Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Twórczość Ostapa Nyżankowskiego. W 155. rocznicę urodzin kompozytora

Слово Просвіти, №05 за 2018 рік

„Mała Ukrainka w wielkim Paryżu” (Iwano-Frankiwsk, 2012), „Światło oczu moich” (Iwano-Frankiwsk, 2013). Jak to mówią, sam Pan Bóg kazał Jarosławie Hałyk poświęcić się czci przodków. Jeszcze przed wspomnianą pracą, z ust swojej mamy poczuła potrzebę pisania o rodzinnych stronach. Jej pierwszą książką była „Łemkowszczyzna — kraina naszych przodków”. W niej autorka na podstawie materiałów historycznych w prosty i ciekawy sposób nakreśliła historię, kulturę, życie codzienne Ukraińców z czarującej krainy Niskiego Beskidu oraz tragedię deportacji jego odwiecznych mieszkańców z ojczystej ziemi w latach 1944–1947. Autorka, na podstawie opowieści swojej matki i mieszkańców wsi, opisała dalsze życie deportowanych Łemków na Ukrainie i w świecie. Pokazała to na przykładzie jednej łemkowskiej rodziny. Zresztą na własnym przykładzie, jak nikt z nowożytnych pisarzy, zrozumiała, co znaczy obczyzna dla człowieka, ponieważ przez sześć lat zarabiała na kawałek chleba w dalekim Paryżu. Jej powieść „Mała Ukrainka w wielkim Paryżu” to opowieść-spowiedź o losach zarobkowiczów, emigrantów nowej fali — migrantów zarobkowych, nielegalnych imigrantów ze „wschodu”, jak nazywają Ukraińców rozproszonych po całej planecie w poszukiwaniu pracy i lepszego losu. „Co czeka rodaków w nowych światach? Czym żyją i jak sobie radzą? I czy zrywają pieniądze z wierzb płaczących? — takie pytania nurtują autorkę. — Paryż to marzenie każdego. Ale trafić do tego ogromnego, nieznanego miasta europejskiego świata, przeżyć i nie zatracić siebie — to naprawdę niełatwe...” [3]. Powieść może posłużyć także jako swoisty przewodnik dla czytelnika po Paryżu i Francji, ponieważ dynamiczny charakter pracy bohaterki (lekarz-masażysta) był związany z różnymi zakątkami miasta i kraju. Jarosława Hałyk jest także autorką zbioru nowel i opowiadań „Światło oczu moich”. Troska o los i godność człowieka, imperatywy moralne — to główna treść jej artystycznych szkiców. Podobnie jak w kronice tragicznego losu tysięcy rodaków, słychać bicie wrażliwego serca autorki. Jak słusznie zauważył recenzent powieści Jarosławy Hałyk „Mała Ukrainka w wielkim Paryżu” — „to znamienne pojawienie się właśnie tej literatury ludowej, która rodzi się z samego życia... [7, s. 570]. Prawdziwa sztuka tworzona jest z wielkiej miłości i wielkiego bólu, nawet bez literackiego czy filologicznego wykształcenia, karmi się prawdziwą szczerością i bezpośredniością ludzkich uczuć” [7, s. 570]. Lista wykorzystanej literatury: 1. Hałyk J. Księga pamięci Łemkowszczyzny 1944–1946. Tom 1. — Lwów: Triada Plus, 2015. — 675 s. 2. Hałyk J. Łemkowszczyzna — kraina naszych przodków. — Iwano-Frankiwsk: „Misto NW”, 2009. — 189 s. 3. Hałyk J. Mała Ukrainka w wielkim Paryżu. — Iwano-Frankiwsk: Symfonia forte, 2012. — 196 s. 4. Łemkowszczyzna: badania historyczno-etnograficzne: w 2 t. — T. 1: Kultura materialna. — Lwów: Instytut Ludoznawstwa NAN Ukrainy, 1999. — 359 s. 5. Krasowski I. Słownik encyklopedyczny Łemkowszczyzny / I. Krasowski, I. Czelak. — Lwów: „Astrolabia”, 2013. — 752 s. 6. Sawaryn T. W. Łemkowskie weselne pieśni obrzędowe w kontekście międzyetnicznym: autoref. rozprawy na uzyskanie stopnia naukowego kandydata nauk filologicznych: spec. 10.01.07 „Folklorystyka” / T. W. Sawaryn; LNU im. Iwana Franki. — Lwów, 2003. — 27 s. 7. Czornopyskyj M. Rozważania nad przeczytanym // Narodoznawczi zoszyty. — 2013. — nr 3. — s. 565-571. Maria HEW, Drohobycz. 24 stycznia 2018 roku minęło 155 lat od dnia urodzin kompozytora, dyrygenta, wydawcy, działacza kulturalnego i społecznego Ostapa Josypowycza Nyżankowskiego (24 stycznia 1863 – 22 maja 1919). Wśród galicyjskich kompozytorów-amatorów to właśnie ksiądz O. Nyżankowski — duchowny UKGK (kapelan), który był jednym z młodszych przedstawicieli ruchu muzycznego w Galicji lat 80. XIX wieku, w pełni zrealizował się jako kompozytor gatunku chóralnego i organizator towarzystw śpiewaczych. O. Nyżankowski był jednym z pierwszych galicyjskich naśladowców M. Łysenki, aktywnie popularyzował jego twórczość. Ostap Nyżankowski urodził się w Stryju, szkołę podstawową ukończył we wsi Wełyki Diduszyczi. Później, po przeprowadzce do Drohobycza, zdobył tam wykształcenie w gimnazjum. To właśnie tam Ostap opanował grę na flecie, skrzypcach, poznał podstawy dyrygowania. Z tego czasu pochodzą zapisy zebranych ukraińskich pieśni ludowych i pisanie przez przyszłego kompozytora pierwszych utworów muzycznych — głównie liryki wokalnej do słów ukraińskich poetów. W 1888 roku przyszły kompozytor kończy Seminarium Lwowskie i zostaje księdzem we wsi Zawadiw w rejonie stryjskim. Przebywając we Lwowie, O. Nyżankowski wniósł ogromny wkład w rozwój narodowej sztuki chóralnej Galicji. W szczególności w 1885 roku założył wydawnictwo muzyczne „Biblioteka muzykalna”, które wydawało utwory ukraińskich kompozytorów A. Wachnianyna, M. Łysenki (po raz pierwszy w Galicji), P. Niszczynskiego, M. Werbyckiego, S. Worobkewycza i in. Tym samym wzbogaca repertuar licznych towarzystw chóralnych. Także Nyżankowski rozwija aktywną działalność w sprawie zbierania w Galicji ukraińskich pieśni ludowych, organizuje chór studencki „Akademickiego Bractwa”. Liczne koncerty i „artystyczne podróże” chóru miały ogromne znaczenie dla formowania i wzrostu ukraińskiej kultury chóralnej w Galicji. Zdobycie profesjonalnego wykształcenia muzycznego dla O. Nyżankowskiego było bardzo ważne dla twórczej realizacji. Początkowo próbował zdobyć wiedzę muzyczną drogą samokształcenia. Później, w 1896 roku, eksternistycznie zdał w Konserwatorium Praskim egzamin na tytuł nauczyciela śpiewu w średnich zakładach nauczania. Śpiew chóralny, jego rozpowszechnianie, popularyzacja wśród najszerszych warstw ludności były priorytetem życia artystycznego i działalności O. Nyżankowskiego. Założył towarzystwo śpiewacze „Bojan” w Brzeżanach (1892), pracował jako dyrygent towarzystwa „Lwiwśkyj Bojan” (1895–1896), „Stryjśkyj Bojan” (od 1900) oraz jako nauczyciel śpiewu w gimnazjum męskim i seminarium nauczycielskim we Lwowie. Od 1897 roku Nyżankowski obejmuje stanowisko księdza-administratora w parafii wsi Dowżanka w obwodzie tarnopolskim, a już w 1900 roku przeniósł się na Stryjszczyznę, gdzie początkowo pracował we wsi Duliby, później — we wsi Zawadiw jako proboszcz. Aktywna działalność chóralna i oświatowa w towarzystwach śpiewaczych, organizacja chórów, w szczególności przy czytelniach „Proświty” na Stryjszczyźnie — to ważna karta w życiu artystycznym regionu. Bez wątpienia kształtowało to światopogląd kompozytora, wpływało także na jego twórczość chóralną. Kompozycje chóralne a cappella na skład męski stały się priorytetem twórczości O. Nyżankowskiego i były szczególnie poszukiwane. Pracując Stryj. Grobowiec kompozytora O. Nyżankowskiego całe życie z zespołami chóralnymi, kompozytor największą uwagę poświęcał utworom wokalno-chóralnym, a „Stryjski Bojan” pod jego kierownictwem osiągnął swój najwyższy rozkwit. O. Nyżankowski najpełniej zrealizował swój talent kompozytorski w tradycyjnych dla muzyki galicyjskiej gatunkach — chórach duchownych i świeckich, śpiewach solowych, zespołach wokalnych, opracowaniach pieśni ludowych, napisał także suitę na fortepian „Wietrogony”. Niestety, nie dotarła do nas cała spuścizna chóralna artysty, ponieważ wiele rękopisów przepadło zaraz po jego tragicznej śmierci — zostały rozgrabione przez polskich i swoich maruderów albo nie zachowały się w archiwach. W latach 70.—80. XIX w. O. Nyżankowski swoją sztuką dotknął twórczości Iwana Franki. Kantata O. Nyżankowskiego „Nie armaty grają dzisiaj” — to jedna z pierwszych muzycznych interpretacji wielkiego Kamieniarza. Ten utwór to rozbudowana kompozycja chóralna o charakterze nawołującym, sławiącym, której główną myślą jest wezwanie do młodzieży — by aktywnie pracowała dla dobra swojego narodu. Prasa lwowska odnotowywała, że kompozytor „napisał dobrą muzykę, która wywołała nieustające oklaski”, kiedy wykonywano ją na jednym z wieczorów muzyczno-deklamacyjnych „Kółka Akademickiego” w 1885 roku. Niestety, nuty tego utworu zaginęły. W twórczości chóralnej O. Nyżankowski wciela swój zmysłowy. Życie muzyczne Galicji w ostatnich dziesięcioleciach XIX i na początku XX w. nabrało szerokich i różnorodnych form wykonawstwa chóralnego. Aktywną działalność rozwijały liczne stowarzyszenia muzyczne, kółka oraz towarzystwa chóralne, które odzwierciedlały nowe tendencje życia muzycznego regionu. Towarzystwa śpiewacze „Lutnia”, „Harmonia”, „Towarzystwo Przyjaciół Śpiewu”, „Proświta”, „Teorban”, „Echo”, „Chór młodzieży akademickiej”, „Bojan”, „Bandurzysta”, „Surma” były ośrodkami narodowej kultury chóralnej. Pierwszy galicyjscy kompozytorzy: M. Werbycki, I. Ławriwski, W. Matiuk, A. Wachnianyn, I. Worobkewycz, O. Nyżankowski, D. Siczynski, H. Topolnycki, P. Bażanski, J. Łopatynski, J. Kyszakewycz, J. Jarosławenko — odegrali wielką rolę w kształtowaniu działalności towarzystw śpiewaczych. W swojej twórczości podnieśli oni gatunek chóralny na wysoki poziom artystyczny, uczynili go dominującym w muzyce ukraińskiej. W 1891 roku we Lwowie wraz z utworzeniem towarzystwa „Bojan” z działającym przy nim wydawnictwem muzycznym rozpoczyna się zakładanie „Bojanów” także w innych miastach Galicji: w Przemyślu (1891), Stanisławowie (1896), Stryju (1894), Kołomyi (1895), Tarnopolu (1901) i in. Wielką rolę w pracy tych organizacji odegrali zachodnioukraińscy kompozytorzy — D. Siczynski i O. Nyżankowski. Swoiste „artystyczne podróże” chórów, które wchodziły w skład „Bojanów”, sprzyjały podniesieniu poziomu muzyczno-kulturalnego ludności Galicji.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn