Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

DMYTRO CZEREDNYCHENKO. PLAC

Слово Просвіти, №05 за 2021 рік

AUTOBIOGRAFIĘ? PROSZĘ BARDZO! Ja rzeczywiście się urodziłem. Bo to znamienne wydarzenie poświadczyli matka chrzestna – Jaryna Biłećka – i ojciec chrzestny – Tychin Peczenyj, a właściwie Syłenko. Choć ani tej, ani tego już nie ma, ale ja ich pamiętam. Raz chrzestna częstowała mnie sło-o-odkimi czereśniami – w białym-przebiałym kubku wielkie, białe-przebiałe czereśnie. Takich dobrych więcej nie jadłem i nie widziałem. A wąsatego chrzestnego zapamiętałem, jak na jakimś weselu raźno miotłą podwórze zamiatał... A jeszcze mogłyby potwierdzić to wydarzenie moje kozy, które pasałem na meżyryckich górach i na łąkach nad Starą Rosią. Mogłyby... gdyby żyły. Albo sumy z Machtejowej Jamy w Nowej Rosi... gdybyśmy ich nie zjedli w tamtych głodnych czasach. O-o! Jest świadek! Pomnik!.. Tylko nie mi, a na cześć spuszczenia wody, która wystąpiła z brzegów Rosi w 1905 roku i pozalewała na długo wsie, sianokosy i ogrody... O, to unikalny pomnik! Bywało, wdrapiesz się na tę wysoką kamienną piramidę i patrzysz, gdzie jakie jezioro, gdzie Stara Roś, gdzie Nowa, gdzie kozy twoje się pasą, gdzie buraków można kilka wyrwać i upiec w popiele, żeby uśmierzyć głodną duszę... A jeszcze... no, nie ma co jednej sprawie poświęcać tyle uwagi. Najlepiej mogliby zaświadczyć, że się urodziłem, moja matka Sofija Romaniwna i mój ojciec Semen Mytrofanowycz... Mogliby... Ale już za późno. A oni wiedzieli, że ja i uczyłem się... w Meżyryckiej szkole, Kijowskim instytucie pedagogicznym... że byłem nauczycielem, pisałem do gazet, wydawałem, redagowałem czasopisma. Nawet sam jedną gazetę wydawałem – “Żywa woda”. O nie, tego już oni nie wiedzieli. Nie mogliby też zaświadczyć, że już wiele, wiele lat prowadzę stowarzyszenie literackie “Radosyń” – przed samym czarnobylskim wybrykiem odeszli w spokojniejszy świat... Wieczna im pamięć. Zresztą, prawie wszystkie moje książki poetyckie – to Ich jasnej pamięci. A humor, “Plac”? I humor – to odpryski ojcowskiej mądrości. My żyliśmy na placu. Przez nasz dom cały meżyrycki bazar (z całego świata) przeszedł – to ogrzać się, to napić. A wujek Jowchym lubił w odpowiednim nastroju pomrukiwać: Gu-cu-cu, gu-cu-cu, Zatańczymy na placu... Więc gdzieś w okolicach tego placu warto szukać potwierdzenia tego wydarzenia, które miało miejsce (och, wybacz, Panie, jak dawno!) aż 30 listopada 1935 roku w Meżyryczu na Kaniowszczyźnie. Nad Rosią? I nie tylko. Nad Starą Rosią, Nową Rosią, Rosawą, nad Burczenkiem, nad Krzywym jeziorem, Okrągłym, Długim, Makiterką, Żydiwczykiem, Hrysztopołowem i, co najważniejsze, nad Lewadą naprzeciw Młynów, Horodyszcza, Kurzej i Łysej góry. Na Miasteczku. Chyba na Piszczynie... To i chwała Bogu!... Dmytro CZEREDNYCHENKO (albo jeszcze: Dmytro Meżyrycz, Semen Kardasz, Mykoła Buk, Dmytro Radczenko i in...) TAK WIĘC Sza! Ja już się obudziłem. I wstałem z kolan. Choć sąsiadka Feska mówi, że spać na kolanach jest niemożliwe. Jak to niemożliwe! A ja przecież spałem. I obudziłem się. I kiedy podnosiłem się na równe nogi, to widziałem, że wielu wciąż jeszcze śpi. Na kolanach. I nie mrugnie. I wąsem nie poruszy. Choćby koty armaty. Ale my nie będziemy toczyć. Za nas będą toczyć sąsiedzi. Za nas i na nas. Oto już jak zapalą knot, do armaty przyłożą, a ona jak huknie... To i ściany zadrżą. Ktoś, może, i się obudzi. Zacznie szukać kalesonów, czapki, kaloszy... Póki coś znajdzie, póki się zbierze – kalosze na głowę, czapkę na nogę, kalesony na ręce... – to już będzie za późno wybiegać, bo nie będzie z czego – dom się zawali. Usiądzie chyba tylko za ocalałym piecem i będzie kukać: – Ku-ku, a ja tu. Ku-ku, a ja tu. Sza! Ja już się obudziłem. I TAK Oto i sługa narodu się poruszył. A jakże: kiedy naród wstaje, to trzeba i samemu, a to, patrz, nie w tę stronę wstanie. Trzeba nim przecież kierować. Trzeba na górze być. A komuż jak nie jemu, słudze narodowemu!.. Widzę: wspina się, próbuje wstać. A go ciągle to w jedną, to w drugą stronę przechyla. Czemuż by to? Może ciężar za ciężki? Sługa przecież... a jeszcze i narodowy. Może nie wie, jaki dzisiaj atut? Przyglądam się – a to on do cudzego koryta się wyrywa. Coś tam chapnie i znów się prostuje, niby to – do roboty. Chapnie – i do swojego... Tak go znosi po różnych wektorach... Bo on wielowektorowy, mówi. Tylko bierze się za kierowanie mną – a go na cudzy atut ciągnie. To on i przechyla się gdzieś. Do wielkiego cudzego koryta. A potem kłania się, kłania się. Tam kłania się, aż hen tam kłania się. Na wszystkie strony... Tu tylko jego pośladek widać. A jakże... Za wszystkie atuty trzeba być wdzięcznym. A ja równo stoję. I nigdzie się nie przechylam. Nikomu się nie kłaniam. Bo atutem u mnie – sumienie moje. CZY CZY LISZKA? Idą sobie oni i idą: babcia ledwo-ledwo i wnuczek powoli-powolutku. Babcia trochę przejdzie i stanie odpocząć. Wnuczkowi zaś niecierpliwi się: – A my prosto teraz pójdziemy i kupimy misia albo samochodzik. – Oj nie, synku, teraz nie kupimy, bo kupiło przytępiło. – A jak to – kupiło przytępiło? – A tak, synku, tępiło, tępiło i przytępiło. Nie ma za co, ot! – A wam przecież dodadzą emeryturę. – Ot jak dodadzą, wtedy i kupimy. – To wtedy my codziennie będziemy kupować – to misia, to samochodzik, to misia, to samochodzik, co nie? – Codziennie, chyba, nie wyjdzie... – Co drugi dzień... – Oto zobaczymy... Idą oni i idą. – Babciu, a czemu wy tak powoli idziecie? – Bo nóżki nie słuchają. – A czemu one nie słuchają? – Bolą one, synku. – A jak to one bolą? – A lepiej byś ty, synku, nie wiedział, jak one bolą. Idą oni i idą: babcia ledwo-ledwo i wnuczek powoli-powolutku. Oto i do funduszu emerytalnego dochodzą. – O, tak to przecież przedszkole, babciu. Mama opowiadała, że mój starszy brat tutaj chodził. – Było przedszkole, a teraz tutaj fundusz emerytalny. – Teraz tutaj emeryturę dają? – Nie, dodają emeryturę... – O, jak dodadzą, to my z wami zaraz pójdziemy i kupimy misia. – Nie, najpierw pójdziemy i odbierzemy emeryturę... – A co, nie tutaj? – Nie... w kasie oszczędnościowej. Odbierzemy i zapłacimy za mieszkanie. – A, może, najpierw misia kupimy, a potem za mieszkanie. – E nie, synku, bo jak nie zapłacimy za mieszkanie, to nie będzie wtedy gdzie mieszkać ani nam, ani misiowi... – O-o-o, babciu, a czemu tak dużo ludzi do przedszkola chce? – zapytał wnuczek, jak wyszli zza rogu budynku. – Oj-jo-joj... – powiedziała babcia. – A nuż zbiegaj, synku, zapytaj, po co taka kolejka wielka. Chłopczyk zbiegł i szybko wraca: – Oni, babciu, stoją po karteczki na przyjęcie. – Oto taką kolejkę stać, żeby tylko otrzymać karteczkę na drugą kolejkę? – Chyba babciu... – To ja takiej kolejki nie wystoję. – Może ja za ciebie w kolejce postoję? – A ja na śniegu będę siedzieć? Czy jak?... – Nie wiem, babciu, jak. – Chodźmy stąd... Dostaniemy jaka już będzie... a choć za mieszkanie zapłacimy... – A co zostanie, to na misia... – Dobrze, synku, dobrze... Idą oni teraz i idą w odwrotnym kierunku. Babcia ledwo-ledwo, a chłopczyk powolutku. Doszli oni jakoś do kasy oszczędnościowej. Weszli do środka. – Ja stanę do tego okienka, a ty, synku, zajmij kolejkę do tego, gdzie płacić. Wystali jedną kolejkę. Babcia otrzymała emeryturę. Wystali drugą kolejkę. Babcia zapłaciła za mieszkanie. Babci dali papierek i białą monetę. – Teraz pójdziemy i kupimy misia, prawda, babciu? Babcia stała i przyglądała się papierkowi, który jej dali. – To nie pieniądze? – Nie, synku, to kwit. – Pchi, myślałem, że pieniądze. – Oto pieniądze, masz, – i babcia dała wnuczkowi tę białą monetę. – O, ja za te pieniądze misia sobie kupię, – ucieszył się chłopczyk. – Oj nie, synku, za te pieniądze nic nie kupisz, ani misia, ani autka. Chyba że będziesz się bawił... – A jak? – O tak: podrzucisz – parzyste czy nieparzyste? – i złapiesz. Jak licem otworzy się na dłoni, to parzyste, jak drugą stroną, to nieparzyste. Chłopczyk wziął tę białą monetę i zaczął podrzucać: parzyste, nieparzyste, parzyste... – Chodźmy, chodźmy, synku, bo mnie już nóżki nie słuchają. Położę się i choć trochę odpocznę. Nachodziłam się już... – A ja będę się bawił, prawda, babciu? – Będziesz, synku, będziesz... EKSKLUZYW – Towarzysze!... Czy raczej, obywatele!... Panowie!... Czy raczej, panowie... Zebraliśmy się tutaj na posiedzenie nadzwyczajnej komisji ekspercko-jubileuszowej oto z jakiego powodu... Nadciąga trzynasta rocznica (a to wiecie jaka podstępna liczba), więc musimy godnie przywitać nieadekwatną datę... Data szczególna, więc i nasze prezenty muszą być także szczególne... Co?.. Kto tam przeszkadza?.. Przestańcie. Obejdziemy się bez komentarzy... Jesteśmy radzi ekskluzywnie donieść, że jeden niepowtarzalny prezent na tę datę już jest. My, powiem wam, wymyśliliśmy i zrobiliśmy największy na świecie samowar. Z tego samowaru teraz można będzie napoić wielki nowoczesny kołchoz. Choć kołchozów już nie ma, ale największy na świecie samowar, powiem wam w sekrecie, rzecz pożyteczna. Na świątecznym zaś placu można będzie teraz napoić cejlońską czy chutor-mozambicką herbatą całą manifestację żebraków, meneli czy bezdomnych... To, zrozumcie, niesłychane osiągnięcie naszej postępowej cywilizacji... Więc my już оформляем dokumenty na złożenie do Księgi rekordów Guinnessa. Ale to jeszcze nie wszystko... Teraz u nas opracowuje się zdumiewający projekt największej na świecie czarki nie indywidualnego, a zbiorowego użytkowania. Wy tylko na chwilkę wyobraźcie sobie: korzystanie z takiej czarki może łączyć kilka procesów bytowych. A to będzie miało nie tylko techniczny, ale i ekonomiczny efekt. Wszak pojemność takiej największej na świecie czarki pozwoli nie tylko herbatę z niej pić, ale i z nie mniejszą przyjemnością po tym wykąpać się w niej... Oto do czego doszedł nasz rozum! Co? Głośniej! Pytacie, czy podatek płacić za samą herbatę, czy i za kąpiel? Mowa o tak poważnych rzeczach, a wy rozpraszacie się na drobnostkach... Podatek będzie rozdzielany odpowiednio między wszystkimi, którzy będą korzystać z tej luksusowej rzeczy... A może i między tymi, którzy nie będą korzystać... To już nie nasz kłopot... Ale i to jeszcze nie wszystko, drodzy moi! Według słów naszych jaśnie wielmożnych u nas szykuje się stabilizacja. Oto już jasne zjawisko. I tego nie możemy pominąć swoją czujną uwagą. Więc nasi zapaleni konstruktorzy w niepowstrzymanym poszukiwaniu. Oni marzą w najbliższym czasie stworzyć największy na świecie nocnik, żeby i w tej delikatnej dziedzinie dostąpić wysokiego zaszczytu Księgi rekordów Guinnessa. Co?.. Co wy tak nieśmiało pytacie? Wypowiedzcie swoje ciche pytanie... A-a-a, gdzie znaleźć największy na świecie pośladek na to naczynie?.. Jestem pewien, że w tym znamiennym czasie nieustannej stabilizacji znajdą się tacy, jak wy mówicie, e... e... Za tym zwłoki nie będzie.. Oto ile spraw karnych w super-znacznych rozmiarach wszczęto (to nie dla prasy, wybaczcie). A jeszcze, jak donoszą eksperci, nasi opętani opracowują teraz projekt największej na świecie gąsiora. To jeszcze bardziej nieoczekiwany dorobek naszych wynalazców. Wszak ten gąsior będzie miał taką szyjkę, z której jednocześnie chłeptać będzie dwudziestu siedmiu umierających z pragnienia mężczyzn... Oto jakich szczytów sięga wyzwolony rozum!.. O!... I, wreszcie, to już dla was prawdziwy ekskluzyw, oczekujemy pojawienia się wprost nieoczekiwanego wynalazku. Lada moment na nasze oczy pojawi się największy na świecie powróz! To już sensacja planetarnego charakteru. Po co on, pytacie? No zrozumcież wy wreszcie, na takim powrozie cały kraj można będzie za sobą pociągnąć!.. E-e-e... to wam nie przelewki... To dobrze przemyślana, celowa praca do sławnego jubileuszu... Oto co... Tylko nikomu ani mru-mru... Nasz ekskluzyw jest całkowicie tajny... Na tym posiedzenie nadzwyczajnej komisji ekspercko-jubileuszowej uważam za zamknięte. Teraz zostaniemy na jakąś chwilkę dla intymnej pracy za zamkniętymi drzwiami.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn