Strona · s. 15strona oryginału ↗
Zachowujemy pamięć historyczną
Слово Просвіти, №05 за 2021 рік
Tę nagrodę ustanowiono w 2018 roku. Wśród jej założycieli są: Wszechukraińska organizacja „Memoriał” imienia Wasyla Stusa, wydawnictwo „Duch i litera” oraz Centrum Kurbasa. Laureatami mogą zostać historycy, naukowcy, reżyserzy, artyści. Nagroda wręczana jest za znaczący wkład w ukraińską kulturę, badanie ukraińskiej historii, za etyczność i aktywną postawę obywatelską. Ceremonia wręczenia nagród odbywa się co roku. Tym razem wyróżniono laureatów z 2020 roku. Jedną z laureatek została Tamara Wronska – historyczka, wykładowczyni Akademii Wojskowo-Dyplomatycznej, autorka monografii „Powtorniki: skazani więźniowie GUŁAG-u (1948-1953)”, „Ukorzenie strachem: rodzinne zakładnictwo w praktyce karnej władzy radzieckiej (1917-1953)” oraz dziesiątek artykułów. Tego wieczoru pani Tamara opowiedziała o mało znanych kartach z życia Lesia Taniuka. Les Taniuk należał do „minusowców” – ludzi, którym władza zabraniała mieszkać w miastach o zaostrzonym reżimie. Wśród „minusowców” byli rozkułaczeni chłopi, byli więźniowie GUŁAG-u i inni. Zabraniano im mieszkać bliżej niż 100 kilometrów od Moskwy i Leningradu, 50 km – od Kijowa i Charkowa. Taniuk nie był „czystym” minusowcem, bo nie miał takiego wyroku. Ale władza radziecka „nagradzała” go tym statusem 4 razy. Po raz pierwszy stał się „minusowcem” jeszcze w wieku szkolnym, kiedy wraz z rodziną zabroniono mu powrotu do Kijowa. Po raz drugi – w 1962 roku, kiedy zmuszono go w ciągu 24 godzin do opuszczenia miasta Lwowa. Po raz trzeci – w 1965 roku, kiedy rozpoczęły się aresztowania dysydentów, stał się „samominusowcem” – poszedł na świadome wygnanie, aby nikt nie kontrolował jego życia, twórczości i duszy – wyjechał z Ukrainy. A w 1988 roku Taniukowi zabroniono zajmowania się działalnością zawodową. Kolejnym laureatem został Rostysław Omelaszko – badacz, założyciel i kierownik Centrum Ochrony Dziedzictwa Kulturowego przed Katastrofami Technogenicznymi, który uratował i zachował dziedzictwo etnokulturowe ukraińskiego Polesia w strefie katastrofy czarnobylskiej. Pan Rostysław opowiedział o swojej działalności w ciągu ostatnich 30 lat: „Przypominam sobie maj 1989 roku, kiedy na łamach „Literaturnej Ukrainy” po raz pierwszy opublikowano półprawdę o skutkach skażenia radiacyjnego. Tego wie- Najcieńsza jedwabna nić, dzięki wprawnym rękom pani Lidii, odtwarza wszystkie pociągnięcia pędzla i kreski wielkich mistrzów malarstwa, głębię i bogactwo barw. Trzeba dotknąć obrazu, aby zrozumieć, że to nie farba, a jedwab, który odtworzył całą paletę odcieni. Właśnie jedwab dodaje oryginałowi blasku i ciepła. Haftowane obrazy artystki zachowują poczucie obcowania z żywymi ludźmi, przyrodą, mistrzami współczesności i poprzednich epok. Od 2015 roku Lidia Honczaruk bierze aktywny udział w wystawach i projektach charytatywnych. Część jej obrazów, z których każdy tworzony jest w jednym egzemplarzu, trafiła już do prywatnych kolekcji na Ukrainie i w innych krajach Europy. Zwiedzający wystawę „Epoka w jedwabiu” mają możliwość zobaczyć haftowane kopie portretów Renoira i Arcimbolda, delikatnych róż Katarzyny Klein, pejzaży Szyszkina i Kryżyckiego. Część wystawy artystka poświęciła historii Ukrainy. Są to znane pejzaże Archipa Kuindży, portrety hetmana Pawła Skoropadskiego i sławnego atamana Iwana Sirki, pułkownika Iwana Bohuna. Miłość do rodzinnego Kijowa i dziecięce wspomnienia natchnęły mistrzynię do stworzenia haftów według własnych pomysłów. Tak pojawiły się obrazy z zaśnieżonych zakątków Ławry Peczerskiej i innych miejsc stolicy, malownicze krajobrazy różnych regionów Ukrainy. Otwierając wystawę, dyrektor Muzeum Hetmanatu Hałyna Jarowa wspomniała, jak swego czasu podarowała Lidii Honczaruk pocztówkę z fotografią Pawła Skoropadskiego, a ta wyhaftowała z niej luksusowy portret, praca wyszła filigranowa. Artystka niezwykle przejmująco odnosi się do swoich dzieł, głęboko szanuje ukraińskie tradycje ludowe. Jej prace można zobaczyć w wielu projektach wystawienniczych, które realizuje Centrum Ukraińskiej Kultury i Sztuki. Pani Hałyna wezwała do uczczenia pamięci wieloletnich przyjaciół Muzeum Hetmanatu: zasłużonego artysty Ukrainy Iwana Czernysza oraz znanego polityka i ko- Tamara Wronska czora przyszło zrozumienie skali katastrofy czarnobylskiej, także ta informacja skłoniła do aktywnych działań. Razem z Hryhorijem Honczarenkiem rozpocząłem pracę poszukiwawczą. W archiwach, muzeach badaliśmy materiały o strefie wokół Czarnobyla, które dotyczyły różnych aspektów tradycji, kultury ludowej, języka i historii tego regionu. Z czasem w Ministerstwie ds. Czarnobyla utworzono oddział, który zajmował się kwestiami historii i tradycji strefy czarnobylskiej. Poszukiwania informacyjne dały nam możliwość przejścia do pracy ekspedycyjnej. Ekspedycje rozpoczęły się w 1993 roku, ale początkowo trudno było znaleźć ludzi, którzy zgodziliby się w nich uczestniczyć. Pierwszy odpowiedział Lwowski Instytut Ludoznawstwa. Wielkie wsparcie mieliśmy od pierwszego ministra Ukrainy ds. ochrony ludności przed skutkami awarii na Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej Heorhija Hotowczycia. Podkreślał on: „W tej katastrofie trzeba ratować nie tylko ciało, ale i duszę”. Przez te lata zorganizowano 14 zespołów twórczych, to ponad 200 naukowców z różnych instytucji akademickich, muzeów. Ale początkowo do strefy czarnobylskiej nikt nie chciał jechać. Zbieraliśmy ochotników z całej Ukrainy. Dołączyła do nas Lina Kostenko, która brała udział w ekspedycjach przez 10 lat. Zorganizowaliśmy 45 ekspedycji kompleksowych i ponad 120 tematycznych. W ekspedycjach kompleksowych brało udział około 30 naukowców z różnych dziedzin – muzealnicy, archiwiści i inni. Badaliśmy określony teren – 25-30 wsi. Po ekspedycji przywoziliśmy 5-7 tysięcy fotografii, 400 godzin nagrań audio i 35 godzin wideo. W okresie pracy na tym terenie zbadaliśmy 686 wsi i 97 kompleksowych osad przesiedleńców. Oprócz tego odkryliśmy średniowieczny Czarnobyl. Do 2000 roku pracowaliśmy z różnymi instytutami, organizacjami, zebraliśmy duży zasób materiału, zrozumieliśmy, że dalej nie możemy tak działać. W 2001 roku stworzyliśmy centrum naukowe, które zajęło się opracowaniem znalezionego materiału. Właśnie Les Taniuk swego czasu dołożył wiele starań, aby to centrum istniało. W naszym funduszu muzealno-archiwalnym znajduje się ponad 62 tysiące zabytków materialnych. Połowa z nich to archeologia. Oprócz tego mamy 175 tysięcy dokumentów fotograficznych, 21 tysięcy dokumentów na podłożu papierowym – są to listy lub inne dokumenty, które przekazali nam przesiedleńcy lub znaleźliśmy je sami podczas ekspedycji. A także 7,5 tysiąca godzin nagrań audio i wideo, które odtwarzają różne aspekty tradycyjnej kultury strefy czarnobylskiej. To kompleks, wartość naukowa
Rostysław Omelaszko, którego wartość polega właśnie na jego naukowej integralności. Nasze centrum pracuje nad stworzeniem Muzeum Kultury Ludowej Polesia Czarnobylskiego oraz Czarnobylskiego Regionalnego Funduszu Naukowo-Informacyjnego, który ma stać się źródłem wiedzy o kulturze utraconego regionu i jednocześnie być ważnym czynnikiem socjokulturowej rehabilitacji tysięcy poszkodowanych mieszkańców Polesia. Na terenie strefy – w Czarnobylu – powinno zostać otwarte muzeum pod gołym niebem. Niestety, przez te lata wiele zabytków zostało zniszczonych, ale mamy 25 obiektów, które mogą stanowić podstawę tego muzeum”. Laureatami nagrody zostali także Wołodymyr Zacharjew oraz Ihor Skalski – badacze, którzy na podstawie dokumentów, pozostałości architektury i rzadkich artefaktów zrekonstruowali unikalne „Państwo Minkowieckie”. Dyrektor Narodowego Centrum Sztuki Teatralnej imienia Lesia Kurbasa Nelli Kornijenko wręczyła laureatom dyplomy i podarowała dwutomowe wydanie Lesia Taniuka „Linia życia”, gdzie zebrano jego prace z różnych lat, a także nową książkę wspomnień „Les Taniuk. Energia renesansowa”. wystawę przedstawiła portrety mamy i wnuczki, potomkiń pułkownika łubieńskiego Stefana Szamryckiego. Krym i morze wyszywałam już wcześniej. Ale odkąd krymskich Tatarów pozbawiono ich ojczyzny, ten temat mnie boli. Przypadkowo natrafiłam na utwory malarki Niny Żaby. Jej akwarele niezwykle mnie zachwyciły, bardzo różnią się od tego, co tworzyli jej koledzy. Zaczęłam studiować biografię tej artystki. Dowiedziałam się, że w 1906 roku przyjechała na Krym na studia plenerowe, tutaj zakochała się w krymskim Tatarze, wyszła za niego za mąż, pokochała ten naród. Jej prace, wydrukowane na małych pocztówkach, krymscy Tatarzy przechowywali na wygnaniu jako wspomnienie o Krymie. To była niezwykła artystka. Teraz tworzę swoją nową pracę na podstawie jej obrazu. Będę kontynuować ten temat dalej, chcę pokazać, że obok nas żyje tak piękny i dzielny naród, który teraz bardzo potrzebuje pomocy i wsparcia. Lubię wyszywać pejzaże, martwe natury, kwiaty. Tworzenie portretów jest trudniejsze, zaczynałam je robić ze zdjęć swoich bliskich. Wyszywać zaczęłam prawie trzydzieści lat temu. Początkowo robiłam to tylko dla siebie, potem zaczęłam dawać te obrazy bliskim i krewnym. Uczyłam się wyszywać na reprodukcjach różnych artystów, starałam się powtórzyć każde pociągnięcie pędzla malarza. Kontynuuję wyszywanie na podstawie reprodukcji także teraz, ale coraz częściej tworzę prace według oryginalnych tematów. Zaczęłam także malować pastelami pejzaże i portrety. Już przygotowuję się do swojej wielkiej wystawy, która zaplanowana jest na listopad w Centrum Ukraińskiej Kultury i Sztuki. Pracuję nad wielkim płótnem, którego temat trzymam w tajemnicy. Stronę przygotował Eduard Owczarenko Zdjęcia autora W Narodowym Centrum Sztuki Teatralnej imienia Lesia Kurbasa, w ciepłym rodzinnym kręgu przyjaciół i kolegów, odbyła się ceremonia wręczenia nagrody imienia Lesia Taniuka „Za zachowanie pamięci historycznej”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
