Strona · s. 3strona oryginału ↗
Soborność jako Idea Narodowa
Слово Просвіти, №05 за 2018 рік
Podsumowaniem wielowiekowej walki naszego narodu o odrodzenie i utwierdzenie państwowości narodowej stało się zjednoczenie Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL) i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej (ZURL) w jedno samodzielne państwo. Akt Zjednoczenia został ogłoszony 22 stycznia 1919 roku w Kijowie na placu Sofijskim. Wydarzenie to poprzedził IV Uniwersał Centralnej Rady URL, uchwalony 22 stycznia 1918 roku, w którym zaznaczono: „Od dziś na wszystkich ukraińskich ziemiach, rozdzielonych wiekami, Galicji, Bukowinie, Rusi Zakarpackiej i Naddnieprzu będzie jedna wielka Ukraina”. Georgij ŁUKIANCZUK „Od dziś na wszystkich ukraińskich ziemiach, rozdzielonych wiekami, będzie wielka, jedna Ukraina”.
W Narodowej Bibliotece Historycznej Ukrainy otwarto dwie wystawy — „Soborność Ukrainy” oraz „IV Uniwersał Ukraińskiej Centralnej Rady — kulminacyjny moment w historii tworzenia państwa”. Ekspozycje zapoznają zwiedzających z nieznanymi lub mało znanymi dokumentami sprzed stu lat oraz wspomnieniami ludzi, którzy byli uczestnikami tamtych wydarzeń. Świętemu dla wszystkich Ukraińców tematowi soborności poświęcono setki badań i książek. W ekspozycji wystawy książek ze zbiorów specjalnych: „Ukraińska rewolucja. Poszukiwania i materiały” Pawła Chrystiuka, dzieła znanego geografa i kartografa Stepana Rudnyckiego, zniszczonego przez władze radzieckie w 1937 roku w Sandarmochu: „Dlaczego chcemy samodzielnej Ukrainy? Sprawa ukraińska ze stanowiska geografii politycznej. Przegląd terytorium narodowego Ukrainy. Do podstaw ukraińskiego nacjonalizmu. Galicja i soborna Ukraina”, Pawła Haj-Nyżnyka „Akt Zjednoczenia UNR i ZUNR: wcielenie i krach ideału Sobornej Ukrainy” oraz dziesiątki innych badań naukowych. Szczególne miejsce na wystawie zajmują badania doktora nauk historycznych, profesora Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki Wołodymyra Serhijczuka, który przybył na otwarcie ekspozycji — „Ukraińska soborność: odrodzenie ukraińskości w latach 1917—1920”, „Nasza krew na swojej ziemi”, „Symon Petlura”… Historyk przypomniał słynną pieśń z takimi wersami: „Staniemy, bracia, do krwawej walki od Sanu do Donu, W rodzimym kraju panować nie damy nikomu”. I nieprzypadkowo w twórczości epickiej, w pieśniach ludowych i dumach sakralna Ukraina jawi się jako jednolita przestrzeń od Sanu do Donu, zjednoczona wspólną historią, językiem, tradycjami, sposobem życia. O tym pisał także akademik Stepan Rudnycki w swojej „Krótkiej geografii Ukrainy” (1910): „My Ukraińcy, ziemia, gdzie żyjemy, zwie się Ukrainą, czy ona pod państwem rosyjskim, czy pod austriackim, czy pod węgierskim. Bo choć dzielą ją granice, choć rozdarta ona na kawałki, ale przecież jeden naród, który ją zamieszkuje, z jednym językiem, charakterem i zwyczajami. Lecz nie tylko naród liczy ukraińskie terytorium w jedną całość. Ukraina także z dzisiejszych poglądów musi być uważana za wyraźnie zaznaczone jednolite terytorium wśród innych terytoriów Europy. Nawet wśród zależnych państw mało takich, żeby mogły się równać z ukraińską taką geograficzną osobliwością”. Stepan Rudnycki, jako jeden z przywódców i bojowników o soborność ukraińskiego państwa, uważał, że brak własnego państwa czyni naród bezbronnym w rozwiązywaniu problemów narodowo-politycznych i społeczno-ekonomicznych wobec innych państw. Bez niepodległego demokratycznego państwa narodowego niemożliwy jest rozkwit etnosu, przeciwnie, powstają warunki dla politycznego, ekonomicznego i kulturowego ucisku jednego narodu przez drugi, uważał uczony. A świadomość zniewolonego narodu nie jest zdolna tworzyć ani własnej kultury, ani własnego życia. Ilustrując słowa Rudnyckiego o Ukraińcach i Ukrainie, Wołodymyr Serhijczuk w swoich badaniach powołuje się na źródła europejskie. Podkreśla on, że „świat od dawna i wyraźnie wyróżniał granice ukraińskiego osadnictwa. Na przykład w 1540 roku francuski ambasador w Wenecji Pélissier, informując swojego króla o wydarzeniach w Turcji, często wspominał słynną sułtankę Roksolanę, zaznaczając przy tym jej ukraińskie pochodzenie i podkreślając, że „mieszkają ci Rusini od Karpat do Borystenu i Pontu Euksyńskiego”. Na mapie Europy z 1571 r., która znajduje się w bibliotece Watykanu, jest napis „Rosja-Ruś”, który pokrywa dzisiejszą Galicję, Chełmszczyznę, Podlasie i Polesie z Lublinem, Chełmem, Lwowem, a granica między Polską a Rusią na mapie wskazana jest wzdłuż Wisły. Takich map i świadectw europejskich dyplomatów i podróżników o granicach osadnictwa Ukraińców jest niemało. Profesor przypomina słowa jeszcze jednego działacza — francuskiego generała markiza Gabriela de Castelnau, który w swojej pracy z 1820 roku o Ukraińcach pisał: „Liczna nacja ta rozciąga się od granic Orłowszczyzny do granic Węgier i zajmuje, bez żadnej mieszaniny, Chersońszczyznę, Charkowszczyznę, części Kurszczyzny i Woroneżczyzny, całą Połtawszczyznę, Czernihowszczyznę, Kijowszczyznę, Podole, Wołyń, część Mińszczyzny, większą część Galicji — i cała populacja bez żadnej różnicy w zwyczajach i obyczajach…”. Dla profesora Collège de France Roberta, podkreśla Wołodymyr Serhijczuk, Ukraińcy — to „nacja w 13 milionów, która zaczyna się od Kubania i kończy w Karpatach, od Odessy i Krymu do Galicji. Rozciąga się ona przez Bukowinę aż do północnych Węgier…”. Cały świat zna ukraińską nację jako rolniczą. Jeszcze Trypolianie, którzy mieszkali na naszych terenach, siedem tysięcy lat temu uprawiali kilka rodzajów roślin zbożowych i dobrze znali technologie uprawy ziemi. Stamtąd, z tych odległych czasów u naszego narodu, jak mówi Wołodymyr Serhijczuk, „rolniczy demokratyzm, którego nie widzimy u tych, którzy żyli z rybołówstwa czy myślistwa”. Rolnik sam siebie zaopatrywał w żywność, był wolny w wyborze i niezależny od innych. Myśliwy sam na niedźwiedzia nie pójdzie, zmuszony był, że tak powiem „wstępować do kołchozu”, co ukształtowało mentalność narodów, które prowadziły różny sposób życia. Jedną z ważnych oznak naszej soborności Wołodymyr Serhijczuk uważa czarnoziem. I mówi, że Ukraińcy-rolnicy (Ukraina jest jedną z najbogatszych w czarnoziemy na świecie), jeśli nawet przesiedlali się, to wybierali, być może nawet intuicyjnie, terytoria bogate w gleby czarnoziemne — Powołże, Kubań, Szary i Zielony Klin w Rosji, pewne regiony w Ameryce, Kanadzie i Ameryce Południowej. Na pewnych odcinkach historii terytoria, gdzie mieszkali Ukraińcy, zmieniały się pod wpływem czynników politycznych: podczas wojen zaborczych, a nawet w wyniku ludobójstwa. Wyłącznie z powodów politycznych w XIV—XX w. nasze ziemie etniczne — Wschodnią Galicję, Wołyń, Polesie, Łemkowszczyznę, Nadsanie, Chełmszczyznę, Podlasie włączono w skład Polski, a w skład Rumunii — Południową i Północną Bukowinę, Południową i Północną Besarabię, Marmaroszczyznę (i dzisiaj tam pozostają dziesiątki wsi, których populacja identyfikuje się jako Ukraińcy). W skład byłej Czechosłowacji — Zakarpacie i Preszowszczyznę. Część ukraińskich ziem etnicznych pozostaje w składzie Rosji (zdaniem badaczy, długość ukraińskich ziem etnicznych w FR liczy około 1 500 km), oraz na Białorusi (w rejonach kobryńskim, brzeskim, drohiczyńskim Ukraińcy również stanowią większość). Ale nawet przebywając w składzie obcych imperiów, pod uciskiem zaborców, Ukraińcy nigdy nie porzucali idei soborności. Ta idea żyła w czasach Rusi Kijowskiej, Księstwa Halicko-Wołyńskiego, wtedy, kiedy nasza osłabiona hordami zdobywców i wewnętrznymi sporami ziemia, znalazła się w składzie. Eksponaty wystawy, poświęconej Dniu Soborności Ukrainy
Wielkiego Księstwa Litewskiego. Z nową siłą odżyła ona w epoce kozackiej. „Wszyscy ukraińscy hetmani byli sobornikami — mówi Wołodymyr Serhijczuk — i dążyli do zjednoczenia pod jednym buławą obu brzegów Dniepru”. Myślenie soborowe miał także Bohdan Chmielnicki, który w 1648 r. donosił tureckiemu sułtanowi: „A nam Pan Bóg w nagrodę za nasze krzywdy pozwolił wziąć pod władzę większą połowę polskiego królestwa, Ukrainę, Białą Ruś, Wołyń, Podole z całą Rusią, aż po Wisłę” i oświadczał: „Ja sam jestem księciem w księstwie swoim”. Dążenie do soborności z nową energią odżyło u Wyhowskiego (to jedyny hetman, który dobrze rozumiejąc, skąd idą największe zagrożenia dla Ukraińców, nie podpisał żadnej umowy z Moskwą) oraz u Mazepy, który dla odnowienia i rozkwitu państwa poświęcił siebie i swoją zawrotną karierę u cara. Odwiecznym wrogiem na drodze do historycznego i duchowego zjednoczenia naszego narodu zawsze była Moskwa. „I kiedy Katarzyna II odebrała hetmanowi Rozumowskiemu buławę, stało się jasne — więcej żadnego kozackiego samorządu nie będzie” — mówi Wołodymyr Serhijczuk. „Przeciwnie, nasiliła się rusyfikacja narodu ukraińskiego. Imperium myślało, że ściągając do Petersburga całą naszą elitę, wyczyściło Ukrainę. Ale energia soborności i niepodległości wybuchła szewczenkowskim „Kobziarzem”. Już po śmierci największego ukraińskiego proroka Tarasa Szewczenki w Moskwie (to nie tylko nazwa miasta, ale i państwa) powiedziano — wreszcie wszystko, kwestia rozwiązana. „Ukrainy niet i byt nie możet”. Ale, jak świadczy historia, w Moskwie bardzo się pomylili. Minie całkiem niewiele czasu i wypowiedziane na cały świat przez Mykołę Michnowskiego słowa „Samostijna Ukraina” staną się rzeczywistością. O nią, przelewając krew, walczyć będą strzelcy siczowi, żołnierze Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz Ukraińskiej Powstańczej Armii. Dzisiaj nasz naród zdobyte w wiekach prawo do bycia gospodarzem we własnym domu znów broni z bronią w ręku na wschodzie Ukrainy, walcząc z dawnym jej wrogiem — Moskiewską neoimperią, pozbywając się imperialnych mitów i utwierdzając swojego soborowego ducha. Przecież właściwe zrozumienie znaczenia i istoty „soborności” z jej historią i duchową samoidentyfikacją będzie godną odpowiedzią wszystkim, którzy czyhają na nasze państwo. Dzisiaj Idea Ukraińskiej Soborności i związanej z nią Niepodległości stała się Narodową Ideą narodu ukraińskiego! Doktor nauk historycznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki Wołodymyr Serhijczuk otrzymuje Podziękowanie za cykl wykładów w Narodowej Bibliotece Historycznej Ukrainy od organizatorów wystawy
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
