Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №05 за 2019 рік

16 s. · 32 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 5 (1005), 31 stycznia — 6 lutego 2019 Było ich tam trzystu…

Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka Występując przed delegatami i gośćmi zjazdu, przewodniczący partii, współprzewodniczący „Ukraińskiej alternatywy” Mykoła Hołomsza zaznaczył, że ukraińscy patrioci marzą o Ukrainie jako kraju szczęśliwych i zamożnych ludzi, który będzie środowiskiem życia, komfortowym dla wszechstronnego rozwoju osobowości, w którym panuje sprawiedliwość, są wszelkie możliwości dla osobistej realizacji; gdzie człowiek, jego życie i szczęście — najwyższą wartością! — Jesteśmy świadomi tego — powiedział on — że dla osiągnięcia tego szlachetnego celu obecnie musimy brać na siebie inicjatywę i odpowiedzialność. To wymóg historycznego momentu, wszak nigdy jeszcze ukraińska państwowość nie stawała przed takimi globalnymi wyzwaniami i niebezpieczeństwami. Przy czym zarówno zewnętrznymi, jak i wewnętrznymi. Cyniczna polityka, w której dominantami są własny biznes i wykorzystywanie władzy politycznej jako instrumentu zapewnienia nadzwyczajnych zysków, właśnie postawiła Ukrainę na krawędzi utraty państwowości. Ukraina jeszcze nie stała się państwem prawa i prawdziwie demokratycznym, pozostała państwem z „hybrydowym” reżimem, gdzie prawa człowieka są nic niewarte, a państwo zapewnia szalone zarobki monopolom, którymi kieruje garstka oligarchów. Zadaniem prezydenta jako głowy państwa w takich warunkach jest uruchomienie procesów realnego, a nie wymyślonego przekształcenia gospodarki narodowej (która obecnie wysiłkami oligarchatu zachowuje wszystkie cechy scentralizowanej postsowieckiej) w nowoczesną — innowacyjną i technologiczną. Filozofia wolnej gospodarki narodowej musi opierać się na polityce państwowej, w której człowiek, możliwości jego rozwoju i realizacji muszą być główną dominantą. Aparat państwowy musi być postrzegany jako serwis, który jest świadczony obywatelowi dla realizacji jego dążeń i talentów. Konstytucja Ukrainy daje prezydentowi odpowiednie możliwości. To w żadnym wypadku nie jest bezpośredni wpływ na konkretne poszczególne procesy i nie ingerencja w pracę władzy wykonawczej lub sądowniczej, a właśnie tak rozpatrują swoje „argumenty” niektórzy z polityków, którzy pretendują do prezydenckiej buławy. Było ich tam trzystu, Kiedy wojsko szło Murawjowa na Kijów. Bój Moskwianom dali. Pięć godzin bój wiedli — Pochowali Bohaterów… Kwiat Ukrainy upadł, Przeklęty wróg przerwał — Znalazł się w stolicy. Ilu ludzi zabił, Kijów we krwi utopił, Jak w zwykłej wodzie… Nie wybaczymy im — Wrogom tym złym, Co Bohaterów zabili. Było ich tam trzystu, Co w bój ten poszło, — Moskale zgubili… Niech miną jeszcze lata, Ożyją Kozacy I pomszczą się za Kruty. Nie wybaczymy im, Moskalom tym złym — Im nie będzie odkupienia… Więc w duszach u nas Duch kozacki nie zgasł — Pamiętajmy o Krutach!.. Już nadszedł właściwy czas — Wzywał nas Taras Zwycięstwo zdobyć!.. Swiatosław SZCZERBYNA Zaporoże, 29 stycznia 2018 roku Kijów, 29 stycznia 2019 r. Wiec sił narodowo-demokratycznych na Mogile Askolda w dniu upamiętnienia Bohaterów Krut

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Kandydat od patriotów i «Ukraińskiej alternatywy»

Prezydenciada–2019 nabiera tempa. Według stanu na 30 stycznia Centralna Komisja Wyborcza zarejestrowała 23 kandydatów na prezydenta. Kolejnych 8 złożyło dokumenty w Centralnej Komisji Wyborczej, a 14 pretendentów ogłosiło zamiar kandydowania. Tymczasem 24 stycznia odbył się XII nadzwyczajny zjazd Partii Politycznej „Patriot”. Porządek obrad obejmował tylko jedną kwestię: wysunięcie kandydata na stanowisko Prezydenta Ukrainy. W pracach forum wzięły udział partnerskie partie polityczne, organizacje społeczne z Obywatelskiego Forum „Ukraińska alternatywa”, znani działacze społeczni i politycy. Konstytucja daje prezydentowi inne dźwignie w systemie hamulców i równowagi — przede wszystkim o charakterze strategicznym — poprzez przewodnictwo w Radzie Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony, koordynację działań wszystkich organów państwowych, w tym siłowych. Coroczna aktualizacja Strategii bezpieczeństwa narodowego z uwzględnieniem priorytetów polityki zagranicznej i wewnętrznej, gospodarczych, społecznych i innych jest w obecnych warunkach zadaniem prezydenta. Przewidziane Konstytucją uprawnienia prezydenta obecnie dają mu wszelkie możliwości zapewnienia realizacji ustalonych przez państwo strategii gospodarczych i społecznych, gwarantując przy tym przestrzeganie wszystkich praw obywateli. Zadaniem prezydenta jako gwaranta Konstytucji jest uregulowanie stosunków społecznych zgodnie z Ustawą Zasadniczą. Praktykę, gdy władza kręci prawem jak cygan słońcem, działając nierzadko wbrew Konstytucji, trzeba położyć kres! Dlatego tak ważne będzie zainicjowanie udoskonalenia ustawodawstwa w zakresie wprowadzenia odpowiedzialności karnej za naruszenie norm i zasad konstytucyjnych. Tylko w ten sposób i wtedy człowiek w państwie stanie się chroniony. Człowiek musi być główną wartością dla państwa, a jego prawa muszą być bezwzględnie zabezpieczone. Jeden z głównych obowiązków gwaranta Konstytucji polega na zapewnieniu równego dostępu obywateli do bogactw narodowych, które należą do narodu. Zasoby kraju mają pracować na państwo, a nie na garstkę protegowanych przez władzę oligarchów, którzy poprzez nieprzejrzyste mechanizmy prywatyzacji otrzymali do swojej dyspozycji bogactwa naszej ziemi. Głowa państwa musi złamać dyktat oligarchicznych monopoli, które pod parasolem korupcji politycznej okradają ludzi, sprzedając im gaz, ciepło, wodę po zawrotnych cenach. Należy przeprowadzić szczegółową analizę wszystkich fal prywatyzacji, podczas których doszło do bezprawnego przywłaszczenia zasobów państwowych. Na podstawie wyników wszystko, co zostało przywłaszczone bezprawnie lub z naruszeniem warunków prywatyzacji, należy zwrócić do własności państwowej. Potrzebna nam jest nowa polityka odrodzenia narodowego, obejmująca sferę polityczną, gospodarczą, społeczno-kulturalną. Według mojego przekonania prezydent kraju powinien na wszelkie sposoby sprzyjać rozwojowi edukacji, nauki, kultury narodowej jako najważniejszych priorytetów strategii zrównoważonego rozwoju Ukrainy, zaliczając je do „wektora rozwoju” oraz do priorytetowych zadań modernizacji kraju, stymulując na poziomie legislacyjnym społeczną odpowiedzialność państwa, biznesu i instytucji pozarządowych za ich realizację. Zakończenie na str. 3 DZIECI PISZĄ NA DONBAS „PO CO WAM CARSKIE?” 10-11

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Czy los wsi to los Ukrainy?

Walerij SZYWEC “Wcześniej żyliśmy w komunizmie, tylko o tym nie wiedzieliśmy” — nie raz w latach dziewięćdziesiątych słyszałem te słowa od starszych kobiet o wiejskim wyglądzie. W latach dwutysięcznych takie głosy już prawie ucichły. Czas zrobił swoje. Nawet ci, którzy w młodości niszczyli swoich bliźnich, przeżywając ich kosztem, w większości odeszli na tamten świat. Ale jesień przychodzi do wszystkich. Przyszła i do mnie. Zechciałem uporządkować swoje życie, wspomnieć wszystkich krewnych, wyjaśnić historię swojego rodu i zebrane informacje przekazać dalej, potomnym. Tak trafiłem do Archiwum Obwodowego w Odessie. Jak się okazało, wszyscy moi krewni od dawna zamieszkiwali wieś na północy obwodu odeskiego. Zdołałem prześledzić swój rodowód do piątego pokolenia, zarówno w linii ojca, jak i w linii matki, mniej więcej od 1800 roku. Dalej poszukiwania należało kontynuować już w archiwum byłej guberni podolskiej, które przechowywane jest poza Odessą. Wszyscy moi przodkowie należeli do stanu chłopskiego. Właśnie chłopi byli materiałem budowlanym potężnych państw i imperiów wszystkich czasów. Imperium Rzymskie istniało tak długo, dopóki wiodącą warstwą społeczeństwa byli drobni wolni właściciele ziemscy. Kiedy wyparli ich niewolnicy, imperium upadło. W tamtych odległych czasach chłopi byli odpowiednikiem dzisiejszej klasy średniej. Posiadanie ziemi leżało u podstaw ich światopoglądu. Miłość do ziemi, patriotyzm, gotowość do zginięcia w walce za ojczystą ziemię miały dla nich dosłowne znaczenie. Jednak wśród innych państw Związek Radziecki był wyjątkowym wyjątkiem. Bolszewizm nie był krokiem naprzód na drodze postępu ludzkości. Był to krok wstecz w mroczne czasy, nawet nie średniowiecza, a niewolnictwa. Konsumował chłopską krew w szaleńczym tempie. Odebrał chłopom ziemię, a wraz z nią i wolność, a ukraińskim chłopom odbierał, w miarę możliwości, także życie. Nic im nie płacono za pracę bez dni wolnych i nie można było od pracy się uchylić. Matka mojego ojca zachorowała, nie mogła pracować w polu i po kilku latach zmarła. A tak, pozwolono jej nie przychodzić do pracy tylko pod warunkiem, że jej normę będzie wykonywać córka. Tak zakończyły się lata szkolne dwunastoletniej dziewczynki i przez całe swoje dalsze życie już nie porzucała tej pracy. Nawet prawnie kołchoźnicy, a stanowili oni w stalinowskich czasach większość ludności kraju, nie byli pełnoprawnymi obywatelami. Do chruszczowowskiej odwilży nie mieli paszportów i nie mieli prawa bez pozwolenia władz oddalać się ze wsi. Niewolnicy na ziemi i najtańsi na świecie robotnicy w miastach, bezawaryjne mięso armatnie na wojnie — to był los chłopów w czasach radzieckich aż do śmierci Stalina. Zlumpenizowany chłop był jednocześnie źródłem kadr dla partii rządzącej. Potrzebni byli nie zdolni, a posłuszni, a wśród wiejskiego lumpenproletariatu takich było niemało. Konsumując chłopskie życia, władza nie rozumiała, że wraz z chłopami konsumuje swój, faktycznie, jedyny zasób do istnienia. Począwszy od lat sześćdziesiątych, wiodącą warstwą społeczeństwa radzieckiego stała się inteligencja, ale ona już nie należała w całości, jako zasób, do partyjno-państwowej biurokracji. Katastrofa dla bolszewizmu nastąpiła wtedy, gdy zasób chłopski został praktycznie wyczerpany, a inteligencja stała się masowa. Okazałem się potomkiem czterech licznych rodów: Szywców, Miaskowskich, Kuzenków i Czepeluków. W nazwiskach moich przodków odbiła się geografia całej Ukrainy od Sanu po Don. Na przełomie XVIII i XIX wieku każdy ród był reprezentowany przez jedną rodzinę. Oznacza to, że założyciel każdego rodu musiał urodzić się gdzieś w połowie osiemnastego stulecia. A co było przedtem? Myślę, że po prostu nie było imiennej pisemnej wzmianki o mieszkańcach wsi w oficjalnych dokumentach. Za wydarzenie przełomowe uważam wzniesienie we wsi moich rodziców — Moszniagach — greckokatolickiej cerkwi świętego męczennika Aleksandra w 1750 roku. Od tego czasu, zapewne, zaczęła się pisemna rejestracja nazwisk mieszkańców wsi. Ciekawa jest etymologia słowa Moszniagi. W języku mołdawskim “moszniag” oznacza mądrego człowieka. Zatem Moszniagi to wieś mądrych ludzi. Przeglądając księgi metrykalne XIX wieku, praktycznie nie spotkałem mołdawskich nazwisk. Skąd więc taka nazwa wsi? Według danych Wikipedii wieś została założona w 1176 roku. Między XII a XVIII wiekiem wiele wydarzeń, nieutrwalonych na papierze, mogło się wydarzyć. W 1794 roku greckokatolicka cerkiew stała się prawosławną cerkwią świętego Jana Teologa. Oznacza to, że w tamtych latach Imperium Rosyjskie na terenach Odesszczyzny czuło się już całkiem pewnie. Na te ziemie przyszła Noworosja sześćset lat po założeniu wsi! Wszystkie zapisy w księgach metrykalnych końca XIX i początku XX wieku są bardzo staranne. Piękny kaligraficzny charakter pisma proboszcza cerkwi, który je prowadził, wywołuje estetyczną przyjemność i jest łatwy do odczytania. Imponuje także dostępność ksiąg metrykalnych za wszystkie lata od 1890 do 1920 — do momentu utrwalenia władzy radzieckiej na tych ziemiach. Ale w 1918 roku księdza zabito, o czym świadczy zapis w księdze metrykalnej. Rewolucja dotarła i do Moszniag. Zapisy zaczęła prowadzić inna osoba, chociaż także duchownego stanu, ale z niższych szczebli hierarchii duchownej. Niechlujny charakter pisma, duża liczba błędów gramatycznych. Wygląda na to, że nawet wśród księży wysoko wykształconych ludzi było niewielu. O tym, że coś niedobrego działo się w Imperium Rosyjskim po 1914 roku, można zrozumieć z nowych przyczyn śmierci ludzi, takich jak tyfus i hiszpanka — niezmienni towarzysze wojny. O tym, że w 1920 roku nowa władza jednak utrwaliła się w Moszniagach, wymownie świadczy zapis w księdze metrykalnej o śmierci czterech młodych ludzi w jeden dzień z zaznaczeniem przyczyny śmierci — zabity. Można się tylko domyślać, jak to się odbywało. Po 1920 roku funkcję rejestratora stanu cywilnego ludzi przejęło państwo. Lakoniczne, informacyjne zapisy w cerkiewnych księgach metrykalnych zostały zastąpione dwustronicowymi ankietami. Czasami zapisy prowadzono w języku ukraińskim, czasami w rosyjskim, jednak skrajnie niechlujnie i niegramatycznie. Teraz cerkiew była już całkowicie wykluczona z życia społecznego i stała się niepotrzebna. Jej kazania o wysokich ideałach ludzkich były sprzeczne z klasową moralnością nowej władzy z jej prymatem klasowej (biurokratyczno-partyjnej) celowości nad wszelkimi ogólnoludzkimi wartościami. Dlatego jeszcze w latach dzieciństwa moich rodziców cerkiew zburzono. Jak tylko państwo wzięło odpowiedzialność za rejestrację stanu cywilnego ludzi na siebie, od razu u badacza zniknęła możliwość systematycznej analizy tych danych. Za lata 1927—1933 księgi metrykalne zostały po prostu zniszczone (informacja od pracowników archiwum). To po to, aby nie tylko nie można było dokładnie ustalić liczby ofiar ludobójstwa, ale niemożliwe byłoby, zdaniem odpowiedzialnych osób państwowych, także ocenienie ich na podstawie analizy danych Tabela 1 z poprzednich lat. Za niektóre inne lata księgi zniknęły z powodu niedbałego przechowywania. Zatem materiałów do analizy z lat władzy radzieckiej jest niewiele. Dlatego zrozumiała jest rozbieżność ocen liczby ofiar ludobójstwa, którą znajdujemy w odpowiednich publikacjach dotyczących Hołodomoru-ludobójstwa, a mianowicie: od 4 do 10 milionów ofiar. Według moich szacunków, opartych na analizie standardowego modelu matematycznego rozwoju populacji biologicznych, wychodzi liczba bliższa górnej granicy tego zakresu. Czy można coś powiedzieć o jakości życia we wsi Moszniagy w różnych okresach jej istnienia? Albo chociaż czy istnieją charakterystyczne parametry bezpośrednio związane z tą jakością? Myślę, że pierwszym takim parametrem jest średnia długość życia. Drugim parametrem jest przewaga urodzeń nad zgonami. Ten ostatni parametr świadczy o dalszych perspektywach narodu. Tabela 1 daje pewne wyobrażenie o życiu wsi Moszniagy w czasach Imperium Rosyjskiego. W oczy rzuca się niska długość życia chłopów na początku XX wieku. Liczby te są znacznie mniejsze od danych statystycznych z oficjalnych źródeł Imperium Rosyjskiego. Wygląda na to, że nie bolszewicy jako pierwsi wymyślili kłamstwo jako główny środek swojego istnienia. Podana długość życia to, według oceny naukowców, długość życia neandertalczyków, którzy zamieszkiwali kontynent europejski 30—40 tysięcy lat temu. Ale tabela dobrze współgra z danymi o wyżu demograficznym na terenach całej Ukrainy w tamtych czasach. Znaczna przewaga urodzeń nad zgonami dawała podstawy do niezwykle optymistycznej oceny narodowych perspektyw Ukrainy w XX wieku (gdyby nie władza radziecka). Z tabeli widać także gwałtowny wzrost średniej długości życia w kolejnych latach. Największa długość życia była w 1919 roku (42 lata) przed przyjściem do wsi moskiewskiej władzy. Pierwsza wojna światowa rozpoczęła się w 1914 roku. Ogromna liczba mężczyzn została zmobilizowana do wojska. Wydawałoby się, że dzietność powinna znacząco spaść. Jednak spadek, chociaż jest, to mało zauważalny. Przez pięć powojennych lat średnia liczba urodzeń na rok wynosiła 39. Przez pięć lat wojny wyniosła 37 osób. Przy praktycznie niezmiennej dzietności liczba zgonów nieco wzrosła. „Pomogły” choroby towarzyszące wojnom. Przez pięć przedwojennych lat średnio wynosiła ona 24 osoby. Przez pięć wojennych lat — 29 osób. Ciekawe, że Ołeniwka (10) 22 17 20 średnia długość życia mieszkańców wsi wyraźnie wzrosła. Przez pięć przedwojennych lat średnio wynosiła ona 19 lat. Przez pięć wojennych lat — 29 lat. Jedyne wyjaśnienie tego intrygującego faktu, moim zdaniem, polega na tym, że lata wojenne zbiegły się z wygasaniem represyjnej zdolności Imperium Moskiewskiego. Przejawiało się to w tym, że chłopi po prostu zaczęli mniej pracować i lepiej się odżywiać, a co za tym idzie, dłużej żyć. Przy tym choroby wojny niszczyły głównie słabych ludzi, dla których choroby nie są przyczyną śmierci, a pretekstem do niej. Moim zdaniem dobrą ilustracją tej tezy jest gwałtowny wzrost długości życia właśnie w 1919 roku, kiedy stare Imperium Moskiewskie już przestało istnieć, a nowe jeszcze nie dotarło do wsi. Wieś żyła bez zewnętrznego zarządu i nikomu nie płaciła podatków. Widocznie chłopi Ukrainy poczuli ten powiew wolności i lepszego życia, czym tłumaczy się fenomen masowości chłopskich armii powstańczych Machny, Zełeneho i dziesiątek innych chłopskich przywódców. Gdzieś w tych oddziałach walczył też mój dziadek Petro — ojciec mojego ojca. Na całe życie zapamiętałem jego słowa, niezrozumiałe w dzieciństwie: „Nie walczyłem ani za białych, ani za czerwonych”. Moim zdaniem większość chłopów, którzy chwycili za broń, walczyła o to poczucie wolności i własnej godności, które pojawiło się u nich w ostatnich latach upadku starego Imperium Moskiewskiego. Nie rozumieli, że nie może być wolny człowiek, który należy do uciemiężonego narodu. Że imperia po prostu tak nie znikają, a wracają pod nowymi hasłami. Realna osobista wolność jest możliwa tylko jako skutek zdobytej wolności dla całego narodu. Wyrywkowo przejrzałem też dane dotyczące innych wsi rejonu bałckiego. Mój wniosek jest ten sam. To, co w radzieckiej historiografii nazywa się rewolucją i wojną domową, nie miało katastrofalnych skutków dla ludności Ukrainy. Prawdziwe nieszczęście zaczęło się po odnowieniu Imperium Moskiewskiego pod nową nazwą i nowymi hasłami. Analizowanie danych z czasów radzieckich jest niezwykle trudne. Przeglądam informator z tamtych czasów: „USRR w liczbach”. Za lata przed drugą wojną światową podano tam tylko informacje za 1913, 1939, 1940 rok. Począwszy od 1970 roku taka informacja podawana jest już corocznie. Między 1943 a 1970 rokiem informacja podawana jest epizodycznie. Czyli wszystkie najtrudniejsze okresy historii Ukrainy są starannie ukryte przed dociekliwym okiem badacza. Nieco sytuację wyjaśniają dane archiwalne. Je właśnie przytaczam w tabeli 2. Tabela 2 Rok Urodziło się Zawarto małżeństwa Zmarło Średnia długość życia 1907 48 5 34 18 1908 72 7 19 11 1909 29 16 30 23 1910 30 5 21 18 1911 60 10 24 21 1912 42 5 23 18 1913 34 7 24 17 1914 46 12 40 23 1915 41 3 30 20 1916 30 6 14 36 1917 13 24 26 31 1918 57 17 34 36 1919 - - - 42 Wieś (km do Bałty) 1919 1920 1921 1924 1925 1926 1934 1936 Benzari (0) 12 5 Andrijasziwka (3) 14 Moszniagy (10) 42 31 30 18 17 23 22 19

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Z tabeli wynika, że we wszystkich przedwojennych latach średnia długość życia nieustannie się zmniejszała, osiągając przed wojną poziom początku XX wieku. Jeśli jednak w latach dwudziestych urodzeniowość przewyższała śmiertelność, to w latach trzydziestych działo się wprost przeciwnie. Można odnieść wrażenie, że średnia długość życia w czasach sowieckich zależała od odległości do instytucji władzy i jakości dróg między miejscowościami. Im mniejsza była ta odległość, tym mniejsza była także średnia długość życia. Im gorsza była jakość dróg, tym wyższa była średnia długość życia. Moskiewska władza starała się zamienić ukraińskie wsie w jeden wielki cmentarz, ponieważ rozumiała, że właśnie ukraińskie wsie są tym gruntem, na którym wyrastają pokolenia niezłomnych. Najjaskrawszym przykładem jest los wsi Benzari, bezpośrednio graniczącej z centrum rejonowym. W 1936 roku średnia długość życia wynosiła tu 5 lat. A 12 lat dwa lata wcześniej — o wiele lepiej? A co działo się w latach 1932—1933, z którymi wiążemy oficjalnie uznany przez świat Hołodomor-ludobójstwo narodu ukraińskiego? Alej jestem przekonany, że mogiły zamordowanych głodem się rozwarą i przedstawimy prawdziwy rachunek nowej moskiewskiej imperii, która oficjalnie ogłosiła się spadkobierczynią Związku Radzieckiego. Takim był komunizm czasów Stalina, o którym z nostalgią wspominały w latach dziewięćdziesiątych starutkie babcie. Ale przecież coś otrzymały w zamian za nędzne życie? Tak, otrzymały władzę — największą możliwą władzę tamtych czasów, władzę nad życiem i śmiercią sąsiadów, władzę i gwarantowane przetrwanie. O trójce takich kobiet-aktywistek moja teściowa wspominała nie raz. One w latach 1932—1933 terroryzowały znaczną część wsi Lipniażki na Ukrainie Środkowej. Chodziły po domach z rewizją, kiedy im się zachciało albo kiedy skończyły się własne produkty. I to poza regularnymi scentralizowanymi rewizjami. Pewnego razu, przeszukawszy dom babci, znalazły w końcu na strychu worek fasoli. Zadowolone ze swojej zdobyczy, już chciały iść do domu, gdy wtem cierpliwość babci, wtedy młodej i silnej kobiety, pękła. Chwyciła za ogrodowe grabie i goniła te aktywistki aż do bramy podwórza. Dalsze losy tych kobiet potoczyły się różnie. Jedną z nich wkrótce dotknął paraliż i szybko zmarła. Najwidoczniej trochę sumienia jednak miała. Dwie pozostałe przeżyły długie życie, wychowały dzieci i dobrze je ustawiły w życiu. Aż oto nadszedł 1941 rok. Do wsi Mosznygi najpierw weszli Niemcy, a później, podobnie jak cały rejon bałcki, wieś znalazła się w strefie okupacji rumuńskiej. Wieś powitała niemiecki oddział, który jako pierwszy wjechał do wsi na motocyklach, chlebem i solą. W 1943 roku do wsi weszła armia radziecka, ale chleba i soli już nie było. W dzieciństwie uważałem swoich dziadków za najmądrzejszych i najrozumniejszych ludzi. Jak więc oni postrzegali Niemców? Wprost zapytać nie zdobyłem się na odwagę, a sami przy mnie o tym nic nie mówili. Znam jednak wymowny fakt. W 1943 roku, kiedy już było słychać grzmot armat frontu zbliżającego się do wsi, w ogrodzie mojego dziadka Wasyla — ojca mojej matki, Niemcy urządzili gniazdo karabinu maszynowego, które miało zabezpieczać wjazd do wsi od strony stacji kolejowej Borszczi. Przetrwało tam kilka dni, ale żywił i ogrzewał tego niemieckiego żołnierza w podeszłym wieku mój dziadek Wasyl. Co więcej, robił to z własnej inicjatywy, wiedząc, że może to mieć negatywne konsekwencje. Kiedy dziadek Wasyl po raz pierwszy zaprosił Niemca na obiad, ten powitał go strzałami w powietrze, lecz później się porozumieli. Dziadek Wasyl, który przed wojną był przewodniczącym jednego z kołchozów wsi Mosznygi, obawiając się prześladowań ze strony nowej władzy okupacyjnej, przyłączył się do jednej z radzieckich jednostek wojskowych i odstępował razem z nią. Razem z nią dostał się do niewoli, z której od razu puszczono go do domu. A jak się ma zaproponowane przeze mnie kryterium jakości życia, czyli jego długość? Danych na globalne wnioski jest mało. Być może je zniszczono albo źle przechowywano. Jeśli chodzi o rejon bałcki, znalazłem tylko rozproszone dane, dotyczące kilku kołchozów o dawnych komunistycznych nazwach, bez wskazania odpowiednich miejscowości i wyłącznie za 1943 rok. Według tych danych średnia długość życia wynosiła 32 lata. Znalazłem także cudem ocalałe dane dotyczące wsi Wołowe. Tutaj średnia długość życia wynosiła aż 43 lata. Cóż, wygląda na to, że okupacja rumuńska pozytywnie wpłynęła na średnią długość życia chłopów. Wydaje się, że najgorszą okupacją była okupacja moskiewska. Dlaczego używam tego określenia? Czy władza na miejscu należała wyłącznie do Moskali? Tak, sądzę, że wszystkie kluczowe stanowiska należały wyłącznie do Moskali. Moje osobiste wspomnienia dotyczące władzy w Bałcie sięgają drugiej połowy lat pięćdziesiątych. Wtedy na szczeblu rejonu nie było ani jednego stanowiska, które zajmowałby Ukrainiec. Pierwszy i drugi sekretarz rejonowego komitetu partii, dyrektorzy przedsiębiorstw, dowódcy jednostek wojskowych i wyższa kadra oficerska, naczelnicy rejonowego wydziału milicji i straży pożarnej, poczty. Co jeszcze zapomniałem? Tak, przez kilka lat dyrektorem mojej szkoły była osoba o żydowskim nazwisku, ale szybko ją zastąpiono pierwszym sekretarzem rejonowego komitetu, którego trzeba było zatrudnić po kolejnej zmianie władzy partyjnej. W Bałcie była znaczna gmina staroobrzędowców, ale i dla nich droga do władzy była zamknięta — jako niepewni politycznie. Pewne zmiany w polityce kadrowej partii nastąpiły dopiero pod koniec lat sześćdziesiątych. Z podobną sytuacją zetknąłem się, kiedy na początku lat osiemdziesiątych zacząłem pracować jako wykładowca w uczelni wyższej. Spośród 25 kierowników katedr Ukraińców było trzech lub czterech. Tak więc władzę radziecką zupełnie słusznie można było nazywać władzą moskiewską, a przy tym najgorszym z wariantów władzy okupacyjnej w Ukrainie we wszystkich czasach po najeździe mongolsko-tatarskim. Bolszewizm, z mojego punktu widzenia, jest najjaskrawszym przejawem najohydniejszych instynktów moskiewskiej hołoty, która z przypadku doszła do władzy w dawnym Imperium Rosyjskim, czyniąc je jeźdźcem apokalipsy dla całego świata. Wulkan nienawiści i okrucieństwa, który drzemał w moskiewskim ludzie przez setki lat, musiał kiedyś wybuchnąć. I wybuchnął w październiku 1917 roku. To wyrzucanie lawy jeszcze się nie skończyło. Jesteśmy obecni przy jednym z jego etapów, zwanym kolejną rosyjsko-ukraińską wojną. Cywilizowany świat musi zrozumieć, że bez pacyfikacji ogromnego terytorium Eurazji zwanego Moskwą zagrożenie światowej apokalipsy będzie stale rosło. Moje największe odkrycie z pracy archiwalnej: ludobójstwo narodu ukraińskiego nie trwało w latach 1932–1933, jak się uważa. Trwało ono przez wszystkie lata przed II wojną światową, trwało także po niej, aż do śmierci Stalina. Zaczęło się przed industrializacją i nie skończyło się po jej zakończeniu. Nie było przypadkowe. Stalin był bardzo ważny, ale był tylko jedną śrubką straszliwej maszyny fizycznego unicestwienia narodu ukraińskiego. Emocjonalne podstawy tego ludobójstwa wiążą się z najciemniejszymi zakamarkami duszy moskiewskiej hołoty, ale gwałtowne zaostrzenie ludobójstwa, powiedziałbym, jego demonstracyjny charakter, w latach 1932–1933, jednak wiąże się z industrializacją. I nie chodziło o zboże. Te półtora miliona ton zboża rocznie, wywożonego z Ukrainy na eksport, nie mogły istotnie wpłynąć na tempo industrializacji. Ludobójstwo miało bezsprzecznie aspekt międzynarodowy. Świadczy o tym zwłaszcza niezwykle skuteczne jego informacyjne towarzyszenie na arenie międzynarodowej. Blokowanie prawdy o ludobójstwie, reklama „kolosalnych” pozytywnych osiągnięć krajów rad kosztowały ogromne środki i wymagały totalnej kontroli nad wiodącymi międzynarodowymi środkami masowego przekazu. Ta totalna kontrola nie rozciągała się jedynie na terytorium narodowosocjalistycznych Niemiec. Kolosalnych środków wymagała sama industrializacja. Dziewięć i pół tysiąca dużych i średnich przedsiębiorstw, zbudowanych w ciągu przedwojennej dekady, nie mogło być wznoszonych kosztem kraju zrujnowanego przez bolszewików. Międzynarodowy „partner” Stalina mieszkał, moim zdaniem, gdzieś w Nowym Jorku i dysponował kolosalnymi zasobami finansowymi i władzy. Oczywiście nie jest to jeden człowiek ani rząd tamtego kraju. A co z moimi drogimi Moszniagami? Nie ma już chaty dziadka Petra, nie ma też chaty dziadka Wasyla. Nie ma większości chat wokół, które pamiętam z czasów dzieciństwa. Wieś umiera. Z tysiąca mieszkańców w ciągu stu lat pozostało w niej może 200 osób, przeważnie w podeszłym wieku. Co stanie się z naszym krajem – Ukrainą, gdy zginą jej wsie, wyschną jej korzenie?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Kandydat od patriotów i «Ukraińskiej alternatywy»», s. 1

Kandydat od patriotów i „Ukraińskiej alternatywy”

Zakończenie. Początek na str. 1. System polityczny, w którym władza jest traktowana jako biznes dla kilkuset „rodzin”, które żyją na koszt dziesiątek milionów Ukraińców, musi zostać zniszczony! I na obecnym etapie historycznym wprowadzenie nowej kultury politycznej, w której dominują zasady honoru, sumienia, patriotyzmu, miłości do rodzinnej ziemi, jest wyjątkową misją i odpowiedzialnością głowy państwa. — Nas wszystkich, patriotów Ukrainy — podsumował Mykoła Hołomsza — boli świadomość tej beznadziei, w którą wpędziły nasze państwo zewnętrzne i wewnętrzne antyukraińskie siły. Zarówno moje, jak i wasze serca bolą od świadomości tego, że Niebiańska Sotnia i tysiące ukraińskich żołnierzy na wschodzie są ofiarami, które do dziś domagają się sprawiedliwości. Zamożna i szczęśliwa Ukraina, którą stworzymy, realizując nasze marzenie, stanie się najlepszym pomnikiem bohaterów, godnym ich czynu! Nota biograficzna. Bezpośrednio przed zjazdem odbyło się posiedzenie Rady Politycznej partii „Patriota”, która zarekomendowała uczestnikom zjazdu podjęcie decyzji o tym, że Partia Polityczna „Patriota” musi wziąć udział w wyborach Prezydenta Ukrainy. Mykoła Hołomsza przedłożył pod rozwagę delegatów propozycję Rady Politycznej partii dotyczącą wysunięcia jako kandydata na stanowisko Prezydenta Ukrainy członka partii, działacza społeczno-politycznego, znanego ekonomisty Nowaka Andrija Jaremowycza. Po długiej dyskusji, w której wzięli udział przedstawiciele — uczestnicy Forum Społecznego „Ukraińska alternatywa”, w tym przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan, zjazd podjął decyzję: wysunąć jako kandydata Partii Politycznej „Patriota” na stanowisko Prezydenta Ukrainy NOWAKA Andrija Jaremowycza. Włas. kor. Od lewej do prawej: kandydat na prezydenta z ramienia partii politycznej „Patriota” Andrij Nowak i przewodniczący partii Mykoła Hołomsza. Nowak Andrij Jaremowycz (ur. 24 stycznia 1973 r., m. Kołomyja, obwód iwanofrankiwski) — ukraiński ekonomista, politolog, działacz społeczny, kandydat nauk ekonomicznych. Wykształcenie zdobył na Uniwersytecie Europejskim w Kijowie. W 1993 roku ukończył kanadyjską szkołę biznesu Uniwersytetu Zachodniego Ontario (University of Western Ontario business school), jednocześnie uczestniczył w programie „Ucz się pracując”. Lata 1997—2001 — studiował na studiach doktoranckich Naukowo-Badawczego Instytutu Finansowego przy Ministerstwie Finansów Ukrainy. Obronił pracę doktorską na temat „Współzależność dźwigni podatkowo-budżetowych i pieniężno-kredytowych w polityce wzrostu gospodarczego Ukrainy” na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki. Pracował na różnych stanowiskach w różnych organizacjach. W szczególności, w 2002 roku — naczelnik wydziału finansowego Przedsiębiorstwa Państwowego MO Ukrainy „Ukroboronpostaczalnyk”. Później, do 2003 roku, pracował jako konsultant przy komisjach Rady Najwyższej oraz asystent deputowanego ludowego Ukrainy. Od 2004 roku — naczelnik wydziału ds. kontaktów społecznych w firmie „Obołoń”. Lata 2005—2006 — doradca dwóch premierów Ukrainy, w 2006 roku został Przewodniczącym Rady Ekonomicznej Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia Społecznego „Udany Ukraina”. W 2002 roku kandydował na deputowanego ludowego Ukrainy jako kandydat bezpartyjny w drodze samokandydowania (okręg wyborczy nr 87). Autor książki „Jak podnieść ukraińską gospodarkę”, w której zaproponował model kształtowania konkurencyjnej i wysokowydajnej ukraińskiej gospodarki — Trójfunkcjonalny Model Ekonomiczny Ukrainy. W 2007 roku książka została wydana po raz drugi. W tym samym roku wszedł w skład rady społecznej przy Ministerstwie Gospodarki Ukrainy. W 2011 roku książkę wydano po raz trzeci. W 2009 r. Andrij Nowak został wybrany przewodniczącym komitetu organizacyjnego Forum Ekonomicznego Ukraińców Świata. W tym samym roku wystartował zainicjowany przez niego projekt Alternatywnego Gabinetu Ministrów Ukrainy. W 2010 r. został Przewodniczącym Komitetu Ekonomistów Ukrainy. Od 2011 r. — prorektor Uniwersytetu Europejskiego. W 2012 roku na V zwyczajnym zjeździe Ukraińskiej Partii Andrij Nowak został wybrany Przewodniczącym Ukraińskiej Partii. W kwietniu 2013 r. zakończył członkostwo w tej partii.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Pocztówki do Awdijiwki

22 stycznia na granicy obwodów chmielnickiego i tarnopolskiego, w Dniu Jedności Ukrainy, z okazji 100. rocznicy ogłoszenia Aktu Zjednoczenia Ukraińskiej Republiki Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, odbyły się międzyobwodowe uroczystości z udziałem przewodniczącego Chmielnickiej Obwodowej Administracji Państwowej Wadyma Łozowego, przewodniczącego Rady Obwodowej w Chmielnickim Mychajła Zahorodnego, przewodniczącego Tarnopolskiej Obwodowej Administracji Państwowej Stepana Barny, przewodniczącego Rady Obwodowej w Tarnopolu Wiktora Owczaruka, przewodniczącego Rady Obwodowej we Lwowie Ołeksandra Hanuszczynia, deputowanych ludowych Ukrainy, duchowieństwa oraz ponad 3,5 tysiąca przedstawicieli ukraińskiej społeczności. Larysa TKACZ, członkini rady „Proświty”, m. Równe. Inicjatywa akcji „Podaruj pocztówkę – pozdrowienia dla rówieśnika ze wschodu” należy do przewodniczącej organizacji społecznej „Rówieńskie Miejskie Zrzeszenie Towarzystwa »Proświta« im. T. Szewczenki” Kateryny Syczyk. Wydarzenie odbyło się w bibliotece muzeum „Proświty” Ziemi Rówieńskiej, wspólnie z wydziałem edukacji oraz Rówieńskim Miejskim Centrum Twórczości Młodzieży Szkolnej. – Akcja poświęcona jest 100. rocznicy Aktu Zjednoczenia. Dołączamy się do świątecznych wydarzeń, które odbywają się na Rówieńszczyźnie i na Ukrainie, świętujemy i dzielimy się swoimi pozdrowieniami oraz życzeniami z uczniami przyfrontowej Awdijiwki. Musimy zademonstrować jedność Ukraińców, dzieci-rówieśników, przyjaciół. Pokazać nasze wsparcie w niełatwym czasie wojny i budowania państwa – opowiada Kateryna Syczyk. – Wysyłamy dzisiaj pocztówki, tym samym zwracamy się do ludzi o podobnych poglądach, przyjaciół ze wschodu, aby zrozumieli: jesteśmy jednością. I właściwie na tym polega budowa państwa ukraińskiego. Warsztaty z tworzenia pocztówek prowadzili pedagodzy RMCTMS Tetiana Pryjmachek, kierowniczka wydziału artystyczno-technicznego, Tetiana Boroweć oraz Oksana Mudryk – kierowniczki kółek. Pocztówka składała się z dwóch połówek wielkiego serca, wykonana w błękitno-żółtych barwach, wewnątrz której znajdowała się makieta mapy Ukrainy, podzielonej na zachód i wschód z oznaczeniami miast Równe, Awdijiwka oraz małymi serduszkami, które łączą nasze terytoria. U góry – gołąb jako symbol pokoju. Na odwrocie – list do przyjaciela. Twórcza praca nad wykonaniem kreatywnych, pięknych, a co najważniejsze – szczerych – pocztówek odbywała się w trzech etapach. Uczniowie placówek oświatowych miasta, w rodzinach których w latach 2016–2018 mieszkały dzieci z Awdijiwki (a jest ich 60), mieli możliwość własnoręcznie wykonać pocztówkę z osobistymi pozdrowieniami i życzeniami. Wszyscy uczniowie z przyjemnością wspominali swoich rówieśników, opowiadali o przyjaźni i komunikacji w mediach społecznościowych, życzyli szybkiego spotkania. – Pocztówki-pozdrowienia staną się swoistą niespodzianką dla naszych przyjaciół ze wschodu. Dobrobytu, pokoju, a przede wszystkim jedności życzyłam swojej rówieśniczce z Awdijiwki Jewhenii Achromowej i zaprosiłam ją do przyjazdu do Równego – mówi Nastia Zajczuk, uczennica 10 klasy Szkoły Ogólnokształcącej nr 20. Szczególne podziękowania organizatorzy akcji wyrazili dyrektorowi rówieńskiego oddziału spółki z o.o. „Nowa Poszta” Anatolijowi Horeckiemu, który uprzejmie zgodził się bezpłatnie i terminowo dostarczyć paczkę pozdrowień i życzeń do Awdijiwki. Podczas pracy nad pocztówką oraz na zakończenie akcji wykonano zdjęcia, które zostaną wysłane pocztą elektroniczną do wydziału edukacji miasta Awdijiwka. Uczniowie rówieńskich placówek oświatowych wzięli udział w warsztatach z tworzenia pocztówki-pozdrowienia z okazji święta Jedności dla dzieci z Awdijiwki w obwodzie donieckim, które przebywały w Równem w latach 2016–2018.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

100 lat Jedności nad Zbruczem

Dwa uroczyste pochody z obwodów tarnopolskiego i chmielnickiego spotkały się na moście przez rzekę Zbrucz, między wsią Hukiw w rejonie czemerowieckim a osadą Skała Podolska w rejonie borszczowskim obwodu tarnopolskiego: to właśnie wzdłuż zachodniej granicy obwodu chmielnickiego przebiegała umowna granica między ZURL a UNR. Już stało się dobrą tradycją obchodzenie tej rocznicy poprzez połączenie delegacji obwodu chmielnickiego i Tarnopolszczyzny na granicy obwodów, Tetiana Wyhowska Łańcuch Jedności utworzyło ponad pół tysiąca osób, przede wszystkim młodzieży. Uczestnicy wyszli na plac przy popiersiu Tarasa Szewczenki z symboliką patriotyczną i niebiesko-żółtym body artem. Byli jaskrawi, tak jak nasza Ukraina. A kiedy wzięli się za ręce i utworzyli Łańcuch Jedności, rozciągnął się on od popiersia Kobzarza aż do stele z portretami poległych Bohaterów Niebiańskiej Setki i wojny rosyjsko-ukraińskiej. — Choć minęło sto lat, aktualność nie słabnie. I to właśnie jedność daje przewagę nad wrogiem — zaznaczył kierownik wydziału edukacji i nauki rady miejskiej Jurij Petryk. Tradycję organizowania tego flashmobu w Białej Cerkwi zapoczątkowała w 2011 r. „Młoda Proświta”. — Wtedy nas było trzydzieści osób. Dziś nas jest już więcej niż dziesięć razy po trzydzieści — powiedział przewodniczący Białocerkiewskiej „Proświty” Kostiantyn Klymczuk. — Żyjemy w historycznym czasie. Dziś mamy Tomos. To kamień węgielny państwowości na wiele setek lat naprzód. Staliśmy się narodem zdolnym rozwiązywać zadania strategiczne, a nie sytuacyjne, w rodzaju „moja chata z kraju”. Przy portretach bohaterów przeprowadzono patriotyczny flashmob: utworzono żywą mapę Ukrainy i odbyła się apel historycznych regionów kraju. Biała Cerkiew jednoczy Ukrainę. Tutaj znalazły swój dom ci, którzy byli zmuszeni opuścić czasowo okupowane terytoria. Stąd na wschód ruszają żołnierze armii wyzwoleńczej, którą gorąco wspiera naród. Tutaj powracają, symbolizując zjednoczenie ziem ukraińskich w jedno państwo. Po wymianie chleba i soli młodzież utworzyła flagę Ukrainy z dwóch części: z Chmielnicczyzny zaprezentowano 50 m żółtej części flagi, z Tarnopolszczyzny — 50 m niebieskiej, co również ma znaczenie symboliczne, ponieważ razem tworzą one 100 m, na znak jubileuszu historycznej daty. Dalej uczestnicy wydarzenia uroczystym pochodem udali się do Pamiątkowego Krzyża legendarnemu generałowi-chorążemu UPA Romanowi Szuchewyczowi, gdzie przedstawiciele duchowieństwa Prawosławnego Kościoła Ukrainy z obu obwodów odprawili molebeń. Odbyło się także odsłonięcie pamiątkowego znaku „100 lat Soborności Ukrainy”. Centrum prasowe Chmielnickiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Łańcuch Jedności i „żywa” mapa Ukrainy w Białej Cerkwi

W Białej Cerkwi żyje tradycja upamiętniania Łańcuchem Jedności wydarzenia, które miało miejsce 100 lat temu na Placu Sofijskim w Kijowie. Wtedy, w styczniu 1919 roku, naród ukraiński ogłosił swoją wolę zjednoczenia ziem ukraińskich i życia w Soborowym Państwie. Nasze miasto stało się punktem, skąd wyruszyły na Fastów i Motowiłówkę, a następnie także na Kijów, oddziały Dyrektoriatu. Właśnie w Białej Cerkwi formował się korpus Strzelców Siczowych, trzon wojskowej siły powstańców. I dziś nasze miasto pozostaje bazą dla brygady, która zbrojnie broni Soborności. Wspominani są bohaterowie wojny, których za każdym razem ze łzami radości witają mieszkańcy Białej Cerkwi. Kwiaty już złożono pod portretami poległych, już rozbrzmiało tradycyjne i dumne „Sława Ukrainie! Sława Bohaterom!”, ale ludzie jeszcze długo pozostawali na placu, rozmawiali, dzielili się wrażeniami: — Wydaje się, że wszystko takie proste. Wiec, marsz, trzymanie się za ręce, flash mob, a czuje się takie uniesienie i dumę, że wciąż jest się pod niezwykłym wrażeniem! — zauważyła jedna z uczestniczek. I to prawda. Niech żyje Soborna Ukraina! Na zawsze!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

naśladowania dla żołnierzy kolejnych dziesięcioleci, zwłaszcza dla obrońców Ukrainy w obecnej rosyjsko-ukraińskiej wojnie. Podkreślono potrzebę wzniesienia w przyszłym roku godnego jego imienia, majestatycznego pomnika, a także obowiązkowego usunięcia pomnika bolszewika Szczorsa, który niszczył Kijów i Ukraińców.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Memoriałowy płaskorzeźba Symona Petlury w Kijowie

Heorhij ŁUKIANCZUK “Tylko wtedy będziemy krzyczeć “Sława!” wolnymi piersiami, kiedy wzmocnimy naszą władzę, kiedy nastanie spokój na naszej ziemi. Wszyscy, jak jeden mąż, stańcie ramię w ramię w obronie rodzinnego kraju przed wrogami naszymi…” To słowa z wystąpienia Symona Petlury 22 stycznia 1919 r. na placu Sofijskim wyryte na tablicy pamiątkowej z okazji 140. rocznicy urodzin, którą będziemy obchodzić w maju. 21 stycznia, w przeddzień Dnia Jedności, w Kijowie odsłonięto memoriałową płaskorzeźbę Przewodniczącemu Dyrektoriatu Ukraińskiej Republiki Ludowej, Głównemu Atamanowi Wojsk i Floty URL Symonowi Petlurze. Tablica pamiątkowa została wykonana przez rzeźbiarza Wasyla Markusza. Umieszczono ją na początku dawnej ulicy Kominternu, która obecnie nosi imię Sy- Leonid HAPIEJEW, kierownik kółka “Punkt widzenia” Centrum Twórczości Dzieci i Młodzieży nr 5 Rady Miejskiej Charkowa, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Na czym polega główna idea tego wydarzenia? Zgodnie z zamysłem pedagoga kółka “Punkt widzenia”, współczesne dzieci i młodzież powinny więcej dowiadywać się o ciekawych miejscach na wycieczki na Ukrainie. Przecież jest to jednocześnie nasza historia i teraźniejszość. Taką możliwość mieli nasi czytelnicy dzięki barwnie wydanym współczesnym książkom z serii “Moja Ukraina”: “Zamki i twierdze Ukrainy” oraz “Najciekawsze miejsca Ukrainy”. Podczas żywego i nieformalnego zapoznawania się z ciekawymi miejscami do podróżowania po Ukrainie mieszkańców Słobożanszczyzny niezwykle interesowała Ziemia Lwowska, Wołyń, Zakarpacie. A tę ideę poparła również Hanna Czernyszenko, nauczycielka biologii i chemii, a obecnie pedagog-wychowawca grupy świetlicowej. Hanna Dmytriwna również podzieliła się swoimi wrażeniami po odwiedzeniu ciekawych miejsc na Ukrainie. Każdy z uczestników wydarzenia wybrał swoje ulubione miejsca do manmona Petlury. Właśnie tutaj w styczniu 1918 roku trwały walki oddziałów Armii URL z bolszewikami. Ta tablica pamiątkowa jest pierwszym upamiętnieniem twórcy ukraińskiej państwowości początku XX wieku w stolicy. Pamiątkę wykonano ze środków Administracji Miejskiej Kijowa. W ceremonii otwarcia uczestniczyli m.in. wicepremier Ukrainy, przewodniczący Państwowej Komisji Międzyresortowej ds. upamiętnienia uczestników operacji antyterrorystycznej, ofiar wojny i represji politycznych Pawło Rozenko, naczelnik Kijowskiego Liceum Wojskowego imienia Iwana Bohuna Ihor Hordijczuk, oficer rezerwy, weteran 55. oddzielnej brygady artylerii Sił Zbrojnych Ukrainy Roman Kułyk, lider zespołu “Choreja Kozacka” Taras Kompanyczenko i inni. W wystąpieniach mówcy podkreślali męstwo Głównego Atamana jako przykład dla Honorowe odsłonięcie memoriałowej płaskorzeźby Przewodniczącemu Dyrektoriatu Ukraińskiej Republiki Ludowej, Głównemu Atamanowi Wojsk i Floty URL Symonowi Petlurze przez Bohatera Ukrainy wojny rosyjsko-ukraińskiej, naczelnika Kijowskiego Liceum Wojskowego imienia Iwana Bohuna Ihora Hordijczuka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Prezentacja nagrań pieśni i kalendarza walk wyzwoleńczych 1917–1921

W budynku, w którym sto lat temu obradowała Centralna Rada, Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej z okazji 100-lecia Aktu Zjednoczenia i Soborności zaprezentował swoje nowe projekty: grę na urządzenia mobilne «Sto lat walki. Rewolucja ukraińska», ilustrowane kalendarze ścienne poświęcone wojskowej elicie UNR oraz album audio «Pieśni Rewolucji Ukraińskiej» – wspólny projekt Instytutu, Tarasa Kompaniczenki i zespołu «Chorea Kozacka». Heorhij ŁUKIANCZUK Zdjęcie autora Przewodniczący Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Wołodymyr Wiatrowycz oraz Pawło Podobied zaprezentowali ilustrowane ścienne kalendarze „Wojskowa elita Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921” na rok 2019, a Olena Ochrimczuk zaprezentowała grę na urządzenia mobilne, stworzoną na podstawie gry planszowej „Rewolucja Ukraińska 1917—1921”. Narodowy artysta Ukrainy Taras Kompaniczenko zaprezentował album audio „Pieśni Rewolucji Ukraińskiej” — wspólny projekt zespołu „Choreja Kozacka” i Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, przypadający na 100-lecie Soborności. Na album złożyły się pieśni napisane w latach 1917—1921. Autorami większości tych pieśni są klasycy literatury ukraińskiej: Ołeksandr Oleś, Hryhorij Czuprynka, Mykoła Woronij, Chrystia Alczewska, Bohdan Łepkyj, Spyrydon Czerkasenko i inni. Kompozytorami są Kyryło Stećenko, Mykoła Leontowycz, Ołeksandr Koszyc, Jakiw Stepowyj, Pawło Synycia, Kostiantyn Bohusławski, Lewko Rewućkyj. Taras Kompaniczenko pracował nad zbiorem, który za wsparciem Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej nagrano na dwóch płytach, a na to przeznaczył całe trzydzieści lat. Pieśń po pieśni, które aktywnie śpiewano w latach 1917—1921, wyszukiwał on w zamkniętych zbiorach bibliotek, w muzeach, archiwach, podczas wypraw po kraju. Opowiadał: „Utwory, które weszły do tego zbioru muzycznego, to długoletni wynik poszukiwań prawdziwych muzycznych zabytków z tamtej, wyjątkowej dzięki swojemu narodowemu przebudzeniu, epoki. Wszystkie te utwory były aktywnie śpiewane na wielkich i małych scenach Ukrainy w latach 1917—21 podczas uroczystych wydarzeń, wojskowych wieców, przy wznawianiu „Proświt”, otwieraniu gimnazjów i uniwersytetów. Pieśniami rozpoczynano i kończono uroczyste akademie, świąteczne zebrania. Śpiewano je na pozycjach wojennych, podczas szykowania wojsk; śpiewali je kobziarze, artyści-banduryści, śpiewacy operowi, chóry proświatiańskie, wojskowe, miejskie, studenckie, Ukraińska Kapela Republikańska i Ukraiński Chór Narodowy. Wiele utworów zostało zapomnianych i przez niemal sto lat nie brzmiało na Ukrainie”. Ich wartość artystyczna i historyczna nie może zostać przecenione. Są jak szczerzy świadkowie-naoczni, zachowują emocjonalną pamięć o epoce Rewolucji Ukraińskiej. Łączy się w nich duch epoki, ideały bojowników, etyka i estetyka tamtego czasu. Prawdziwymi arcydziełami stały się utwory „Wkraino-matko, kat skonał”, „Od sinego Donu do siwych Karpat”, „Za rodzinny kraj”, „Czerwona kalina”, „Żyj, Ukrainо”, „Hajdamacka pieśń”, marsz „Stiah”. Teksty napisane są w duchu idei, które wyznawała UNR — wolność, braterstwo, oświecenie. Panuje przekonanie, że pieśni rewolucji to tylko pieśni Strzelców Siczowych. Zbiór pokazuje, że cała Ukraina walczyła o swoją wolność — Charków, Połtawa, Kaniów, Odessa, Jelisawetgrad. Zatem wartość pieśni tkwi właśnie w idei Soborności ziem ukraińskich! Zarówno w dobie UNR, jak i dziś ludzi łączy ukraińska kultura i język! Odnalezione pieśni pokazują, że sto lat temu twórcami państwowości byli nie tylko politycy i działacze społeczni, urzędnicy i dyplomaci, ale także oświatowcy, proświatianie, hajdamacy, zaporożcy, a także artyści — poeci i kompozytorzy. Uczestnicy projektu „Choreja Kozacka” kontynuują pracę nad badaniem i popularyzacją pieśniowego eposu tej heroicznej epoki. P.S. Dobra wiadomość: 22 stycznia — w Dniu 100-lecia Soborności, Dekretem Prezydenta Ukrainy muzykologowi, kompozytorowi i wykonawcy za wieloletnią działalność na niwie kultury ukraińskiej Tarasowi Kompaniczenkowi nadano wysoki tytuł narodowego artysty Ukrainy. Serdecznie mu gratulujemy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Fotowędrówki po kraju

Ciekawa i pouczająca fotowycieczka z okazji 100-lecia Dnia Soborności Ukrainy odbyła się podczas zajęć kółka „Punkt widzenia” Centrum Twórczości Dzieci i Młodzieży nr 5 Rady Miejskiej Charkowa, na bazie 136. szkoły. wędrówek po Ukrainie. I wraz z rodzicami w przyszłości będą mogli urzeczywistnić swoje marzenie. A dziś wędrówki ojczystym krajem, choćby za pomocą takiej kreatywnej fotowycieczki, rozwijają światopogląd, wzbogacają kulturowo i duchowo.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Poeci Połtawszczyzny o bitwie pod Krutami

Szeroko cytowanym jest wiersz Pawła Tyczyny „Pamięci trzydziestu”. Ale oprócz niego bitwę opoetyzowali także inni klasycy literatury ukraińskiej — Jewhen Małaniuk, Bohdan-Ihor Antonycz, Jurij Klen, Jar Sławutycz, Antonina Łystopad i inni. Ogółem około setki „krutańskich” wierszy liczą rozdziały „Poezja” książki „Kruty” wydawnictwa „Smołoskyp” oraz strony internetowej kampanii obywatelskiej „Pamiętaj o Krutach!”. Wśród autorów są także połtawianie. To proboszcz cerkwi św. Mikołaja w Połtawie i uczestnik bitwy Demyd Burko. To poeci emigracyjni rodem z rejonów łochwickiego i zinkowskiego Polikarp Plujko i Ołeksij Szewczenko, których nieubłagane wiatry XX wieku rzuciły za ocean. A także nasi współcześni — aktywiści „Proświty” Hanna Antypowycz (Denysko) i Hryhorij Bułach. Hanna Antypowycz (Denysko) Urodziła się 25 stycznia 1949 roku we wsi Zahruniwka w rejonie zinkowskim obwodu połtawskiego. Poetka, literatka, publicystka, członkini Zarządu Połtawskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Współzałożycielka i pierwsza przewodnicząca Połtawskiego oddziału „Związku Ukrainek”. Ukończyła Uniwersytet Lwowski im. I. Franki (1972). Pracowała w prasie Zinkowszczyzny i Połtawy, jako własna korespondentka gazety „Mołod’ Ukrajiny” w obwodach połtawskim, sumskim i charkowskim. W 1987 roku porzuciła pracę dziennikarską z powodu niemożności swobodnego wyrażania swojego stanowiska. Na początku lat 90. była wśród fundatorów i czołowych publicystów czasopism „Połtawśkyj wisnyk” oraz „Połtawśka Dumka”. W latach 2005—2012 — redaktorka gazety POO WUT „Proświta” „Nasze słowo”. Autorka powieści i szkiców „Siostry twoje, Chatyń” (1982), „Chleb i sumienie” (1984), „Świtowe zorze Hanny Sywołap” (1985), „Czerwone bociany” (1986), zbioru poezji „Wszystko tak dawno, jakby i nie było…” (2011). Odznaczona orderem „Za zasługi” III stopnia (2009). Laureatka nagrody obwodowej im. Symona Petlury. Poległym pod Krutami poświęciła „Ukraiński romans”, napisany pod wrażeniem pierwszych po dziesięcioleciach milczenia publikacji o Bohaterach Krut. Wiersz został ułożony do muzyki i wykonywany przez połtawską proświciankę Orysię Kowalewycz, odnowiciela „Plastu” Wołodymyra Skorobśkiego (Kijów), a połtawski bard Jurij Trejhel, tworząc swoją interpretację, przeniósł „Ukraiński romans” przez majdany Rewolucji Godności i wykonuje go do dziś. Ukraiński romans Upadliśmy w śniegi. Nasze oczy wydziobują kruki. A potomków nauczą, jak tym krukom śpiewać pochwały. Ukraino, żyj! — Wyciągamy zranione ręce, Ukraino, wybacz, że od kata ciebie nie ocaliliśmy! Boże niw i dąbrów, nasze dusze do Ciebie w locie, Boże, Matko Ukraino, choć Ty zastąp i ocal! Nas okryły śniegi — i chorążych, i po prostu poetów, a ją wciąż szarpią moskiewskie wściekłe psy. Upadliśmy w śniegi… Podstępnie uderzono nas w plecy komisarzskim naganem i niezgodą w chacie ojca. Ukraino, wybacz — choć upadliśmy, to biliśmy się do końca Z tymi, którzy chcieli, by krwi nie było końca. Pozostaliśmy w śniegach… Na Kijów suną nowi murawjowy. Choć byliśmy orłami, nas wnuk/janczar rozcina. Ukraino, powstań, daj zwątpionym siły i miłości, Ukraino, wybacz — jeśli jest jeszcze za nami wina. Pomnijcie nas wszystkich. Wejdziemy w Boże domostwa. My za was Jego będziemy dniem i nocą błagać — Za obce miasta i zasypane strontem wioski, Za wszystko, co tak ciężko ukraińskiemu sercu boli. Upadliśmy w śniegi… Pomnijcie nas wszystkich… Hryhorij Bułach Ukraiński poeta, tłumacz, prozaik, mistrz słowa artystycznego, artysta ludowy Ukrainy. Urodził się 10 kwietnia 1938 r. we wsi Pisky w rejonie łochwickim obwodu połtawskiego. Od 01.07.1982 roku członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. W latach 1990—1996 — autor i prowadzący program „Żywe słowo” w Telewizji Ukraińskiej. W latach 1994—1998 — członek Zarządu Centralnego WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. Śnieg Ten biały śnieg na czarnym czarnoziemie, Jak biała kartka w krutański step. Ja znów dotykam tej tematyki, W której krwawi się nieznośne. W której niezagojenie i bóle. Bandaży — nie ma! Tylko — śnieg! Ten biały śnieg na czarnym polu, Ten biały śnieg — u wezgłowia legł. Ten biały śnieg młodszy od ich młodości, Ten biały śnieg — szrapnelem w światy. Ten śnieg w przyszłość, w dzisiaj, w przeszłość! Ten śnieg nietopniejący, na twarzach młodych! Ten czarny krep czarniejszy od czarnoziemu. We łzie Tyczyny — wybucha szloch! Czerwona krew dopisuje poemat O białym kwiecie wiosennych lip. „Wiecie, jak lipa szeleszczy W księżycowe wiosenne noce? Ukochana śpi... Ukochana śpi... Idź obudź, całuj jej oczy”. A biały śnieg — na czarny czarnoziem. Ukochany śpi... U wezgłowia — step! Nie rozbudzić snu wersami poematu, Bo młody kwiat — w śniegu zdrętwiał! Wiecie, jak śnieg ten szeleszczy Na martwych twarzach, w styczniowe noce? Ukochani śpią... Ukochany śpi! Nikt nie pocałuje w martwe oczy! Wiecie, jak śnieg na martwych twarzach Szeleszczy? Ukochani śpią... Ukochany śpi. Nie! Wy nie wiecie, jak śnieg ten szeleszczy. Demyd Burko Historyk cerkwi, literat. Urodził się 29.08.1894 r. we wsi Pyrohiw na Winniczyźnie. Jednocześnie życie jego związane jest także z Połtawą i wsią Jares’ky w rejonie szyshackim. Delegat I Ogólnoukraińskiego Zjazdu Wojskowego (05.1917), referent biura informacyjnego Sekretariatu Spraw Wojskowych Centralnej Rady. Od października 1941 r. — sekretarz Połtawskiego Zarządu Eparchialnego Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej. Służył jako proboszcz cerkwi św. Mikołaja w Połtawie. Przygotował do druku wydanie Ewangelii (w przekładzie Moraczewśkiego) oraz modlitewnika (Połtawa, 1942). W gazecie „Hołos Połtawszczyny” (1941—1943) wydrukował szereg artykułów z historii literatury i sztuki, wiersze i wspomnienia z przeżytego. Autor książki „Ukraińska Autokefaliczna Cerkiew Prawosławna — wieczne źródło życia” (1988, Bound Brook, USA). Na jej stronach znalazły miejsce także wrażenia autora z połtawskiego okresu życia. Wiersz „Kruty” napisał w 1938 roku. Wtedy stalinowcy szaleli szczególnie, wycinając w pień wszystko, co ukraińskie. W przedmowie zaznaczył: „Ten wiersz napisano w 20. rocznicę bitwy pod Krutami, w styczniu 1938 roku, na samym polu bitwy w najcięższych moskiewsko-bolszewickich warunkach okupacyjnych”. Zmarł w 1988 roku w Stuttgarcie. Kruty Stoję niemy... Skłaniam nisko czoło... We wspomnieniach wydarzenie sądnych dni Żywe wstaje... Toczył się bój wokoło... O, ilu ich, odważnych młodzieńców, Za rodzinny kraj i za miłość do wolności Legło tu, na tym polu!.. Oj, pole, pole krwi i żałoby!.. Tu w blasku poranka naszej wiosny Zaczął się nowy szlak krzyżowy na Golgotę I rozbrzmiało zdradzieckie: „Ukrzyżuj!”... Jakby Chrystusa drugie straszne ukrzyżowanie Sądziło się Ukrainie... O, przekleństwo! Polikarp Plujko Urodził się 3 marca 1903 roku we wsi Biłohoriłka w powiecie łochwickim. Ukraiński poeta, prozaik, działacz diaspory (pseudonim literacki Pol Połowecki). Chodził do szkoły parafialnej, później nauczyciele poradzili rodzicom, aby oddali go do szkoły w Łochwicy, gdzie uczył się w latach 1915–1923. Dodatkowo brał lekcje gry na fortepianie. Pracował w szkole w Hlynsku, zorganizował chór, którym dyrygował. W 1926 roku wstąpił do Kijowskiego Instytutu Inżynierów Komunikacji. Po jego ukończeniu (1930) przez dział kadr został skierowany jako „politycznie niepewny” do pracy na kolei w Tomsku. Wtedy napisał szereg wierszy, które ujrzały światło dzienne dopiero po wojnie. W 1935 roku zwolniony z pracy. Przebywał pod stałym nadzorem NKWD, ponieważ „demonstracyjnie rozmawiał ze wszystkimi pracownikami instytucji tylko po ukraińsku”. Jego brat Iwan, nauczyciel, został zamęczony przez stalinowskie diabły w 1938 roku (pośmiertnie zrehabilitowany w 1958 r.). W 1945 roku znalazł się w Niemczech Zachodnich, w obozie uchodźców w Mittenwaldzie, gdzie pracował jako nauczyciel matematyki w ukraińskim gimnazjum. W 1950 roku przeprowadził się do USA. Profesor, jako jeden z pierwszych podjął się badania genezy Hołodomoru lat 1932–1933, posługiwał się własnym doświadczeniem i obserwacjami oraz archiwami amerykańskich gazet, w szczególności „The New York Times”. W 1944 roku napisał wiersz o bitwie pod Krutami. W sierpniu 1974 roku napisał krótką autobiografię „Mój rodowód”. Ukazały się drukiem: 1965 — poemat historyczno-satyryczny „Car Przemądry Sarywon”, 1966 — „Pod prąd” (prace-rozważania na tematy społeczno-polityczne), „Nasza Ojczyzna”, Kanada, 1978 — liryka-satyra „Nad otchłanią”, „Gehenna ognista”. Nieopublikowane utwory: „Zapiski kriegsverbrechera”, „Namiestnicy Chrystusa i ich czyny”. Publikował w latach 60. XX wieku w gazecie „Nasza Ojczyzna”, Toronto. Zmarł w 1979 roku w USA. Kruty Więc nie czarne chmury kryły śnieżne równiny, Nie Tatarzy szli na łup w ziemie Ukrainy. Z Moskowszczyzny bolszewickich dzikich hord nawały Młodą Ukrainę bagnetem witały, Szarpały zmartwychwstałe ciało sierociny, Gotowały jej głęboką, ciemną mogiłę… …Broniły sokolęta przystępu do stolicy, Zraszały śnieg puszysty krople krwawicy. Niepokoiły i odpierały srogą, złą nawałę, Nie czekając ze wschodu szalonego szkwalu… Ołeksij Szewczenko Urodził się 22 sierpnia 1928 roku we wsi Lutenśki Budyszcza w rejonie zińkowskim na Połtawszczyźnie. Po II wojnie światowej mieszkał z ojcem w Niemczech Zachodnich, później osiedlił się w USA, ukończył uniwersytet miejski w Nowym Jorku, zdobył zawód inżyniera-elektryka. Jeszcze w czasach studenckich pisał wiersze, opowiadania na tematy literaturoznawcze i polityczne, które publikowano w czasopiśmie „Smołoskyp” oraz w wielu innych ukraińskich czasopismach diaspory. Wiersz „Krutiańcy” napisał w 1953 roku. Po odzyskaniu niepodległości kilkakrotnie odwiedzał Ukrainę, swoją rodzinną wieś, był przedstawicielem Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej i wydawnictwa „Smołoskyp” w USA i Kanadzie. Pobratymiec wybitnego ukraińskiego wydawcy Osypa Zinkewycza. Zmarł 5 sierpnia 2008 roku w mieście Bridgewater. Pochowany na ukraińskim cmentarzu prawosławnym w Bound Brook. Krutiańcy Mroźne powietrze drżało Od dźwięków potężnych armat, A Wy zalegliście w okopach Bez kul, bez szyneli, bez granat. Zaledwie trzystu Was poszło, By wolność zdobyć, By wierność na wieki Rodzicom przysiąc. Po co Wam szenele, po co karabiny, Czyż Wy nauczyliście się tego? Wyście marzyciele młodzi w świecie fantazji, I co Wam, że styczeń siecze… Tylko Wy zamieniliście Pióro na strzelbę. A Wam naprzeciw idzie Sześć tysięcy pijaków. Wasz głos rozbrzmiewa w szerokim świecie W przestrzeniach niebieskich drżeń, W błękicie głębokim, nad złotem niw W sercach naszych młodych, już bez cierpień. My idziemy za Wami W przestrzenie czarowne, bo chcemy być Z Wami wspólne! Opracował Ołeh PUSTOWHAR, pierwszy zastępca przewodniczącego Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Propozycje do Państwowego programu celowego zapewnienia wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego do 2028 roku członka grupy eksperckiej ds. polityki językowej prof. I. P. Juszczuka

Kwestia językowa jest ściśle powiązana z intelektualnym, moralnym i kulturowym rozwojem przyszłego społeczeństwa. Dzisiaj kształtowanie przyszłego społeczeństwa odbywa się żywiołowo w starciu interesów różnych grup społecznych (w tym także wrogich wobec państwa ukraińskiego) poprzez edukację i środki masowego przekazu. Zadaniem państwa jest nadanie procesowi kształtowania przyszłego społeczeństwa ukraińskiego celowego, ukraińskocentrycznego charakteru. Uważam za konieczne przewidzenie w Państwowym programie celowym określonych działań na równi z innymi środkami. Wydatki na ten cel z nawiązką zwrócą się w przyszłości na szczeblu państwowym. 1. W wyższych uczelniach niefilologicznych oraz szkołach zawodowo-technicznych język ukraiński jako podstawowy środek procesu nauczania należy wykładać przez pierwsze dwa semestry (76 godzin), kładąc nacisk na praktyczne posługiwanie się nim. Odpowiedzialne — Ministerstwo Oświaty i Nauki. 2. W wyższych uczelniach i szkołach zawodowo-technicznych wprowadzić jako obowiązkowe przedmioty ogólnokształcące „Historię kształtowania się państwa ukraińskiego” oraz „Kulturę ukraińską”. Odpowiedzialne — Ministerstwo Oświaty i Nauki. 3. Opracować i wdrożyć system elektronicznego samokształcenia oraz bieżącej i końcowej kontroli osiągnięć edukacyjnych z języka ukraińskiego dla studentów wyższych uczelni i szkół zawodowo-technicznych. Odpowiedzialni — Ministerstwo Oświaty i Nauki, Ukraiński Fundusz Językowo-Informacyjny Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. 4. Uczynić periodyczną serię wydań historycznych utworów literackich (powieści, opowiadań, szkiców) o przełomowych wydarzeniach w historii Ukrainy, wybitnych działaczach ukraińskich, bojownikach o wolność Ukrainy. Odpowiedzialni — Instytut Książki Ministerstwa Kultury, wydawnictwo „Dnipro”. 5. Uczynić periodyczną serię wydawnictw popularnonaukowych dla młodzieży w celu naświetlenia różnych problemów naukowych oraz najnowszych osiągnięć światowej nauki. Odpowiedzialni — Instytut Książki Ministerstwa Kultury, Narodowa Akademia Nauk Ukrainy, wydawnictwo „Weselka”. 6. Zapewnić dzieciom literaturę edukacyjną i wychowawczą. Odpowiedzialni — Ministerstwo Oświaty i Nauki, Instytut Książki Ministerstwa Kultury, wydawnictwo „Weselka”. 7. Zgodnie z dekretem Prezydenta nr 580/2015 z dnia 13 października 2015 roku „O Strategii wychowania narodowo-patriotycznego dzieci i młodzieży na lata 2016—2020”, zwiększyć prenumeratę oraz nakłady rozpowszechniania ukraińskojęzycznych dziecięcych i młodzieżowych wydawnictw drukowanych, za środki państwowe zapewnić tymi wydawnictwami placówki oświatowe i wychowawcze. 8. Zapewnić finansowanie comiesięcznego wydawania czasopisma literatury zagranicznej „Wseswit”. Odpowiedzialni — Gabinet Ministrów, Ministerstwo Kultury, Ministerstwo Finansów. 9. Ogólnoukraińskiemu tygodnikowi kulturologicznemu „Słowo Proświty” nadać status wydawnictwa państwowego z odpowiednim zabezpieczeniem finansowym. — Gabinet Ministrów, Ministerstwo Kultury, Ministerstwo Finansów. 10. W jednostkach wojskowych i zmilitaryzowanych, na równi z wyszkoleniem wojskowym, prowadzić z szeregowymi zajęcia z doskonalenia posługiwania się językiem państwowym, a także wiedzy o historii Ukrainy według odpowiednich, specjalnie opracowanych programów państwowych. 11. W jednostkach wojskowych i zmilitaryzowanych wyposażyć biblioteki w literaturę fachową, ogólnokształcącą, historyczną i piękną w języku ukraińskim. Ołena LEONTOWYCZ, pisarka, członkini NSPU. Język ukraiński posiada takie cechy, które są wielką wartością językową i którymi korzystnie różni się od wielu innych języków. Ale, niestety, te językowe klejnoty, z bardzo małymi wyjątkami, są nieznane naszym współczesnym: zarówno zwykłym użytkownikom języka, jak i pisarzom, redaktorom, dziennikarzom, naukowcom, nauczycielom, czyli jego szczególnym użytkownikom… A ten sam użytkownik języka ojczystego, od którego uczyli się pisarze XIX wieku, już tyle lat biernie, bez oporu poddaje się szalonemu najazdowi wrogiego języka. A kiedyś ukraiński pisarz Wołodymyr Leontowycz, którego nieśmiertelny Iwan Franko postawił na drugim miejscu wśród prozaików po M. Kociubynskim, szczerze pisał w „Autobiografii”: „…dzięki życiu na wsi i ciągłym kontaktom z chłopami, znajomość języka ukraińskiego stała się podświadoma. I stało się tak, że wszystkie subtelniejsze niuanse odczuć i rozumień wyraźniej przyswajały się dla mnie w języku ukraińskim niż w rosyjskim”1. Lecz wróćmy do skarbów. A oto one: rzeczowniki „usmiszka” — „usmich” i „posmiszka” — „posmich”, oraz czasowniki „usmichatysia” — „posmichatysia” istnieją w języku ukraińskim. Ale często używa się ich nieprawidłowo. Jeszcze bardziej „pomogła” nasza tragedia językowa, że kilka pokoleń Ukraińców było pozbawionych rzadkiego wydania „Słownika języka ukraińskiego” (1909 rok), który zebrała redakcja czasopisma „Kijewskaja starina” oraz członkowie Starej Hromady, a uporządkował z dodatkiem własnego materiału i dzięki niesamowitej energii oraz oddaniu wydał Borys Hrinczenko. Są tam wspaniałe przykłady użycia tych słów: „Do śmierci nie zapomnę jego spojrzenia, jego uśmiechu” (Ołeksa Storożenko), „Gdzie to spojrzenie młodzieńcze, gdzie...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Dlaczego Ukraińcy lekceważą klejnoty ojczystego języka, czyli czym słowo «uśmiech» różni się od słowa «uśmieszek»

ten wesoły uśmiech” (Marko Wowczok); “To… to mój uśmieszek” (B. Hrinczenko), “Od uśmiechu ludzie bywają” (przysłowie) oraz tłumaczenia na język rosyjski (uśmiech, uśmiech — po rosyjsku «улыбка», uśmieszek, uśmiech szyderczy — «насмешка», «посмешище»)². A teraz zwróćmy się do jedenastotomowego „Słownika języka ukraińskiego”³: „uśmiech — szczególny ruch mięśni twarzy (ust, oczu), który wyraża skłonność do śmiechu”. Np.: „Uśmiech szczęścia rozlał się na twarzy staruszki” (M. Kocjubynski), „I unosi się pieśń, młoda, skrzydlata, jak twój uśmiech, jak zorza w gaju” (W. Sosiura), „Po zastygłych twarzach przemknął uśmiech smutnej radości” (M. Irczan). Dlatego też to słowo należy widzieć w związkach wyrazowych: „ciepły uśmiech” (W. Jaworywski), „dobry uśmiech” (P. Mowczan), „radosny uśmiech, słoneczny uśmiech, przyjazny uśmiech” itd. Tak samo traktuje się słowo „uśmiech” (rzeczownik „усміх”): „Twój uśmiech żyje w twoim słowie” (W. Sosiura), „Gasł ostatni uśmiech dnia” (N. Korolewa). Niestety, w haśle o słowie „uśmiech” podaje się bez wyjaśnienia i przykładów związek wyrazowy „krzywy uśmiech”. Jednak w przeciwieństwie do miłego słowa „uśmiech” język ukraiński ma bardzo podobny, jednorodzinny wyraz „uśmieszek”⁴ — „szczególny ruch ust i oczu, wyrażający szyderczy, kpiący, ironiczny stosunek do kogoś lub czegoś” (niestety, odpowiedniego zakresu znaczeniowego dla słowa „uśmiech” brak). Np.: „bezczelny uśmieszek” (W. Leontowycz), „uszczypliwy uśmieszek”, „ironiczny uśmieszek”, „sceptyczny uśmieszek”; „Soluch, speszony jadowitym uśmieszkiem o. Mykoły, nalał mu kielich” (M. Stelmach). Takie same znaczenia mają także czasowniki-antonimy „uśmiechać się” …i „uśmiechać się”: „Uprzejmie się uśmiechnął i zmieszanie zniknęło”, „Nieznajomy złowieszczo się uśmiechnął”, „krzywo się uśmiechać” (I. Bahrianyj). Jakby wszystko zostało jasno wyłożone, wyjaśnione, podano przykłady. …I nagle czytamy w punkcie drugim: „Uśmiech” — „2. To samo co uśmiech 1. Wesoły uśmiech nigdy nie schodził z ładnej, zadziornej twarzy dziewczyny” (Jurij Szowkopłas, Inżynierowie, 1948, 52); „Wiktor nie mógł ukryć radości i cały rozkwitł w uśmiechu” (Ołeksandr Kopyłenko, Dziesiątoklasiści, 1938, 136); „Obrazowo. Makowej ledwie rozpoznał w tym wysuszonym kwiecie pierwszy pęd słowackiej wiosny, niebieski uśmiech dalekiej Hrinawy” (Ołes Honczar, III, 1959, 444). Przytaczam cytat, ponieważ przewidując, że dociekliwi oponenci, a bez wątpienia się znajdą, zajrzą do „Słownika języka ukraińskiego” i będą nalegać, że na podstawie autorytetu Słownika można dalej robić bałagan w używaniu tych słów-antonimów, i będą argumentować przykładami podanymi nie tylko w Słowniku, ale także użyciem słowa „посмішка” w znaczeniu dla niego nienaturalnym u I. Necuja-Lewyckiego, B. Antonenka-Dawydowycza i O. Kopyłenka. I nawet z przyjemnością czytając niezapomnianych I. Bahrianyja i A. Dimarowa, z żalem w duszy co pewien czas „natrafiasz” na czasownik „посміхнутися” w znaczeniu pozytywnym… Można tylko dziwić się redaktorom Słownika, którzy z nieznanych przyczyn przekazali potomnym taką wersję, nie wyjaśniwszy do końca tej kwestii. Niejasne, jakimi względami się kierowali, wprowadzając taki bałagan, nadając tym samym słowu „посмішка” i pochodnym od niego status dwulicowego Janusa. Podając znaczenia tych słów-antonimów, redaktorzy rozumieli niezgodność użycia słowa „посмішка” w znaczeniu przeciwnym. Zatem rodzi się uzasadnione pytanie, po co swoim autorytetem zatwierdzali jego błędne użycie?! Niestety, odpowiedzi nie ma… Być może tych niezgrabności by nie było, gdyby w latach 30. XX wieku nie represjonowano plejady wybitnych ukraińskich językoznawców… Logicznie będzie jednak wreszcie wyjaśnić tę kwestię i raz na zawsze zaprzestać błędnego używania słowa „посмішка”, bo i teraz stale się z nim spotyka się takie użycie. Przede wszystkim przez tych, którzy mają dawać przykład. W radiu i telewizji słyszymy „perły”: „piękny uśmiech”, „czarujący uśmiech” itd. We współczesnych piosenkach w radiu słyszymy: „Uśmiechajcie się, dobrzy ludzie” wielokrotnie zapraszał piosenkarz Wiktor Pawlik, Wadim Kryszczenko „uśmiecha się” do nas w piosence „Karpackie góry”. „Lśniący uśmiech” zawitał także do Bohdana Żołdaka i do W. Klenca „Matka uśmiecha się do syna”. A spiker w radiu życzy „szczerych uśmiechów przy każdej pogodzie”, nie wiedząc, nie podejrzewając, że „szczerość” i „uśmiech” — to rzeczy niezgodne. A jakoś mimo uszu wielu pokoleń Ukraińców przeszły słowa Andrija Malyszki „Niezłomny, matczyny, czuły uśmiech” ze słynnej piosenki. 37 razy w jednej z powieści współczesnej autorki spotkały się ze sobą słowa „посмішка” i „посміхатися” w znaczeniu dla nich nienaturalnym, które zniekształcały tekst i przedstawiały napisane przez autora jakby w krzywym zwierciadle. Ciekawe, co czuli bohaterowie powieści, gdy sami do siebie się uśmiechali?.. Na okładce zbioru, który zawiera „Hobi, zabobony, anegdoty”, wydawnictwa „Jarosławiw Wał”, 2011, widnieje tytuł „Uśmiech czarnego kota”, choć w tekstach, we wspomnieniach pisarzy, w ich wyznaniach nie ma nic, co odpowiadałoby znaczeniu słowa „посмішка”, choć „усмішка” w tym tytule byłaby bardzo na miejscu. Takich przykładów jest bardzo wiele. Te haniebne niezgrabności stale kłują oko i ucho i świadczą o tym, że współcześni nie mają zielonego pojęcia o ukrytych skarbach języka ukraińskiego. Czyż więc można dalej tolerować taką ignorancję?! Czy znajdzie się ktoś tak obojętny wobec ojczystego języka, kto odpowie — tak?! Dłużej zwlekać nie można, bo stopniowo wszyscy zaczną „wesoło się uśmiechać” jak w „Palacie nr 6”. Nadszedł czas, by położyć temu kres. Teraz, i nie później, trzeba całą społecznością przeprosić Język Ukraiński, przywrócić prawa obywatelstwa jego unikalnym cechom, abyśmy wszyscy mogli cieszyć się swoistymi ukraińskimi klejnotami, aby zalśniły na naszym językowym firmamencie. ———————— 1 Autobiografia W. M. Leontowycza. W. Leontowycz. Zbiór utworów // Kijów, 2005. — Tom 3. — S. 7—9. 2 Słownik języka ukraińskiego. Opracował z dodatkiem własnego materiału Borys Hrinczenko // Przedruk z wydania z lat 1907—1909 metodą fotooffsetową. — Naukova Dumka. — Kijów, 1997. — T. 3. — S. 364. — T. 4. — S. 356. 3 Słownik języka ukraińskiego w 11 tomach. — T. 10. — K: Naukova Dumka, 1979. — T. 10. — S. 491. 4 Słownik języka ukraińskiego w 11 tomach. T. 7. — K: Naukova Dumka, 1976. — S. 348.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Sława tych dni nie zamilknie

Petro SZYWEC, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Autor opisuje wydarzenia na Majdanie, konkretne epizody, tworząc artystyczne obrazy rzeczywistych uczestników tamtych wydarzeń. Według słów pisarza, który pragnie odkryć ideę sprawiedliwości walki majdanowców: „Musimy stworzyć nowy naród z popiołów starego”. I potwierdza swoją priorytetową zasadę, której przestrzega we wszystkich swoich czynach i opowieściach pisarskich, pisząc o Ukraińcach wielką literą w poprzednich książkach „Jestem dumny, że jestem Ukraińcem”, „Jestem Ukraińcem i mam umysł Zwycięzcy”, „Zdobyliśmy wolność — zdobędziemy dolę”, „Z Ukrainą w sercu”. Serhij Martyniuk święcie wypełnia ojcowskie przykazanie: „Działaj tak, aby dzieci były z ciebie dumne”. W książce „Urodzeni, by zwyciężać” osobisty los autora (nie jako postaci literackiej) nienachalnie pojawia się w nierozerwalnym związku z losem rodzinnej Ukrainy, która zdobyła swoją niepodległość ceną ogromnych ofiar, utraconych za miłość do swojego kraju najlepszych synów i córek, którzy nie mogli ścierpieć niszczenia ojczystego języka, tradycji swojego narodu, jego przeszłości, byli dumni i niepokonani. Obecnie wszystko już za nami, ale nie czas się zatrzymywać. Trzeba tworzyć, budować, pamiętać i pomnażać naszą sławną historię, którą przez długi czas przekreślali, szkalowali, przekręcali ci, którzy nie mają własnej. Autor ma oryginalny tok myślenia, szczególny sposób myślenia z łączeniem faktów przeszłości z teraźniejszością, prosty i zrozumiały wykład. Czytasz książkę — i dziwisz się prostocie i głębi myśli, umiejętności zajrzenia w przyszłość. Oryginalność jego artystycznych, a dokładniej — artystyczno-publicystycznych opowieści (w szczególności także sztuk) odczuwa się już w ich kompozycyjnej budowie (w szczególności z epigrafami, prologami, epilogami i tak zwanymi postscriptum), w architektonicznej specyfice utworów, włączając w pewnym stopniu także reportażowość, zwięzłość i dostępność, porywającość i nieoczekiwaną czasem liryczność, jak, powiedzmy, w szkicach z życia rodzinnego kraju. Książka to bezcenny życiorys naszej walki o lepszą Ukrainę. Jest w niej wszystko o Majdanie, o każdym z nas. I to zarówno w przedmowie „Od autora”, jak i w publicystycznych szkicach, w wierszach oraz sztukach cyklu „Echo Majdanu”. Te wierszowane wersy autora nikogo nie pozostawiają obojętnym: Jakie cierpienia przeżyliśmy: Straszną wojnę, głodomor… Lecz krew płynęła w naszych żyłach Wszystkim wrogom na przekór… My z wami silni, samodzielni, Pewni i dumni jesteśmy, Bo przecież Ukraińcy — ludzie wolni, My wolności pragniemy — nie więzienia. Razem idziemy — nie pojedynczo, Tak wzywa nas życie. Szanujmy się, sławni Ukraińcy! Jesteśmy godni sławy i przyszłości! („Serce żołnierza”, „Łyk źródlanej wody”, „Łuny nad Desną”, „Wzburzone Nadśnienie” itd.). Obecnie Petro Andrijowycz przygotowuje nowe książki, poświęcone 75. rocznicy Zwycięstwa naszego narodu nad nazistowskimi Niemcami, kontynuuje publikowanie ciekawych materiałów w różnych wydaniach, w szczególności w gazecie „Weteran Ukrainy”, gdzie opowiada o losach weteranów, ich ochronie socjalnej, o narodowo-patriotycznym wychowaniu młodzieży. Nawiasem mówiąc, już od kilku lat z rzędu Petro Nesterenko jest kierownikiem centrum prasowego Sumskiej miejskiej organizacji weteranów Ukrainy. Jest on także aktywistą obwodowego oddziału „Proświty”. Petro Andrijowycz jest laureatem nagród literackich imienia Leonida Hlibowa, Pyłypa Rudia oraz dziennikarskiej im. Mykoły Tenickiego. A poza tym to dobry, porządny, szczery, odpowiedzialny człowiek. W książce „Pisarz, dziennikarz, badacz” (Sumy, „Dżereło”, 2014), poświęconej 70. rocznicy bohatera szkicu, przeczytałem skrzydlate słowa Petra Andrijowycza Nesterenki, które brzmią aktualnie i sprawiedliwie: „…nawet na starość nie mogę pojąć: dlaczego za dobro, prawdę, porządność często odpłacają złem? Dlaczego podłość, zdrada, kłamstwo, korupcja, płaszczenie się, dwulicowość dzisiaj stały się niemal normą życia w naszym społeczeństwie? Uważam, że tylko wykorzeniwszy te zjawiska, możemy czuć się Człowiekiem w naszym kraju”. W imieniu weteranów Sum, wszystkich tych, którzy znają i szanują Petra Andrijowycza, życzę mu kozackiego zdrowia, długowieczności, ostrego pióra, twórczego natchnienia, szczęścia, optymizmu, wszelkiej pomyślności. Z rosy i wody Wam, przyjacielu! Ten znany zwrot całkowicie odpowiada ideowemu zamysłowi książki, którą niedawno wydało wydawnictwo „Ukraiński priorytet” — „Urodzeni, by zwyciężać. Proza, poezje, sztuki”. Jej autor Serhij Martyniuk, pochodzący z Odessy (miasto Bałta) — publicysta, prozaik, poeta, działacz społeczny, uczestnik wydarzeń na kijowskim Majdanie Godności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

O Bohdanie Horyniu

Roksoliana ZAHAJSKA, kierowniczka biblioteki i wykładowczyni wydziału konserwacji dzieł sztuki w Kolegium im. I. Trusza, Lwów W 1989 roku słuchałam wykładu Bohdana Horynia w Lwowskim Miejskim Lektorium o światowo znanym rzeźbiarzu Ołeksandrze Archipience. Byłam zachwycona nie tylko biografią artysty, ale także sposobem przedstawienia tematu. Napisałam konspekt wykładu, który do dziś przechowuję. Historyk sztuki Maria Waworuch podarowała mi kiedyś książkę B. Horynia „W poszukiwaniu brzegu” o rzeźbiarzu Iwanie Sewerze. Książka pomogła mi zorganizować dla studentów kolegium spotkanie z artystami, którzy znali rzeźbiarza, aby uczcić 130. rocznicę jego urodzin. Nie było wtedy dyktafonów, szkoda, że nie zachowały się wspomnienia Stefana Kostyrki o Sewerze. Przeczytałam także książkę o wybitnym ukraińskim malarzu i grafiku na emigracji Wiktorze Cymbale. W tym dokumentalnym romansie-eseju udanie połączono opowieść o losach i twórczości artysty na tle burzliwych wydarzeń historycznych. Tam po raz pierwszy przeczytałam o pułkowniku Bolbocanie i na zawsze stanęłam po jego stronie. Dzięki wydawnictwu „Pulsari” kupiłam dla kolegium i dla siebie trzytomowe dzieło „Nie tylko o sobie”. Polecam je przeczytać wykładowcom i studentom, którzy interesują się poznawaniem świata, życia i sztuki. Książki Bohdana Horynia pozwalają poczuć epokę okupacyjnych czasów sowieckich, skłaniają do myślenia i zdobywania doświadczenia, zapoznają z wybitnymi osobowościami naszych czasów, dają możliwość lepszego ich zrozumienia. W 2018 roku przeczytałam dwutomowe dzieło o Sofii Karaffa-Korbut, której los mnie poruszył. Znam wielu, którzy mają swoje wspomnienia o osobistych kontaktach z artystką. Dobrze znam pana Wasyla Walka. To bardzo pozytywny człowiek, który stara się zorganizować z Bohdanem Horyniem spotkanie w kolegium im. I. Trusza. Spotkanie znanego autora z młodzieżą to może najważniejsze w obecnej działalności obywatelskiej, bo pisarz Bohdan Horyń jest znakomitym mówcą i znawcą sztuki, który potrafi płomiennym słowem zapalić młode serca. I to zapamiętaliby oni na zawsze. Rozmawiałam z naszym dyrektorem Wasylem Otkowyczem (obecnie zmarłym), który dzielił się wrażeniami z pierwszego tomu książki o artyście. Pierwszą książkę podarował mi wydawca Jurij Nykołyszyn i „pochłonęłam” ją w kilka dni. Z upływem czasu rozumiesz: jak dobrze, że wszystko zostało utrwalone i widzisz człowieka z jego słabościami, ale tak miłymi, oryginalnymi i niepowtarzalnymi… O oryginalności Sofii Karaffy-Korbut wspominają współcześni. Na przykład nasza wykładowczyni Zoriana Lilo-Otkowycz pochwaliła się, że pani Sofia podarowała jej starodawny krolewiecki ręcznik, który jest dla niej drogą pamiątką po sąsiadce. Zoriana kiedyś pomagała starszej kobiecie, kupowała produkty, wykonywała inne prośby. Artystka mocno stała na ukraińskim gruncie, uświadamiała sobie przynależność do narodu w czasie, gdy dokręcano śruby i narzucano ideologię okupacyjną. Była Kariatydą ukraińskiej sztuki drugiej połowy XX wieku. Książkę o Swiatosławie Hordynskim kupiłam na prezentacji Bohdana Horynia we Lwowie i do dziś jestem pod wrażeniem tego wieczoru. Jego esej-kolaż to jaskrawy przykład tego, jak należy pisać książki biograficzne, aby wszystko było przekonujące, interesujące, a jednocześnie przedstawiony materiał był naukowo-dokumentalny. Dwutomowe dzieło „Swiatosław Hordynski na tle epoki” zgłoszono do nagrody Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Nie tylko ja, ale także inni, którzy byli na prezentacji tej książki, którzy ją kupili i przeczytali, podzielają opinię, że dwutomowe dzieło Bohdana Horynia „Swiatosław Hordynski na tle epoki” zasługuje na najwyższą nagrodę Ukrainy. Chcę życzyć Bohdanowi Horyniowi zdrowia i sił, aby wytrzymał ogromną popularność jako autor książek i mógł być obecny na wszystkich imprezach, na które jest zapraszany, by miłośnicy sztuki usłyszeli wspaniałą opowieść o sztuce i epoce, w której tworzyli artyści. A jeszcze życzę mu zrealizowania wszystkiego, co zaplanował, i ukazania nam twórczości wielu nieznanych szerokiej publiczności postaci ukraińskiej sztuki. Za pośrednictwem gazety „Słowo Proświty” i osobiście zapraszamy Bohdana Horynia do kolegium im. I. Trusza i czekamy na spotkanie z nim.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Jego żywiołem jest słowo patriotyczne. 2 lutego 2019 roku – 75 lat od urodzin pisarza, dziennikarza, badacza Petra Andrijowycza Nesterenki

Anatolij BLIZNIUK, kierownik muzeum „Dzwony pamięci” Sumskiej Miejskiej Organizacji Weteranów Ukrainy, krajoznawca, działacz obwodowego i miejskiego oddziałów „Proświty” Ten utalentowany, pracowity, patriotyczny człowiek jest znany w wielu miastach i wsiach Sumszczyzny i Czernihowszczyzny. O tych dwóch regionach, ściśle związanych z jego życiem, pisał nie tylko w gazetach i czasopismach, lecz także w książkach, a jest ich dokładnie trzydzieści. Na Siwerszczyźnie przeszedł trudne kroki kształtowania się, a na Słobożanszczyźnie twórczo dojrzał, stał się znanym dziennikarzem, pisarzem, badaczem i publicystą. Ponad pół wieku swojego życia Petro Andrijowycz poświęcił Słowu, drukując tysiące artykułów, szkiców i reportaży w różnych wydawnictwach periodycznych. I dziś jest optymistycznie i patriotycznie nastawiony, dąży do obiektywnego naświetlania naszego skomplikowanego życia, wierzy w jasną przyszłość Ukrainy. W swoich utworach literackich ciepło i serdecznie wspomina malownicze rodzinne wieś Halajbyne w rejonie borzneńskim na Czernihowszczyźnie. Tam ukończył siedmioklasową szkołę, a średnie wykształcenie zdobył w sąsiedniej wsi Wysokie. Od dzieciństwa pisywał do wydawnictw periodycznych – gazety rejonowej, obwodowej, republikańskiej gazety dziecięcej „Zirka”. Właśnie w niej, jeszcze ucząc się w trzeciej klasie, opublikował swoją pierwszą notatkę pod tytułem „Sto drzewek przy szkole”, w której opowiedział, że uczniowie halajbyńskiej szkoły zasadzili 100 drzewek. Krótka była ta notatka, a ile radości przyniosła chłopcu! Natchnęła go, wzbudziła nadzieję, że musi nadal pisać, wychwalać swoich wieśniaków, informować gazetę rejonową (od młodych lat był jej aktywnym korespondentem wiejskim) o ciekawych wiadomościach z rodzinnej i okolicznych wsi. Po szkole pracował w kołchozie jako kierownik wiejskiego klubu, a potem zaproszono go do redakcji borzneńskiej gazety rejonowej „Komunistyczna praca”. Z Borzny przeniesiono go na wyższe stanowisko – kierownika działu listów i pracy masowej warwińskiej gazety rejonowej „Radzieckie życie”. W lutym 1969 roku młodemu zdolnemu dziennikarzowi zaproponowano pracę w sumskiej obwodowej gazecie młodzieżowej „Czerwony Promień”. Petro szybko twórczo dojrzewał ...tav, nabierał doświadczenia dziennikarskiego. I to nie tylko w gazecie młodzieżowej, lecz także w obwodowej gazecie partyjnej „Leninśka prawda”, dokąd został później przeniesiony. A potem — studia w Wyższej Szkole Partyjnej w Kijowie, po ukończeniu której pracował jako redaktor rejonowej gazety trostianeckiej „Leninśkim szlachom” (obwód sumski). Jego pilność i twórcze podejście do wydawania gazety rejonowej zauważono w obwodzie i w stolicy Ukrainy. Petro Nesterenkowi zaproponowano nowe stanowisko — korespondenta własnego gazety „Radianśka Ukraina” w obwodzie sumskim. W tym czasie ta gazeta uchodziła za główne ze wszystkich periodycznych wydawnictw republikańskich i praca w niej była dla Petra Andrijowycza (i nie tylko dla niego) wielkim zaszczytem. Na łamach „Radiańskiej Ukrainy” ukazywały się jego solidne artykuły, reportaże, eseje, które lubił pisać chyba najbardziej. Pracując w tej gazecie, przez pewien czas (1980 r.) musiał redagować specjalne wydanie „Radiańskiej Ukrainy” na budowie Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej (Prypeć). Wówczas właśnie budowano trzeci blok energetyczny, i Petro Andrijowycz nie tylko przygotowywał artykuły do specjalnego wydania, lecz także drukował treściwe, głębokie materiały w głównej „Radiańskiej Ukrainie”, opowiadał o przebiegu budowy elektrowni, problemach, które wówczas tam powstawały, i oczywiście — o ludziach. Bo on kochał i kocha pisać o ludziach, którzy wsławiają swój kraj. W moich rękach są wycinki z gazet Sumszczyzny i Czernihowszczyzny, w których — eseje, reportaże o ludziach, którzy dokonali wyczynów w latach II wojny światowej, i o wydarzeniach, które w ostatnich latach mają miejsce na wschodzie Ukrainy — w obwodach donieckim i ługańskim. Szczególną popularność zdobyła m.in. książka „I powrócił białym żurawiem…”, która przeszła dwa wydania (2017, 2018). Ukazała się ona nakładem wydawnictwa „Mrija” w Sumach i opowiada o Bohaterze Ukrainy, kiborgu, 18-letnim sumczaninie Serhiju Tabali, który zginął śmiercią bohaterską 6 listopada 2014 roku, broniąc wieży lotniska w Doniecku. Jako pisarz i dziennikarz Petro Andrijowycz poświęcił wiele książek i publikacji prasowych patriotycznemu wychowaniu naszej młodzieży na chwalebnych tradycjach narodu ukraińskiego (książki „Taran”, „Ogień niegasnący w czynie”, „Sokoły”, „Pamięć nie zarośnie trawą”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Golgota księdza

Walentyna STRYLKO, kandydat nauk pedagogicznych Po wielu setkach lat panowania w Ukrainie rosyjskiego kościoła, wreszcie powstał Autokefaliczny Kościół Prawosławny Ukrainy. Droga do niego była długa, ciężka i krwawa. 100 lat temu, po ogłoszeniu przez UNR niepodległości Ukrainy, jej najlepsi synowie i córki od razu zaczęli tworzyć niezależny od Moskwy Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny. Aktywnie do tej niezwykle ważnej sprawy przystąpiło wielu mieszkańców ziemi boryspolskiej. Byli wśród nich nie tylko świadomi narodowo księża, ale także nauczyciele, prości chłopi, studenci, ukraińska inteligencja, niektórzy ziemianie. Ten ruch na rzecz ojczystego ukraińskiego kościoła stał się na ziemi boryspolskiej masowy i skuteczny. Prawie w każdej wsi bardzo szybko utworzono wspólnoty kościelne Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Uzyskały one prawo do odprawiania nabożeństw w wiejskich świątyniach na zmianę z kościołem rosyjskim, który wtedy nazywano słowiańskim. Prawda, w niektórych wsiach z tego powodu dochodziło do poważnych sporów, które czasami przeradzały się w starcia, w szczególności w Hnydynie i Woronkiwie. Od pierwszych dni szerzenia się ruchu na rzecz niezależnego od Moskwy ukraińskiego kościoła prawosławnego władza rozpoczęła z nim walkę. Była ona różnorodna: jednych zastraszano, innych werbowano do tajnej współpracy z radzieckimi organami karnymi, organizowano różnorodne prowokacje, szczególnie nieugiętych aresztowano, rozstrzeliwano lub zsyłano na długie lata do radzieckich obozów koncentracyjnych, z których prawie nikt nie wracał. Sto lat temu robiła to moskiewsko-bolszewicka władza, która dzisiaj najgłośniej krzyczy o prześladowaniach rosyjskiego kościoła w Ukrainie. Na ziemi boryspolskiej w tamtych trudnych dla Ukrainy czasach było wielu tych, którzy mężnie znieśli ciosy losu, nie sprzedali chrześcijańskiego sumienia, strzegli swojego honoru i godności, bez wahania oddając za Ukrainę życie. Jednym z nich jest urodzony we wsi Wełyka Starycia Żelewski Maksym Omelianowycz. Urodził się w 1900 roku w pracowitej rodzinie rolniczej. Do 1919 roku uczył się w gimnazjum w Hoholowie na ziemi boryspolskiej, potem w szkole rolniczej w Boryspolu. I tam uczył się niedługo, bo przyciągnęło go ukraińskim duchem Boryspolskie Ukraińskie Gimnazjum imienia Pawła Czubynskiego. W 1920 roku Maksym Żelewski wstąpił do tej placówki oświatowej, a w 1921 roku otrzymał dyplom, który dawał mu prawo do pracy jako nauczyciel. Ukrainiec Maksym Żelewski, bez wątpienia, nie stał z boku walki o państwo ukraińskie. Brał aktywny udział w antybolszewickim oporze na ziemi boryspolskiej w szeregach sotni woronkowskiej pod dowództwem swoich ziomków pułkownika Iwana Michny i Iwana Czerpaka. W 1921 roku wchodził w skład organów kierowniczych Ogólnoukraińskiego Centralnego Komitetu Powstańczego pod kierownictwem boryspolczanina Iwana Czepiłki. Po ustanowieniu władzy radzieckiej w Ukrainie Maksym Żelewski przez pewien czas pracował jako nauczyciel w rejonie boryspolskim, był starostą wiejskim we wsi Wełyka Starycia. Pomimo młodego wieku szybko zrozumiał, że w niepodległej Ukrainie musi być także własny, niezależny od Moskwy kościół. Dlatego nie stał z boku tworzenia Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, był jednym z jego najaktywniejszych zwolenników. Syn starosty cerkwi św. Michała we wsi Wełyka Starycia od wczesnych lat śpiewał w chórze cerkiewnym, znał na pamięć mnóstwo modlitw, był głęboko wierzący. Tylko nijak nie mógł zrozumieć, dlaczego kazania cerkiewne wygłaszane są nie w języku ukraińskim. Kiedy w 1925 roku M. Żelewski otrzymał święcenia kapłańskie UAKP, wszystkie nabożeństwa prowadził wyłącznie w ojczystym języku ukraińskim. W 1926 roku władza radziecka rozpoczęła totalną ofensywę na nowo powstały Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny. W celu dyskredytacji metropolity UAKP Wasyla Łypkiwskiego na soborze cerkiewnym w Kijowie w 1927 roku organy NKWD próbowały zwerbować Maksyma Żelewskiego i skierować go do udziału w tym wydarzeniu. Ale na Soborze ksiądz Żelewski wykazał się obywatelską odwagą i żarliwie, ze łzami w oczach, wystąpił w obronie metropolity Wasyla Łypkiwskiego. Bez wątpienia władza radziecka nie wybaczyła młodemu ukraińskiemu księdzu takiego nieposłuszeństwa. Wiele mówią materiały sprawy karnej przeciwko Maksymowi Żelewskiemu, która została wszczęta latem 1928 roku. W postanowieniu o pociągnięciu go do odpowiedzialności karnej za zdradę Ojczyzny śledczy Swyrydenko przytacza „argumenty” „zdrady”: „W swoich kazaniach mówił: „Ukraina nie umarła, ona żyje, i Bóg pomoże Ukraińcom stanąć na własne nogi za pomocą naszego autokefalicznego kościoła”. Jeszcze jeden „dowód” jego „zbrodni”: „Znalazłszy się w szeregach UAKP, stał się na peryferiach okręgu kijowskiego jednym z najaktywniejszych działaczy kontrrewolucyjnej części UAKP, występując stale jako inicjator we wszystkich kampaniach UAKP, skierowanych przeciwko Kompartii i władzy Radzieckiej. W 1925 roku we wsi Wełyka Starycia agitował wśród wieśniaków o bezużyteczności ubezpieczania zasiewów i nastawiał Ukraińców przeciwko wieśniakom, przy czym u niego w mieszkaniu często odbywały się jakieś narady byłych petlurowców. 25 maja 1925 roku został zwerbowany jako informator pod pseudonimem „Podgruszeński”. Począwszy od momentu werbunku i do chwili obecnej Żelewski M., będąc informatorem KOP-GPU, nie tylko nie zaprzestał swojej antysowieckiej działalności, ale wręcz przeciwnie, pogłębił ją. Tak w swoich kazaniach mówił wielokrotnie swoim parafianom: „Ukraina nie umarła, ona żyje, i Bóg pomoże Ukraińcom stanąć na własne nogi za pomocą naszego autokefalicznego kościoła”. W sprawie karnej szczegółowo opisano wyczyn księdza Maksyma Żelewskiego na Soborze Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, gdzie odważnie bronił bliskiego Ukraińcom kościoła i jego zwierzchnika Wasyla Łypkiwskiego: „Będąc wybranym delegatem na Okręgowy Sobór UAKP w 1927 roku, i otrzymawszy z GPU dyrektywę, jak się na nim zachowywać w stosunku do metropolity Łypkiwskiego /prowadzącego kontrrewolucyjną pracę w kościele/ on, Żelewski M. E., nie tylko nie wykonał dyrektywy, ale wręcz przeciwnie, występując na Soborze, ze łzami w oczach wzywał do obrony osoby Łypkiwskiego, a po tym, jak 2. Wszechukraiński sobór potępił działalność Łypkiwskiego i złożył go z urzędu, Żelewski M.E. prowadził agitację takiego charakteru: „Sobór nie miał prawa składać metropolity bez sądu cerkiewnego, a zatem złożenie go z urzędu nie ma mocy i znaczenia”. Ostatnio rozpowszechniał pogłoskę o rychłej zmianie władzy, terroryzował ludność, rozpowszechniał pogłoskę, że w przypadku przewrotu, on, w pierwszej kolejności, rozprawi się ze swoimi dwoma wrogami ze wsi Wojtiwci. Mając zamiar ukrainizować słowiańską wspólnotę w m. Neranowyczi, przybył tam i zaczął wzywać ludność do zapisywania się na członków wspólnoty UAKP, mówiąc: „Przyszedłem nie po wasze kopiejki, a po to, żeby uratować was od ucisku władzy”. Będąc aresztowanym, obywatel Żelewski Maksym Omelianowycz kategorycznie odrzucał na przesłuchaniach przedstawione mu oskarżenia, oświadczył, że nigdy w żadnych bandach nie był i kontrrewolucyjnej agitacji nie prowadził, przy czym na ostatnim przesłuchaniu zachowywał się skrajnie wyzywająco, nie chcąc odpowiadać nawet na pytania”. W konsekwencji Maksyma Żelewskiego oficjalnie uznano za „społecznie niebezpieczny element” i zesłano na Syberię do obozu koncentracyjnego, z którego już nie wrócił. Warto jeszcze dodać, że nie tylko Maksyma Żelewskiego, ale wszystkich księży Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego na ziemi boryspolskiej zabiła władza radziecka. Zrehabilitowano Maksyma Żelewskiego w 1999 roku. W „Wniosku o rehabilitację” zapisano: „Dowodów popełnienia zbrodni przez Maksyma Żelewskiego w sprawie nie ma”. [Archiwum Organizacji Społecznych, sprawa 45503] Maksym Żelewski (siedzi) z rodzoną siostrą Halą, 1927 rok. Maksym Żelewski (w pierwszym rzędzie, w centrum) z aktywistami Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego wsi Wielka Staryca, 1928 rok.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Taras Szewczenko: „Na co zdali się wam carowie?”

Narodziny nowego projektu „Szczegóły życia Szewczenki” są umotywowane głębokim zrozumieniem słów poety z autobiograficznego „Listu T. Gr. Szewczenki do redaktora »Narodnego cztienija«” (luty 1860 r.): „Ośmielam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednak nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. W drugiej publikacji projektu historyk-szewczenkoznawca Wołodymyr Melnyczenko przypomina, że Taras Szewczenko nosił w sobie, mówiąc słowami niezapomnianego Iwana Dracza, „wściekły gniew na wszystkich carów”. Autor opowiada, że duchowym impulsem do napisania tego artykułu i wyniesienia go na początek projektu stał się ten dzień (13 grudnia 2018 r.), kiedy Dmytro Pawłyczko przyniósł do „Słowa Proświty” swój ognisty wiersz „Precz od Moskwy!”, kongenialny pasjom Szewczenki, i przeczytał go z autografu. W ustach ukraińskiego patriarchy poezji wyzwoleńczej te wersy zapiekły się historyczną inwektywą: „Precz od Moskwy! Tam śpią carowie krwawi, / I śni się im, że nas gonią oni na Sybir…” Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „My z Szewczenką przyjęliśmy jego wysokość” Przypomnę, że Szewczenko był „znajomy” z przyszłym carem Aleksandrem II. Stało się to w kwietniu 1838 roku, dwa dni po tym, jak W. A. Żukowski w pracowni K. P. Briułłowa wręczył Szewczence list wolny, który zwalniał go z poddaństwa. Sam Briułłow pracował wtedy nad portretem Żukowskiego. Tak więc A. M. Mokrycki zapisał w swoim dzienniku 28 kwietnia 1838 r.: „Dziś rano malowałem u Briułłowa, kiedy przyszedł Putiata (Putiata M. W. — pisarz, publicysta, znajomy W. A. Żukowskiego. — W. M.) i powiadomił nas, że następca tronu jest w akademii i być może zajdzie do Briułłowa”. Jak wiadomo, starszy syn imperatora Mikołaja I Aleksander Mikołajewicz po wstąpieniu ojca na tron w 1825 r. został ogłoszony następcą, a ledwie skończył 16 lat, w kwietniu 1834 r. złożył przysięgę jako następca tronu. Lecz kontynuuję opowieść A. M. Mokryckiego: „Rzeczywiście, nie minęło pół godziny, jak jego wysokość zawitał do nas. My z Szewczenką przyjęliśmy go, zapytał mnie o Briułłowa, potem oglądał wielki obraz, — wypowiadał się pochlebnie. Obejrzawszy wszystko bardzo uważnie, zapytał, czy można przejść do innych pokoi. Poszliśmy, zobaczył on portret Żukowskiego i był nim nadzwyczaj zadowolony… Odchodząc, polecił mi powiedzieć, że bardzo żałuje, iż nie zobaczył się z Briułłowem. Kiedy odszedł, rzuciłem się na górę zameldować mojemu panu o wizycie, przekazałem mu dokładnie wszystko, co widziałem i słyszałem…” P. W. Żur zaznaczał: „Można sobie wyobrazić, jak zabawiali się »Karol Wielki« i jego młodzi przyjaciele Mokrycki i Szewczenko z carskiego potomka, który wyobrażał sobie, że jest znawcą sztuk”. Zabawiać się młodzi i utalentowani uczniowie Mistrza, oczywiście, mogli. Szewczenko w Dzienniku ma opowieść o tym, jak w 1839 r. on wraz z W. I. Szternbergiem — „ledwie opierzeni młodzieńcy” — oglądając w gabinecie samego W. A. Żukowskiego przywiezione przez niego z Niemiec dzieła tamtejszych artystów, potępiająco podśmiewali się — „wyrażali na głos swoją opinię i swoją prostodusznością doprowadzili tego potulnego i delikatnego Wasyla Andriejewicza do tego, że nazwał nas zepsutymi uczniami Karola Pawłowicza…” W każdym razie dwudziestoletni wielki książę, który zdobywał wykształcenie pod nadzorem W. A. Żukowskiego, ignorantem nie był. Inna rzecz, jak nadzwyczaj godnie młodzi artyści się zachowywali: nie krzątali się, nie wołali na pomoc K. P. Briułłowa, który najprawdopodobniej nie chciał spotykać się z następcą, nie płaszczyli się przed nim… I dwudziestoczteroletni wczorajszy poddany w obecności przyszłego cara nie zmieszał się, nie zgubił, nie skulił, a zachował się z absolutnie naturalną godnością Ukraińca, który już nosił w sobie brzemienne w skutki wersy poetyckie: Zaczęła tęsknić Ukraina — Taka jej dola! Zaczęła tęsknić, zapłakała, Jak małe dziecko. Nikt jej nie ratuje… Ten młody Ukrainiec już z pewnością nie oczekiwał dla niej ratunku ani od Mikołaja I, ani od jego następcy… A wielki książę Aleksander Mikołajewicz nie miał pojęcia, że przed nim stoi prawdziwy Wybawiciel Ukrainy… „Tak, jakbym czytał historię Ukrainy…” W kwietniu 1847 r. w toku śledztwa w sprawie Bractwa Cyryla i Metodego jego członek, student G. A. Andruzki zeznawał: „…Główna zasada Szewczenki: kto oddany jest władcy — ten łotr…” Przypomnę wersy Tarasa z poematu „Sen” o Piotrze I i Katarzynie II: To ten pierwszy, co rozpiynał Naszą Ukrainę, A ta druga dokonała Wdowę sierocinę. Kaci! kaci! ludożercy! Najedli się oboje, Nakradli się; a co wzięli Na tamten świat ze sobą? Ciężko/ciężko mi się stało, Tak, jakbym czytał Historię Ukrainy… Tak widziała się Szewczence nasza historia, a pracownicy kancelarii III Oddziału — wyższego organu tajnej policji politycznej — starannie i dokładnie przekazywali antycarską treść jego poezji: „Z rękopiśmiennych jego utworów bardziej godny uwagi ze względu na szkodliwy kierunek jest wiersz jego »Sen«. Tutaj Szewczenko przedstawiał siebie we śnie i przeniesionego najpierw na Sybir, potem do Moskwy i, wreszcie, do S.-Petersburga. Na Sybirze widzi on przestępców w kopalniach i w łańcuchach, którzy giną od kar; w Moskwie opisuje wycieńczenie wojsk na paradzie, a w S.-Petersburgu — zebranie w pałacu. Na tym zebraniu, według jego słów, czekali na władcę imperatora z drżeniem, i kiedy wyszedł, wszyscy wielmoże milcząc otoczyli go; rozmowa szła o ojczyźnie, pętelkach i ostatnich manewrach; każdy starał się stanąć bliżej imperatora, aby dostąpić zaszczytu otrzymania od niego policzka lub chociaż pół-policzka; władca podszedł do najstarszego, szturchnął go w twarz; wielmoża, ze swojej strony, szturchnął następnego za nim, ten — następnego i, w ten sposób, szturchaniec z góry obszedł wszystkich — od pierwszego do tego, który stał przy drzwiach; a na zebraniu rozległo się: hura, hura, hura! W innym miejscu kozacy wypowiadają się u niego: »O carze podły, carze przeklęty, podstępny, żmijo nienasycona!« (Dokładnie cytowali żandarmi kancelaryjni poetę! — W. M.). Szewczenko ucieka się do wszystkich jadowitych i paszkwilanckich wyrażeń, gdzie tylko dotyka władcy imperatora i w ogóle Rosjan. W końcu »Snu« wyobraża on siebie przed pomnikiem, wzniesionym Piotrowi I przez Katarzynę II, i wylewa żółć swoją i na tego, i na tamtą, mówiąc, że Piotr I przytłumił wolność Małorosji, a Katarzyna II dokończyła rozpoczęte przez niego”. (Taras Szewczenko. Dokumenty i materiały do biografii. 1814–1861. — K.: Wyszcza szkoła. — S. 299–300). Ciekawe, że wielki Ukrainiec P. O. Kulisz ujął Szewczenkę kilka dziesięcioleci później w unisonie z żandarmami: I na Piotra i na Katarzynę Obelgi i oszczerstwa miotali. We dwoje oni nas »rozpinali« We dwoje »sierocinę dokonali«. Istotnie różne poglądy Kulisza i Szewczenki na rosyjskich carów potwierdza wiersz „Hymn jedynemu carowi” (1882), w którym Pantełejmon Aleksandrowicz patetycznie pisał o Piotrze I: Ty nasz... Bez ciebie nam przyszłoby wszystkim przepaść, Bez czynów i prac twoich wielkich. My „prawym carem” ciebie nazwali jeszcze wtedy, gdy nasi ludożercy z Mazepą i Szwedem się zadawali, nie słysząc o połtawskim zwycięstwie... I dalej: „Patronie nasz, zastępco niebieski!”; „Na niebiosach twój duch się rozweseli, cały Ruski Świat, niczym słońce, opromieni...” itd. Można oczywiście tłumaczyć, że te oceny zostały wyrażone w „polemicznym zapale” albo zapewniać, że P. O. Kulisz rzekomo nie znał wszystkich carskich represji wobec ukraińskości. Co więcej, niektórzy historycy twierdzą, że wychwalanie przez Kulisza kolonizatorskiej działalności Piotra I i Katarzyny II na Ukrainie w ogóle „wyjaśnia się głównie nadziejami pisarza, że osiągnąć równoprawne relacje z Rosją Ukraina będzie mogła nie drogą zbrojnego narodowowyzwoleńczego powstania, a reformami „z góry”. Niech istnieje i taki punkt widzenia. Każdy jest wolny, by wybrać między szewczenkowską a kuliszowską percepcją historii, bo, prawdę mówiąc, trzeciej drogi nie ma. Bezkompromisową postawę Szewczenki wobec rosyjskich carów genialnie oddali współcześni szewczenkolodzy: „Jeszcze w połowie lat 40., w czasie, gdy znaczna część, jeśli nie większość, wolnościowych obywateli Imperium Rosyjskiego nie mogła jeszcze mówić o „Władcy”, „Ojcu”, „Wodzu Narodu Rosyjskiego” bez wiernopoddańczego „drżenia” i „uwielbienia” — Szewczenko uczynił cara i carycę obiektem komedii („Sen”) i powiedział pod adresem rosyjskich carów straszne, nie do pomyślenia wtedy słowa: „Kaci! kaci! ludożercy!”. Dzisiaj nawet trudno nam sobie wyobrazić całą miarę bezstraszności takiej myśli, takich słów w tamtym czasie. Jak i tę polityczną mądrość, która była do tego potrzebna. W czasie, gdy Piotr I i Katarzyna II byli niemal kanonizowanymi świętymi Imperium Rosyjskiego, największymi świętościami imperialnego ikonostasu... Szewczenko rzucił w oczy zarówno ich duchowym potomkom, jak i rosyjsko-ukraińskim urzędowym patriotom słowa nieśmiertelnej prawdy...” To akademicy I. M. Dziuba i M. H. Żulynski. Niezwykle mocno powiedziane! Kobziarz postrzegał historyczną niesprawiedliwość caratu w ogólnoludzkiej skali: O ludzie! ludzie nieboraki! Na co zdali się wam carowie? Na co zdali się wam psiarczycy? Wyż przecież ludzie, nie psy! Mam nadzieję, że obecnie nikt nie myśli, iż te ostrzegawczo-prorocze słowa dotyczą tylko monarchów, którzy władali w ówczesnej Rosji. Znany ukraiński poeta Pawło Mowczan emocjonalnie oddał szewczenkowskie modlitewne zwrócenie się do Boga: Gasły narzekania i przekleństwa, stygł język, cichła mowa… I w noc głuchą, stupiętrową wysoki podnosił się krzyk: „Carów, krwawych szynkarzy W pęta kute zakuć, W lochu głębokim zamurować”. „Powiedziałem sobie, że ze mnie nie zrobią żołnierza” Wśród smutnych faktów z życia poety jest szczegół, o

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...której nie wszyscy znają lub pamiętają, a mianowicie: szeregowy Szewczenko składał przysięgę cesarzowi Mikołajowi I i jego następcy Aleksandrowi II, że będzie „wiernie i bez obłudy służyć, nie szczędząc życia swego, aż do ostatniej kropli krwi…” Stało się to po tym, jak na samym początku lipca 1850 r. w twierdzy orskiej wyszło na jaw, że zesłaniec, który już trzy lata odbywał carską karę… nie przysiągł na wierność służby jego cesarskiej mości. Oczywisty błąd natychmiast naprawiono i szeregowy Szewczenko 3 lipca złożył przysięgę wojskową, do której go przywiódł ksiądz twierdzy orskiej P. M. Tymaszow. Był to ten sam Tymaszow, który, gdy tylko przywieziono zesłańca z Orenburga do Orska, na początku czerwca 1857 r. wygłosił z ambony specjalne kazanie, poświęcone jemu: „Oto jaki los czeka każdego, kto bluźni i nie szanuje cara”. Przytaczam w oryginale jedynie zakończenie szablonowej przysięgi z zobowiązaniami: „…Za nim, póki żyw, podążać będę i we wszystkim tak się prowadzić i postępować, jak uczciwemu, wiernemu, posłusznemu, dzielnemu i zaradnemu żołnierzowi przystoi. W czym niech mi dopomoże Pan Bóg Wszechmogący. Na zakończenie zaś tej mojej przysięgi całuję słowa i krzyż Zbawiciela mojego. Amen”. Pod tą przysięgą — własnoręczny podpis szeregowego Tarasa Szewczenki. Co czuł w tych chwilach poeta, który stanął do śmiertelnego boju z caratem? Co przeżył? Szewczenko nigdy i nigdzie o tym nie wspomniał. Jednak te ciężkie i przenikliwe chwile zasługują na artystyczne осмысlenie w poezji, prozie, kinematografii… Tym bardziej, że pod koniec zesłania Taras Hrehorowycz jednak pozostawił w Dzienniku (19 czerwca 1857 r.) wszystkim nienarodzonym Ukraińcom informację o tym, że jeszcze 30 maja 1847 r. złożył sobie zupełnie inną przysięgę, którą też wypełnił: „W niezapomniany dzień ogłoszenia mi konfirmacji powiedziałem sobie, że ze mnie nie zrobią żołnierza. Tak i nie zrobili”. „Oto tak to ta bogini!” W komedii „Sen” Szewczenko bezlitośnie wyśmiał wraz z Mikołajem I także jego żonę (przed zamążpójściem księżniczkę pruską Fryderykę Luizę Charlottę Wilhelminę), cesarzową rosyjską Aleksandrę Fiodorowną Romanową (1798–1860): ...aż oto i sam, Wysoki, zagniewany, Występuje; obok niego Cesarzowa/bratanica, Jak zasuszony opieńka, Chuda, długonoga, A do tego, na nieszczęście, biedaczka, Chwieje głową. Oto tak to ta bogini! Nieszczęście z tobą. Znamienne, że w drobiazgowej nocie kancelarii III Wydziału jej szefowi W. A. Dołgorukowemu o treści komedii Szewczenki „Sen” urzędnicy nawet ponad dziesięć lat później — w październiku 1858 r. — nie ośmielili się przypomnieć tych zabójczych wierszy. Skąd Szewczenko dowiedział się o wyglądzie cesarzowej? Przypomnę zwłaszcza, że w lutym 1844 r. O. M. Bodiański zapoznał poetę z książką francuskiego podróżnika markiza Astolfa de Custine’a (1790–1857) „Rosja w 1839 roku”, która ukazała się w Paryżu w 1843 r. i cieszyła się wielką popularnością w Rosji. To właśnie w niej opisywano „nadmierną chudość” rosyjskiej cesarzowej oraz to, że nerwowe konwulsje zniekształcały rysy jej twarzy, „zmuszając niekiedy nawet do kiwania głową”. Markiz tłumaczył to skutkami wstrząsu, wywołanego wystąpieniem dekabrystów w dniu koronacji jej męża: „Nigdy nie mogła otrząsnąć się z wzruszenia, jakie przeżyła w dniu wstąpienia na tron”. (Custine A. Rosja w 1839 roku. — M.: Zacharow, 2007. — S. 75–76). Nawet na śmierć rosyjskiej cesarzowej w październiku 1860 r. poeta odpowiedział surowym wierszem, który świadczył, że głęboka nienawiść do niej nie zgasła ani trochę: Choć leżącego się nie bije, To też nie dają mu leżeć Leniwemu. A ciebie, o suko! I my sami, i nasze wnuki, I ludzie na całym świecie przeklną! Współcześni szewczenkoznawcy zauważają, że „nienawiść Szewczenki do wdowy po najbardziej reakcyjnym z rosyjskich cesarzy… tłumaczy się nie tylko… motywami osobistymi, lecz przede wszystkim tym, że cesarzowa była znana ze swego bezwarunkowo apologetycznego poparcia dla wszystkich skrajności mikołajowskiej reakcji i nawet uważana była za inspiratorkę polityki Mikołaja I”. Przynajmniej jest pewne, że Szewczenko nie oddzielał Aleksandry Fiodorowny od całego mikołajowskiego systemu. Miał rację S. O. Jefremow, który pisał, że „na cesarzowę Szewczenko przeniósł to lekceważące uczucie, jakie żywił wobec despotyzmu w ogóle, a wobec jego najjaskrawszego zastępcy, Mikołaja I, w szczególności”. (Pełne zebranie utworów Tarasa Szewczenki. T. 4. T. Szewczenko. Autoportret. 1840 r. Notatki dzienne (Dziennik). — Kijów: Państwowe Wydawnictwo Ukrainy, 1927. — S. 485). „Prawdziwa żałoba tak strasznie wstrząsnęła mną”. Kiedy po śmierci Mikołaja I w lutym 1855 r. na tron wstąpił Aleksander II, u Szewczenki dobiegał końca ósmy rok zesłania. Ciekawy szczegół, który nabrał dramatycznego charakteru. Jeszcze w październiku 1854 r., czyli za czasów Mikołaja I, szef artylerii garnizonów Okręgu Orenburskiego, generał major H. A. Frejman wystąpił z wnioskiem o nadanie Szewczence stopnia podoficera, co ułatwiłoby mu przedterminowe zwolnienie, lecz wniosek nie przyniósł skutku. O tym dowiedziano się praktycznie równocześnie z publikacją w marcu 1855 r. budzącego nadzieję manifestu Aleksandra II o amnestii dla politycznych zesłańców. Szewczenko bardzo to przeżywał. 10 kwietnia 1855 r. pisał do Br. Zaleskiego: „Przez osiem lat, zdawałoby się, można było nauczyć się znosić wszystkie niepowodzenia i nieszczęścia — nic z tego. Obecna żałoba tak strasznie wstrząsnęła mną, że ledwo panowałem nad sobą”. Zesłańcowi pozostawało liczyć na amnestię w związku z koronacją Aleksandra II, która odbyła się w sierpniu 1856 r. Starania wiceprezesa Akademii Sztuk Pięknych F. P. Tołstoja i jego żony A. I. Tołstoj, akademika M. J. Osipowa i innych, za pośrednictwem prezesa Akademii wielkiej księżnej Marii Mikołajewny, czyli siostry Aleksandra II, zakończyły się sukcesem. W zaświadczeniu III Wydziału z 1 maja 1857 r. o zwolnieniu T. H. Szewczenki z służby wojskowej zaznaczono: „1 maja 1857 r. Najwyższym rozkazem nakazano: szeregowego 1. batalionu linii orenburskiej Tarasa Szewczenkę zwolnić ze służby, z ustanowieniem nad nim tam, gdzie będzie mieszkał, nadzoru, do czasu całkowitego upewnienia się o jego niezawodności, z zakazem wjazdu do obu stolic i zamieszkiwania w nich”. Pisemna wiadomość o tym dotarła do fortyfikacji w Nowopietrowskim 21 lipca 1857 r., a zesłaniec dowiedział się o niej o godzinie 11 rano. To ta chwila, gdy Szewczenko stał się wolny! Formalnie wolny… Jeśli za punkt wyjścia przyjąć ogłoszenie mu 30 maja 1847 r. carskiej konfirmacji i przekazanie do dyspozycji ministerstwa wojny, a już nazajutrz w towarzystwie kuriera K. H. Widdera — z petersburskiego kazamatu do Orenburga, to minęło 10 lat, 1 miesiąc i 20 dni. Ale poeta został aresztowany na przeprawie dnieprowej w Kijowie 5 kwietnia 1847 r., a z fortyfikacji Nowopietrowskiego wyjechał 2 sierpnia 1857 r. Zatem niewola trwała 10 lat i prawie 4 miesiące. Co więcej, jeśli Szewczenkę dostarczono z Petersburga do Orenburga na zesłanie w ciągu 8 dni, to z fortyfikacji Nowopietrowskiego do Petersburga dojeżdżał on 8 miesięcy. „Nie czekaj wyczekiwanej wolności…” Powrót Szewczenki do imperialnej stolicy, który stał się możliwy znów dzięki zabiegom jego przyjaciół, zbiegł się w czasie z nadziejami rozlanymi w atmosferze miasta na rzekomo przychylnego inteligencji cara Aleksandra II. Wystarczy przypomnieć, że nawet przyjaciel poety, P. O. Kulisz, w liście do niego w styczniu 1858 r. pouczająco przekonywał o Aleksandrze II: „Nie przystoi przypominać dobremu synowi o leniwym ojcu (Tzn. Aleksandrowi II o Mikołaju I. — W. M.), spodziewając się od syna jakiegokolwiek dobra. On przecież u nas teraz pierwszy człowiek: gdyby nie on, to i tchnąć nam by nie dali. A wola chłopów — to przecież jego sprawa. Najbliżsi teraz jego ludzie z duszy — my, pisarze, a nie tłuściutkie urzędasy. On nas kocha, on nam wierzy, a wiara nie zawiedzie go”. Jednak Szewczenko nie czuł się bliski „z duszy” Aleksandrowi II, nie wierzył w jego miłość, tak jak zresztą w ogóle nie dawał wiary carom. Poeta uważał cara za największą karę Boga dla ludzi: I sprawiedliwie Pan wielki… ………………………………… Zamiast łagodnego proroka… Cara wam kazał dać! W listopadzie 1858 r. Szewczenko napisał wiersz „Nie cierpię, nie na urok…”, którym, według słów I. O. Iwakina, „jako jeden z pierwszych zaczął bezlitosną satyryczną dyskredytację Aleksandra II właśnie w tym okresie, gdy liberałowie — zarówno rosyjscy, jak i ukraińscy — tworzyli kult „dobrego” „cara wyzwoliciela”. Szewczenko po raz pierwszy wyraził swój stosunek do „reformy chłopskiej”: Może czekasz? Dobra nie czekaj, Nie czekaj wyczekiwanej wolności — Ona zasnęła: car Mikołaj Uśpił ją… Poeta prorokował, że „panowie będą kołysać Świątynie, murować pałace, Kochać swego pijanego cara…” W poemacie „W Judei za owych dni…” (1859) Szewczenko prosił Chciał ocalić naród „od pijanego cara/władyki”, a w „Ozeaszu. Rozdział XIV. Naśladowanie” (1859) ostrzegał, że nieuczciwych i zdradliwych „przewrotnych dzieci” ukraińskich „nie zbawi dobry car, / Ich łagodny, pijany gospodarz”. W tym utworze Szewczenko pozostawił historyczno-przestrogę, której nie usłyszeliśmy w pełni do dziś: „Zginiesz, przepadniesz, Ukraino, / Nie zostanie po tobie znaku na ziemi…” Właśnie tego pragnęli Piotr I i Katarzyna II, Mikołaj I i Aleksander II… Przypomnę, że za panowania Aleksandra II podpisano osławiony cyrkularz Walujewa (1863) oraz ukaz emski (1876), skierowane przeciwko ukraińskiemu językowi, kulturze i duchowości. A w czerwcu 2005 r. w Moskwie, w cieniu soboru Chrystusa Zbawiciela, odsłonięto pomnik Aleksandra II. Taki współczesny szczegół… „Podziwiał pomnik «неудобозабываемому…»” 25 kwietnia 1858 r. Szewczenko mimochodem zapisał w Dzienniku, że „wstąpił do barona Klodta i podziwiał pomnik «неудобозабываемому…»”. Szewczenko, za A. I. Hercenem, wielokrotnie nazywał Mikołaja I „неудобозабываемым тормозом”. Chodziło o pomnik Mikołaja I na koniu, nad którym wówczas pracował rosyjski rzeźbiarz, akademik Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, profesor, kierownik jej pracowni odlewniczej P. K. Klodt (1805–1867). Zwraca uwagę, że Szewczenko, który pięć dni później skrytykował w Dzienniku pomnik rosyjskiego bajkopisarza I. A. Kryłowa autorstwa Klodta w Petersburgu, a później negatywnie ocenił go jako współautora pomnika księcia Włodzimierza w Kijowie, tutaj ograniczył się jedynie do krótkiej wzmianki o „pomniku nie do zapomnienia”… Choć być może wszystko wyjaśnia mimochodem rzucone z gorzką ironią i bólem słowo „полюбовался”… W czerwcu 1859 r., kiedy pomnik Mikołaja I odsłonięto, Szewczenko przebywał na Ukrainie. Co pomyślał, po raz pierwszy ujrzawszy pomnik na Placu Izaaka? Rozwiej sprzed oczu to kamienne czoło, W którym odbiły się i musztra, i kazamaty… Lepiej nie odpowiadać. To Pawło Mowczan w wierszu „T. H. Szewczenko przed pomnikiem Mikołaja I”. A u współczesnego poety-filozofa Mowczana czytamy też w imieniu Szewczenki: — Przezimujemy jeszcze. Przetrzymamy jakoś, Naostrzymy pióro o pamiątkowy granit; I z wystradanych łez, by już nie płakać więcej, Okrzywdzony carem, wciąż wywróżę świat. Za kilka miesięcy przed śmiercią Szewczenki spod jego naostrzonego pióra wyszły na świat wiersze, zaczynające się od wykrzykników tam, gdzie zdawało się, że powinny być znaki zapytania: Czy będzie sąd! Czy będzie kara! Carom, carzątkom na ziemi? Czy będzie prawda między ludźmi? Musi być, bo słońce wstanie I spali zbezczeszczoną ziemię.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Jurij Kibeć. Codziennie w miłości zmartwychwstaję…

Jurij Iwanowycz Kibeć urodził się 6 sierpnia 1946 r. we wsi Kotiwka w obwodzie dniepropetrowskim. W 1970 roku ukończył wydział historyczno-filologiczny Dniepropetrowskiego Uniwersytetu Państwowego. Pracował jako dziennikarz, redaktor republikańskiego wydawnictwa „Promiń” („Sicz”). W latach 1987–1994 był zastępcą dyrektora ds. literatury i dramaturgii Muzyczno-Dramatycznego Teatru im. T. Szewczenki. Kierował Dniepropetrowskim obwodowym stowarzyszeniem literackim im. P. T. Kononenki. Współpracował z teatrem poezji „Wesna”. Uznanie literackie przyniosła mu pierwsza zbiórka liryki „P’jata pora” („Piąta pora roku”), która ukazała się w Kijowie w 1970 r. Utwory drukowano także w czasopismach republikańskich, almanachach, antologiach i zbiorach zbiorowych. Za książkę „Wołoszky Wołoszyna” („Chabry Wołoszyna”) został uhonorowany nagrodą artystyczną imienia artysty ludowego USRR Antona Choroszuna. J. Kibeć jest laureatem nagrody literackiej imienia obrońcy praw człowieka Iwana Sokulskiego. Znany jest również jako tłumacz ponad 20 utworów światowej i rosyjskiej dramaturgii na język ukraiński. Napisał piosenki do licznych spektakli teatru ukraińskiego. Od 1977 roku Jurij Kibeć był członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Był zastępcą przewodniczącego zarządu Dniepropetrowskiej organizacji obwodowej NZPU. Zasłużony działacz sztuki Ukrainy, członek Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy. Członek Międzynarodowego Towarzystwa Praw Człowieka. Poeta odszedł z życia po długiej chorobie 23 stycznia 2019 roku. Skremowany. Prochy rozsypano 25 stycznia 2019 roku nad rzeką Dniepr na wyspie Monastyrskiej w mieście Dniepr. Jesień orilska Ojciec pisze wieniec sonetów, Matka wiąże wieniec cebuli... Na przejrzystej leci karecie Bujna jesień na pierwsze gody. Liście spadają pod koła, Jak ofiarny dar sierpnia. Liście spadają na sine tonie, Siny tarnin w wspomnieniach cierpnie... W sadach pełno jabłek dojrzałych, Co o świcie spadły w trawy. A rodzice zmęczeni zdążyli Wrześniowe dokończyć sprawy — Ojciec złożył swój wieniec sonetów, Matka złożyła wieńce cebuli... Jesień bujna w promiennej karecie Poleciała na trzecie gody. Mgła pali fajkę Niezależna, złoto-pożarna Jesień ucztuje w sadach, — To podpali gruszę ostrożnie, To opadły liść obróci w proch. Oto mgła starą fajkę pali, Chrząka, niby dziad w kureniu. Jesień — tu jak tu: na ostre pale Dzbanki wiesza nalewne. Suszą się w słonecznej suszarni Jabłka, grzyby oraz dynie. Napój miłosny w koszarze Kipi dla dziewczęcej łzy. Piła czarodziejka-jesień późne rosy, Bije kosą w pierwszy lód: Byle mróz do snu ją przyprosił, Żeby nie łapała więcej okazji. Linia na dłoni stepu ...I płynie woda żywa do nas, i pijmy ją, bo wszystko od Swaroga do nas życiem płynie. Z „Księgi Welesa” Ukraino, stepowa Hellado, Jestem twój syn w linii prostej. Znają mnie scytyjskie spadające gwiazdy, Pamięta każda wichura. Kiedy cisza ziemię spowijała, Osiodłałem scytyjskiego konia. Sto plemion w bitwach skonało, Zanim przywiązałem konia do pnia. Zacząłem orać z Oriami razem, I pobłogosławił mnie sam Or. Pod gęstym tysiącletnim wiązem Uczyłem dzieci wzrastać bez pogardy. Wyrastały dzieci i dla ojca Zdobywały księgi światowe. Potem najzwyklejsza kolęda Przeszła w zwyczaje nowe. Koło, darowane przez Trypole, Poniosło mnie we wszystkie światy. Leczyło rany rodzime ziele, Ja nauczyłem się duszę chronić. Złotawe dziwo bizantyjskie Spojrzało na mnie z ikon. Ja uczestnikiem stałem się tego obrzędu, Choć Peruna pamiętał ogień. Przyjęła się wiara prawosławna W kraju, gdzie już byli bogowie, Gdzie Hiperborea starodawna Stawia nasz los na wagach. Będą w przeszłość jeszcze wyrwy, I w przyszłość będzie jeszcze zryw... I mój scytyjski koń złotogrzywy W erę Wodnika postawi krok. Legenda o człowieku i słowiku Słowiki w starożytności oślepiali, Oczy wypalając ogniem, By śpiewały słowiki z całej siły, Ciemność pomyliwszy z dniem. W haremie gdzieś całodobowo Świergot słychać było złoty. Ile wiary, światła i miłości Mieściło serduszko proste! Słowiki śpiewały-odrabiały Dla prostytutek i właścicieli sklepów, A kiedy serduszka pękały Piekli je do podpłomyków. Bardzo lubili możnowładcy Pierogi z sercami słowików. Radzili im jeszcze dworscy doradcy Słowików przywozić zza mórz. Ich wieźli do Stambułu z Ukrainy, Zamawiał sam Pyszny Sulejman. Roksolana słyszała co chwila Śpiew ten czysty, niby diament. Płakała żona Sulejmana I ślepi łkali słowiki... Tak śpiewacy, wprowadzeni w błąd, Przypomnieli rodzime jej kraje, Przypomnieli hetmanów, ogłuchłych Na narodowe niezabliźnione rany, Choć wina w złotym pucharze Podawał jej szczodrze sam sułtan. ...Wraziła mnie legenda dawna, Krzywdę zadała ziemskim latom, Zbyt słowiki i poeci są krewni, Żeby ich krew wybaczać katom. List do przyjaciela ze strefy czarnobylskiej Próg białej chaty — ten bólowy próg, Przekroczywszy który, poznałeś Ukrainy bóle... Sok młody wierzby, jelenia krwiobieg Czujesz, jakbyś sam urodził się w polu. Progi stare Dniepru — też progi losu, Przekroczywszy które, my na duszę sobie nadepnęliśmy... Zieleń i pleśń wody, czarnobylskie drapieżne grzyby — Czyż nie my osobiście zatruwamy nieboskłony?! Na kogo zwalać nam? Przyjacielu, na barki obu Kładzie się odpowiedzialność przedwcześnie opadłym liściem... Mało, oj bardzo mało otrzymać czerwony dyplom, Jeszcze treść Czerwonej księgi trzeba uczynić czystą! Rodzime mogiły Deszcz opłakuje trzy doby Pagórek mamy, mogiłę ojca. Potem wyrosną tu grzyby, Lekko zrobi wietrzyk gimnastykę. Nabierze się dzwoniąca rosa Do pamiątkowej zapomnianej filiżanki, I zapatrzą się niebiosa Na ostatni w trawie rumianek. Położę się ja na gęsty rdest I usłyszę, jak serce stuka... Ojcze drogi, a ty nie śpisz, Wszędzie twoja zmartwychwstaje męka. Cóż, odcierpiałeś, odkochałeś, I zostawiłeś mi na pamiątkę Sierocawe te grzyby I wietrzyk, co zrobił gimnastykę. No, a obok jeszcze — dziadów krzyż, Panteon stepowego rodu... Jeszcze... gwiazda, co z nocnych niebios Zapatruje się w głąb narodu. Koliszczyzna Czerkaska jasnowłosa dziewczyna Opowiedziała wycieczkowiczom O jubileuszu Koliszczyzny, Potrząsnąwszy luksusową kokardą. Dobrze, że jesteś, dziewczyno, Dobrze, że jest Ukraina, — Z wiecznym dążeniem do wiecznego, Z wstrętem do życia na kolanach. A za oknem jabłoni się robi, Wiatr płatkami się bawi. Konwalia między drzewami Cierpi, ale nie żałuje. Przebijesz się, ty, Kwiatku, do słoneczka, Jak dziewczyna ta — do Historii... U obu was narodzą się córeczki, Będą i szczęście, i żal. Po kole księżyc potoczy się, Młodzieniec pokocha dziewczynę, I znowu komuś zachce się Dowiedzieć o Koliszczyźnie. Dyptyk 1. Ma pole swoje biopole, Zagadkowością oddycha step. Ma aurę srebrna topola, Pod którą zamyślił się grobowiec... Ma duszę najcieńsza źdźbło trawy I najwyższy w polu kurhan... Zaryda krwawo kalina, Kiedy wyschnie siny liman. Ja patrzę z utajonym smutkiem, Jak bocian gniazda nie znalazł. Ja jestem przeniknięty tym bioprądem, Który puściła w duszy ostnica. Oto przezemnie pszczoła przelatuje, Serce kochające — to nie ściana. Każdy kwiat tę prawdę zna, A ukochana, bywa, nie zna... Słońce ciepło prowadzi ręką Po jasnych włosach moich. Przodek mój, starokijowski wojownik, Zatrzymywał tu i błyskawicę, i grzmot. ...Ma pamięć swoje biopole, Ja wchłonąłem wszystkich przodków ból, Na te rany wiozą z rozłogów Czumacy niewydaną sól. 2. Losie, daj mi soli na rany, Żebym nie zdradził przodka swojego! Żebym w kraterze losu-wulkanu Nie zasnął spopielały ogień. A w źrenicach błyska Kałka Sinym płomieniem zdradzonych wód. Nie mogła utopić się rusałka, — Tyle spadało broni z najeźdźców! Tak i dotąd ziemia nie przyjmuje Jataganów, cudzoziemskich mieczy — Każdej wiosny je rzeka wymywa, Wyrzucając z gruntu w nocy. Czarna aura mrocznego czasu Nie zdołała zagnieździć się Ani w czystym sercu Tarasa, Ani w słowiańskim niebie wsi... Jasna aura bólu i miłości, Ty — rozkwitłaś w kochanych oczach, Bo miłość kwitnie nie na krwi, A na jasnych nadziejach pielgrzymów! Wieczna pieśń czasu …Stary Cagliostro, patrzył … niby krogulec, ostro. Lina Kostenko Był skarbnikiem sekund, władcą czasu. Ogrodnik, mistrz — dziadek Złotoróg. Łowił jeszcze ryby, polował na bekasy, Aż znów — do stołu, ledwie przekroczył próg. Na tym stole, czarownym i powabnym, Co od małego pamięta każdy maluch, W pozornie nieatrakcyjnym nieładzie Brzmiał stu cyferblatów oddźwięk. Legło na barki dziadka sto talentów, Oto — cieśla on, a oto — zegarmistrz. Konsultował przyjezdnych aspirantów, A jeszcze Złotoróg był kwiaciarzem. Jego żonę nazywali dziwnie — Marta, Ona mnie jeszcze uczyła w przedszkolu (Właśnie o tym najlepsze fotki Zrobił dziadek w długim życiu). Byli oni z ojcem dobrymi przyjaciółmi, Dawno serc ich ucichł oddźwięk… Dwaj nauczyciele, absolwenci uczelni pedagogicznych, Dwaj doktorzy nauk ludowych. Sprostował mój ojciec sumiennie: On nie Złotoróg — Złotoręki! Od tamtej pory wiem: czas — to wieczna pieśń, Która nie daje się bez miłości i mąk.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Opór przeciwko okupacji niemieckiej i moskiewskiej

Eduard OWCHARENKO Wołodymyr Kindratowycz Pokotyło (1922—2013) urodził się na chutorze Kirczyk w wołosti bysziwskiej powiatu kijowskiego guberni kijowskiej. Od 1938 roku był członkiem Związku Wyzwolenia Ukrainy (SWU), od 1939 roku — OUN. W latach 1941—1943 był organizatorem bojówek OUN w rejonach bysziwskim, fastiwskim i borodianskim na Kijowszczyźnie, a także konspiracyjnych mieszkań w Kijowie i na przedmieściach dla grup marszowych OUN-R. W latach 1943—1946 służył w bojówkach OUN na Lwowszczyźnie, był przewodnikiem młodzieży OUN-R w jednej z dzielnic Lwowa. W 1946 roku został wysłany przez Prowód w celu odbudowy OUN-R na Kijowszczyźnie. Obwodowy prowidnyk OUN-R na Kijowszczyźnie w latach 1946—1948. W 1948 roku został schwytany przez enkawudzistów. Do 1961 roku tułał się po łagrach GUŁAG-u: Dżezkazgan, Karaganda, Ekibastuz, Dołynka, Spask, Kengir, Tajszet. Po zwolnieniu powrócił na Kijowszczyznę. Pracował jako artysta, rzeźbiarz, konserwator. „Powieść zaplanowałem dawno, jeszcze w 1941 roku, kiedy wydarzenia rozwijały się błyskawicznie, a ludzie zmieniali się w oczach. Chciało się uchwycić ten ulotny bieg wydarzeń. Wtedy zapisałem świadectwa naocznych świadków, którzy cudem pozostali przy życiu, usystematyzowałem swoje wrażenia z przeżytego, bo historia rzucała i mnie w wir śmiertelnych prób. Niestety, wiele zapisanych na gorąco śladów nie zachowało się. Powieść „Ziemia w jarzmie” (drugi wariant „Ukraina w jarzmie”) napisałem pod pseudonimem w 1944 roku o ruchu powstańczym na Kijowszczyźnie w latach 1917—1922, głodne Anatolij KARPIUK, m. Kostopol obwodu rówieńskiego 1 lipca 1941 r. faszystowscy okupanci zajęli Kostopol. Ukraińscy patrioci, naiwnie wierząc w to, że Niemcy pomogą Ukrainie zdobyć samodzielność, zaczęli na bazie miejscowej drukarni, która istniała jeszcze za Polski i „pierwszych sowietów” przy ul. Handlowej 4, wydawać gazetę „Samostijnist” (Samodzielność). Redagowali ją Hryhorij Rybak i Roman Danylewycz. Zdaje się, że udało się wydać ponad 10 numerów. Prawda, pospieszyli się z nazwą i zmuszeni byli zmienić na „Kostopilśki wisti” (Wiadomości Kostopolskie) (obcy gotowali Ukrainie nowe jarzmo). 19 lipca wyszedł pierwszy numer czasopisma „Samostijnist”, przygotowanego przez członków OUN, w publikacjach którego broniono idei niepodległości państwa ukraińskiego. Tak, we wstępnym artykule „Wali się czerwona Moskwa” zaznaczano, że „zgodnie z Bożym i naturalnym prawem, każdemu narodowi należy się wolne terytorium dla narodowego i kulturalno-gospodarczego rozwoju”. Po tym, jak H. Rybak poszedł do podziemia, czasopismo „Kostopilśki wisti” redagował Roman Danylewycz — ksiądz, pochodzący z miasta Brody na Lwowszczyźnie. Był to prawdziwy ukraiński patriota-proświcianin. Czytając jego materiały w gazecie, ludzie mogli przekonać się, że autora gnębi okrutny reżim okupacyjny nowych „wyzwolicieli”. Minie niewiele czasu — i stanie się on ofiarą hitlerowskich katów w marcu 1943 roku. Ciepłym słowem wspomina go 94-letnia kostopolanka Nadija Demczuk, która pracowała wtedy jako sekretarka-maszynistka w redakcji ga- lata 1932—1933 oraz podziemną walkę na Byszewszczyźnie w latach 1941—1943 i przekazałem go do Centralnego Prowodu OUN-R w celu opublikowania za granicą. Dalsze losy utworu są mi nieznane. Możliwe, że wydano go w Niemczech, USA lub Kanadzie pod nieznanym mi nazwiskiem, aby nie wystawiać mnie na cios radzieckich służb specjalnych. Ale lepszego utworu, nasyconego faktami, wydarzeniami, nazwiskami, być może artystycznie niedoskonałego, już nie będzie! W 1947 roku utwór „Ziemia w jarzmie” zaniosłem do wydawnictwa „Radziecki pisarz”. Biorąc pod uwagę, że wydawać go mieli w radzieckiej Ukrainie, wielu wydarzeń nie opisałem, nazwiska, w celu konspiracji, zmieniłem. Powieść nazwano całkowitą antyradziecczyzną i zwrócono. Usunąłem wiele ostrych i ważnych momentów, ale mi go znowu oddano. Jeszcze skróciłem rękopis, złagodziłem go i zaniosłem do redakcji. Utworem zainteresowali się pisarze Wasyl Bereżnyj i Jakiw Horodskoj. Powieść już mieli drukować w skróconym wariancie w czasopiśmie. Lecz, wbrew wszelkim nadziejom, utwór nie ukazał się światu. Stało się to jedną z przyczyn tego, że zainteresowało się mną MGB Ukraińskiej SRR, ale ja zobowiązany byłem donieść prawdziwą historię do czytelnika. Wkrótce mnie aresztowano…” — wspominał Wołodymyr Pokotyło. Na prezentację książki przybyli historycy, krajoznawcy, wszyscy, którzy interesują się historią Ukrainy. „Książkę „Rycerze złotego tryzuba” Wołodymyr Pokotyło napisał o swoim życiu. Możliwe, że są nieścisłości w przebiegu wydarzeń. Ale głównym dla autora było przekazać swoje emocje, i to mu się udało. Zacząłem studiowanie książki od rozdziałów, które zainteresowały mnie jako historyka XX wieku. Dowiedziałem się wiele nowego o latach 30. Zraziły części, które dotyczyły okresu niemieckiej okupacji. W książce jest wiele ciekawych wątków, które można rozwijać, badać. Ten utwór literacki zaczyna się od rozdziału „Głodny 1933 rok” i kończy rozdziałem „Więzień GUŁAG-u”. Książka ma potężne historyczne podłoże. Jednocześnie jest to utwór literacki. Wołodymyr Pokotyło uważał się za szczęśliwego człowieka, bo dożył do Niepodległości Ukrainy. Zaledwie kilka miesięcy nie dożył Rewolucji Godności”, — opowiedział kierownik Ogólnoukraińskiej kampanii „Pamięć narodu”, kandydat nauk historycznych Ołeksandr Alfiorow. „Poznaliśmy się z Wołodymyrem Kindratowyczem w 2004 roku w Towarzystwie „Proświta”. Komunikowaliśmy się przez prawie 10 lat. Bardzo lubił rozmawiać z młodzieżą, pokładał w niej wielkie nadzieje. Uważał, że tylko radykalne metody walki mogą przynieść zauważalne rezultaty. Do „Proświty” przyniósł wtedy dopiero co opublikowane w czasopismach części swojej książki. Szukał kogoś, kto mógłby w całości wydać jego wspomnienia. Wszyscy odmawiali. Zrozumiałem, dlaczego ich nie wydawano. W istocie, w latach 1991—2013 żyliśmy w zmodernizowanej USRR. I tylko tacy ludzie jak W. Pokotyło czuli prawdziwą historię. Dzięki Bogu, czasy się zmieniły. Udało nam się wychować młode pokolenie, które dzisiaj z bronią w ręku broni Ukrainy. Wołodymyr Kindratowycz nauczył mnie dwóch rzeczy. Po pierwsze, walka o państwo ukraińskie nie ustawała nigdy. Po drugie, historię Ukrainy z pokolenia na pokolenie tworzyły te same rody. Kiedy zacząłem badać historię Ukrainy jako krajoznawca, zrozumiałem, że co 16—25 lat na Ukrainie wybuchały powstania. Nie da się wyrazić słowami, jak Wołodymyr Pokotyło opisał Hołodomor. Te pełne grozy i emocji wersy trzeba czytać. Tak mogła napisać tylko osoba, która to wszystko przeżyła. Z inicjatywy KUN-u, którego aktywnym uczestnikiem był Wołodymyr Pokotyło, jedną z ulic na Borszczahiwce w Kijowie, gdzie mieszkał, nazwano jego imieniem. Ale do tej pory nie jest on zrehabilitowany” — podkreślił redaktor i wydawca książki, przewodniczący Kijowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Jewhen Buket. Również J. Buket opowiedział o działalności Narodowego Wydawnictwa Gazetowo-Czasopismowego, o czasopismach „Kultura i żyttia”, „Ukrajinśka kultura”, „Krymśka switłycia”. Niestety, państwo zaprzestało finansowania tych projektów. Ale dziennikarze nie zamierzają składać rąk i będą robić wszystko, aby docierały one do czytelnika także w 2019 roku. Dyrektor Makarowskiego Rejonowego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego, kandydat nauk historycznych Witalij Hedz opowiedział o badaniu sprawy Wołodymyra Pokotyły w archiwach SBU oraz o działalności ukraińskich nacjonalistów na terytorium Kijowszczyzny w czasach II wojny światowej i w kolejnych dziesięcioleciach. Podczas prezentacji odbył się niewielki koncert. Zasłużony artysta Ukrainy Taras Syłenko zaprezentował dumy poświęcone Kolijwszczyźnie, największemu ukraińskiemu zwycięstwu — bitwie pod Konotopem oraz „Powstań, narodzie mój”. W koncercie wzięła udział rodzina Wiksninów oraz młody bandurzysta Wasyl Żowanyk. Artykuł wstępny gazety pod tytułem „Ruch proświtański jest ważnym czynnikiem budzenia świadomości narodowej Ukraińców”, którego autorem był ks. R. Danyłewycz (podpisano: ks. D-ycz). Cytujemy najważniejsze myśli: „Wśród wiekowego ucisku, wśród powszechnej ciemności i upadku narodu ukraińskiego budzi się jego świadomość narodowa… Pod sztandarem „Proświty” musi nastąpić zgoda narodowa, zjednoczenie religijne i musi zginąć wszystko to, co nas osłabia. Wszelką pracę wykonujmy dzisiaj, a nie czekajmy i nie odkładajmy na jutro, czas jest drogi. Wszyscy zatem pod sztandar „Proświty”. Niech nie będzie ani jednego ukraińskiego człowieka, który nie stałby się członkiem tego Towarzystwa. Daj możliwość stać się „Proświcie” na tej wysokości, na której chcesz ją widzieć…” W marcu 1942 r. odbyło się walne zgromadzenie okręgowego towarzystwa „Proświta” w Kostopolu. Przedstawiciele wielu oddziałów składali sprawozdania ze swojej działalności. Ówczesny przewodniczący okręgowego Zarządu p. Stefanowycz między innymi oświadczył: „Tym księżom, którzy będą pracować nad kulturą wsi, trzeba przydzielać więcej ziemi, zabezpieczyć materialnie, aby mogli całkowicie oddać się pracy”. Na początku lat 90. ubiegłego wieku w archiwum obwodowym przyszło mi przeglądać roczniki gazety „Kostopilśki wisti”. I natrafiłem na artykuł (dokładniej na notatkę) pod wymownym tytułem „Moskwofile”. Jakby wiedząc, że będzie aktualny i po dwóch dziesiątkach lat, przepisałem go. Uważam za potrzebne zapoznać z nim czytelników gazety. Podaję bez skrótów. „Wiele mówiono i mówi się, pisano i pisze się o języku ojczystym w cerkwiach. W gazecie „Kostopilśki wisti” kilka razy zamieszczano artykuły wyjaśniające, jakie wielkie znaczenie ma język ojczysty w naszych cerkwiach. Ale był to głos „wołającego na puszczy”, bo niektórzy „nasi” księża Cerkwi Prawosławnej nie słuchają żądań narodu ukraińskiego i nie chcą porzucić zmoskwiczonego języka słowiańskiego, a nawet wrogo odnoszą się do tych, którzy śmią coś działać w tym kierunku i na tym polu. Dowodem na to jest przypadek we wsi Mała Lubasza. Do parafii i cerkwi w Małej Lubaszy należy jeszcze wieś Antoniwka, gdzie pod kierownictwem dyrygenta Musija zorganizowany jest chór ukraiński. Chór ten po raz pierwszy odśpiewał Mszę Świętą na Pokrowę i wywarł wielkie wrażenie na obecnych. Ten sam chór przygotował się i chciał śpiewać Mszę Świętą także w święta Bożego Narodzenia i na Jordan. Lecz przeciwko temu wystąpili ksiądz, diak, a nawet chór małolubaszewski i nie chcieli oni dopuścić chóru ukraińskiego, wyrażając się, że nie potrzebują „jakiegoś” ukraińskiego śpiewu w cerkwi, im jest tak dobrze, jak śpiewali ich dziadowie i ojcowie. Dziwnie i smutno zarazem, że odnoszą się do tej sprawy niektórzy Ukraińcy i wspierają wrogich diaków czy księży, którzy bez wątpienia przemawialiby z cerkiewnych ambon o „narodzie ruskim” i wzywaliby za „jedyną i niepodzielną Rosją”, gdyby na straży nie stały świadome masy ukraińskiego chłopstwa. Walkę z takimi „ludziskami” oraz nieaktualnymi i śmiesznymi moskwofilami trzeba prowadzić bezwzględnie i konsekwentnie”. Autor tej notatki swojego nazwiska nie podał, a postawił kryptonim: „W.K.”. Rozszyfrować imienia jego nie udało się, ale wyrażone myśli są aktualne i dzisiaj. W „Kozackim Domu” (m. Kijów) odbyła się prezentacja książki „Rycerze złotego trójzębu” Wołodymyra Pokotyły. Utwór zbudowano na materiale dokumentalnym.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Tomos jako spełniona marzenie

Długo na niego czekali prawosławni chrześcijanie, począwszy zwłaszcza od 1917 roku, kiedy naród ukraiński wywalczał niepodległość. Ta kwestia stała się przedmiotem porządku dziennego także podczas II wojny światowej… Gazety, na łamach której często występował sam redaktor, ks. R. Danylewicz. Tak na przykład w nr 2 z 13 stycznia 1942 r. w artykule „Ojczysta mowa — najdroższy skarb narodu” autor podkreślił, że język ukraiński powinien rozbrzmiewać z ambon kościelnych. „Mowa — to dar Ducha Świętego, okaleczać lub nie używać ojczystej mowy — to grzech przeciwko Duchowi Świętemu…” — Kto się wstydzi ojczystej mowy, — podkreślał członek Proświty, — ten rani w samo serce swój naród! I choć pod publikacją stoi podpis „o.R.D-ycz”, ale można go łatwo rozszyfrować: ojciec Roman Danylewicz. Wielką pracę kulturalno-oświatową prowadził w Kostopolu absolwent Ukraińskiego Uniwersytetu w Pradze nauczyciel Serafim Byczkowski. Za Niemców przez pewien czas był dyrektorem miejscowego gimnazjum i przewodniczącym zarządu miejskiego. Aktualne kwestie podnosił na łamach „Kostopolskich Wiadomości” ten patriota. W okresie, gdy trwała wojna i trudno było zorganizować systematyczną naukę w szkołach, pokładał wielkie nadzieje w sługach Kościoła. Nieraz opowiadał o bohaterstwie młodych obrońców ukraińskiej państwowości, którzy polegli na polu bitwy pod niezapomnianymi Krutami i Bazarem. Inny działacz Proświty — Iwan Korol w artykule „Nabożeństwo Boże w ojczystej mowie” pisał: „Niechże w każdej wsi, w każdym kościele parafianie usłyszą ojczystą mowę, aby pod wpływem zrozumiałego Pisma Świętego, patriotycznego kazania kapłana wyrosło nasze młode pokolenie…” (czasopismo z 18 stycznia 1942 r.). I chce się wierzyć, że głos takich proswitian, jak R. Danylewicz, S. Byczkowski, I. Korol, został usłyszany, bo już w gazecie „Kostopolskie Wiadomości” z 15 marca 1942 roku czytamy: „W niedzielę, 1 marca b.r., w naszym cerkwi prawosławnej w Kostopolu po raz pierwszy po długiej przerwie odprawiono nabożeństwo w języku ukraińskim. Chór cerkiewny śpiewał zadowalająco. Cerkiew była przepełniona wiernymi, którzy z wielkim szacunkiem i uwagą słuchali słowa Bożego w ojczystej mowie. Po zakończeniu nabożeństwa chór pięknie odśpiewał „Boże wielki, jedyny, nam Ukrainę chowaj!” Ludzie, wysłuchawszy nabożeństwa w swojej ojczystej mowie, wychodzili z cerkwi do domów z radosnymi twarzami. Jakże nie cieszyć się? Doczekaliśmy tego szczęśliwego dnia, gdy usłyszeliśmy w cerkwi modlitwę do Wszechmogącego zrozumiałym nam językiem”. „Niestety, — kontynuował autor artykułu, — cerkiew była przepełniona przeważnie kobietami i młodymi dziewczętami. Mężczyzn było niewielu. Szczególnie mało było młodych chłopców. Przywykliśmy widzieć młodzież zawsze z przodu; nie żałowali oni życia, składając swe głowy w walce o szczęście i los narodu ukraińskiego. Niechże nasza młodzież będzie przede wszystkim na modlitwie w cerkwi!” Aktualne kwestie podnosi-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Sukcesy ukraińskiego kina… Może być więcej

Olga ŻMUDOWSKA Państwowa Agencja Ukrainy ds. Kina realizuje i kontroluje wykonanie państwowej polityki w dziedzinie kinematografii. Co roku przewodniczący Państwowego Kina publicznie składa sprawozdanie z wyników swojej działalności. 25 stycznia przewodniczący agencji Pyłyp Iłłenko zwołał konferencję prasową w celu przedstawienia sprawozdania za 2018 rok. Wraz z pierwszym zastępcą Serhijem Neretinem i rzeczniczką prasową Marią Didyk mówił o sukcesach ukraińskich kinematografistów i problemach, które powstają z powodu opieszałości polityków. Wśród głównych osiągnięć Pyłyp Iłłenko wymienił 48 filmów stworzonych w 2018 roku (o 1 więcej niż w 2017-im) — i to tylko te, które powstały przy wsparciu Państwowego Kina. Jeśli wcześniej wśród nowych tytułów przeważały debiutanckie krótkometrażówki, to w ostatnim roku wyszło 35 pełnometrażowych filmów. Udział ukraińskiego kina na własnym rynku sięgnął rekordowego poziomu — ponad 8%. Ukraińskie kino wreszcie zaczęło zbierać przyzwoite pieniądze — w krajowej dystrybucji uzyskano prawie 200 mln hrywien, sprzedano prawie 2,5 mln biletów, kilka filmów nawet zwróciło koszty produkcji lub zbliżyło się do tego — tak „Szalone wesele” zebrało ponad 50 mln hrywien, a rekordowe wyniki kasowe ma reżyserska praca Wołodymyra Zełenskiego „Ja, ty, on, ona” — ponad 60 mln hrywien. Sukcesy demonstrują także krajowi producenci filmów animowanych, a pełnometrażowa animacja „Porwana księżniczka” jako pierwsza została sprzedana do pokazu w Chinach. Pyłyp Iłłenko zwrócił uwagę na problem zawierania kontraktów, których w 2018 roku było niewiele z powodu braku konkursowego wyboru, ponieważ, po pierwsze, planowano, że finansowanie będzie wyłącznie w gestii Państwowego Kina, lecz prawie 1 mld hrywien finansowania podzielono po równo między Ministerstwo Kultury i Państwowe Kino; po drugie, z produkcją filmów wiąże się wiele zobowiązań, które należy wypełniać — ten warunek Państwowe Kino spełniało, lecz nie utworzono Rady ds. Państwowego Wsparcia, która formowałaby i ogłaszała program konkursowego wyboru oraz zatwierdzała wyniki, dlatego Państwowe Kino nie mogło zorganizować konkursowego wyboru. Sam przewodniczący Państwowego Kina stał się kan- Zdjęcie z portali internetowych: kandydatem na członka Rady ds. Państwowego Wsparcia. Pilip Iljenko jest zadowolony, że Derżkino wydało 196 świadectw narodowego filmu, co jest ważne, ponieważ pozwala rozpowszechniać i wyświetlać filmy w repertuarze kin. Według Pilipa Iljenka „ten duży wskaźnik wiąże się z tym, że filmy finansowane przez Ministerstwo Kultury mają prawo do państwowego finansowania i odpowiednich ulg, ale przede wszystkim trzeba uzyskać specjalne świadectwo, które obecnie ma 2 rodzaje: na czasowe wytwarzanie i na stałe wytwarzanie. Ci przedsiębiorcy, którzy chcą pracować w tej branży i zobaczyć, jak to wszystko rośnie z roku na rok w pozytywnej dynamice, mogą zarejestrować się w Derżkino”. Kolejne 65 filmów znajduje się w fazie produkcji, czyli rozwój kina nie zatrzymuje się, a kończąc jeden projekt, twórcy filmowi od razu zaczynają następny. Zupełnie inaczej wygląda sprawa filmów zagranicznych. Państwowa Agencja Ukrainy ds. Kina, na podstawie decyzji Komisji Eksperckiej ds. rozpowszechniania i wyświetlania filmów przy Państwowym Komitecie ds. Kina, nadal odmawia państwowej rejestracji i unieważnia certyfikaty dystrybucyjne rosyjskim serialom. Ministerstwo Kultury również okresowo aktualizuje listę osób stanowiących zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego i zgodnie z tymi aktualizacjami Państwowy Komitet ds. Kina pozbawia dystrybucji te filmy, w których te osoby brały udział i które zostały stworzone po 1991 roku. Pyłyp Iłłenko podkreślił, że 2018 rok okazał się dla ukraińskiego przemysłu filmowego niezwykle produktywny. Ukraińskie kino weszło na wyższy poziom niż w poprzednich latach. Ważne, że trwa wzrost państwowego finansowania, zatwierdzanie programu produkcji i dystrybucji filmów, sukces rodzimych produkcji za granicą, uznanie naszych artystów (dziesięciu ukraińskich filmowców zostało członkami Europejskiej Akademii Filmowej), przygotowania do przystąpienia do „Eurimages” — europejskiego funduszu wspierania wspólnej produkcji i dystrybucji dzieł kinematograficznych i audiowizualnych. Państwowy Komitet ds. Kina wspiera również ukraińskie festiwale filmowe – zarówno duże, jak i te, które ostatnio odbywają się w centrach obwodowych, a nawet rejonowych, na przykład „Brukiwka” w Kamieńcu Podolskim, na który nadsyłają krótkometrażowe filmy debiutanci i uznani mistrzowie kina z całego świata. Prawdą jest jednak, że pojawiają się problemy wynikające z niezdolności obecnych urzędników do określenia, czy kultura jest dla nich ważna. Przez to centralne części wielu miast mogą bardzo szybko zamienić się w nagromadzenie ciągłych budynków biurowych i lokali gastronomicznych, ponieważ najczęściej to właśnie oni, a nie kina czy inne instytucje kultury, mogą wynająć lub wykupić budynek w centralnej części miast. Taki problem istnieje także w Kijowie — Pyłyp Iłłenko uważa, że należy mówić o potrzebie interwencji państwa w ten proces, bo już teraz Kijów ponosi ogromne straty z powodu zamknięcia stołecznych kin „Kinopanorama” i „Ukraina”, które padły ofiarą niskich zysków; podobny problem dotyczy kina „Kyjiw”, które może zostać zamknięte, ponieważ nawet teoretycznie nie będzie przynosić dochodu, jak każde banalne centrum handlowe. Kolejny problem to przyciąganie do zdjęć w Ukrainie potężnych zagranicznych producentów filmowych. Podczas gdy na przykład Czechy, Polska, Bułgaria, Rumunia, Węgry na poziomie legislacyjnym tworzą warunki dla tych, którzy chcą kręcić na ich terytorium, ukraińscy ustawodawcy lekceważą korzyści zarówno dla ukraińskiej gospodarki, jak i dla jej międzynarodowego wizerunku, które mógłby przynieść krajowi jego popularność wśród światowych firm filmowych. „Od dawna mówimy o tzw. cash rebate, czyli dotacjach w formie zwrotu części wydatkowanych środków zagranicznym producentom, którzy będą tu przyjeżdżać kręcić. To właśnie ci zagraniczni producenci mogą tworzyć tutaj poważne moce produkcyjne”, — uważa Iłłenko, jednocześnie wskazując, że sama ukraińska branża filmowa dysponuje na razie zbyt małym potencjałem ekonomicznym, aby samodzielnie budować duże studia, prowadzić za prywatne środki szkolenia personelu itp. „Na przykład film „300 Spartan” nakręcono w Bułgarii w dawnym studiu Boyana, które odnowiono, a potem nakręcono jeszcze kilka wielkich blockbusterów”, — powiedział Iłłenko i zaznaczył, że większość dużych producentów filmowych od dawna kręci w krajach, gdzie są tańsze zasoby. Przy tym z zagranicy przyjeżdżają tylko kluczowi specjaliści, a większość personelu stanowią miejscowi. Pracując dla liderów produkcji, zdobywają przygotowanie, uczą się i nabywają ogromnego doświadczenia produkcyjnego. A potem mogą już pracować także przy projektach lokalnych, wykorzystując to doświadczenie, wiedzę i umiejętności na planach własnej kinematografii. Zdaniem szefa Państwowego Komitetu ds. Kina, z miliarda hrywien przeznaczonych na produkcję filmową w zupełności wystarczy przeznaczyć na to, na przykład, 300 mln. Szef Państwowego Komitetu ds. Kina pochwalił się, że widział się na planie zdjęciowym w Ukrainie z Jeanem Renem i odczuł z tego ogromne uniesienie. „Jean Reno to gwiazda lat 90. A wyobraźcie sobie, że do nas regularnie przyjeżdżaliby na zdjęcia współcześni supergwiazdorzy Hollywood. To pozytywnie wpływa na wizerunek kraju”, — powiedział. A aby cash rebate zaczęły działać, zdaniem Iłłenki, trzeba po prostu wykonać Ustawę Ukrainy „O państwowym wspieraniu kinematografii w Ukrainie”, uchwaloną w marcu 2017 roku. I doprecyzował, że na razie, niestety, jest to niemożliwe, ponieważ aby ją wykonać, trzeba jeszcze uchwalić zmiany do Kodeksu budżetowego. Tego nie ma, i my, niestety, nadal finansujemy jedynie produkcję i częściowo promocję.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tiana Hanina (Mikaela). W spektaklu wezmą również udział uczniowie W. M. Kurina — soliści teatru Dmytro Ahiejew (Zuniga) oraz Ołeksandr Bojko (Dancairo). 27 lutego w spektaklu „Napój miłosny” miłośnicy sztuki operowej będą mieli jeszcze jedną okazję poznać dwóch solistów, którzy z powodzeniem pracują na europejskich scenach operowych — Ołeksija Palczykowa (Nemorino) oraz Tarasa Konoszczenkę (Dulcamara).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

«Gwiezdna» opera

Zespół baletowy teatru po triumfalnych paryskich występach w Theatre des Champs Elysees, Opera de Paris również nie zapomniał o swoich wielbicielach. Prawdziwym prezentem dla wszystkich zakochanych 14 lutego stanie się spektakl baletowy do muzyki Serhija Prokofjewa „Romeo i Julia”. W 1991 roku właśnie kijowska inscenizacja decyzją UNESCO została uznana za najlepszą interpretację tego dzieła i nagrodzona medalem. Kontynuacją tematu bezgranicznej miłości stanie się balet „Rajmonda” (19 lutego), stworzony na motywach rycerskiej legendy, swoisty hymn ludzkich uczuć. Barwna, wesoła inscenizacja na motywach baśni Aleksieja Tołstoja do muzyki Jurija Szewczenki „Buratino” (23 lutego) nie pozostawi nikogo obojętnym. A wykonaniem poematu o ludzkim cierpieniu i niezmiennej wierze w przyszłość — „Requiem” W. A. Mozarta — 20 lutego Narodowa Opera Ukrainy uczci pamięć Bohaterów Niebiańskiej Sotni. Szczegółowiej o wydarzeniach operowych lutego opowiedział główny reżyser teatru Anatolij Sołowjanenko: „1 lutego operą „Traviata” swój jubileusz uczci czołowa artystka teatru, ludowa artystka Ukrainy, laureatka Nagrody Szewczenkowskiej Olga Nahorna. 8 lutego wielbiciele talentu Ludmyły Monastyrskiej będą mieli okazję usłyszeć ją w głównej partii w operze G. Pucciniego „Manon Lescaut”. Ten spektakl będzie debiutem dla Serhija Paszczuka (Kawaler Renato des Grieux) oraz Andrija Masłakowa (Geronte de Ravoir), a Hennadij Waszczenko po raz pierwszy w swoim repertuarze wykona partię Lescaut, brata Manon. Luty w Narodowej Operze Ukrainy zapowiada się niezwykle „gwiezdnie”. Koneserów sztuki operowej i choreograficznej czeka mnóstwo przyjemnych spotkań z ulubionymi wykonawcami oraz poznanie nowych solistów, zaproszonych do stolicy dzięki projektowi „Ukraińskie gwiazdy operowe na świecie”. W „gwiezdnym desancie” — Ludmyła Monastyrska, Olga Mykytenko, Ołeksandr Puszniak, Iryna Żytynska, Ołeksij Palczykow, Taras Konoszczenko. 9 lutego w spektaklu „Jolanta” weźmie udział jeszcze jedna gościni — Olga Mykytenko. Spektakl będzie również naznaczony debiutem czołowego artysty teatru Serhija Mahery w partii Króla Rene, a partię Ibn-Hakii wykona koryfeusz ukraińskiej sztuki wokalnej Iwan Ponomarenko. 22 lutego w operze G. Pucciniego „Tosca” wraz z Oksaną Kramarewą (Floria Tosca) oraz Dmytrem Kuzminem (Mario Cavaradossi), kijowski widz będzie miał okazję poznać naszego rodaka Ołeksandra Puszniaka (Baron Scarpia), który już od kilku sezonów z powodzeniem pracuje w Operze w Weimarze (Niemcy). 24 lutego operą G. Bizeta „Carmen” Narodowa Opera Ukrainy uczci 85. rocznicę urodzin wybitnego ukraińskiego śpiewaka operowego i pedagoga Wiktora Kurina. Główną partię wykona uczennica Mistrza Iryna Żytynska, która aktywnie pracuje w europejskich teatrach. Główne partie wykonają Andrij Romanenko (Jose), Hennadij Waszczenko (Escamillo), Te... Iryna Żytynska (w centrum) w operze G. Bizeta „Carmen”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Narodziny spektaklu i teatru

Zasłużona artystka Ukrainy Ludmiła Kolosowycz od dawna marzyła o wystawieniu spektaklu o słynnej meksykańskiej malarce Fridzie Kahlo. Zamysł w życie pomogła wcielić jej współczesna, pisarka Tetiana Iwaszczenko, która napisała sztukę „Szalona gołąbka”. Na podstawie tej sztuki pani Ludmiła wystawiła spektakl „Frida”, który stał się wspólnym projektem Narodowego Centrum Sztuki Teatralnej im. Lesia Kurbasa oraz Teatru „Solo”. Frida Kahlo (1907–1954), której wizerunek przedstawiono w sztuce, była meksykańską malarką, która łączyła kubizm i symbolizm. Najbardziej znana jest z autoportretów. Posługiwała się stylem naiwnej sztuki ludowej, badając kwestie tożsamości, postkolonializmu, płci, klasy i rasy w społeczeństwie meksykańskim. Jej obrazy często miały elementy autobiograficzne i łączyły realizm z fantazją. Prace artystki uznano na arenie międzynarodowej za symbol meksykańskich tradycji narodowych i rdzennych, a także feministki uznały je za symbol tego, jak bezkompromisowo przedstawiała ona kobiece doświadczenie i formę. Miała słabe zdrowie: od szóstego roku życia Frida cierpiała na następstwa poliomyelitis, a także w wieku nastoletnim przeżyła poważny wypadek samochodowy, po którym musiała przejść liczne operacje. W 1929 roku wyszła za mąż za znanego malarza-monumentalistę Diego Riverę. W 1940 roku małżonkowie rozwiedli się, a rok później ponownie się pobrali. Jak wyznała Tetiana Iwaszczenko, od dawna marzyła o napisaniu sztuki o Fridzie: „Frida uosabia w sobie twórcę. Pokonywała swoje kalectwo i szła ku twórczości. Upadała na samo dno i znów się podnosiła. Całe życie cierpiała z powodu bólu, ale przezwyciężała... Zdjęcie: Kostiantyn STRILEC wała jego, nawet tańczyła. Jej motto brzmiało: „Śmieję się ze śmierci”. Niezwykle ciekawa historia jej miłości do Diego. Ta historia godna jest pióra Szekspira”. T. Iwaszczenko napisała sztukę-transformer, której inscenizacja może być monodramem albo spektaklem na dwie lub pięć osób dramatu. Ludmiła Kołosowycz wybrała monodram, jednak razem z Fridą na scenie stale przebywa jej sobowtór. Niedawno Ludmiła Kołosowycz stworzyła teatr „Solo”, a przedstawienie „Frida” stało się jego debiutem. Dla Anżeliki Drapikowskiej, która gra główną rolę, jest to również swoisty debiut. Aktorka występuje w Kijowskim Akademickim Teatrze Lalek „Zamek na górze” i wcześniej nigdy nie grała dużych ról dramatycznych. Planowano, że w przedstawieniu wystąpią cztery wykonawczynie. Jednak inne aktorki nie dotrwały do końca. Na rolę drugiej Fridy zaproszono Olgę Tychonenko z Dniepru. Dlaczego na scenie dwie Fridy? Jak wyjaśnia reżyser-inscenizator, na swoich obrazach artystka stale przedstawiała dwie Fridy. Siedzą one, trzymając się za ręce, albo leżą obok siebie. Stało się to znakiem dla reżyserskiej interpretacji. I jeśli jedna Frida mówi zwykłym językiem, to za drugą przemawiają jej ruchy plastyczne. Dekoracje są proste. Kartka papieru – niczym list życia Fridy, dwa gołębie – symbol dwóch dusz, a także brzmi piosenka „Голубка”. A jeszcze dwie czaszki. Okazuje się, że w Meksyku używa się ich jako amuletów. Bohaterki są ubrane w tradycyjne meksykańskie stroje. Podczas przedstawienia rozbrzmiewa muzyka hiszpańska i meksykańska. W planach Ludmiły Kołosowycz – inscenizacja jeszcze jednego spektaklu o artystce, ponieważ w tym wykorzystała jedynie część sztuki Tetiany Iwaszczenko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Anna Kozyrycka: „Dusza to zbyt delikatna materia”

Zdjęcie Jewhenija CZEKALINA. — To już nie pierwsza Pani praca reżyserska. Co stworzyła Pani wcześniej w Teatrze Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu? — Pierwszy spektakl, który wystawiłam w tym teatrze, nosi tytuł „Miłość… w dotyku”. Zapoznałam się ze sztuką amerykańskiego dramaturga Leonarda Gershe’a „Motyle są wolne” w tłumaczeniu z angielskiego i pod redakcją M. Miszyna i zakochałam się w niej. Prawie rok pracowałyśmy z artystką Anną Sobolewą nad tym zamysłem. Powstało pytanie — gdzie wystawiać… Znając teatry stolicy, ich politykę repertuarową, zdecydowałyśmy: „Motyle są wolne” to spektakl właśnie dla Teatru Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru. Spotkałyśmy się z założycielem i wieloletnim dyrektorem artystycznym teatru Eduardem Mytnyckim, otrzymałyśmy zgodę na wystawienie. W lutym 2017 roku odbyła się premiera spektaklu pod tytułem „Miłość… w dotyku”. Można go do dziś oglądać w afiszu repertuarowym teatru. — Czym zainteresowało Panią „Kłamstwo” Wołodymyra Wynnyczenki? Być może widziała Pani inscenizację „Kłamstwa”, którą teatr zrealizował w 1992 roku? — „Kłamstwo” zainteresowało mnie swoją złożonością i krnąbrnością. Nie można go dotykać bez osobistej „duszewnej” rozmowy z dramaturgiem. On jest postacią bardzo niejednoznaczną. Starałam się zrozumieć wewnętrzny świat pisarza, dowiedzieć się o jego osobistych życiowych tragediach, wszak wszystko, co tworzy człowiek, ma początek w jego własnym życiu. Wynnyczenko od czasu do czasu cierpiał na depresję, bo nigdy nie dawał spokoju duszy, badając ją we własnej dramaturgii. A poza tym ponad ćwierć wieku temu w repertuarze Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru pojawił się spektakl „Kłamstwo” według sztuki Wołodymyra Wynnyczenki w reżyserii Ołeksandra Bałabana. Był to pierwszy spektakl w języku ukraińskim w rosyjskojęzycznym teatrze. A niedawno młoda reżyserka Anna Kozyrycka wystawiła nowy spektakl według tego utworu. Dziś Anna jest gościem „Słowa Proświty”. Pisarz cały czas otaczał się kobietami. Były to romanse jednocześnie z kilkoma osobami. Tak, że ledwo urywał się jeden, zaczynał się drugi… Nigdy nie zostawał w samotności. Zrozumiałam, że Wynnyczenko miał lęk przed samotnością, który zmuszał go do cierpienia. Obraz Natalii Pawliwny, troskliwie ukryta rana w jego duszy, jest właściwie jego autoportretem, który został zamaskowany w kobiecą „otoczkę”. Ten „kluczyk” stał się impulsem do realizacji spektaklu. „Kłamstwa” w reżyserii Ołeksandra Bałabana niestety nie widziałam, ale wiele o nim słyszałam. Artysta Kostiantyn Kostyszyn, który obecnie gra męża głównej bohaterki — Andrija Karpowycza, w spektaklu z 1992 roku grał jej kochanka Tosia. Wszyscy bohaterowie spektaklu pragną żyć, chcą być potrzebni i kochani. Jednocześnie każdemu z nich brakuje ducha, by spojrzeć własnym lękom w oczy i znaleźć siłę, by być sobą, nie kłamać sobie o własnym szczęściu. — Spektakl przypomina czarno-białe kino. Czy taki był zamysł? — Tak, był zamysł czarno-białych zdjęć. Właśnie czarno-białe fotografie ujawniają prawdziwość, akcentują osobowość. Chciałam maksymalnie odtworzyć świat bez uczuć. On w mojej wyobraźni nie ma kolorów — jest szary jak depresja. Kostiumy są jednego koloru, jako symbol tego, że w rzeczywistości ubiór nie ma znaczenia, a jedynie odwraca uwagę od oczu — jedynego okienka duszy. Stronę przygotował Eduard Owczarenko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ści. Imperium Rosyjskie wyczuwało w tym niebezpieczeństwo. To właśnie ukraiński przekład „Tarasa Bulby” stał się przyczyną „ukazu emskiego”, który zakazywał druku książek w języku ukraińskim. Jeśli w „Martwych duszach” przedstawiono całą nieatrakcyjność Rosji, to w ukraińskich opowiadaniach pokazano piękno Ukrainy. Tematyka ukraińska istniała i przed Gogolem, ale to właśnie on tchnął w nią nowe życie. Prezes fundacji charytatywnej „Róże i winogrona” Maksym Rylski młodszy zaznaczył, że w dwudziestotomowym zbiorze dzieł jego dziadka w kilku tomach przedstawiono przekłady, ale nie ma tam w ogóle prozy. A oprócz Gogola tłumaczył on Czechowa, Mériméego, Goethego. W 2004 roku zapadła uchwała Rady Najwyższej Ukrainy o wydaniu pełnego zbioru dzieł Maksyma Tadejowycza z okazji jego jubileuszu, ale, jak to często bywa, nie znaleziono pieniędzy. Maksym Rylski przetłumaczył na ukraiński niemal całą światową klasykę. Książki i czasopisma z tymi przekładami przechowywane są w zbiorach muzeum. Być może ktoś zgłosi się, by je wydać ponownie. A kandydatka nauk filologicznych Olha Smelnyćka podkreśliła, że w przekładach dzieł Gogola autorstwa Maksyma Rylskiego znajdują się organiczne konstrukcje ukraińskie, bardzo logiczne frazeologizmy, a sam język jest niezwykle melodyjny. Gogol pisał w języku rosyjskim, ale przede wszystkim jest to pisarz ukraiński. Mamy wielu twórców, którzy pisali w innych językach, ale mentalnie uważali się za Ukraińców. Wśród nich są Wiktor Hrycenko (Francja) i Myron Łysenko (Australia). Uzupełnieniem prezentacji stał się niewielki koncert. Młodzi muzycy Mychajło Jermak i Marija Dopiro mistrzowsko wykonali utwory kompozytorów ukraińskich i zagranicznych. Iwan Małkowycz przeczytał fragmenty dzieł Mykoły Gogola i Maksyma Rylskiego, a na zakończenie — własny utwór, poświęcony wybitnemu ukraińskiemu kompozytorowi Mykole Łeontowyczowi. Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy wspólnie z wydawnictwem „Jarosławiw Wał” zapraszają 31 stycznia o godz. 17:00 na wieczór autorski znanego pisarza-dokumentalisty, publicysty, historyka sztuki i działacza społeczno-politycznego Bohdana Horynia z okazji wysunięcia jego kandydatury do Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Bohdan Horyń to skrupulatny i głęboki badacz twórczości S. Hordynskiego, O. Archypenki, S. Karaffy-Korbut, W. Cymbała oraz wielu innych wybitnych postaci kultury ukraińskiej. Dane mu było przejść przez łagry Mordowii, przez tygiel walki politycznej ruchu narodowowyzwoleńczego, opisanych w jego trylogii „Nie tylko o sobie”. Jednak droga prób i walki w żaden sposób nie umniejszyła jego pisarskiego i badawczego pragnienia tworzenia dwuksięgi „Swiatosław Hordynski na tle epoki” w nowatorskim gatunku eseju-kolażu. Do udziału zaproszeni są: D. Pawłyczko, M. Żułynskyj, A. Zinczenko, W. Petruk, D. Stepowyk, M. Hryhorczuk, O. Fedoruk, W. Perewalskyj, P. Szczyrycia. Prowadzący: Mychajło Słaboszpyćkyj. Adres: ul. Chmielnickiego 11 (metro „Teatralna”). Wstęp: wolny i mile widziany! Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”, Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za rzetelność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powoływanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka 12/14.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Czyj jest Gogol?

Eduard Owczarenko Zdjęcia autora Sekretarz odpowiedzialny Iryna Szewczuk Dział kultury Eduard Owczarenko Dział korekty Olha Żmudowśka Iryna Stelmach Skład komputerowy Iryna Szewczuk Wołodymyr Żyhun Redaktor internetowy 279-39-55 „W to trudno uwierzyć, ale słynne „Wieczory na chutorze w pobliżu Dykanki” ujrzały światło dzienne, gdy ich autor miał zaledwie 22 lata (Gogol zaczął je pisać w wieku 20 lat). …Kilkanaście lat temu, natrafiwszy na przekład gogolowskiej „Nocy wigilijnej”, dokonany przez Maksyma Rylskiego, zapaliłem się do ukraińskiego wydania Gogola. Nieliczne razy udawało mi się natrafić na tak pełnokrwisty język ukraiński, jak ten, który ukazał Rylski w swoim kongenialnym przekładzie, odbieranym jako utwór stanowiący samo sedno literatury ukraińskiej. Właściwie jest to jakby przekład ponowny, przekład z przekładu, tak, jakby swoje wczesne utwory Gogol słyszał i „wyłapywał” najpierw po ukraińsku, a dopiero potem przekładał je na papier po rosyjsku, przekładał z rodzimego języka swojej duszy, z ciężką męką niszcząc i wykrwawiając naturalne ukraińskie zwroty językowe, tym samym wzbogacając język rosyjski setkami ukrainizmów, bez których jego wczesne utwory utraciłyby jakąś wyższą prawdę. I nawet w takim okaleczonym, jak na ukraiński słuch, „samoprzekładzie” te utwory poruszyły Rosję niesłychaną poetyckością i barokowym ukraińskim czarem… …Na koniec — rzecz czysto osobista. Nie wiem jak wy, ale mnie zawsze dotykały owe niekończące się, wykrzywione na moskiewską modłę, gogolowskie „czerewiczki” i inne okaleczone ukraińskie słowa oraz zwroty. I dopiero wtedy, gdy przeczytałem „Noc wigilijną” w przekładzie Rylskiego, Gogol zawibrował, zaklekotał i rozbłysnął dla mnie całą swoją feeryczną genialnością. Wszystko zharmonizowało się. Chyba właśnie dlatego tak naturalnie odbieram tę ukraińską wersję „Wieczorów…” i „Mirhorodu”. Jakby Gogol wrócił do domu i opowiadał swoje słynne historie, gdzie nikomu nie trzeba niczego wyjaśniać i tłumaczyć się” — podkreślił laureat Nagrody Szewczenki Iwan Małkowycz. Z okazji 210. rocznicy urodzin Mykoły Wasylowycza Gogola Iwan Małkowycz (wydawnictwo A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA) zaprezentował dwa nowe wydania utworów klasyka w przekładach Maksyma Rylskiego i innych autorów — „Noc wigilijną” oraz zbiór „Opowiadania ukraińskie” (cykle „Wieczory na chutorze w pobliżu Dykanki” oraz „Mirhorod”). Prezentacja odbyła się w Kijowskim literacko-pamięciowym muzeum Maksyma Rylskiego. Iwan Antonowycz opowiedział, że w wydawnictwie „A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA” na jubileusz Mykoły Gogola oprócz „Nocy wigilijnej” i „Opowiadań ukraińskich” ujrzała światło dzienne ukraińskojęzyczna powieść „Taras Bulba”, kończą się prace nad „Zaginioną gramotą”, ilustracje do której stworzył Andrij Poturajło, obywatel USA, który powrócił na Ukrainę. Iwan Małkowycz podzielił się planami wydawnictwa. Swego czasu zyskała szeroki rozgłos antologia poezji ukraińskiej XX wieku „Od Tychyny do Żadana”. Obecnie pracują tutaj nad antologią „Od „Słowa...” do Olesia”, w której przedstawią nie tylko ukraińskojęzycznych poetów, ale także przetłumaczą utwory tych, którzy pisali w języku staroruskim, łacińskim, polskim i innych językach. Jest wielka nadzieja, że w tym roku w wydawnictwie ujrzy światło dzienne nowa powieść Liny Kostenko, której wydarzenia będą rozgrywać się w XIX wieku, i będzie ona poświęcona ukraińskim wpływom w Imperium Rosyjskim. Będzie to utwór artystyczny i rozprawa literacka jednocześnie. W planach jest także wydanie dwutomowego dzieła Liny Kostenko. Iwan Małkowycz pracuje razem ze znanym ukraińskim kompozytorem Myrosławem Skorykiem, aby ukraińskie kolędy zabrzmiały w lekkim symfonicznym przekładzie tak lekko, jak amerykańskie świąteczne melodie. Dyrektor Muzeum Maksyma Rylskiego Wiktorija Kołesnyk opowiedziała, że utwory Mykoły Gogola zaczęto tłumaczyć na język ukraiński jeszcze w XIX wieku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Mykoła CYMBALIUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALIUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego do spraw produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn