcze kilkakrotnie większy strumień wydań przekładowych, który płynął do nas przez te wszystkie 24 lata z Rosji, nikim nieewidencjonowany i podporządkowany jednemu celowi: nie dopuścić do utrwalenia się języka ukraińskiego na Ukrainie jako państwowego. Obecnie modne jest hurtowe odrzucanie wszelkich pozytywnych wartości, wypracowanych przez kulturę ukraińską w „radzieckiej” Ukrainie. Nawiasem mówiąc, jest to bardzo podobne do Semenkowego zrzucania Szewczenki „z okrętu współczesności”. Niektórzy „myśliciele” od kultury odrzucają nawet rozumienie przekładu artystycznego z tamtych czasów jako fenomenu kształtowania narodu. Ignoruje się nawet ten fakt, że osiągnięcia w dziedzinie przekładu artystycznego były możliwe nie dzięki, lecz wbrew totalitarnemu reżimowi. (Oczywiście, stwierdzam tu pewne plusy radzieckiego druku nie z wielkiej miłości do totalitarnego reżimu, lecz po to, by powiedzieć o głębi antyukraińskiego cynizmu językowego dzisiejszej państwowej biurokracji i o jej ciemnym ignorancji w sferze kultury narodowej.) Gdyby tempo wydawania przekładów literatury pięknej na język ukraiński w latach niepodległości Ukrainy utrzymało się choćby na poziomie lat 1987–1991, a udział sumarnego nakładu w języku państwowym w masie przekładów artystycznych, jak w Rosji, sięgał 97 procent, to w ciągu 24 lat niepodległości kraj (społeczeństwo, czytelnicy, kultura, naród) mógłby otrzymać bibliotekę ukraińskojęzycznych przekładów dzieł literatury światowej z 5457 tytułów o sumarnym nakładzie prawie 427 mln egzemplarzy. A otrzymano zaledwie 2558 tytułów i tylko 10,3 mln egzemplarzy. Zatem na Ukrainie w tym okresie nie powstało, na skutek nieodpowiedzialnej polityki aparatu państwowego, co najmniej 2899 ukraińskojęzycznych książek przekładowych o sumarnym nakładzie 416,7 mln egzemplarzy. (Oczywiście, w ramach tego samego sumarnego nakładu mogłoby się pojawić także 28 990 wydań przekładu artystycznego; wystarczyłoby w tym celu zmniejszyć średni nakład wydania dziesięciokrotnie; przecież i tak zmniejszył się on w 19,4 raza!) Zrozumiałe: ignorantom, ukrainofobom i ukrainożercom przekłady ukraińskojęzyczne, a także rozwój języka, kultury i narodu ukraińskiego w ogóle, nie są potrzebne. Rozważania o poważnych problemach takiego rozwoju odbijają się od tej braci jak groch od ściany; są dla niej albo niezrozumiałe, albo po prostu obce i wrogie. Musimy rozumieć, że słowo jest bronią, a obce słowo jest obcą bronią w obcych rękach. W naszym przypadku — w rękach imperium, które jeszcze nie umarło. Nie umarło ono także w duszach małorosyjskiej biurokracji, która istnieje jako zjawisko już od czterech wieków, i istnieje w niepodległej Ukrainie. I rzeczywiście, aby wycisnąć niewolnika z narodu, trzeba stopniowo wyciskać małorosyjską biurokrację z aparatu państwowego. Aby zrozumieć, jak bardzo Ukraina pozostaje w tyle za europejskim światem w wydawaniu przekładów artystycznych, proponuję porównać wyżej przytoczony fakt (w ciągu 24 lat niepodległości wydano zaledwie 2558 tytułów przekładu artystycznego) z tym, że w samej tylko Niemczech w 2014 r. ukazało się 5847 wydań literackich w przekładzie na język niemiecki, czyli 2,3 raza więcej niż w całej naszej niepodległości — po ukraińsku. Oto takie podstawy dla naszego „powściągliwego optymizmu”. Każdy taki fakt jest świadectwem w sprawie „budowy” przez naszych prezydentów ukraińskiej bezpaństwowości. 9. Czy państwo kocha dzieci? Na to pytanie można odpowiedzieć, analizując politykę wydawniczą w zakresie literatury dziecięcej. Na przykład w Hiszpanii w 2013 roku w ciągu roku ukazało się 10 675 tytułów książek i broszur dla dzieci i młodzieży, co stanowi 12 procent całej produkcji wydawniczej, a na Węgrzech w 2015 roku — 1562 (12,1 %); we Włoszech w 2014 roku — 4621 wydań dziecięcych (8 %); w Polsce w 2015 roku — 2071 wydań (6,2 %); w Czechach w 2015 roku — 1955 wydań (10,7 %); na Słowacji w 2014 roku — 993 wydania (7,8 %); w Danii w 2015 roku — 1647 wydań (26,9 %); w Szwecji w 2015 roku — 2117 wydań (13,8 %); w Estonii w 2015 roku — 766 wydań (19,3 %); na Łotwie w 2015 roku — 438 wydań (20 %); w Rosji w 2015 roku — 6618 wydań (5,9 %); a na Ukrainie w 2015 roku w języku ukraińskim ukazało się 1057 wydań (5,3 %). 48 % Francuzów w 2015 r. kupiło dla dzieci przynajmniej jedną książkę. W Czechach udział wydań dziecięcych (według tytułów) wzrósł z 3 % (1995) do 11 % (2015). Czyżby więc niepodległa Ukraina nie bardzo kocha dzieci?! „Przecież tak być nie może!” Ale tak jest (i o tym już powiedziano wyżej — liczbami!). Powtórzę: w porównaniu ze średniorocznym wskaźnikiem za ostatnie pięć lat władzy „radzieckiej” (1987–1991) łączny średnioroczny nakład wydawnictwa literatury dziecięcej „Wesełka” w latach 2011–2015 zmniejszył się w 1017 razy. Oznacza to, że niepodległa Ukraina całkowicie

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn