Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №05 за 2022 рік

16 s. · 35 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

10–11 Roman Hrynkiw

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z nielicznych dziś istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – za pewnym „wsparciem” naszych władz znalazł się na krawędzi zaprzestania istnienia. I tylko my sami, ci, którzy kochają, szanują i cenią prawdziwe i obiektywne ukraińskie słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde finansowe wsparcie wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki”; kod EDRPOU/NIP: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedział: Dowhaniuk Ihor Dmytrowycz — 200 hrywien

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Oleksa Synyczenko: Najszczęśliwszy dzień w moim życiu! Rozmawiamy o książce: Skarbnycia ukrajinśkoji mowy. Pryroda: Słownyk poniat / uładać Ołeksej Pantelijowycz Synyczenko. – K.: Jarosławiw Wał, 2021. – 1056 s., il.

Soso Czoczia, znany gruziński tłumacz, jest jednym z tych, którzy należą do kręgu przyjaciół Oleksy Synyczenki i którzy aktywnie troszczyli się o słownik od samego początku aż do wcielenia tego projektu w życie. To właśnie on przyniósł Oleksie Synyczence egzemplarz sygnalny i był świadkiem radości autora tej monumentalnej pracy. Skorzystałem więc z okazji i zadałem autorowi kilka pytań. S. Cz.: Co Pan czuje, trzymając w rękach egzemplarz sygnalny swojego tezaurusa, pierwszego ukraińskiego tezaurusa? O. S.: Co mam Panu powiedzieć… Kiedy wziąłem do rąk ten foliał, to oprócz jego ciężaru (a waży on dwa i pół kilograma), poczułem niewysłowioną radość. To chyba uczucie rodziców, kiedy po raz pierwszy wezmą na ręce swoje dziecko. Sądzę, że to najszczęśliwszy dzień w moim życiu. S. Cz.: Co skłoniło Pana do podjęcia się opracowania takiego słownika? O. S.: Skłoniła mnie praca zawodowa. Pracując w wydawnictwie „Dnipro” (wtedy jeszcze Derżlitwydaw Ukrainy), zacząłem redagować książki przekładowe – i natknąłem się na problem poszukiwania słowa. Widzisz, tłumacz użył nie tego, nieudanego słowa. Myślisz, czym zastąpić, a odpowiednie słowo nie przychodzi do głowy. I zacząłem wypisywać słowa na kartki i układać je według tematów, żeby za jakieś dwa lata mieć dla siebie dobrą pomoc. A potem zachciało się czegoś więcej, zachciało się takiego słownika, który nie tylko podawałby słowa, ale i pomagał wybrać spośród nich to, które w tej sytuacji językowej najbardziej pasuje. Sięgając po całą leksykę języka ukraińskiego, wypisałem na arkuszach z nazwami tematów słowa hasłowe ze wszystkich jedenastu tomów akademickiego „Słownika języka ukraińskiego”. A potem zrozumiałem, że wszystkich tematów nie udźwignę i ograniczyłem się do tej leksyki, która dotyczy przyrody. S. Cz.: Jak długo szedł Pan do wydania „Skarbnicy…”? O. S.: O, szedłem bardzo długo. Ten słownik zacząłem robić jeszcze w 1958 roku, ale przez pracę wydawniczą i translatorską, przez inne sprawy rzadko udawało się wygospodarować na to godzinę czy dwie. A usiadłem na poważnie do tej pracy po przejściu na emeryturę, w 1991 roku, ustalając dla siebie 42-godzinny tydzień pracy, a ostatnią kropkę postawiłem w 2015 roku. Tworzenie słownika przeciągnęło się także dlatego, że autor musiał dokształcać się w leksykografii, szukać i wypróbowywać metody pracy, poświęcić mnóstwo czasu na przygotowanie indeksów alfabetycznych. S. Cz.: Oleksy Pantelijowyczu, opowiadał mi Pan kiedyś o zagranicznych tezaurusach… Proszę opowiedzieć, czym różni się Pana słownik pojęć od zagranicznych tezaurusów. O. S.: Tak, Soso, różnią się przede wszystkim objętością. Zagraniczny tezaurus to zwykła książka na jakieś 400 stron. A nasz – spójrz, jaki to tomiszcze i obejmuje tylko przyrodę. W „Tezaurusie angielskich słów i wyrażeń”, który opracował Roget, o deszczu jest tylko 8 wierszy, a w naszym słowniku pojęć gniazdo „Deszcz” zajmuje 17 wielkoformatowych stron drobnym drukiem. U nich jest lista słów, a u nas i znaczenie słowa, i jego charakterystyka stylistyczna, i częstotliwość użycia w literaturze pięknej, i epitety do tego słowa, i czasowniki, z którymi się łączy, i przykłady użycia, i wzorce obrazowego opisu, i frazeologizmy oraz peryfrazy, ogółem prawie wszystko o pojęciu oznaczonym tym słowem. Tutaj jest i nauka, i poezja. S. Cz.: Co może dać Pana słownik nauczycielowi języka ukraińskiego? O. S.: Przede wszystkim wzbogaci samego nauczyciela, pomoże mu pogłębić swoją znajomość języka ukraińskiego, znacznie poszerzyć swój zasób słownictwa. A co najważniejsze – w tym słowniku nauczyciel znajdzie bogaty materiał do budowania ciekawych lekcji, które wpajałyby uczniowi miłość do języka ojczystego, pokazywały jego bogactwo i piękno i które, oprócz tego, uczyłyby wypowiadać się nie tylko poprawnie, ale i pięknie, używając epitetów, porównań, frazeologizmów itd. Rozmawiał Soso CZOCZIA (ciąg dalszy na str. 9)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Apel

Do naszych czytelników, prenumeratorów, proświtan

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ukraińska idea czy „dom na piasku”...

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Niedawno w jednej z oligarchicznych stacji telewizyjnych, które okresowo „podkarmiają” społeczeństwo „niedźwiedzimi narracjami”, były „wewnętrzny” minister wypowiedział nie taką znowu dziwną tezę, wzywającą do „zaprzestania dyskusji o idei narodowej. Trzeba zrozumieć, że ona istnieje. To szczęśliwy Ukrainiec w bogatym kraju. A jeśli człowiek nie wierzy, że jakość jego życia będzie godna i będzie choć trochę poprawiać się w najbliższej perspektywie – nie ma on po co bronić tego państwa”. Ot co! A wszystko inne należy pragmatycznie odrzucić, zaznaczał. Prawdopodobnie nie tyle wojna, rosyjska agresja, zagrożenie inwazją, co zapach przyszłych różnorodnych wyborów skłaniają polityków do przypominania tematu idei narodowej, która zawsze była im obca. Dlatego nie ukraińska Idea, której nie znoszą, martwi bywalców programów telewizyjnych, lecz rankingi. Pytanie, kto byłby „tam”, gdyby już dzisiaj… jest bólem głowy obrońców narodu. Ani wojna, ani pandemia, ani taryfy nie są przeszkodą dla niemal codziennego socjologicznego bombardowania społeczeństwa to o liderach-prezydentach, to o przyszłych partiach parlamentarnych, to o nowych, niedonoszonych „wodzach”, którzy przyszli prosto z ekranów telewizorów do parkietowych sal parlamentu. Przy czym deputowanych na telewizyjnych posiedzeniach – całe stada, a w sali sesyjnej Rady Najwyższej – ani śladu. Prawie czterdzieści dni wakacji i znowu kwarantannowe ferie. Założę się, że podobnego parlamentu nigdzie na świecie nie można znaleźć. Trzeba się przecież nauczyć czegoś takiego, żeby otrzymywać polityczny orgazm z nicnierobienia. Zważmy, że żyjemy w republice parlamentarno-prezydenckiej, która na dodatek znajduje się w stanie realnej wojny. Ciekawe, kogo miał na myśli minister, oświadczając, że „nie trzeba rozkołysywać łodzi”, że „my najpierw się obronimy, a potem we wszystkim się rozeznamy”. Ja bym to wezwanie zaadresował przede wszystkim do nowych-starych twarzy obecnego politycznego establishmentu. Bo przecież nie „naciki” czy zbyt już przerzedzona ukraińska inteligencja i patriotyczne organizacje społeczne rozkołysują sytuację propagowaniem ideałów narodowych. Temat ukraińskości nie jest szanowany w wielu kręgach telewizyjnych, dawno stając się nieformatowym w politycznych programach telewizyjnych, za którymi stoją zaniepokojone „pyszczki” różnoimiennych oligarchów. A o idei narodowej wspomina się nadaremnie tylko dlatego, że się jej boją, uświadamiając sobie, że właśnie ona jest zagrożeniem dla ich grzesznego władania na naszej, Tarasowej ziemi. Dlatego publicznie rozważają głównie nie o sprawie ukraińskiej, a o sobie – „wielkich i znanych”. Czasami, żeby się przypodobać, z próchniejących szaf swoich partyjek wyciągają szkielety, o których już rzekomo zapomniano. Bo chce się i rybkę zjeść, i ością nie zadławić. Tak stało się i teraz. Minęło 26 lat od czasu, gdy na uroczystym posiedzeniu w Pałacu „Ukraina” ówczesny prezydent ogłosił, że „idea narodowa nie zadziałała”. Już wtedy wielu wrogów Ukrainy bardzo chciało, żeby próba Tabacznyka (na zamówienie moskali) wcielenia w życie zamysłu jej niepotrzebności dla Narodu Ukraińskiego stała się rzeczywistością. Idea narodowa była zastępowana rzekomo społeczną i miała służyć tylko niewielkiej części społeczeństwa, ściślej – wąskiej warstwie narodowo zatroskanej ukraińskojęzycznej inteligencji. Idea w pośpiechu (na korzyść Moskali, małorosjan i złośliwych oligarchicznych tworów), nie pytając nikogo o prawo do tego, była wypierana przez efemeryczne krótko- i średnioterminowe cele, deklarując szybki („już teraz”) wzrost osobistego dobrobytu obywateli i konkurencyjną gospodarkę. A w tym czasie pod błyszczącym omoforionem szczęśliwej przyszłości rozkradano, „prywatyzowano” bogactwa narodowe i oligarchizowano życie społeczno-polityczne. Fundamentalne wartości wymieniano, jak na pchlim targu, na codzienny towar, tymczasowo zaspokajając żołądkowe potrzeby, upodabniając się według biblijnej przypowieści do „nierozważnego człowieka, który buduje swój dom na piasku”. Chociaż dla Ukraińców Idea Narodowa zawsze była pożądana i zrozumiała. Samodzielna, Soborowa, Suwerenna Ukraina! Jedyna, wielka i niepodzielna: od Sanu po Don! Właśnie ta Idea była podstawą ukraińskiego odrodzenia i utwierdzenia Niepodległości. Z tym żyli, o to walczyli, umierali i zwyciężali ojcowie-pradziadowie. Idea i wiara w Ukrainę stały się kamieniem węgielnym najnowszego odrodzenia narodowego i państwowego samostanowienia. Obecnie nadal określa ona strategię naszej przyszłości. Każdy ukraiński polityk, mąż stanu, uczony czy artysta, ignorując Ją, zamienia się w „nicość” i nazywa się go „nijako”. A „postumentem” dla ich życiowego upadku jest śmietnik historii. I tak, prawdopodobnie, będzie z każdym, kto uważa, oszukując po raz kolejny naród, że można stać się zamożnym i szczęśliwym poza narodową Wolnością. Bo tylko ona rodzi wysokie uczucia do swojego Rodu i Narodu, do rodzinnej Ziemi, do Ukrainy. Jednocześnie historia nie zna takich przykładów, kiedy Naród mógłby być jednością, jeśli rządzą nie wysokiej godności przewodnicy narodu, a wyzyskiwacze, nuworysze, oligarchowie, przybysze. Dlatego jedną z decydujących aksjomatów idei narodowej jest to, że władza państwowa musi być sprawowana przez najlepszych ludzi, obdarzonych wysoką etyczną, polityczną, narodową kulturą. A tymczasem wrogowie czynią swoją wolę (T. Szewczenko) i nie chcą widzieć państwa, które opierałoby się na wartościach idei narodowej, na najlepszych. Oni (wrogowie) pragną „zbudować” takie państwo, jakie opisywał swego czasu Platon, gdzie zawsze „panować będzie strach, aby mądrzy mężowie nie doszli do władzy, a byli ludzie żądni pieniędzy, jak to bywa za oligarchii, którzy gorliwie będą pielęgnować dziki kult złota i srebra, obniosą swoje domostwa murami, żeby tam mogli luksusowo żyć…”. Minęło 2400 lat, a wszystko, co złe i oligarchiczne, zachowuje swoją stałość. Przedstawiciele już wtedy narodzonego ustroju oligarchicznego, którzy „lubili pożyć na cudzy koszt, rozkoszując się uciechami, uciekając od prawa” (według Platona), jakby do dziś krzyczą o sytym, pełnożołądkowym Ukraińcu, któremu wcale niepotrzebna jest wysoka idea narodowa, duchowe wartości kulturowe, a jedynie materialne zadowolenie, paternalistyczne ochłapy, widowiska. Chociaż nie wierzę, w jaki sposób narodzi się syty „gastronomiczny obywatel”, będąc ubogim niewolnikiem poza wolnością, wartościami, narodową samoświadomością, pozbawiony do tego bycia gospodarzem we własnym domu. Dlatego daremne są dyskusje o zbędności (czy nieaktualności) życia ideałami ukraińskości, „przenosząc” rozmowę w te czasy, kiedy pod dostatkiem będzie „chleba i do chleba”. Tym bardziej nie ma prawdy w słowach tych, dla których sama Idea nie jest duchowo bliska. Przecież niełatwo być jej głosicielem, kiedy w domu z tobą nie rozmawiano po ukraińsku; nie wychowywałeś się na ukraińskiej książce, pieśni, tradycji; rodzice nie prowadzili cię jako małego dziecka do ukraińskiej cerkwi; twoimi bohaterami byli obcy, których uważałeś za „swoich”; obecnie komunikujesz się z własnymi dziećmi nie po ukraińsku; nawet pracując na „państwowym chlebie”, lekceważysz państwowy, za to jesteś „wiecznie spragniony” rządzenia tym narodem. Takim na początek radzę – nie próbujcie moderować, dotykać ukraińskiej idei. Nie na wasze siły, bo to obce. Rozumiem, że takich jest niemało. Każdy ma swój los. I swoją drogę szeroką. Ale dzisiaj jesteśmy obywatelami jednej Ukrainy. Dla politycznego Narodu ważny jest nie tylko zew etnicznej krwi. Potrzebny jest jeszcze ukraiński czyn. Bo, powiedzmy, P. Mohyła – Mołdawianin, P. Orłyk – Czech, W. Łypynśkyj czy Antonowyczowie – Polacy, jednak są oni godnym przykładem wielkich Ukraińców. I miał rację M. Hruszewśkyj, uważając, że „Ukrainiec – to po pierwsze ten, kto z urodzenia jest Ukraińcem, urodził się i wyrósł z ukraińskim językiem na ustach i chce teraz iść wspólnie ze swoim narodem”. Jednocześnie twierdził, że „Ukraińcem jest także każdy, kto szczerze chce być z Ukraińcami i czuje się ich współmyślicielem i towarzyszem, członkiem narodu ukraińskiego, pragnie pracować dla jego dobra. Jakiegokolwiek byłby rodu, wiary czy stanu... Służyć jej (Ukrainie), a nie okradać, nie eksploatować dla siebie”. Przecież mamy już za sobą gorzkie doświadczenie trzydziestoletniej tułaczki w pozaideowym, pozanarodowym państwie o nazwie „kakaia raznica”, którego różnorakie władze nieustannie usiłowały wymienić ideę wolności na „chleb i kawałek słoniny”, „przekonując” wszystkich i wszystko o wtórności i małym znaczeniu dla budowania państwa języka ukraińskiego, kultury, pamięci narodowej, tradycji historycznej, sławnych imion bohaterów narodowych. Przypominam sobie, jak w najtrudniejszych czasach 2014–2015 lat rosyjskiej agresji poszczególni „patriotyczni” politycy dowodzili, że nie czas dotykać antykonstytucyjnej, antyukraińskiej „ustawy Ka-Ka”, dopóki nie wygramy wojny, nie pokonamy wroga. Ale jak można w martwej, pustynnej, obcej i wrogiej ukraińskości przestrzeni osiągać pożądane zwycięstwa. Tym bardziej, że takie sytuacje, najwyraźniej, jak utrata ukraińskich ziem Krymu i Donbasu, powinny już dawno przekonać, że tam, gdzie „nie zadziałała” ukraińska idea, tam triumfuje zło i tracimy Ukrainę. Nasze biedy i problemy rodzą się dlatego, że nie jesteśmy nauczeni choćby symetrycznie działać w stosunku do swoich nieprzyjaciół, oponentów, otwartych wrogów. Jako przykład, wieloletnia działalność kremlowskiej organizacji „Rossotrudniczestwo” w Ukrainie, która otwarcie propagowała idee „ruskiego miru” (aż do wprowadzenia sankcji w 2021 roku), wyrządzając znaczną szkodę interesom narodowym państwa ukraińskiego. Co więcej, ta dwugłowa jastrzębia struktura „pracowała” w normalnym, legalnym trybie przy ul. Borysoglibskiej w Kijowie (obok Prokuratury Generalnej Ukrainy) przez wszystkie osiem lat rosyjskiej agresji. Choć od dawna znane były cele, metody i wykonawcy koncepcji „miękkiej siły” Moskwy na Ukrainie oraz antyukraińskie nastawienie przedstawicielstwa „Rossotrudniczestwa”. Dekret Putina z 2 lutego 2022 roku o mianowaniu na stanowisko zastępcy szefa „Rossotrudniczestwa” nienawidzącej Ukrainy Pokłońskiej (byłej „prokurator Krymu”, „deputowanej” Dumy Państwowej FR) jest tego potwierdzeniem. Ponieważ 29 grudnia 2021 roku SBU zakończyła śledztwo w sprawie popełnienia przez nią działań skierowanych na gwałtowną zmianę lub obalenie porządku konstytucyjnego albo na przejęcie władzy państwowej, naruszenie integralności terytorialnej i nienaruszalności Ukrainy, zdrady stanu oraz stworzenia organizacji przestępczej. Oto takie typy kształtują współczesną politykę organizacji, dla której na Ukrainie stworzono niemal cieplarniane warunki (w czasie wojny!), aby jej agenci-propagandziści nadal niszczyli fundamenty naszej państwowości i suwerenności. Co to jest? Spóźnialstwo, zapominalstwo, niedorozwój czy świadome przyzwalanie na ordyńskie złe zamiary? Bezspornym jest to, że podobne (nie)działanie jest niegodne i nie może być nadal praktykowane w stosunku do własnego państwa przez tych, którzy ponoszą odpowiedzialność za bezpieczeństwo narodowe. Ponieważ lustrzana analiza tego, co uczyniono w Moskwie wobec ukraińskich organizacji i ukraińskości, świadczy zarówno o całkowitym zdziczeniu kremlowców, jak i o słabości reakcji strony ukraińskiej na oczywiste przejawy polityki etnocydowej FR. Przecież na długo przed rosyjską wojną przeciwko Ukrainie (2010 r.) Sąd Najwyższy FR zlikwidował Federalną Narodowo-Kulturalną Autonomię „Ukraińcy Rosji”; w 2012 r. – zakazano Zjednoczenia Ukraińców Rosji; reorganizuje się Bibliotekę Literatury Ukraińskiej w Moskwie na Bibliotekę Narodów Rosji; decyzją Sądu Najwyższego FR z 17.11.2014 r. zakazano organizacji: „Prawego Sektora”, „Ukraińskiego Zgromadzenia Narodowego – Ukraińskiej Samoobrony Narodowej”, „Ukraińskiej Powstańczej Armii”, „Tryzuba im. Stepana Bandery”, „Bractwa”; w 2015 r. – przeszukanie w celu „wykrycia literatury nacjonalistycznej” w Bibliotece Literatury Ukraińskiej w Moskwie oraz w mieszkaniu jej dyrektor N. Szariny (później skazanej na 4 lata więzienia); całkowite zamknięcie (2017 r.) biblioteki, likwidacja jej strony internetowej i przekazanie pomieszczenia Centrum Rozwoju Turystyki Moskwy; w 2019 r. – Prokuratura Generalna Rosji uznaje ŚWK za organizację zakazaną na terytorium FR; w 2020 r. – decyzja sądu o likwidacji w Omsku; w 2021 r. – decyzja rosyjskiego sądu o likwidacji „Dalekowschodniego Ukraińskiego Duchowego Kulturalno-Oświatowego Centrum „Proświta”. Nakreślone kwestie są również tymi wartościami narodowymi, które wymagają ochrony i wsparcia. „Naszego kwiatu – po całym świecie”. A polityka państwowa wspierania ukraińskości (norma konstytucyjna!) musi być powszechna i globalna. Nie można oczekiwać sprzyjających „kanapkowych” czasów, kiedy o ideę ukraińską, która dla nas jest codziennym plebiscytem, będzie „wygodnie” walczyć. Czas jest nieubłagany. Zwlekanie czy ignorowanie wartości ukraińskich, zastępowanie ich „piwem i futbolem” nie doprowadziło, jak pokazuje doświadczenie, do cywilizacyjnych skoków ludzkiego dobrobytu na Ukrainie. Polityka sześciu prezydentów, dwudziestu premierów, dziewięciu parlamentów tak i nie pozbawiła narodu oligarchicznego wpływu na życie społeczne i państwowe, jedynie rozszerzając czarną dziurę zubożenia w europejskim organizmie. Przez trzy dziesięciolecia straciliśmy od 12 do 15 mln obywateli, o połowę zmniejszyła się liczba uczniów i studentów, a w indeksie szczęścia Ukraińcy w 2022 roku wchodzą do listy dziesięciu najnieszczęśliwszych narodów świata. Przy czym subsydiarność (poprawniej – życiowa niesprawność) sięgnęła niemal 2/3 populacji. Zatem mamy to, co mamy. Wyrzucając na margines ideę narodową, jakoś „zapomniano” podkarmić naród. Takie asocjacyjne postrzeganie istotnych rzeczy pojawiało się, gdy wpatrywałem się w oficjalne twarze tych, którzy w zeszłym tygodniu przebywali jako wyżsi przedstawiciele swoich państw w Kijowie. Różne postacie, tradycja, maniery i normy zachowania premierów oraz prezydentów Brytanii, Polski, Niderlandów, Turcji, Francji. Bez wątpienia napięcie życia międzynarodowego czyniło te spotkania optymalnie lakonicznymi i suchymi. Choć nie można było nie zauważyć, że każdy lider dobrze pamiętał, przede wszystkim, jakie państwo, tradycję historyczną, system wartości reprezentuje. W tym wymiarze znamienna stała się nieco imponująca wizyta błyskawiczna brytyjskiego premiera B. Johnsona w Soborze Sofijskim w Kijowie. Rzeczywiście, takie sytuacje dość rzadko zdarzają się w napiętych oficjalnych programach zagranicznych delegacji. Jednak uważam, że podobne jest najbardziej pożądaną dyplomacją „miękkiej” siły, ponieważ właśnie kultura, historia, pamięć narodowa sprzyjają dialogowi narodów, chronią świat przed ostateczną katastrofą. Jestem pewien, że premier „odnajdywał” w historycznej świętości Ukraińców źródła pamięci i jego rodzinnej Anglii, nie próbując być profrancuskim, proniemieckim czy prorosyjskim, a jedynie brytyjskim politykiem. Znaczenie tkwi w szczegółach. Czasami staje się strasznie o „kulturalność” naszych profesjonalnych „elit”. Przypomina się niedawna wideokronika restauracyjnych zabaw sędziów z Zaporoża. Kara boska. Tępa szansonowa muzyka moskali; żargon przestępczy; zachowanie „zjazdu”. Taką wy-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...szuka „ukraińskiej” Temidy. I nie tylko to: jeśli posłuchać opublikowanych nagrań korupcyjnych machinacji deputowanych (od Trukhinego do Kuzminego), ich ogólna, językowa, obywatelska „kultura” pozwala sądzić, że ich ojczyzna znajduje się prawdopodobnie gdzieś w Workucie, Salechardzie, Czycie, Ułan-Ude, ale z pewnością nie w Ukrainie. Nic ukraińskiego, poza rozkradzionymi zasobami. Przez to postępowanie wyłaniają się kontury pojęć „swojego”, „obcego” lub inaczej pojmowanego. Ono charakteryzuje swoiste „różnice socjokulturowe”, które są interpretowane jako alternatywne przeciwstawienia o naturze kulturowej, politycznej, społecznej, religijnej, językowej, psychiczno-mentalnej. Zbiorowe i indywidualne samopoznanie „siebie” odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu poczucia własnej godności, etnokulturowego obrazu społeczeństwa w istniejącym porządku świata. Co więcej, te przeciwstawne obrazy zawsze są postrzegane jako obce wzorce ludzkiego bytu. W jednych przypadkach są one partnerami, przyjaciółmi, współpracownikami, „pociągającą dalą”, a w innych – „wrogą obcością”, zagrożeniem. Tak zbudowany jest współczesny świat i każdy broni swego. Przywiązanie do narodu, do idei narodowej jest świadomym, podświadomym poczuciem przynależności do wspólnoty, nie dające możliwości schowania się za parawanem obywatelstwa świata, ogólnych haseł odpowiedzialności za ludzkość, małorosyjstwa, podwójnej tożsamości. Dlatego źródła narodowej duchowości płyną jak naturalny dar w środowiskach nawet najmniejszych narodów bezpaństwowych. H. Skoworoda mówił, że „każdy powinien poznać swój naród w narodzie, poznać siebie”. Broniąc zasady zgodności wychowania z naturą, zauważał: jeśli jesteś Ukraińcem, bądź nim.., bądź Polakiem, Niemcem, Francuzem, Tatarem. Wszystko dobre na swoim miejscu, bo nieudawane. Zapewne dlatego istnieją wspólne formalne mianowniki dla wszystkich, które jednocześnie są uderzająco odmienne. Flaga, Herb, Hymn, Język, Historia, Tradycja i Wiara – państwowe i narodowe symbole każdego z 195 niezależnych krajów świata, odzwierciedlające „inność”. Dzięki nim rozróżnia się nie tylko zewnętrzny obraz narodu, ale też wyznacza charakter wartości, misję, sensy przyszłości, postęp państwa w procesie cywilizacyjnym, chronią atrybuty pamięci narodowej, kształtują heroikę narodu. Niemal bezbłędnie fetysz bożków i ideałów określa istotę systemów państwowo-politycznych. Bo jeśli za plecami Putina majaczy statuetka „Piotra”, to oczywista staje się współczesna polityka Moskwy. Jej strategię trafnie nakreślił I. Ohijenko, przypominając antyukraiński wyrok „ordyńca-Piotra” – „Małą Rosję wziąć w ręce”. Czy trudno było przewidzieć los narodów, gdy „wywyższano” i fetyszyzowano stalinowskich czy hitlerowskich bożyszczy, czy nie wiadomo, dokąd „prowadzą” współcześni dyktatorzy państw totalitarnych. Jednak zawsze narasta pytanie do swoich. Obrazy jakiego ideału, jakich bohaterów narodowych prezentują nasi konstytucyjni gwaranci? Niestety, różnych. W zależności od światopoglądu, koniunktury politycznej zwierzchnicy w kogoś się „zakochują”. Albo w nic. W siebie samych. I czy według władców ma znaczenie, pod czyimi pomnikami, pod jakimi nazwami ulic „tusujemy się”. Rzeczywiście, tusujemy się, a nie żyjemy jak godni obywatele. Dajcie nam chleba, a nie wolność. Niepokojące, bo przed niepokojem nic nie chroni! Kiedyś, przebywając w Charkowie, na spotkaniu z kursantami Narodowego Uniwersytetu Sił Powietrznych imienia Iwana Kożeduba, wywiązała się dyskusja wokół kwestii jedności Ukrainy. Kto i co jest zdolne skonsolidować Naród? Odpowiedź nie zabrzmiała długo. Taras Szewczenko! Budziciel, Oświeciciel, Wyzwoliciel, Wojownik narodu ukraińskiego, który stworzył wielką Ideę Narodową, która stała się szczytem ducha ludowego. Miłujcie swoją Ukrainę! Mam nadzieję, że symbol Tarasa, jego Idea wkrótce staną się naszym najpewniejszym Amuletem, wzniosłym Testamentem, narodowym atrybutem dla Słowa i Czynu ukraińskiej władzy. Bo drogowskazy światopoglądowe z jakiegoś powodu wyszły z „mody” nawet w wielu uczelniach. Pamiętam hasło szeregu rektorów – „polityka do progu uniwersytetu!”. Zapewne nie polityka, lecz polityczkarstwo, bo jak wtedy będzie przebiegało kształtowanie obywatelskie młodych ludzi. Przecież według Arystotelesa wszystko, co ludzkie, jest polityczne. Jednak wielu młodych ludzi zostało „wychowanych” pod innym kątem w już niepodległej Ukrainie. Dlatego też nie dziwią propozycje dotyczące niecelowości poruszania kwestii idei narodowej Ukraińców, której zawsze pospiesznie znajduje się zamienniki uwagi. Spójrzmy na sytuację, która się ukształtowała (pod nadzorem władzy państwowej) w dwóch wiodących uczelniach Ukrainy: Kijowskim Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki i Narodowym Uniwersytecie „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Wzniosłość misji uniwersytetu przesłaniają prawdziwe i nieprawdziwe informacyjne prowokacje o skandalach seksualnych, korupcyjnych czynach kierowników, fałszowaniu wyborów, walce nie na śmierć i życie, lecz o słodką władzę rektora i inne wrzody w „inteligenckim” środowisku. Znana placówka – Narodowy Uniwersytet „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, który powstał wcześniej o 140 lat niż Uniwersytet Moskiewski, stał się przedmiotem konfliktowej uwagi społeczeństwa. Spór dotyczy nie wartości, strategii edukacyjnych, konkurencyjnych (światowego poziomu) technologii. Wątki rozwijają się w najgorszych tradycjach naszego najnowszego czasu politycznego. Połamane i wykradzione urny wyborcze, „tituszki”, poniżanie inteligencji i studentów, aktywne „włączenie” się w proces MON-u. Cóż, ukraiński polityczny gremium państwowy okazał się niezdolny i niezdolny do wyboru (który to rok!) antykorupcyjnego prokuratora. Ale dlaczego cały ten brud przenosi się na uczelnie, w których mamy wychowywać elitę narodową!? Dokąd idziemy, Ukraino? Przypomina się epizod z książki D. Smitha o W. Churchillu, który 75 lat temu, występując na Uniwersytecie Londyńskim, powiedział o misji edukacji uniwersyteckiej następująco: „Pierwszym obowiązkiem uniwersytetu jest nauczyć mądrości, a nie zawodu, kształtować charakter, a nie tylko dawać formalną wiedzę”. Szkoda, że te prawdy docierają z dużym opóźnieniem, ponieważ oblicze uniwersytetów odzwierciedla obraz społeczeństwa, państwa, polityki, kultury, gospodarki. Postęp Ukrainy niewątpliwie będzie przebiegał przez sale wykładowe i laboratoria naukowe. Dlatego zbrodnią jest, gdy los 15-20 tysięcy studentów uczelni uzależnia się od kierownika „wybranego” w awanturniczy sposób. Na co więc można liczyć? Przecież gdy pop jest głupi, to i jego modlitwa głupia. Lekceważąc interesy etyczne, duchowe, obywatelskie, społeczne, odpowiedzialne osoby często dążą do wyjścia suchą nogą, nieukaranymi, zapominając, że z wody trzeba wychodzić przede wszystkim czystym, odpowiadając za podłość swoich czynów. Ta aspołeczna kadrowa „pandemia” przejawia się we wszystkich sferach życia. Ponieważ także partia, która popiera wyłącznie własny interes korporacyjny albo wyłącznie „swojego” lidera-wodza, a nie dobro społeczne i interes ogólnonarodowy, jest politycznie niezdolna i z reguły niszczy, a nie buduje państwowość. I za to trzeba płacić wysoką cenę. Bo odpłata przychodzi do „umarłych, żywych, nienarodzonych”. Dlatego też główną zasadą (jak testament) dla polityków różnych szczebli, państwowych dygnitarzy jest nie publiczne przysięgi, lecz moralna reguła, zapisana w Piśmie Świętym: „Nie przysięgaj fałszywie, lecz wypełniaj swoje przysięgi przed Panem”. Jestem pewien, że to upomnienie z Kazania na Górze niewielu z możnych tego świata stara się wprowadzać w życie. A szkoda. Wspomniany już wybitny brytyjski polityk wszech czasów w rozmowie z H. Hopkinsem, gdy podczas wojny rozstrzygała się los cywilizacji ludzkiej, zauważył: „Nie możemy znaleźć nic lepszego niż etyka chrześcijańska; i im dokładniej będziemy przestrzegać Kazania na Górze, tym większe szanse, że nasze wysiłki zostaną uwieńczone sukcesem”. Oczywiście, dla Ukrainy i zachodniej cywilizacji intelektualnej wyższa kultura duchowa jest podstawą współżycia, kontaktów, dialogu z „innymi”, a zarazem miarą naszej prawdziwości w „słowach i czynach”, gdy kształtujemy, wykorzystujemy władzę, tworzymy politykę. I jak ważne jest uświadomienie sobie tam, „na szczytach”, że piramida władzy jest piramidą odpowiedzialności, a nie „wymarzonych” przywilejów nomenklaturowych. Robi się niezręcznie, gdy jeden z deputowanych z grupy „maybacha” zapewnia pewnym siebie tonem, że tu, na „Pierwszym” (7.02.2022 r.) zebrała się „elita”, ponieważ oni są wybierani do parlamentu po 3-4 razy. Śmieszne, bo według tych kryteriów ilościowych często określa się też przynależność do „inteligencji”, chociaż wiadomo, że stopnie naukowe i tytuły doktora, artysty ludowego, profesora jeszcze nie gwarantują inteligencji. Przecież prawdziwym ukraińskim politykiem czy inteligentem może być tylko ten, kto adekwatnie reaguje na świat ukraiński. Wtedy przychodzi zrozumienie, że im wyższy szczebel władzy, tym cięższe powinno być brzemię etyczne i obywatelskie. Ukrainie dziś potrzebne jest jak nigdy nie paradowanie „nowych twarzy”, które rozpoczęły prywatyzację nazwy „elity”, lecz nowe i żywe idee, ofiarna praca i oddanie sprawie ukraińskiej. Dlatego nasze dążenia kierują się nie ku politykom i bezdusznej biurokracji, lecz ku ukraińskiej młodzieży – jedynemu budzącemu nadzieję czynnikowi naszej perspektywy. Według Bahrianego „u śmiałych szczęście zawsze jest”. Przypominają się przejęte słowa Iwana Franki, napisane prawie 130 lat temu do Ahatanhela Krymskiego. Brzmią bardzo współcześnie, obdarzając mocą i energią życiową: „Nie przycinajcie się zawczasu! Żyjcie pełnym życiem duchowym, dopóki żyje się, dawajcie wolność swoim porywom, dopóki są u Was młode, silne i zdrowe, dopóki rwą Was ku wspólnemu, dobremu dziełu”. Dla Ukrainy! białoruskiej opozycji Swiatłana Tichanowska, minister spraw zagranicznych Tuvalu Simon Kofe oraz papież Franciszek. W grudniu 2020 roku członek Medżlisu narodu krymskotatarskiego Abmedżit Sulejmanow zwrócił się do Biura Prezydenta Ukrainy z odpowiednim wnioskiem. Przywódcę narodu krymskotatarskiego nominowano już do Pokojowej Nagrody Nobla – w 2009, 2011 i 2015 roku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Mustafę Dżemilewa nominowano do Pokojowej Nagrody Nobla

Polska wysunęła kandydaturę przywódcy narodu krymskotatarskiego, posła ludowego Ukrainy Mustafy Dżemilewa do otrzymania Pokojowej Nagrody Nobla w 2022 roku, informuje agencja „Krymskie Nowiny”. W komentarzu dla tureckiego biura QIRIM.News polski obrońca praw człowieka Petro Chlebowycz poinformował, że Mustafa Dżemilew został nominowany do nagrody pokojowej przez wicemarszałkini niższej izby polskiego parlamentu (Sejmu) Małgorzatę Hosewską. Wśród kandydatów do Pokojowej Nagrody Nobla w 2022 roku znaleźli się brytyjski przyrodnik Dawid Attenborough, Światowa Organizacja Zdrowia, liderka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Diktando online w języku krymskotatarskim

Coroczny internetowy dyktando w języku krymskotatarskim, który odbędzie się 21 lutego, w Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego, poświęcony jest pierwszemu zastępcy przewodniczącego Medżlisu narodu krymskotatarskiego Nariman Dżelialowi, aktywistom krymskotatarskim Asanowi Achtiemowowi i Azizowi Achtiemowowi, którzy od września 2021 roku są pozbawieni wolności przez rosyjskich oprawców, oraz – w równej mierze – wszystkim więźniom politycznym i bezprawnie prześladowanym na okupowanym przez Federację Rosyjską Krymie. Głównym celem internetowego dyktanda nie jest tyle sprawdzenie poziomu znajomości języka każdego z nas (choć nadszedł czas, by stać się bardziej wymagającymi wobec siebie w zakresie znajomości języka krymskotatarskiego), ile zademonstrowanie ogólnonarodowej i międzynarodowej jedności w obronie rdzennego narodu krymskotatarskiego, który doświadcza celowych represji i prześladowań ze strony rosyjskich władz okupacyjnych; a także wsparcie dla języka krymskotatarskiego, który znajduje się pod groźbą zniknięcia. W tym celu inicjatywie społecznej „Nefes” organizującej internetowe dyktando w języku krymskotatarskim zapewnione zostaną wsparcie i pomoc ze strony Medżlisu narodu krymskotatarskiego oraz Światowego Kongresu Tatarów Krymskich. Dyktando może napisać każdy chętny, niezależnie od wieku, narodowości, miejsca i kraju zamieszkania, poziomu znajomości języka krymskotatarskiego. Dyktando należy pisać ręcznie, czytelnie, alfabetem łacińskim lub cyrylicą (zależnie od swoich współczesnych umiejętności). Po zakończeniu dyktanda jego tekst zostanie opublikowany przez organizatorów w alfabecie łacińskim i cyrylicy. Zatem przygotujcie wcześniej długopis i papier: 21 lutego o godzinie 19:00 (czasu krymskiego) w transmisji na żywo na stronie FB „Nefes” z Ak’mesdżyta (Symferopola) dyktando przeczyta krymskotatarska poetka i pisarka Seyare Kökçe.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Liderzy narodu krymskotatarskiego odznaczeni państwowymi odznaczeniami

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Andrzej Duda dekretem z 3 grudnia 2021 roku „za wybitne zasługi w rozwoju polsko-ukraińskiej współpracy, walkę o prawa mniejszości narodowych i wsparcie ruchów niepodległościowych w Europie Wschodniej i Środkowej” odznaczył najwyższymi państwowymi odznaczeniami Polski: Wielkim Krzyżem Orderu „Zasługi dla Rzeczypospolitej Polskiej” – narodowego lidera narodu krymskotatarskiego, deputowanego ludowego Ukrainy Mustafę Dżemilewa; Krzyżem Komandorskim Orderu „Zasługi dla Rzeczypospolitej Polskiej” – zastępcę Mejlisu narodu krymskotatarskiego Ilmiego Umerowa; Krzyżem Oficerskim Orderu „Zasługi dla Rzeczypospolitej Polskiej”: – członka Mejlisu narodu krymskotatarskiego, redaktora gazety „Awdet” Szewkieta Kajbułajewa, – weterana krymskotatarskiego ruchu narodowego, więźnia politycznego czasów ZSRR Sinawera Kadyrowa. Od imienia Mejlisu narodu krymskotatarskiego i od siebie osobiście gratuluję towarzyszom broni zasłużonego odznaczenia państwowymi odznaczeniami Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie wyrażam wdzięczność Prezydentowi Polski Andrzejowi Dudzie za wysoką i godną ocenę wieloletniej działalności na rzecz praw człowieka oraz walki z totalitarnym reżimem ZSRR, w tym wsparcia ruchów wyzwoleńczo-narodowych narodów Europy Wschodniej i Środkowej, Mustafy Dżemilewa, Ilmiego Umerowa, Szewkieta Kajbułajewa i Sinawera Kadyrowa. Refat CZUBAROW, przewodniczący Mejlisu narodu krymskotatarskiego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

otrzymali dyplomy i obecnie kształcą się tysiące rosyjskich obywateli, przedstawicieli sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej oraz ukraińskich obywateli, członków nielegalnych formacji zbrojnych, którzy już dopuścili się zbrodni wojennych i codziennie kontynuują zabijanie Ukraińców, w tym studentów naszych uniwersytetów spośród wojskowych – uczestników działań wojennych. Na podstawie powyższego uważamy za jedyną legalną drogę zdobycia ukraińskiego wyższego wykształcenia wysokiej jakości i pełnowartościową edukację w uczelniach wyższych Ukrainy na podstawie przyjęcia przez centra edukacyjne „Donbas – Ukraina”, „Krym – Ukraina” oraz (lub) uzyskanie państwowych dokumentów o pełnym ogólnym wykształceniu średnim w formie eksternistycznej i zdanie zewnętrznej niezależnej oceny (ZNO), a podstawą prawną uznania wyników kształcenia – standardy wyższego wykształcenia, licencje na prowadzenie działalności edukacyjnej, certyfikaty akredytacji specjalności (programów edukacyjnych), Konwencję o uznawaniu kwalifikacji związanych z uzyskaniem wykształcenia wyższego w regionie europejskim (Lizbona, 1997 r.). Przyjęcie propozycji do projektu ustawy w sprawie uznania uzyskanych kwalifikacji, wyników kształcenia oraz okresów nauki przez osoby, które ukończyły zdobywanie wyższego wykształcenia na tymczasowo okupowanych terytoriach obwodów donieckiego i ługańskiego oraz tymczasowo okupowanym terytorium Autonomicznej Republiki Krym i miasta Sewastopola po 20 lutego 2014 roku, uważamy za początek uznania organizacji terrorystycznych „ŁNR” / „DNR”; przenikanie na terytorium Ukrainy osób będących członkami nielegalnych formacji zbrojnych; zniewagę pamięci około 15 tysięcy ukraińskich obywateli, którzy zginęli, broniąc suwerenności i niepodległości Ukrainy; zdradę pracowników naukowo-pedagogicznych, współpracowników i studentów przeniesionych uczelni wyższych, którzy pozostali wierni Ukrainie i pokazali całemu światu przykład odwagi i heroizmu w walce z agresorem, wychowaniu nowego pokolenia Ukraińców na Wschodzie Ukrainy, ochrony najwyższych wartości narodowych – wolności, niepodległości, suwerenności, demokracji, edukacji i nauki! Rada kierowników przeniesionych uczelni wyższych podkreśla, że na Ukrainie stworzono wszystkie niezbędne warunki do zdobycia wykształcenia przez obywateli Ukrainy zamieszkujących na terytorium ORDŁO i występuje kategorycznie przeciwko wszelkim próbom legalizacji działalności organizacji terrorystycznych, maskując to troską o naszych współobywateli. Wskutek okupacji części mojego rodzinnego Donbasu przez Rosję i jej najemników pojawili się nie tylko „przesiedleńcy”, ale także przeniesione uczelnie. Jedną z nich jest Ługański Narodowy Uniwersytet imienia Tarasa Szewczenki. Trudno nawet sobie wyobrazić, jak ukraińscy patrioci i patriotki wraz ze swoim uniwersytetem wyjeżdżali dosłownie spod ostrzału. Jak w niewielkim mieście Starobielsku wraz z uratowanym uniwersytetem zaczynali wszystko od zera. Nieprzystosowane pomieszczenia, brak akademików, delikatnie mówiąc – niedostateczne zabezpieczenie techniczne… Według słów docentki katedry filologii ukraińskiej Walentyny Lesnowej, kandydaci na studia i studenci pochodzą nie tylko z ukraińskich, ale i z niekontrolowanych terytoriów oraz z linii rozgraniczenia. Tutaj zdobyły i zdobywają wykształcenie dzieci, których rodzice zginęli, broniąc Ukrainy, a także sami obrońcy Ukrainy, którzy przybyli na naukę prosto z frontu. Bez wątpienia w murach uczelni nie tylko uczą według ukraińskiego programu, ale także wychowują młodych ludzi w miłości do Ukrainy, jej języka, historii, kultury. I nagle – grom z jasnego nieba! Trzeciego lutego 2022 roku pod przewodnictwem wicepremier – minister ds. reintegracji tymczasowo okupowanych terytoriów Ukrainy Iryny Wereszczuk obraduje grupa robocza ds. opracowania projektu ustawy, skierowanego, mówiąc prosto, na… uznanie dokumentów o wyższym wykształceniu, uzyskanych po 20 lutego 2014 roku na terytoriach „DNR”, „ŁNR”, a także w zaanektowanych Krymie i Sewastopolu. Tymczasem „uczelnie wyższe” niedorepublik przeszły lub przechodzą akredytację w Rosji, aby otrzymać prawo wydawania dyplomów rosyjskiego wzoru. Może pani Wereszczuk, i te dyplomy od razu uznamy? A jeszcze w tym samym Ługańsku – „stolicy ŁNR” – nie trzeba nawet studiować na uczelni. Można wszystko „załatwić” na stronie internetowej. Może i te – „na samym prawdziwym, oryginalnym blankiecie” – zalegalizujemy? „Żeby nie płakać, śmiałam się”… Straszliwe, niewiarygodne upokorzenie dla całej ukraińskiej edukacji. Jeszcze jeden krok do utraty naszej niepodległości. Ponieważ (jeśli dopuścimy) najpierw zostaną zalegalizowane dokumenty o wykształceniu w instytucjach, które działają na okupowanych terytoriach bez żadnych licencji (na dodatek, które stały się prawdziwym centrum ideologicznej i propagandowej wojny przeciwko Ukrainie). W ten sposób legalizowane są same te instytucje. Następny krok, najwyraźniej – uznanie tak zwanych „ŁNR”, „DNR” itd. I ostatni krok – całkowita kapitulacja przed Rosją. Czyż nie tak, panie i panowie z „zelentrustu”? Z otwartych źródeł

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Uproszczenie procedury atestacji czy jednak uznanie dyplomów „DNR” i „LNR”?

Apel kierowników przeniesionych zakładów szkolnictwa wyższego do organów władzy, edukatorów, naukowców, instytucji i organizacji politycznych oraz prawnych, środków masowego przekazu, opinii publicznej. W imieniu wielotysięcznych kolektywów studentów, wykładowców i pracowników przeniesionych zakładów szkolnictwa wyższego wzywamy Państwa do wsparcia nas w naszej walce o zachowanie integralności Ukrainy i niedopuszczenie do zdrady stanu w krajowej sferze edukacji. 03.02.2022 roku pod przewodnictwem Wicepremier Ukrainy – Minister ds. reintegracji tymczasowo okupowanych terytoriów Ukrainy Iryny Wereszczuk odbyło się posiedzenie grupy roboczej w sprawie opracowania projektu ustawy, mającego na celu wprowadzenie mechanizmu przechodzenia atestacji w celu uznania zdobytych kwalifikacji, wyników nauczania oraz okresów nauki przez osoby, które ukończyły zdobywanie wyższego wykształcenia na tymczasowo okupowanych terytoriach obwodów donieckiego i ługańskiego oraz tymczasowo okupowanym terytorium Autonomicznej Republiki Krymu i miasta Sewastopola (po 20 lutego 2014 roku) (zarządzenie Ministerstwa ds. reintegracji tymczasowo okupowanych terytoriów Ukrainy z 28 stycznia 2022 roku nr 23). Uważamy za niedopuszczalne z punktu widzenia prawnego i moralnego przyjęcie takiego projektu ustawy, który będzie pierwszym krokiem do legalizacji wszystkich instytucji nielegalnie działających na okupowanych terytoriach, nieposiadających licencji na prowadzenie działalności edukacyjnej oraz certyfikatów akredytacji specjalności (programów edukacyjnych), a także za naruszenie prawa krajowego i międzynarodowego w dziedzinie edukacji, w szczególności Konwencji o uznawaniu kwalifikacji związanych z uzyskaniem wykształcenia wyższego w regionie europejskim (Lizbona, 11 kwietnia 1997 roku). Obiektywnej oceny wyników nauczania oraz okresów nauki osób, które ukończyły zdobywanie wyższego wykształcenia na tymczasowo okupowanych terytoriach po 20 lutego 2014 roku, mogą dokonać tylko przeniesione ZSW oraz naukowcy, którzy badają ten proces i posiadają informacje o stanie edukacji na okupowanym terytorium, gdzie całe pokolenie młodych Ukraińców znalazło się poza granicami przestrzeni prawnej i edukacyjnej Ukrainy oraz stało się zakładnikiem zbrodniczej propagandy. Wynikami wielu badań naukowych udowodniono, że przez osiem lat na tymczasowo okupowanym przez kraj-agresora Federację Rosyjską terytorium celowo stworzono system edukacyjny jako narzędzie wojny ideologicznej przeciwko Ukrainie, wewnątrz którego zniszczono tożsamość narodową, państwową, ukraińską obywatelską; porażono świadomość masową i indywidualną, przekształcono psychikę, poglądy, myśli, orientacje wartościowe, stereotypy, zachowanie; rozpalono nienawiść do Ukrainy, Ukraińców i wszystkiego, co ukraińskie; zniekształcono wyobrażenie o historii, kulturze, języku narodu ukraińskiego. Treść edukacji, odzwierciedlona w programach edukacyjnych, planach nauczania, podręcznikach moskiewskich wydawnictw, które są przywożone z FR tak zwanymi „konwojami humanitarnymi”, opiera się na postulacie „naród Donbasu” – część „ruskiego miru” i przez zaideologizowanie pozbawia młodych ludzi prawa do jakościowej edukacji. Do planów nauczania wprowadzono antyukraińskie dyscypliny edukacyjne (komponenty edukacyjne) w rodzaju „Historii Ojczyzny”, która łączy historię państwa rosyjskiego i rodzinnego kraju Donbasu, prokremlińsko interpretuje najnowszą historię Ukrainy, w szczególności w odniesieniu do Euromajdanu, aneksji Krymu, rosyjskiej interwencji, ogłoszenia tak zwanych „republik ludowych” itp.; „Początkowe przygotowanie wojskowe i medyczno-sanitarne”, które jest skierowane na wychowanie „patriotów DNR/LNR” i rozpalanie nienawiści do Ukrainy, jej obywateli itp. Jednoczmy się, bo razem jesteśmy siłą! Walentyna LIESNOWA, docentka Ługańskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Tarasa Szewczenki, m. Starobielsk, obwód ługański. Przyjaciele! Potrzebujemy wsparcia! Kiedy w 2014 roku zaczynaliśmy wszystko prawie od zera i wzywaliśmy studentów do kontynuowania nauki w nieprzystosowanych pomieszczeniach, bez akademików i zabezpieczenia technicznego, ale w ukraińskim uniwersytecie; kiedy przez kolejne lata zbieraliśmy abiturientów z linii rozgraniczenia i z niekontrolowanych terytoriów, skąd oni czasami wyjeżdżali tak samo, jak my w 2014-tym – spod ostrzałów; kiedy dawaliśmy edukację tym, którzy przychodzili do nas z „gorących” punktów, gdzie bronili granic Ukrainy, i tym, których rodzice zginęli w tych „gorących” punktach – czy mogliśmy sobie wyobrazić, że władza będzie próbowała przeforsować projekt ustawy, którym zdradzi nas wszystkich?! A co myślicie o tym wy, Wołodymyr Zełenski, Denys Szmyhal, Iryna Wereszczuk, Ołeksij Daniłow, Andrij Wytrenko, Ołeh Szarow, Serhij Hajdaj? Jeśli dzisiaj proponują uznać wyniki nauczania w zakładach edukacyjnych nieuznanych „republik”, to co będzie następnym krokiem? Koledzy-przesiedleńcy, Andrij Fomenko, Anna Skorofatowa, Anna Owczarenko, Hałyna Szczuka, Ołena Horoszkina, Ołena Browko, Radion Nykyforow, Tetiana Szestopałowa, Iryna Szandra, Inna Staszewska, Iryna Nedajnowa, Nella Kornijec, Serhij Smyrnow, Julija Owczynnykowa, wygląda na to, że u nas znowu zaczyna się 2014-ty... Musimy wytrwać. Nie milczmy! Jednoczmy się, bo razem jesteśmy siłą! Reintegracja jest potrzebna. Ale tylko po deokupacji. Wiktorija AMELINA, pisarka, organizatorka Nowojorskiego Festiwalu Literackiego w obwodzie donieckim. Wspieram wykładowców i studentów prawdziwych ŁUN i DonNU. Zazwyczaj wszystko analizuję i staram się działać oraz pisać racjonalnie i samodzielnie. Ale tutaj pozwolę sobie odstąpić od zasady. W 2015-tym po czytaniach na winnickim festiwalu „Intermezzo” podeszły do mnie dziewczyny z Doniecka. Przyjechały do Winnicy na sesję – przyjechały przez punkty kontrolne, ryzykując. Zraziło je moje opowiadanie o mieście w oblężeniu, zdecydowały, że ja też jestem z Doniecka. W 2017-tym poznałam wykładowczynie Ługańskiego Narodowego, które stworzyły w Starobielsku wspaniałe środowisko edukacyjne i kulturalne. Porzuciwszy swoje przytulne mieszkania, te wspaniałe naukowczynie musiały mieszkać w pokojach akademika w Starobielsku, jak młode studentki. Robią ciekawe projekty edukacyjne, a jeszcze – jeżdżą na koncerty muzyki klasycznej do Siewierodoniecka (póki ja czasami lenię się dojść do filharmonii). Dawno się nie widziałyśmy, bo tak się złożyło, że ja teraz jestem bardziej na Doniecczyźnie, ale ŁUN zawsze jest w moich myślach. I dokądkolwiek bym nie pojechała – na moje występy przychodzą wykładowcy-przesiedleńcy z Ługańska. Dlatego pozwolę sobie nie analizować szczegółowo propozycji pani Wereszczuk dotyczącej uznania dyplomów z ORDLO. Po prostu polegam na opinii swoich sióstr i braci z Ługańszczyzny i Doniecczyzny. Reintegracja jest potrzebna. Ale, po pierwsze, po deokupacji. A po drugie, nie tak, żeby ci, którzy nie zdradzili i walczyli, po raz kolejny nauczyli się, że w tym kraju ceni się konformizm i brak oporu wobec jakiejkolwiek władzy okupacyjnej. Następny krok – kapitulacja przed Rosją? Ołena BONDARENKO, działaczka społeczna i polityczna, dziennikarka. Na zdjęciu – „dyplom”, który obecna władza na Ukrainie woli zalegalizować.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Jak język ukraiński próbowano ujarzmić

Petro SZYWEC, dziennikarz, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Naukowcy w sposób uargumentowany dowodzą, że język ukraiński jest jednym z najstarszych języków świata, posługiwali się nim nasi przodkowie, którzy zamieszkiwali przez wieki terytorium dzisiejszej Ukrainy – przed okresem trypolskim, po nim, w czasach Rusi Kijowskiej i do dzisiaj. Ukraińskie słowo nabierało siły na pergaminach Nestora Kronikarza, szlifowało się w utworach Hryhorija Skoworody, Iwana Kotlarewskiego. Zawdzięczamy Tarasowi Szewczence, Łesi Ukraince, Iwanowi Frankowi oraz wielu innym działaczom, którzy chronili i zachowali ukraiński język ludowy. Pomimo prześladowań i upokorzeń ze strony Rosji przez długi czas, język ukraiński został zachowany i rozwija się, chociaż walka o niego trwa do dziś. Znany językoznawca, doktor nauk filologicznych Anatolij Pohribny zauważał: „Nie pokładajmy nadziei na umocnienie języka w różnych programach, specjalnych towarzystwach i komitetach, a nawet w znacznych środkach finansowych. Potrzebne jest przede wszystkim co innego – elementarny czyn każdego, komu Ukraina jest droga. Zrobić zaś własny czyn dla języka ukraińskiego oznacza najprostsze: bez żadnych kompleksów, pewnie i z szacunkiem do samego siebie wszędzie się nim posługiwać. W zasadzie na taki czyn stać każdego” (1). Iwan Franko odnośnie języka mówił: „Zdawałoby się, czym jest język ojczysty? Czym on lepszy dla mnie od każdego innego i co mi przeszkadza przy okazji zamieniać go na każdy inny?.. A tymczasem jakaś tajemna siła w ludzkiej naturze mówi: Pardon, nie masz wyboru, w jakim języku się urodziłeś i wychowałeś, tego bez okaleczenia własnej duszy nie możesz porzucić, tak jak nie możesz zamienić się z kimś innym swoją skórą…” (2). Sąsiednie państwo, poczynając od XVI wieku, a później Piotr I, Katarzyna II i inni władcy imperium rosyjskiego, język ukraiński brutalnie represjonowali. Przekręcano jego pochodzenie i rozwój jako głównej cechy narodu. Pokolenia Ukraińców nie znały prawdy o historii języka ukraińskiego. Uczeni obliczyli, że imperium rosyjskie stosowało represje wobec języka ukraińskiego ponad sto razy – w różnych cyrkularzach, ukazach, postanowieniach, które były przyjmowane zarówno przez państwo, jak i struktury religijne. Jeszcze w 1626 roku metropolita kijowski otrzymał rozkaz Synodu z Moskwy, aby pozbierać ze wszystkich cerkwi Ukrainy księgi starego ukraińskiego druku, a zamiast nich wprowadzić wydania moskiewskie. W 1627 roku car moskiewski Aleksiej Michajłowicz ukazem nakazał księgi ukraińskiego druku zebrać i na stosach spalić. W tym samym stuleciu wprowadzano cenzurę dla „wydań małoruskiego druku”, nakazywano wyrywać z ukraińskich książek arkusze „niezgodne z księgami moskiewskimi”, zabraniano przywozić ukraińskie książki do Moskwy. W Moskwie spalono „Ewangeliarz Nauczycielski” Trankwiliona Starowieckiego i innych autorów, „Katechizm” Ławrentija Zyzanija-Tustanowskiego, rzucono anatemę na książki S. Połockiego, P. Mohyły, K. Starowieckiego, I. Halatowskiego, L. Baranowicza, A. Radywiłowskiego, I. Sławineckiego. W 1709 roku Piotr I zabronił drukowania książek w języku ukraińskim, zmniejszył liczbę studentów Akademii Kijowsko-Mohylańskiej z 2000 do 161, a w 1720 roku Piotr I nakazał: „W drukarniach Kijowsko-Pieczerskiej i Czernihowskiej nowych książek żadnych nie drukować… stare książki sprawdzać przed drukiem, aby… osobliwego narzecza w nich nie było”. W tym samym roku wydał on ukaz gubernatorowi kijowskiemu księciu Golicynowi, aby „…we wszystkich monasterach pozostających w państwie rosyjskim przejrzeć i zabrać dawne przywileje i inne kuriozalne pisma oryginalne, a także książki historyczne, rękopiśmienne i drukowane”. Drukarnia czernihowska została później rozformowana i wywieziona do Moskwy, aby nie drukowała ukraińskich książek. Katarzyna II w latach 1753–1763 zabrania nauczania w języku ukraińskim w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, w 1765 roku likwiduje szkoły kozackie na Słobożanszczyźnie. W 1811 roku Akademia Kijowsko-Mohylańska zostaje całkowicie zamknięta. Caryca, mająca dostęp do tajnych informacji, wiedziała, że Słowianie na wiele tysięcy lat przed narodzeniem Chrystusa mieli swoje pismo, ale robiła wszystko, aby o tym zapomniano, i niszczyła wszystko, co ukraińskie. W 1785 roku nakazuje we wszystkich cerkwiach imperium odprawiać nabożeństwa w języku rosyjskim, zamyka szkoły, w których nauczano po ukraińsku, likwiduje szkoły niedzielne. Wśród innych imperialnych antyukraińskich działań było ustanowienie dodatku dla rosyjskich urzędników za rusyfikację Ukrainy, zamknięcie „Proświty”, przyjęcie ukazu wałujewskiego (1863) i emskiego (1876). W 1903 roku zabroniono nawet używać języka ukraińskiego podczas odsłonięcia pomnika Kotlarewskiego w Połtawie (3). Prześladowania języka ukraińskiego trwały również za władzy radzieckiej. Reżim totalitarny ukrywał myśli i prace ukraińskich uczonych dotyczące języka. M. Hruszewskiego, M. Kostomarowa, O. Potebni, A. Krymskiego, ogłaszał je za ideowo szkodliwe, „nacjonalistyczne”, wrogie. W 1929 roku aresztowano ukraińskich naukowców i przedstawicieli duchowieństwa. Zastąpiono ich rosyjskojęzycznymi. Od 1930 do 1937 r. zlikwidowano wszystkie ukraińskie szkoły, średnie specjalne i wyższe uczelnie oraz wydziały, zamknięto gazety i wydawnictwa na Kubaniu, na Syberii, na Dalekim Wschodzie i innych ziemiach zamieszkanych przez Ukraińców. Imperium uciekało się nie tylko do głodu żywnościowego, ale i językowego, aby zniszczyć wszystko, co ukraińskie. Nawet po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości podejmowane są próby, oczywiście pod przykrywką i z ukrytym „pozwoleniem” sąsiedniego putinowskiego imperium, nadania językowi rosyjskiemu statusu państwowego. Nie bez rosyjskojęzycznego podłoża dokonano aneksji Krymu przez Rosję, trwa wojna w Donbasie. Jednak sytuacja językowa powoli się zmienia. Wiele wysiłku w badanie podstawowych cech charakterystycznych języka ukraińskiego włożyli ukraińscy naukowcy. Obecnie język ukraiński, podobnie jak pochodzenie Ukraińców i formowanie się narodu ukraińskiego, badane są we wszystkich aspektach. Szczególny wkład w badania nad językiem ukraińskim wniósł profesor Kostiantyn Tyszczenko. Jego pióra jest szereg publikacji o wszechsłowiańskości języka Ukraińców. Uczony rozpatruje cechy wewnętrznej budowy języka ukraińskiego w powiązaniach z innymi językami słowiańskimi, stworzył kilka kartoschematów rozprzestrzenienia języka, tabel porównawczych, zestawionych macierzy, które potwierdzają pokrewieństwo języka ukraińskiego z wieloma innymi słowiańskimi, określają prawdziwe miejsce języka ukraińskiego w kręgu języków słowiańskich. Profesor K. Tyszczenko wyprowadził 40 szczególnych cech składu dźwiękowego języka ukraińskiego, twierdzi, że „Dziesiątki międzysłowiańskich powiązań języka ukraińskiego oznaczają, że zostały one zapoczątkowane w czasach, gdy wszystkie języki słowiańskie znajdowały się w stanie podobnych do siebie dialektów” oraz że „fakty przeczą twierdzeniom o szczególnej bliskości języka ukraińskiego do rosyjskiego” i „ukraińska morfologia jest podobna do rosyjskiej, która jednak nie posiada właśnie tych wyrazistych cech, które są w innych językach słowiańskich”, „rosyjski język literacki ma zbieżność z ukraińskim w 8 z 40 cech fonologicznych. Pod względem pozostałych 32 cech z 40 język ukraiński różni się od rosyjskiego”, „prawdziwy”, „żywy” język ukraiński nigdy nie był odgałęzieniem języka rosyjskiego” (4). Według jego osobistego przekonania, wraz z założeniem przez kijowskiego księcia Jurija Dołgorukiego Moskwy staroukraiński język, który do Nowogrodu i jego okolic przywieźli przesiedleńcy z Rusi Kijowskiej, zmieszał się z miejscowymi gwarami i trafił do Księstwa Moskiewskiego, który już Piotr I nazwał, tak jak i państwo, rosyjskim. Kto więc jest matką, kto więc jest ojcem, kto jest starszym bratem? Profesor M. Fasmer opublikował badania języka moskiewskiego, gdzie zaznaczono, że z 10779 rosyjskich słów, zamieszczonych w 4-tomowej etymologii O. Trubaczowa, 29,55% – to pochodzenie ukraińskie (prawie jedna trzecia), 0,8% – ogólnosłowiańskie i 0,9% – rosyjskie, czyli moskiewskie, a 58,3% słów to zapożyczenia z innych języków europejskich (5). A oto twierdzenie uczonego Hryhorija Piwtoraka: „Szukając pradawnych korzeni języka ukraińskiego, nie można ignorować tego bezwarunkowego faktu, że Ukraińcy – to część świata słowiańskiego, a język ukraiński – to jeden z języków słowiańskich… Zatem rozpatrywanie historii Ukraińców i języka ukraińskiego poza czasem i przestrzenią oraz poza historią słowiańszczyzny w ogóle oznacza odrywanie się od naukowego gruntu i latanie w chmurach marzeń i wymysłów” (6). Jeszcze w 1880 roku wyszła jako osobna broszura praca Mychajła Krasuskiego „Drevnost malorusskogo jazyka”. Jak i wiele innych, jest ona zapomniana i niedostępna z wiadomych przyczyn. Ale w 1991 roku w czasopiśmie popularnonaukowym „Indo-Europa” (część pierwsza) tę pracę opublikowano w tłumaczeniu na ukraiński. M. Krasuski pisze: „Zajmując się długi czas porównywaniem języków aryjskich, doszedłem do wniosku, że język ukraiński jest starszy nie tylko od wszystkich słowiańskich, nie wyłączając tak zwanego starosłowiańskiego, ale i od sanskrytu, starogreckiego, łaciny i innych aryjskich (indoeuropejskich). Lecz tymczasem język ukraiński do tej pory nie ma nawet uporządkowanego słownika”. Badacz szczegółowo przytacza konkretne podobieństwo wielu ukraińskich słów do innych języków słowiańskich. A nazwy liczb w ogóle są podobne w wielu językach, nawet w tych, które są dość odległe od słowiańskich korzeni (7). Hryhorij Kwitka-Osnowjanenko jeszcze wcześniej, w 1841 roku, napisał (w liście do A. Krasuskiego): „Kiedy młodzi ukraińscy pisarze dojrzeją, to udowodnią, że język moskiewski jest tylko dziką gwarą, porównując go do języka ukraińskiego. Kiedy wyciągną z języka moskiewskiego wszystko, co ukraińskie, to najbardziej zagorzały moskiewski szowinista będzie zmuszony uznać żałosne ubóstwo moskiewskiej gwary wobec języka ukraińskiego” (8). Doktor nauk filologicznych, profesor Iwan Juszczuk opracował i wydał „Słownik języka ukraińskiego VI wieku” (9). Jego praca rozwiewa stereotypy dotyczące bliskiego pokrewieństwa języków ukraińskiego i rosyjskiego oraz starszeństwa tego drugiego. Bezsprzecznymi faktami jest to, że język ukraiński jest w rzeczywistości bardzo dawny. Pradawne początki języka ukraińskiego śledzi się w książce Stanisława Hubernaczuka „Język ukraiński i sanskryt (wybiórcza prezentacja pokrewieństw)”, która została wydana w 2018 roku (10). A. Pohribny powiedział: „Naród tworzy język, ale język z kolei formuje naród. Za pomocą swojego języka musimy stać się silni” (11). I musimy się stać! Serce raduje się, gdy z ust dzieci, młodzieży, starców słyszysz szczere ukraińskie słowo, i przykro, gdy poseł, urzędnik, zarozumiały mieszczanin nie wykonuje ustawy o języku, czasem nawet szczyci się tym. Obecnie stało się potrzebą mówić po ukraińsku, stało się nawet modne porozumiewać się nim. I tej ukraińskiej potrzeby już nic nie ruszy z miejsca. Bo jest Ukraina, jest naród ukraiński i jego język – był, jest i będzie! Literatura 1. A. Pohribny. Ja mówię po ukraińsku. – Kijów: Towarzystwo „Znannia Ukrainy”. 2006. – S. 161. 2. I. Franko. Mozaika. – Lwów, 2001. – S. 265. 3. P. T. Pasymok. Chronologia niszczenia przez rosyjskie imperium języka ukraińskiego (Czy język rosyjski jest ruski. Zbiór artykułów z charakterystyką porównawczą). – Kijów: Ukraiński Przełom, 2012. – S. 16-30. 4. K. Tyszczenko. Wszechsłowiańskość języka Ukraińców. – Ukraiński Tydzień. 2012, nr 39 (56), 28 września – 4 października. – S. 22-58. 5. M. Fasmer. Badania języka rosyjskiego. – Woprosy jazykoznanija, 1957, nr 5. – S. 67. 6. H. Piwtorak. Ukraińcy. Skąd jesteśmy i nasz język. – Kijów: Naukowa Dumka, 1993. – S. 4-5. 7. M. Krasuski. Dawność języka ukraińskiego (tłumaczenie z rosyjskiego) / Czy język rosyjski jest ruski. Zbiór artykułów z charakterystyką porównawczą. – Kijów: Ukraiński Przełom, 2012. – S. 91-92. 8. Tamże. – S. 2. 9. I. Juszczuk. Słownik języka ukraińskiego VI wieku. – Lwów: Astrolabia, 2019. – 496 s. 10. S. Hubernaczuk. Język ukraiński i sanskryt (wybiórcza prezentacja słów pokrewnych). – Kijów: Feniks, 2018. – 352 s. 11. A. Pohribny. Ja mówię po ukraińsku. – Kijów: Towarzystwo „Znannia Ukrainy”, 2006. – S. 162. W latach 30. XX wieku w Rzymie na międzynarodowej konferencji językoznawców język ukraiński uznano za jeden z najbardziej melodyjnych na świecie. Po włoskim uznano go za drugi w Europie pod względem eufonii. Przeanalizowany przez Japończyków za pomocą metod komputerowych język ukraiński wszedł do pierwszej piątki pod względem bogactwa i piękna. Został on wpisany na listę dwudziestu najważniejszych języków świata, o czym informuje specjalna tablica w Paryskiej Akademii Nauk.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

“Książęce imieniny” w Siczysławskiej “Proświcie”

Maksym DOROFIEJEW, Siczysławska “Proświta” Z tej okazji w Siczysławskiej “Proświcie” odbyło się wydarzenie oświatowo-literackie, które nosiło symboliczną nazwę “Książęce imieniny”, ponieważ, jak wiadomo, Jewhen Małaniuk pośród reszty swoich imion i regaliów posiadał jeszcze tytuł “Księcia Ducha”, a Oksana Liaturynśka od dawna uważana jest za Księżną ukraińskiej duchowości. Zatem Książę obchodził 125-lecie, a Księżna – 120-lecie. Wieczór został zainicjowany i przygotowany przez partnerów Siczysławskiej “Proświty” – Klub Literacki “SwitoHLAD” przy ideologicznym wsparciu Centrum imienia Dmytra Doncowa – Dniepr, gdyż zarówno postać Małaniuka, jak i postać Liaturynśkiej rozpatrywano zarówno w płaszczyźnie kulturowo-literackiej, jak i ideologiczno-wychowawczej. Ścieżkami wołyńskich lasów błądziliśmy razem z Oksaną Liaturynśką, gdzie od dzieciństwa chłonęła ona krwisto-duchowe tradycje rycerskiego Wołynia, ich swobodne, kryształowe powietrze i zapach rodzinnych ziół i kwiatów, przeplatanie wierzeń i legend, przedchrześcijańskich obrzędów i staroruskich zwyczajów. Jak pisał o Oksanie Małaniuk: Aż puszcza zaszumi wołyńska, I na aksamit i złotogłów W safianach lekkich Liaturynśka Wychodzi karmić pawie. Huk armat, wystrzały karabinów i szczęk szabel towarzyszyły krokom Małaniuka ku narodzinom świadomego Ukraińca-wojownika. Narodowo-wyzwoleńcza walka o Niepodległość Ukrainy zrodziła zarówno wielkiego bojownika, jak i wielki smutek po niepowodzeniu 1920 roku: Nie zapomnieć tych dni nigdy: Zostawiali ostatni kawał. Grzmiały i lękały się koła Pod zmęczony grzmot armat. Nadlatywały złowieszcze ptaki, Doganiały smutny pochód, A pociąg łkał: Na Zachód... Na Zachód... Na Zachód... A w ślad – rechotał Wschód. Rozwierał zakrwawioną paszczę. Pijany oddech nudził jak śmierć. Gdzież znaleźć nam za Ciebie lepszą Sercem, pełnym Tobą po brzegi? Później, kiedy wolą losu i okoliczności zarówno Liaturynśka, jak i Małaniuk znajdą się, jak tysiące innych Ukraińców, na obczyźnie (Kalisz, Warszawa, Praga itd.), kiedy będą utrzymywać znajomość nie tylko między sobą, ale i wchodzić do błyskotliwego grona poetów-wisnykiwców (tzw. “szkoła praska”, której nazwę zakwestionował nie tylko główny ideolog fenomenu kulturowego “prażan” Dmytro Doncow, ale i sam Małaniuk!), która najwięcej tworzyła w okresie międzywojennym – lata 20-40, która była rozsypana diamentami Muzy i Geniusza na stronach, przede wszystkim, doncowskiego Jarosława RYZNYKOWA, laureatka nagród im. H. Skoworody oraz I. Franki 4 lutego w Odeskiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej (dyrektorka – Julianna Amelczenko) po raz pierwszy wręczano Nagrodę Literacką dla młodych poetów imienia sławnego odesity Wałentyna Łeonidowycza Moroza (31 stycznia 1938 – 30 stycznia 2013) – poety, dziennikarza, laureata Republikańskiej nagrody im. P. Tyczyny (1993) za książkę “Jesienny ogród”; nagrody obwodowej im. E. Bahryćkiego za książkę “My ziemia”; nagrody miejskiej im. K. Paustowskiego (2005) za książkę “Droga w jesień”. Laureatką nagrody W. Moroza i właścicielką 20 tys. hrywien została Iryna Łazorewycz – aspirantka katedry kulturoznawstwa, religioznawstwa i teologii Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Jurija Fedkowycza, pochodząca z osiedla typu miejskiego Broszniów-Osada w obwodzie iwanofrankiwskim. Właśnie za jej zbiór poezji “Tonu.Ty” zagłosowała większość członków jury, w skład którego weszli: Dmytriew S. W. – przewodniczący Odeskiej Organizacji Obwodowej NSPU (przewodniczący komisji); Popowa D. Ju. – filolog, bibliotekarka Odeskiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Literacko-Naukowego Wisnyka, później – Wistnyka: Darahan, Olżycz, Małaniuk, Tełiha, – Stefanowycz, Mosendz, Liaturynśka, Łypa, Klen, Babij, Ływyćka-Chołodna – te imiona-sztandary niosły w sobie pragnienie odnalezienia recepty na wyzdrowienie z antynarodowego ciosu, którego wszyscy doznali i o którym tak powiedział Małaniuk: “Kto przeżył straszną operację rozdarcia z żywym ciałem Ojczyzny, kto poczuł piekący brak Ojczyzny, jak wiecznie ropiejącą ranę, kto dusił się w cudzym powietrzu, w cudzym podsłońcu, pod cudzym niebem, ten zrozumie, o co chodzi i ten sobie łatwo może wyobrazić tę psychiczną “traumę”, która powoduje pojawienie się poety...” Dla wojownika światła Jewhena Małaniuka wcale nie było łatwo zamienić stilet na stylos – po pierwszych próbach redagowania czasopisma “Weselka” i publikacjach w nim swoich poezji i artykułów publicystycznych (“Idee i działania”, 1923 r. – błyskotliwa analityka przyczyn porażki zmagań narodowo-wyzwoleńczych w kontekście światopoglądowym, ideologicznym) rozpoczyna wieloletnią współpracę z Wisnykiem i już w 1925 roku wychodzi jego pierwszy duży zbiór poetycki “Stilet i stylos”, a w następnym roku wyśle swoje wielkie apostolskie “Posłanie” na Wielką Ukrainę do zbolszewiczałego, ateistycznego Kijowa: Chrystus to nie marzenie i nie mara Czy Niestierowa czy Tołstoja, (Bluźnierstwo pędzla i pióra), – Chrystus – to czynna droga do Boga, (...) To nie więzienny raj niewolników, W kastrackiej równości — trzoda, — Nie, to w błękit gotycki śpiew, To — twórczość, męstwo, sława i kara. Tak. Kara. Bo nie martwy “pokój”, A czynny “miecz” na ziemię dał On: Zwyciężywszy noc, z chaosu ciemności Idzie dzień w purpurowej sławie. Straszny komunistyczny hałas i piętnowanie “Wrogiem ludu”, “faszystą” tylko potwierdziły celność poetyckiego strzału Małaniuka przeciwko nowej “imperii zła”. Oksana Liaturynśka miała bardziej różnorodne talenty niż jej “poetycki towarzysz” Jewhen Małaniuk. Pisze, maluje, lepi Ukrainę – jest pisarką, malarką, rzeźbiarką. Tworzy piękno pod względem treści i formy. Jej pierwszy zbiorek “Husła”, który wyjdzie w 1938 i drugi “Książęca emalia” (1941) od razu zmuszą do zrozumienia talentu i genialności jej jako poetki, która włada własnym stylem. “Narodowy styl – to najtrudniejsze i najkonieczniejsze zadanie syntetyzującego ukraińskiego procesu twórczego nowoczesności – triumfuje na skąpych stronach skromnej książeczki Liaturynśkiej w każdym wersie” (Małaniuk). Ustami sławiona strzała hartowana. Chwalona, chwalona, w truciznie hartowana! Strzała uskrzydlona, strzała wycelowana. Krwią hartowana *** Za oko – wrogie oko, siedlisko – za siedlisko! Błogosławcie kielich, gdzie chmiel kipi sokiem! Za oko – wrogie oko! Jednemu z dwóch upaść. Ręka twarda, graniasta, nóż ostry i szeroki. Drugie wydanie zbioru “Książęca emalia” (1955) zawiera dwa poprzednie: Husła i Książęca emalia oraz zupełnie nowy zbiór “Weselka”. Ten trójjedyny dorobek poetycki stanie się szczytem jej poetyckiego Olimpu. *** Na obczyźnie zarówno Małaniuk, jak i Liaturynśka spędzą większość swojej ziemskiej drogi – oderwani wojnami i reżimami politycznymi od Ojczyzny, będą tęsknić za Ukrainą przez całe swoje życie. Życie emigracyjne nie było dla nich szczęśliwe. Przypomnijmy emocjonalny krzyk Małaniuka w dzienniku: “TUTAJ kwiaty nie pachną!” i filozoficzny potężny poemat “Jeronim” Liaturynśkiej z jej: “Ojczyzna może być tylko jedna!” Zmęczona obczyzną pisarka, już śmiertelnie chora, kiedy już wcale wierszy nie pisała, mimo wszystko odnajdzie siły duchowe na poetycką odpłatę wierszem “Na daleką drogę Jewhenowi Małaniukowi”: On z rodu wojownik był i nie odłożył poświęconego pasa, i nie zgasił w sercu “iskry złotej”: wnukiem przecież Dażboga przodek słynął! On z rodu wojownik był. Złamał się stilet. Złamał się stilet – chwycił on stylos. – Złóżcie mu “wieniec życia” “wieniec życia”, “oblicze Zorzy” – “car-zorza-kwiat”! A obok, obok połóżcie ten złamany, ten złamany stilet! dla świadectw, świadectw Strażnikowi – “Towarzyszowi miłemu Zorzy”... *** W siczosławskiej „Proświcie” tego wieczoru padło wiele podniosłych słów, na które zasługują nasi duchowi przewodnicy, nasza „książęca warstwa”. „To jeszcze nie lot, ale już natarcie”, jak rymował Mistrz. Właśnie o takich ludziach, o takich mistrzach pisał potężny Doncow, nazywając ich kastą „lepszych ludzi” Ukrainy. Tylko jedno bolesne pytanie pozostało u naszych odwiedzających: dlaczego właśnie o „lepszych ludziach” u nas tak mało wiedzą i dlaczego ich duchowe testamenty, kulturowe drogowskazy są tak rzadko drukowane we współczesnej Ukrainie? „Proświta”, zdaje się, otrzymuje nowe wyzwania i zadania, bo państwo póki co walczy o ukraiński „żołądek”, a nie o ukraińską duszę. wymagań wobec przyszłych poetów wymieniał odpowiedzialny stosunek do słowa, konieczność ciągłego wzbogacania słownika poetyckiego, doskonalenia techniki wierszowania. Za niedoścignioną szkołę mistrzostwa uważał codzienne czytanie najlepszych wzorców poezji i prozy: „Naczytajcie się – i poczujecie fluidy w sercu, pociąg do poezji”. A jeszcze Wałentyn Moroz ostrzegał: Nie każdy człowiek, który wydał książkę wierszy, – to poeta... Nie każdy poeta, który wydał książkę wierszy, – to człowiek... Nie każde wiersze, wydrukowane w książce, – to poezja... Szczerze wierzę, że i tegoroczna laureatka Iryna Łazorewycz, jak i wszyscy, którzy w przyszłości dostąpią zaszczytu miana laureata nagrody imienia Wałentyna Moroza, będą prawdziwymi poetami i ludźmi, którzy poprzez prawdziwą poezję będą do nas przemawiać i czynić nasz świat lepszym, niż jest. Informacyjnie. Konkurs literacki imienia W. Moroza założono zgodnie z decyzją Rady Obwodowej w Odessie z dnia 22 września 2017 r. „O ustanowieniu nagrody literackiej im. W. L. Moroza dla młodych pisarzy za wkład w rozwój literatury ukraińskiej”. 1 lutego kulturalna Ukraina miała podwójną okazję do świętowania: tego dnia urodzili się wielcy ukraińscy prozaicy i poeci Jewhen Małaniuk i Oksana Łaturyńska.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Słowo Walentyna Morozа żyć będzie!

biblioteki im. M. Hruszewskiego (sekretarz komisji); Radkowski O. W. – pierwszy zastępca przewodniczącego Odeskiej Rady Obwodowej; Rutkiwski W. H. – poeta, prozaik, publicysta, laureat nagród im. T. Szewczenki, im. Lesi Ukrainki, im. Mykoły Trublaini; Mohylnycka H. A. – poetka, publicystka, laureatka nagród im. W. Stusa, im. I. Kalynec; Stryżeniuk S. S. – poeta, prozaik, publicysta, laureat nagrody im. K. Paustowskiego, Ogólnoukraińskiego konkursu „Koronacja słowa”; Birjukowa I. O. – dyrektor generalna Odeskiej Narodowej Biblioteki Naukowej; Kowbasiuk D. I. – deputowany Odeskiej Rady Obwodowej; Bożko H. I. – główny pracownik naukowy Odeskiego Muzeum Literackiego. Bezmiernie się cieszę, że nagroda została wręczona, że to wydarzenie się odbyło, że każdy z nas ma jeszcze jeden powód, by czytając poezję młodych, przerzucać tomy Walentyna Morozа i wsłuchiwać się w jego poetyckie słowo – czasem krystalicznie delikatne, a czasem rozpaczliwie konwulsyjne! Na przykład: Jak drzewo z obdartą korą stoję o północy sam przed sobą... albo Moja dusza jak ptaszek na dłoni. Dokąd latała, duszo?.. A ona Skrzydłami trzepocze – cicha i smutna. Cała jeszcze nie tu, a gdzieś tam na Obołoni... Jestem przekonana, że jego dusza przebywała wśród tego sławnego grona, które zebrało się na wręczenie nagrody, i że się cieszyła, ponieważ Walentyn Moroz tak lubił pracować z młodymi i dawał im wiele cennych rad! Wśród najważniejszych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

„Sumienie nie pozwoli nam zapomnieć o chwale Bohaterów…”

W Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka w ramach projektu „W rytmie serca pulsuje Majdan” uczczono pamięć Narodowego Bohatera Ukrainy Władysława Witalijowycza Trepki (1986–2015), ukraińskiego lekarza, porucznika służby medycznej, chirurga wojskowego. Olena ŁOHINOWA, Czerniowce. Władysław Trepko został odznaczony orderami „Narodowy Bohater Ukrainy”, Bohdana Chmielnickiego III stopnia za osobistą odwagę i bohaterstwo wykazane w obronie suwerenności państwowej i integralności terytorialnej Ukrainy, wierność zawodowi wojskowemu, medalem „Za chwałę Czerniowiec”, odznaczeniem za profesjonalizm i miłosierdzie w medycynie – Orderem Świętego Pantelejmona. Władysław urodził się w Czerniowcach, w wielodzietnej rodzinie nauczycieli. Ojciec (były wojskowy, wykładowca fizyki) i matka (filolog języka angielskiego) wychowywali już wtedy starszą córkę i syna. Z czasem Wład doczekał się jeszcze jednego brata. Od dzieciństwa dużo czytał. Pasjonował się muzyką, literaturą historyczną i archeologią. Po ukończeniu szkoły uczył się w Czerniowieckim Państwowym Kolegium Medycznym, a następnie w Bukowińskim Państwowym Uniwersytecie Medycznym. W momencie rozpoczęcia ATO odbywał staż na oddziale chirurgicznym Czerniowieckiego Szpitala Obwodowego, skąd w marcu 2014 roku wyjechał na wschód. W maju tego samego roku otrzymał stopień porucznika. Już podczas służby wojskowej ukończył staż w specjalizacji „chirurgia” i rozpoczął studia magisterskie. Porucznik służby medycznej, ordynator oddziału operacyjno-opatrunkowego 30. Samodzielnej Brygady Zmechanizowanej Władysław Trepko uratował na froncie setki istnień, przeprowadzał skomplikowane operacje w warunkach polowych. Ze swoją brygadą przebywał w „gorących” punktach, pod ostrzałem „gradów” w Telmanowem, w walkach pod Stepaniwką. Zginął w nocy 12 lutego 2015 roku podczas kolejnego ostrzału w rejonie miasta Debalcewe. Wtedy Wład za cenę własnego życia uratował rannego żołnierza. Oficer-chirurg w polu pod ostrzałem uruchomił serce rannego, wciągnął go do karetki i kontynuował udzielanie pomocy medycznej. A kiedy ich karetkę ostrzelano, Wład osłonił go własnym ciałem, ale sam doznał śmiertelnej rany. Żołnierz, którego uratował Wład, przeżył. Władysław Trepko został pochowany w „Alei Sławy” Cmentarza Centralnego w Czerniowcach. Pozostawił matkę Ninę Mykołajiwnę, ojca Witalija Wołodymyrowycza, dwóch braci – Wołodymyra i Wadyma, siostrę Witaliję, żonę Julię oraz córkę Wiktorię, która urodziła się już po śmierci ojca. W Czerniowcach ulicę Bojarka przemianowano na cześć Władysława Trepki. Wieczór-elegię szczerą modlitwą rozpoczął ojciec Wałerij (Syrotjuk), administrator parafii UKGK. Pamięci Władysława Trepki zabrzmiała kompozycja jazzowa Wasyla Danyliuka w wykonaniu utalentowanego saksofonisty Wałentyna Kuryluka. Rodzice Włada z ciepłem, drżeniem i dumą opowiadali o swoim dzielnym synu. Goście spotkania z zainteresowaniem obejrzeli pamiątkowe fotografie, odznaczenia państwowe Władysława Trepki, ulubione książki, publikacje prasowe, które starannie oprawiono w nowoczesne albumy, wydania, w których zamieszczono artykuły o Władysławie – książkę Natalii Briańskiej „Anioły Bukowej ziemi”, książkę Olhy Wowk „Na tarczy” oraz zbiór uczniowskich esejów, uczestników Ogólnoukraińskiego konkursu „Mama Bohatera”. Jako skromnego, uczciwego, odważnego, wykształconego, troskliwego, porządnego, mądrego ponad swój wiek Władysława wspominali: Nina Zorij, prorektor ds. edukacji naukowo-pedagogicznej i wychowania BPMU, profesor; Olha Stryżakowska, zastępca dyrektora ds. dydaktyczno-wychowawczych Czerniowieckiego Medycznego Kolegium Zawodowego, kandydat nauk filologicznych; Anatolij Hożenko, profesor, doktor nauk medycznych; kolega z roku Wołodymyra Iwasjuka z Czerniowieckiego Instytutu Medycznego; Rostysław Myszkowski, kierownik wydziału readaptacji społecznej i rehabilitacji psychologicznej uczestników ATO oraz członków ich rodzin Rady Miejskiej Czerniowiec. Pan Rostysław jest również autorem pomysłu projektów fotograficznych „Oczy wdów i matek Bohaterów”, „Miłością kwitną wyszywanki, obmyte rosami wojny”, w których brały udział Nina Mykołajiwna Trepko-Niemcewa oraz żona Władysława, Julia. Ze zdjęć na widzów patrzyły mamy, żony Bohaterów w wyszywankach z kolekcji Mykoły Szkriblaka, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy. Patriotyczne poezje z nowego zbioru „Tyłynka i litawry” czytał dyrektor Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka, pisarz, ta, który ujawnił nielegalność RKP i samego Cyryla. “W istocie to samozwańcy – mówi Rosjanin – absolutnie nielegalna organizacja – sekta. Ale jest wyjście! To jechać Gundiajewowi (Cyrylowi) na Fanar, do Patriarcha Ekumenicznego Bartłomieja, i ja wiem, jakie czarodziejskie słowa powiedzieć, które bardzo pomogą: “Wujku, wybacz zas…cowi”, co może wnieść pozytyw w te relacje”… U moskiewskich księży słowo rozmija się z czynem. Na przykład, batiuszki moskiewskiej zasłużony działacz sztuki Ukrainy Myrosław Łazaruk. W szkicu-dedykacji dla Niny Trepko-Niemcewej są prawdziwe słowa uczennicy Czerniowieckiej Szkoły Ogólnokształcącej nr 28 Jany Dubec: “Są ludzie, których można uważać za bohaterów. To matki żołnierzy… A takich są tysiące, tysiące kobiet, które straciły to, co miały najdroższego. Oczywiście, dla nich życie nigdy nie stanie się takie jak dawniej, ale z naszym wsparciem łatwiej im będzie przeżyć ten ból”. Takie spotkania, według słów Niny Mykołajiwny, – “to swoista anestezja od bólu dla duszy” dla pogrążonych w smutku, ale dzielnych rodziców Władysława. Dla nich niezwykle ważnym jest to, że ich syna pamiętają, wspominają, szczerze się modlą… – On mógł odmówić, ponieważ był interną, ale powiedział, że to jego obowiązek. “Tato, ja – oficer, i muszę wypełnić swój obowiązek”. Pierwsze okrążenie było pod Telmanem, na niego od trafienia pociskiem zawalił się bunkier. Snajperzy zwiadowcy wyciągnęli go spod gruzów – opowiedział ojciec Władysława Witalij Trepko. – Syn odszedł bardzo młody, ale on, prawdopodobnie, zrobił to, czego inny człowiek nie zdoła zrobić przez długie życie – dzieli się przemyśleniami matka Nina Trepko. …Ostatni raz bliscy widzieli syna w styczniu 2015 roku, na dwa tygodnie przed śmiercią. Przyjechał wtedy znów na odpoczynek. Przyprowadził do domu swoją ukochaną i razem przygotowali ulubiony ogromny tort żelatynowy Władysława, piękny i smaczny… Zadzwonili towarzysze broni: “Władzie, jesteś nam potrzebny”. I lekarz, nie kończąc urlopu, pożegnał się z rodziną i przedterminowo udał się do miejsca służby: TAM, okazuje się, są swoje prawa… …12 lutego 2015 roku po długim przebywaniu poza zasięgiem telefonicznym z Władysławem kilkoma słowami zamieniła matka, a później siostra Witalija. Obiecywał oddzwonić, ale więcej już nie nawiązał kontaktu. Wieczorem Nina Mykołajiwna słuchała wiadomości. Aż nagle poinformowano, że pod Debalcewem wróg ostrzelał dwie karetki medyczne. Jedna, z lekami, zdołała przejechać. Druga “Karetka pogotowia” została trafiona. Zginęli kierowca, 11 rannych bojowników i lekarz-oficer, który im towarzyszył… Serce matki poczuło nieszczęście: “To Wład” – drżącym głosem wypowiedziała kobieta… Przez całą noc cała rodzina próbowała skontaktować się z Władysławem – na próżno. Rano pani Nina zadzwoniła do dowódcy kompanii. “Wład zginął” – oszołomił zmęczoną niepewnością kobietę zbyt okrutną krótką odpowiedzią wojskowy. Z piersi wyrwał się szaleńczy rozpaczliwy krzyk… Jak podcięty, niemal upadł ojciec: “Było wrażenie, że w serce znienacka wbito mi ostry nóż, a wyjąć go stamtąd już nie ma siły…” …Ciało chirurga do rodzinnego domu, wracając z wolontariackiej wyprawy, dostarczyła jego niezmienna przyjaciółka-koleżanka Olha Kobewko. Dowiedziawszy się w drodze o stracie wiernego przyjaciela, mimo niełatwych perypetii z załatwieniem odpowiednich dokumentów, wzięła na siebie tę niełatwą misję. Według słów towarzyszy broni, kiedy lekarza znaleziono, nie miał na sobie kamizelki kuloodpornej, bo nakrył nią rannego bojownika. W tym czynie – cały Wład Trepko. cerkwi w Zastawnie wygłaszają na nabożeństwie modlitwę o jedność: “Aby jednymi ustami, jednym sercem sławić Pana Boga…” Pięknie powiedziane, czyż nie? Ale przecież tego nie robią. Jeśli wy, księża MP, mówicie, że wasza cerkiew jest ukraińska, żyjecie w ukraińskim mieście, to dlaczego jesteście przeciwni temu, aby modlić się po ukraińsku? Tym bardziej, jak nikt inny, wiecie, że właśnie PCU posiada Tomos, a moskiewska – jest niekanoniczna. Dlaczego tego nie powiecie szczerze swoim parafianom, dlaczego oszukujecie ich, dlaczego mówicie o jedności, a tworzycie niezgodę, rozpalacie wrogość między ludźmi swoim kłamstwem? Język nie obraca się, by wymówić “metropolita Onufry”, bo czy może być metropolita w nielegalnie działającej cerkwi? Przykro, ale i w jego rodzinnej wsi Korytne ludzie są podzieleni. W 2014 roku większość ludności tej wsi przyszła do księdza MP z dobrą propozycją, aby wspólnota przeszła pod opiekę Kijowa i odmówiła się od Moskwy. Jednak na drugi dzień moskiewscy mnisi-tituszki otoczyli świątynię, a batiuszka przedstawił “dokument”, że cerkiew – to jego prywatna własność, a ziemia pod nią – też sprywatyzowana. Ludzie zmuszeni byli budować nową świątynię – Równonapostolnego Księcia Włodzimierza. Po co to było robić, zbierać ogromną sumę pieniędzy, buntować ludzi, kiedy we wsi jest świątynia? Grzeszycie, batiuszki, i innych do tego wzywacie! W małych wsiach, gdzie działają świątynie PC, właśnie teraz znów wznosicie budowle (za kremlowskie pieniądze), podporządkowane Moskwie, i ich, wrogim nam, językiem będziecie się modlić. Nie oszukujcie Boga, nie rozdzielajcie narodu! To nie jest potrzebne ani Panu, ani ludziom, ani państwu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Nie oszukujcie Boga

Oleksandra POPELUK, honorowa przewodnicząca Czerniowieckiej Organizacji Społecznej „Związek Ukrainek” Jak wiadomo, metropolia kijowska bierze swój początek z 988 roku, kiedy o Moskwie nawet pisemnej wzmianki nigdzie nie było. Kijowski książę Wołodymyr przyjął chrześcijaństwo od Kościoła bizantyjskiego, a nasza metropolia od razu była niezależna od Kościoła-Matki, który nie ingerował w wewnętrzne sprawy Kościoła-Córki – nie karał, nie nakładał anatemy. Metropolia kijowska de facto była niezależna. Ale tymczasem pod bokiem pojawiła się patriarchia moskiewska, która w sposób siłowy, za pomocą transakcji handlowej, za 200 czerwońców i 120 soboli – kupiła sobie metropolię kijowską w 1686 roku. I chociaż patriarcha Dionizy został ukarany za aneksję ukraińskiego kościoła i usunięty z tronu patriarszego, jednak „moskale, co zazdrościli, to wszystko ogołocili” (Taras Szewczenko), i do dzisiaj krzyczą, że ich kościół jest kanoniczny na terytorium Ukrainy. Kilka lat temu Prawosławny Kościół Ukrainy otrzymał Tomos o niezależności od Moskwy, którego nie posiada patriarchat moskiewski. Jak mają go zdobyć – zapytajcie Ołeksandra Newzorowa, ich dziennikarza-publicysty. Jak to nie dziwne, ale w Zastawnej w obwodzie czerniowieckim i, być może, w wielu innych miejscowościach Ukrainy mogą was zapytać: do jakiego kościoła chodzicie – moskiewskiego czy ukraińskiego?.. Dziwne, według jakiej zasady tworzone są kościoły na Ukrainie... Może według tej, gdzie moskiewski łapciuch, gdzie moskiewski język – tam moskiewskie państwo, a zatem i cerkiew moskiewska?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Wiaczesław HUK. Ze zbioru „Krymski latopis”

*** Droga siostro, ta woda, która obmywała ciebie i mnie, zamarzła, i teraz ją uporczywie, dniem i nocą, dłubią lodorąbami; a gołębica, która przynosiła ci listy z pola bitew, okaleczała; już piąty rok z rzędu śnią mi się zardzewiałe od krwi ostrza, a obok, w małżeńskim łożu, leży niekochana żona – tak mijają lata, a powiedzieć jej prawdę – po prostu nie mam sił; twoja dziecięca kołyska staje mi przed wewnętrznym wzrokiem – a także nasi rodzice, jeszcze młodzi, jak na zdjęciu ślubnym; trzymam ukryty ból z powodu możliwego nieporozumienia, boję się, że kiedyś zapomnisz mnie albo zranisz wyrzutem, tak jak ja bardzo często ranię swoją duszę pieśniami, jak ranię palce, a za oknami majaczy ziemia ugoru – ciężka jak kamienie; przewidziałem takie życie, które nie pozostawia po sobie wrażeń; to tak, jakby przechwycić spojrzenie kogoś, kto już odchodzi na zawsze; moje sny pachną drewnem – chcę zobaczyć cię właśnie teraz – wieczorem czekasz na mnie z pracy; siwą rzekę pokonują barki, a osada próbuje zasnąć, uspokoiwszy wszystkie namiętności; słychać tylko, jak mokry głóg chowa postrzępiony ptasi gwar; oto zeszłej nocy przyśniło mi się: jadę w siodle, przymocowanym byle jak; oczy konia pogrążyły się w smutku, jakby prowadzono go na sprzedaż albo na rzeź; wargi bardzo mi zesztywniały, ciało odczuwa pragnienie, bo żywi są nieczuli na umarłych, a miłosierdzie jest teraz jak wyrok; dziś bardzo się zmęczyłem: wypalałem na potrzeby mydlarni potaż, żona już wyszyła koszulę, w którą mnie po śmierci ubiorą. *** Wtedy rozmyślał: niech żywi zawsze pamiętają umarłych – rano ciemna, twarda woda w zamulonych studniach znów ożywała; przypomniał sobie, jak kobieta gładziła jego rękę, gdy leżał chory – w pamięci na zawsze pozostało ciche echo tamtych dawnych zdarzeń; po prostu poczekaj z umieraniem, pomyśl o narodzinach jesieni, która troszczy się o doskonałą płodność; październik idzie jak wół po bezkresnym polu; choć wiedział, że trzeba wracać do źródeł, do tego początku, który dał życie dojrzałym jagodom i już pustym ptasim gniazdom; tak się złożyło, że ich rozstanie przypadło właśnie na późną jesień, a główną rolę w ich życiu odegrało oddalenie od miasteczka; kiedyś dzieliła z nim łoże, ale kochać była bezsilna, a on leżał obok z zamkniętymi oczami i myślał o międzyrzeczu, gdzie w sinych gałęziach ucichł wiatr i tliło się światło przedzimowej nocy; pragnął poznać jej wewnętrzny świat, lecz z myśli nie schodziło wspomnienie: lato, rzeka, parowiec, czuła kobieta stoi obok surowego mężczyzny – on ograniczył się do uśmiechu; w jej długim warkoczu – wplątana biała wstążka; można było tylko się domyślać, co właściwie pozostało za kadrem – świat pozbawiony ideału, bezkresna dal, ołowiane fale, brzeg i lepkie, nieprzytulne poczucie, że wszystko to niebawem musi minąć; w nocy słyszał, jak ona cicho płakała, jak deszcz nadrywał swój głos, dusza jakby zgniła w zdrowym ciele i bolała jak niegojąca się rana, a z głowy nie schodziły myśli o cichej śmierci w domu starców, o zmarłej miłości i o wodzie, która ma użyźniać wyjałowione suchostoje, gdzie senne ptaki witają świt, pełen zlodowaciałej ciszy. *** kiedy ryby dużymi ławicami płynęły na północ, skóra rzeki pokrywała się pęcherzami, a jej woda była gęsta i ciemnawa. Bawiliśmy się na brzegu, a ojciec z niepokojem mówił: bądźcie posłuszne, nie podchodźcie do fal, bo niesforne dzieci zabierają ze sobą ryby. W tym czasie rzeka uosabiała straszliwą ludzką nieśmiałość; była podobna do kwiatu o nazwie wdowi bucik. Patrzyły w nią gwiazdy, a w nią spadały bezbronne ćmy. Jej piana zbijała się wokół jak tłusta, zjełczała osuga. Była bezimienna i znała wiele zawiłych opowieści, które, niestety, zawsze dla kogoś kończyły się tragicznie. Jeśli rzeka coś zabierała, nic nie stawało jej na przeszkodzie, a to prowadziło do rozstroju duszy i wyczerpania. Niosła zmierzwione kłaki drzew, watę z podartych materacy. Ojciec karcił nas za nieposłuszeństwo, bo miał surowy charakter. Kiedy chorowaliśmy, przykuci do szpitalnych łóżek i całkowicie opanowani chorobą, leżeliśmy bezsilnie płazem, śmierdząc zgniłą gabliną; nasze lekarstwa i maści. W nocy śniły nam się topielcy i katastrofy okrętów, których ludzie znajdowali na pustynnym brzegu. O świcie każdego dnia ojciec przynosił nam do szpitala słodycze, wesołe opowiastki z dawnych czasów i zagraniczne owoce. Jego staromodne ubranie pachniało zoranym polem. Był podobny do wygasłego od czasu blasku latarni, jego przygłuszony głos brzmiał natarczywie i spokojnie. Kiedy szedł, zawsze bardzo za nim tęskniliśmy. Ojciec wtedy żył już w innym małżeństwie, w innej rodzinie. *** Zazwyczaj spotykał ją w parku, w białej koszuli wypuszczonej na wierzch, całował ją w rękę pod słońcem, które wyglądało jak dojrzały owoc. Pochodziła z przedmieść, lecz była cicha, małomówna. Błądzili nad jeziorkiem, dopóki nie gasł suchawy błysk spokojnego światła, gdzie stare drzewa patrzyły w skamieniałą wodę, a w koronach hałaśliwe ptaki zbijały się w stada, owinięte mgłą; Pewnej jesieni zachorowała, a on od razu zawiózł ją do szpitala, potem przez pół miesiąca codziennie chodził ją odwiedzać po służbie, lecz ona gasła od licznych tabletek, kroplówek i zastrzyków, on starał się pomóc, ale wszystkie jego wysiłki były daremne, z niej uchodziło życie, jak krew wypływa z żył – ciężko i mocno, miał straszne poczucie, jakby sam popełnił samobójstwo; po tym, jak ją odwiedzał, schodził starym, bardzo starym windą, cicho szedł do tego parku, gdzie jeszcze latem byli razem szczęśliwi, tam długo siedział na ławce i przyglądał się dzikim kaczkom na stawie, chciał w myślach powrócić do przeszłości i pozostać w tym lecie, gdzie na wieczornym niebie zapalały się i gasły drżące gwiazdy, bo to miało wielkie znaczenie i na zawsze pozostało w jego sercu; pochował ją pod koniec sennego, ciepłego, mokrego października, po pogrzebie wrócił do domu i ubrany położył się na łóżku, słuchał szeptu deszczu za oknem, jego echo drżące, chrapliwe, lecz ukoić ból, który rósł od wewnątrz, jego samotna dusza była niezdolna, podobnie jak książka nie potrafi oddać ludzkiego życia; pachniało mokrym żwirem; miał ochotę na papierosa i gorącą kawę; nie wiedział, jak ma poradzić sobie ze swoją utraconą miłością, jak żyć dalej, gdy ciało zostało poddane zgubnemu odrętwieniu, śniła mu się wiejska cerkiewka wśród pól z suchym ziołem, lecz w marności przemijającego czasu – wszystkie barwy zmieszały się z krwią, a ta woda, która kiedyś odbijała drzewa, już stała się kamieniem – teraz codziennie chodził na mały cmentarz przykościelny. *** Pociąg przez całą noc jechał polami i prawie nie miał postojów, o ósmej ogłoszono śniadanie, a on tylko patrzył przez okno, w myślach obliczając odległość do drzew, które rosły daleko i które składały się jakby na kiedyś bezpowrotnie utraconą żywą część ludzkiego życia, które mijało, jak barwy suchej trawy i liści, u góry, jak bezlitosne wyniesienie, na wieki utrwalone niebo powoli gasło; gdzieś w zakamarkach serca, gdzie wygasło ciepło, schowała się odwieczna siła i napięcie krwi, która zasilała od dawna skamieniałe żyły; w tym świecie nic innego nie pozostało, prócz ocierpnięcia pamięci: tak wieko trumny skrzydłem zakrywa ludzką twarz, a ty stoisz obok i nic nie możesz zrobić, i jesteś bezsilny, bo twoja krew zamieniła się w krzyk i od dawna stała się kamienna; to jak prawda, którą pojmujesz dopiero kilka minut przed śmiercią, ten świat był naznaczony tym, co widział zza okna wagonu, a jego obecność w nim była jak zakończenie opowiadania, w którym wszyscy bohaterowie albo rozstali się na zawsze, albo byli już martwi – i ich bezbrzeżna łódź Charona, podziurawiona, przewoziła ich przez Styks, a drzewa majaczące w oddali stawały się dawnym wspomnieniem; wierzył w przemijanie czasu i odczuwał jakąś błogość Bożą, lecz życie rwało się jak gaza i pustoszało w samym sercu; właśnie taki ranek ledwie przeżył kiedyś w dzieciństwie, nagle pociąg zwolnił, bo akurat mijał chwiejne ogrodzenie, które starannie oddzielało stary tor kolejowy od odłogowanej ziemi, a potem wzbijał się jak głos ptaka zamkniętego w klatce; i ciężar przeżytych lat niewyobrażalnie przygniata i ciąży na ramionach, a ty wciąż pamiętasz tamtą czarno-białą fotografię, aż do skurczów w gardle, gdzie stary, staromodny marynarka wisi na oparciu krzesła w salonie, – tak urywa się słowo i wydłuża się cień drzew pod wieczór, tak serce przepuszcza uderzenia, a deszcz cicho pada na martwym polu, i ty jakby na wieki zasypiasz nie w łóżku, lecz gdzieś w pustej wannie. *** Ona nigdy nie patrzyła na niego, gdy z nim rozmawiała, nawet teraz, gdy stała przy szeroko otwartym oknie, za którym majaczyła cerkiewka na wzgórzu i cmentarz na polach; popołudniowe światło było zbyt jaskrawe, przenikliwe, suche, podobnie jak jego powściągliwe, wewnętrznie tragiczne opowieści, które trzymała w duszy jako ostateczną odpowiedź, wcieloną w słowa; Naruszał wszystkie wyobrażalne zewnętrzne oznaki swojego życia, które składało się z zaniedbanego ogrodu i tła bezbarwnych wydarzeń, na cmentarzu kościelnym – wyraźny zarys drzew owocowych; pod wieczór zawsze czuł w nadgarstku szybkie bicie pulsu, ciężar zrozumienia straty i rzęs obciążonych łzami rozłąki – nieustanne myśli o tamtym dniu, jakby sam tam wtedy umarł; Tak droga do sławy i do tragedii – określała go całym jego istnieniem, bo żył wśród tych, którym musiał powierzyć to, co najskrytsze: swoich zmarłych na wieki rodziców, swoją opłakiwaną we snach miłość, która wciąż niepokoiła, pozostawszy w pamięci grubym szwem – jak ten niepokojący zapach wiejskiej okolicy, który uderzał – rzadki i bolesny, poruszał duszę i wnikał w krew; Żył z poczuciem nieodwracalnej straty, wyszukując złożone sprzeczności w teraźniejszości i przeszłości, która minęła już na zawsze; desperacko starał się w modlitwie kontynuować opowieść tę, w której przeżył najstraszniejsze, i, aby umieć cenić ostatnie dni, wybierał spowiedniczość w wymaganiach wobec siebie, jak skrawek wody, na nocleg wybierają go przelotne kaczki, aby zyskać wysokość. *** Po wszystkim pozostaje tylko pamięć, która waży znacznie więcej niż treść – ona widziała, jak on płakał – liliowy ślad cienia, chłodny bezgraniczny spokój, on był ubrany w białą koszulę i prawie jej nie słuchał wieczorem na poboczu, gdzie gniła

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

bezpański pies, jak w stromym jarze w suchej trawie samotny strumyk; w nocy leżał bez snu – tak umiera się w sierpniu, szczelnie owinięty zwojami pachnącego, dojrzałego lata; nad ranem usłyszał gdzieś za ogrodem natarczywy krzyk koguta; żona leżała obok, ich stosunki były szlachetne, ale ostatnio jego duszę pocieszała tylko modlitwa, i bolało życie dalej – suchy wiatr wiał z południa; Gdy zaś nadszedł wrzesień – ona wróciła do miasta, on pozostał sam w domu, zagubionym w dolinie nad błękitnym jeziorem, gdzie południowe wiatry zlodowaciały, w sadzie stopniowo dojrzewały owoce, a liście żółkły; czuł się tak, jakby ktoś wyjął mu duszę, a krew zlodowaciała, bezlitośnie napełniając serce i żyły; codziennie chodził do pracy, żył rozłąką, siwiał, a późno wieczorem padał na łóżko – bezsilny, słaby, ale czas niszczył pamięć; nad nim lśniły wysokie gwiazdy; wszystkimi włóknami swej istoty czuł, jak słabnie; wydawało mu się: ona nigdy nie może umrzeć, nigdy; w stodole rdzewiał pług, a krew karmiły psalmy cerkiewne. Na śmierć Mojsieja Fiszbejna Uważnie obserwował, jak ryby pod ciemnym lodem na oślep próbowały wypłynąć z lodowatych głębin; wystarczyło wymówić słowo, by po prostu zerwać łączność – brzegi poddały się wodzie, pachnącej krwią i jodem; stare, poczerniałe drzewa zaglądały w szpitalne sale, gdzie ludzka samotność przypominała szwedzki film; prawidłowe odczytanie własnego życia i zrozumienie z upływem czasu tracił z oczu, a słowo swoje strzegł, ponieważ zawsze był samotny i do nikogo niepodobny; często przychodziło mu do głowy, by położyć się w ziemi jak ziarno, potem bez sił na lód, jakby na łóżko, położyć się twarzą do góry, zmęczony i zaczarowany światem – ludzkim i Bożym; dzień nabierał wieczornego światła, on pozbywał się emocji, starając się czymkolwiek wypełnić pustkę snów, pragnął miłości i od dawna czuł się jak chore dziecko; tak wiosną stada ryb na zawsze gubiły się w srebrnym strumieniu, a ubogie istnienie, pozbawione nieśmiertelności, wyrzekało się uczuć; szept drzew leczył, a lata mijały jak jedna minuta; tylko czuł, jak zmarzł, jak zimne ubranie trzyma ciało, i w myślach smakował pocałunek jak wykwintny owoc; ubiegłej nocy leżał nieruchomo na pasiastym materacu, a za oknem, nabitym miedzianymi gwoździami gwiazd, czerniało niebo, a zarost na policzkach przypominał ściernisko albo cierpki głóg – jakby piasek bez przerwy wyciekał przez mocno zaciśnięte palce; zawsze wydawał się innym, nie takim, jakim był naprawdę; zakuta w lody martwa rzeka dzieliła przestrzeń jak nacięcie – tak kiedyś leczył myśli o bezkresie drogi Petrarka – i gasły gwiazdy na dnie martwych oczu, jak w przyćmionym blasku świec, jakby wciąż śnił ten sen, w którym groza ścisnęła poranioną duszę – orkiestra wojskowa grała zapomniany marsz w miejskim parku; wydawało mu się, że dzień odczuwał ból i cielesne cierpienie; sine pagórki otoczyły zewsząd niemej rzeki rozcięty krzyk, który był ważniejszy niż jego życiowe porażki i zwycięstwa: dobrze wiedział, że ten żal w pamięci kiedyś zmartwychwstanie jak głos kobiety, jak chrzęszczący szron, który okrył jego włosy, jak ta woda, która rozpuściła w sobie jęk skamieniałych ryb. Pamięci mojej matki *** Odpłynęła we śnie twoja wieczorna łódź, odbiwszy się ptakiem w lustrze wody, twoje oblicze – jasne i wysokoczołe – wryło się w serce na zawsze – i tamten przedwieczór, i złoto jesieni, głęboki szew twoich ostatnich słów, i twoje ziarno, Boża łaskawość, i samotność, która na zawsze weszła w krew; teraz ten ból należy tylko do mnie, ten skraj jeziora, ten smutek wody, który pokonał granice i połączył zranione serca; Moja mocy, moja wielka siło, ty moja zguba i pamięci żywa, krwią serce na nowo ożywiłaś, złączywszy dłonie jak dwa skrzydła; Twoją łodzią steruje Boża jesień, i tak boleśnie mi o tej porze, gdzie w zmierzchu, na wysokości, krwawi rozwarta rana wczesnej gwiazdy. *** Pan pozostawił nas na tej ziemi, byśmy odpokutowali grzech pierworodny, w twoich oczach chował się smutek, a w szyby biły się ćmy; pamiętam na stole obrus, jak siedzieliśmy we dwoje w martwej ciszy, a nasze dusze, pełne niepokoju, zdawały się pocałunkiem spragnionych ust; Widziałem za otwartym oknem, jak chłop prowadził konia pod górę, i czułem straszliwy ogarek dnia, jak lustro zasłonięte płótnem; a ty byłaś w białej sukni, tej, którą wkładałaś, gdy miałaś iść na nabożeństwo do świątyni, gdzie Boże modlitwy nie zostawiały serc w samotności; teraz nie boję się położyć do grobu, ja też, jak ty, kiedyś, niestety, umrę, lecz wspomnienia o tamtym wieczorze zbiorę, by przechowywać je w pamięci aż do śmierci. *** Moja żałobo, zgubny żalu mój, ty napełniasz serce objawieniem, ty dajesz ziarnu możność wzrostu w zmarzniętym łonie martwej ziemi; twoja modlitwa jest jak amulet, ukryty w pamięci jak chwila, lecz rozjątrzona dusza boli, jak oracz przemierza ugór; wybacz mi za przeklęty wieniec, trzymaj mnie za rękę i nie puszczaj, bo ja już idę na zawsze za widnokrąg, jak płomyk, który trzyma kaganek, jak babka, która w kąpielisku strzeże resztki lata, dar sierpniowych dni, tam, gdzie strumyk natarczywie szemrał, a rzeka umarła już spoczywa; napięcie żył, bicie serca źdźbeł, ziarno pogrzebane w ziemi wykiełkuje, tak brat szuka zaginionych sióstr wśród żywych i umarłych całe życie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Tom Syniczenkowej „Skarbnicy...” wstrząsa

Dmytro PYLYPCZUK, pisarz, laureat Ogólnoukraińskiej Nagrody im. Borysa Hrinczenki Majestatyczny paralelepiped tego tomu zadziwia nie tylko fizycznymi parametrami (waga książki 2,5 kg, wysokość 30 cm, 1056 s.), ale także intelektualnym ciężarem: ten leksykon od razu rozsunął granice ukraińskiej leksykografii i zmienił nasze wyobrażenia o prawdziwej skali języka ukraińskiego. Bo fakt, że tom „Przyroda” w wersji Oleksy Syniczenka stanowi zaledwie jedną dziewiątą tego, co można by zbudować z materiału jedenastotomowego akademickiego „Słownika języka ukraińskiego” (1970–1980), pozwala hipotetycznie wyobrazić sobie, jakie wymiary miałaby taka praca, gdyby ukraińska tezaurusowa leksykografia objaśniająca dodała nam pozostałe 8 analogicznych tomów z tych klas semantycznych, których tom „Przyroda” nie objął i nie miał obejmować! Ten majestatyczny paralelepiped, podobnie jak egipskie piramidy, będzie odtąd studiowany i badany nie tylko przez ukraińskich, lecz także zagranicznych krytyków i czytelników – by się zachwycać, nabierać sił i uzupełniać wiedzę z jednego z najstarszych, najdoskonalszych i najbardziej rozwiniętych języków świata. Sam autor mówi o swoim słownikowym dziele: „Leksykonów podobnych do tego na świecie nie ma”. I to prawda: Syniczenko swoją pracą zbudował dla nas laboratorium, w którym możemy teraz badać słowo, leksykę i frazeologię w ogóle, a także całą paradygmatykę gramatyki i składni, nie według alfabetu, lecz według systematycznie ułożonych znaczeń oraz całek i różniczek logiki, a być może także prawa myślenia i sztucznej inteligencji. Oto jakich kłopotów jednym zamachem przysporzył nam wszystkim kijowski leksykograf Oleksa Syniczenko! Godny herkulesowych czynów, czyn autora nowego leksykonu staje się jeszcze bardziej heroiczny, gdy dowiadujesz się od swojego przyjaciela Sosо Czoczia, że Syniczenko jeszcze wydał swoje unikalne dziecko na własny koszt! Tytaniczną i heroiczną pracę autora z pewnością należy uhonorować wysokim tytułem Bohatera Ukrainy lub państwowym Orderem Wolności, a jeśli nie Nagrodą im. Szewczenki, to Państwową Nagrodą Ukrainy w dziedzinie nauki i techniki. Na pierwszą wiadomość o pojawieniu się egzemplarzy sygnalnych pogratulowałem przede wszystkim Oleksie Pantelejowyczowi Syniczence, mówiąc, że to jego olimpijski wyczyn jako leksykografa. Już po upływie doby od publikacji tego wpisu, reagując na głos wybitnego uczestnika Ruchu Oporu, poety i leksykografa Oleksy Riznykiwa, odpowiedziałem mu takimi wierszami: W tytanów ducha zamysły ważkie. Słyszę ducha tytana w tym tomie! Na koniec wyrażam szczerą wdzięczność błogosławionej pamięci Mychajłu Słabosz-pyckiemu oraz p.o. dyrektora wydawnictwa Switłanie Koroneńko za promocję leksykonu historycznego ciężarem, Oleksie Pantelejowyczowi Syniczence – za hojnie podarowany mi egzemplarz swojego opus vivendi, a Sosо Czoczia – za przyjacielskie towarzyszenie rękopisowi tego wydania przez całą jego wydawniczą odyseję.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Odnoszący sukcesy pisarz – martwy pisarz

Galina PAHUTIAK Odnoszący sukcesy pisarz – martwy pisarz. To nie jest aksjomat ani zaproszenie do dyskusji. To ostrzeżenie. Spróbuję to wyjaśnić. Komuś dach odjeżdża od nikczemnego dyplomu, nie mniej nikczemnego konkursu, i chwali się tym na cały świat. Ktoś uważa nakład książki i tłumaczenia na obce języki za przepustkę na Olimp literacki, a ktoś, jak kura, która zniosła jajko, obwieszcza, że napisał lub pisze POWIEŚĆ. Blogerzy nazywają siebie pisarzami, a pisarze stają się blogerami, bo tak łatwiej utrzymać się w zainteresowaniu publiczności. Pospolici użytkownicy Facebooka wystawiają na widok publiczny swój brak smaku i prymitywizm, pisząc recenzje książek, najczęściej o jakimś mydle… I zazdrośnie, rozmarzonym wzrokiem patrzą w górę. Wszystko tak, jak pisał Hryhorij Skoworoda w słynnej pieśni „Każde miasto ma swoje obyczaje i prawa”. Tymczasem sukces czyni artystę leniwym, zakochanym w sobie i uzależnionym. A w ogóle nieszczęśliwym. I jałowym, oczywiście. Nie patrzcie w górę: tam siedzą „odnoszący sukcesy” – „klasycy, nieśmiertelni”, jak ich się nazywa. Oni dawno już nie żyją i tylko mówią, jak głowa profesora Dowella. Można ich wyłączyć, tylko odcinając tlen. Albo gdy umrą naturalną śmiercią. „Groby pobielane” – tak nazywał takich właśnie ów sam Skoworoda, którego droga nigdy się nie skończy. On sobie idzie, mruczy coś pod nosem, nuci i uśmiecha się. Obsesja – to ten silnik, który pędzi artystę ku Boskiemu, a nie ku sukcesowi. Kiedy nikt cię nie słyszy – zaczynasz mówić głośniej. Kiedy ludzie wciąż cię nie słyszą, zaczynasz rozmawiać z ziemią, niebem, gwiazdami, z aniołami i Bogiem. Tak staje się Twórcami. Ten stan obsesji, odosobnienia, dobrowolnej samoizolacji pobudza do doskonalenia się. Droga artysty trwa także po śmierci, a tymczasem trzeba mu przeżyć ten dzień. Najlepiej bez poniżeń, rozczarowań, oszustwa, z kawałkiem chleba i ciepłym piecem. Tylko to, co niezbędne. To, co będzie jutro, go nie obchodzi. Mało kto dziś na świecie rozumie boską istotę sztuki, to, że wymaga ona ofiar i strat. Chociaż na poziomie podświadomym wielu pragnie, aby Orfeusz przyszedł do tego ponurego lasu i wyprowadził nas ze zwierzęcego, konsumpcyjno-drapieżniczego stanu. Ale boi się być wyśmianym. W końcu człowiek nie jest istotą doskonałą i znów powróci do tego lasu. Czytałam opowiadanie o rumuńskiej poetce-emigrantce, która pisała także w Ameryce w ojczystym języku, uparcie odmawiała tłumaczeń i przed śmiercią spaliła wszystkie swoje wiersze. Niech czytają je w niebie. Ta poetka coś wiedziała. Artysta Karlo Zwirynski w latach 60. XX wieku urządził w swoim jednopokojowym mieszkaniu podziemny uniwersytet dla swoich studentów, na którym uczyli się kultury światowej i ukraińskiej. Jedyne, czego pragnął, to miejsca, gdzie mógłby powiesić swoje obrazy i zobaczyć swoją twórczość w retrospektywie. Artysta chciał zbudować w rodzinnym Lawrowie jakąś szopę, w której mógłby umieścić swoje dzieła, ale nie zdążył, a może nie miał za co. I nie sposób wyobrazić sobie go martwego, bo on wciąż kontynuuje swoją drogę. I powietrze jest wypełnione jego myślami i słowami. Zamiast opusów „odnoszących sukcesy”, napisanych zdegradowanym językiem ukraińskim, wolę słuchać muzyki wierszy Stanisława Wyszeńskiego, Siergieja Czyrkowa i innych. Bo ona jest tym Arką, która jeszcze długo będzie kołysać się na falach Potopu. Sztuka istnieje po to, by strzec i odnawiać harmonię we Wszechświecie. A nie po to, by dla sukcesu sprzedawać duszę Chaosowi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...ładnego i pełnego panowania nad światem, zarówno w sferze materialnej, jak i duchowej. Stanowisko ukraińskiej filozofki jest jednoznaczne: światowe dążenie do całkowitego zniszczenia religii etnicznych, a więc i do obrócenia w proch, atomizowania pozostałości etnicznych wierzeń na terenach ich powstania, stanowi akty totalitaryzmu i nowoczesnego barbarzyństwa. Przewodnicząca wspólnoty „Prawosławie” W 1993 r. zakłada i kieruje pierwszą na Ukrainie wspólnotą ukraińskich poganinów „Prawosławie” (m. Kijów). Już w następnym roku zostaje wyświęcona na wołchwinię Rodzimej Wiary; otrzymuje błogosławieństwo st. kaznodziei Rodzimej Wiary Myrosława Sytnyka (duchowa szkoła profesora Wołodymyra Szajana). Od 1995 r. Łoźko – założycielka i główna redaktorka ogólnoukraińskiego czasopisma „Swarog”, założycielka i wykładowczyni Szkoły Rodzimej Wiary przy Ukraińskim Centrum Kultury Duchowej, przewodnicząca Centrum Religijnego Zjednoczenia Wspólnot Religijnych Rodzimowierców Ukrainy. W 1998 r. – delegatka I Światowego Kongresu Religii Etnicznych z Ukrainy (m. Wilno, Litwa). W 2002 r. zakłada Ukraińską Akademię Duchową Rodzimowierców i zostaje jej rektorką. Od 2003 – koordynatorka na Ukrainie Międzynarodowego Forum Rodzimowierców „Rodowe Słowiańskie Weche”. Uczestniczka Europejskiego Kongresu Religii Etnicznych (2016, 2018). Wydała łącznie 25 książek o łącznym nakładzie ponad 120 tys. egzemplarzy. W 1996 r. H. S. Łoźko została kandydatką nauk filozoficznych, w 1997 – docentką, w 2007 – doktorem nauk filozoficznych, w 2011 – profesorem katedry filozofii. Tymczasem jej kariera dydaktyczna w szkole wyższej może być ilustracją tego, co czeka na Ukrainie naukowca, który konsekwentnie łączy funkcje wykładowcy uczelni wyższej i działacza religijnego, pozwalając sobie na odchodzenie od dominującego trendu w polityce religijnej. Na początku Trzeciego Tysiąclecia Halina Łoźko o zapoczątkowanym przez nią wyznaniu – Zjednoczeniu Rodzimowierców Ukrainy – pisała: „Ukraińska Rodzima Wiara to wysoce patriotyczne wyznanie, które opiera się na autentycznych duchowych podstawach własnego etnosu. Główne hasło ukraińskich rodzimowierców: „Ukraina – Ziemia Rodzima,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ta wyjątkowa Hałyna Łozko

Z przedmowy do książki: Łozko Hałyna Serhijiwna: biobibliogr. indeks / opracowanie i bibliografia H. S. Łozko i D. P. Pyłypczuka; red. nauk. D. P. Pyłypczuk; Ukraińska Akademia Duchowa Rodnowierów. – Mikołajów: Ilion, 2022. – 144 s. Na 70-lecie H. S. Łozko.Dmytro PYŁYP CZUK, pisarz, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, laureat Ogólnoukraińskiej nagrody imienia Borysa HrinczenkiRzucając okiem z nieba na panoramę ukraińskiej filozofii, ukraińskiej etnologii, ukraińskiego religioznawstwa, od razu zauważa się unikalną renesansową postać Hałyny Łozko i realną skalę jej twórczych zainteresowań oraz działań. Ten, kto po raz pierwszy będzie odkrywał dla siebie świat tej filozofki, zwróci uwagę, po pierwsze, na wszechogarniającą (powiedziałbym: encyklopedyczną) informatywność każdej adnotacji do którejkolwiek z jej książek oraz każdego spisu treści do nich, a po drugie, na konsekwentne dążenie jej tekstów do wszechobejmującego, encyklopedycznego stylu wykładu.Kompleks wydanych przez Hałynę Serhijiwnę książek oraz opublikowanych artykułów i referatów w zdumiewająco spójny sposób przekazuje paradygmat jej zainteresowań naukowych, które obejmują filozofię, religioznawstwo, etnologię, onomastykę, terminologię religioznawstwa, kulturoznawstwo, prawoznawstwo, nacyjoznawstwo, politologię, historię i, wreszcie, encyklopedystykę oraz filozofię nauki. Ten biobibliograficzny indeks poświęcony jest 70-leciu wybitnej uczonej, etnolożki, filozofki, religioznawczyni, publicystki, działaczki religijnej, doktor nauk filozoficznych, profesor, rektor Ukraińskiej Akademii Duchowej Rodnowierów Hałyny Serhijiwny Łozko.Do nauki weszła jako ukrainoznawczyni. Zagłębiwszy się w otchłanie światowego religioznawstwa porównawczego, zdobyła renomę uczonej, która przemyśliwuje przedmioty swoich badań już nie tylko na poziomie narodowym, ale i światowym. Jednak globalne widzenie procesów religijnych nigdy nie przesłania naszej filozofce obrazu odpowiednich procesów w rodzimym społeczeństwie i państwie. Niepokoi ją przede wszystkim odukrainienie Ukrainy w sferach zarówno religii, jak i kultury: “Wraz z utratą własnej autentycznej kultury istnieje dziś znaczne ryzyko utraty narodowego oblicza współczesnej Ukrainy i wciągnięcia jej w międzycywilizacyjne konflikty. Czy może nasz ekonomicznie słaby, politycznie niestabilny i duchowo podzielony kraj przeciwstawić się globalnym wyzwaniom współczesnego świata?”. Monografia “Koło Swaroże” (2004) – to opowieść Hałyny Łozko nie tylko o pogańskim, przedchrześcijańskim kalendarzu Ukraińców, ale i ogólnie o ich wierze etnicznej. Gęstość pisma i informacji, siła samego ducha naszych Przodków w tej książce jest niewiarygodna. Nic dziwnego, że uznawszy publicystyczny dar autorki, który objawiła w książkach “Ukraińskie pogaństwo”, “Ukraińskie ludoznawstwo”, “Etnologia Ukrainy” – Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy jeszcze przed wyjściem “Koła Swarożego” przyjął ją w swoje szeregi (2003). W 2018 roku pisarkę nagrodzono “Honorowym Wyróżnieniem” NZPU, a ogólnie żadnej innej ogólnoukraińskiej, a zwłaszcza państwowej nagrody Hałyna Łozko (najwyższa wołchwini Zoresława) przez 30 lat Niepodległości Ukrainy nie dostąpiła. Bo 1) Hałyna Łozko – to nie tylko wybitna naukowczyni, ale i wybitna działaczka religijna, 2) bo taką mamy “wolność religijną”. Siedem (formalnie – 5) wydań monografii Hałyny Łozko “Ukraińskie ludoznawstwo” (ostatnie datowane na 2014 rok) opowiada o pochodzeniu Ukraińców, ich duchowej kulturze, gospodarce, bycie, rodzinie. Procesy etnogenetyczne autorka według chronologii dzieli na cztery epoki: trypolską, aryjską, kimmeryjsko-scyto-sarmacką, słowiańską. Czytelnik odnotuje dla siebie niewiarygodne napięcie wykładu, z którym błyskotliwie radzi sobie Hałyna Łozko, podpierając, na przykład, tezę o bezpośrednim związku Ukraińców z kulturą trypolską wynikami badań genetyków o tym, że “55% ludności Ukrainy w linii matczynej pochodzi od Trypolan”. Książka Hałyny Serhijiwny “Przebudzona Eneja” (2006) opowiada o odrodzeniu autentycznych religii pogańskich w wielu krajach Europy. Odpowiadając na pytanie, “Jak i po co napisana jest ta książka”, ukraińska badaczka religii etnicznych Europy nie tylko podaje szeroką panoramę przebudzonej Enei, czyli Europy, ale i szczerze przyznaje, że “ja sama, bez przesady, od 1990 roku jestem aktywnym uczestnikiem Odrodzenia Rodzimej Wiary na Ukrainie i inicjatorem jej oficjalnego konfesyjnego sformalizowania w ramach ukraińskich i międzynarodowych praw o wolności sumienia i wyznań”. Swoim kursem wykładów „Etnopaństwowość” (wydanym w 2012 r.) Hałyna Łozko wniosła swój wkład w ukraińskie prawo państwowe oraz w ukraińską politologię. Niezależność myślenia Hałyny Łozko jako filozofki mógłbym zilustrować dwiema jej oracjami przed przyszłymi magistrami prawoznawstwa, którzy słuchali jej kursu etnopaństwowości w najbardziej autorytatywnym uniwersytecie kraju: a) „..pluralizm poglądów we współczesnej nauce ma jedynie formalne znaczenie i jest takim samym pseudodemokratycznym hasłem, jak „wolność sumienia”, „równość”, „braterstwo wszystkich narodów” oraz inne międzynarodowe ideologemy” oraz b) „Jasno zdaję sobie sprawę: nie wszystkie radykalne myśli, które upubliczniam, będą jednakowo odebrane przez ogół społeczeństwa. Lecz ja dla siebie dawno już postanowiłam ani nie woalować, ani nie łagodzić istoty zjawisk, które niszczą fundamenty ukraińskiej państwowości. Całkowicie zgadzam się z myślą I. Kanta, wyrażoną ponad 200 lat temu, że współczesna edukacja najczęściej daje powierzchowną wiedzę o zjawiskach, unikając przenikania w istotę samych zjawisk”. Dlatego wszystkie utwory, prace naukowe, kursy wykładów profesor H. S. Łozko dążą do przenikania w głąb, w samą istotę zjawisk i procesów oraz ich związków przyczynowo-skutkowych, które bada i konsekwentnie wykłada. Głęboka erudycja Łozko, jej doświadczenie w pracy encyklopedycznej całkowicie logicznie determinują tę łatwość, z jaką realizuje multidyscyplinarne podejście w badaniu najtrudniejszych problemów etnologii i religioznawstwa. Przypomnę o jej aktywnym udziale w wielu projektach encyklopedycznych. W jej monografiach i artykułach znajduje się niemało fragmentów tekstu w rodzaju słowników. Na przykład w „Kole Swaroga” (2004) podaje „Krótki słownik sanskryckich pojęć religijno-filozoficznych” (s. 21–25), w „Bogach i narodach...” (2015) – „Krótki słownik etruskich Bogów” (s. 326–327), „Krótki słownik rzymskich Bogów” (s. 331–334), „Krótki słownik Bogów i Bogiń Hellenów” (s. 276–280), „Słowniczek głównych egipskich Bogów” (s. 243–244), wykaz sanskar [sakramentów] w społeczeństwie aryjskim (s. 201–204), krótki słownik teologiczny wedyzmu (s. 192–199). We wszystkich ośmiu wydaniach Księgi Welesa we własnym przekładzie H. Łozko podaje ułożony przez siebie „Słownik Księgi Welesa” „na 8,5 tys. słów” (choć tutaj zamiast terminu „słowo” warto byłoby mówić o formach słownych, zatem liczba słów hasłowych, podana w adnotacji, będzie mniejsza). W 5. numerze czasopisma „Swaroh” (1997) – „Słownik wedyjskich Bogów, którzy mają analogi w Ukraińskiej wierze”; w 26. numerze (2021) – słowniczki „Teonimia i terminologia teologiczna Księgi Welesa” oraz „Scytyjski imiennik” („Scytyjsko-skołockie teonimy i antroponimy”). W słowniku „Rodzime imiona” (Tarnopol: Mandriweć, 2011) Hałyna Łozko zebrała około czterech tysięcy „słowiańskich historycznych i mitologicznych imion, które stanowiły rodzimy imiennik (słownik imion) naszych Przodków”. Hałyna Łozko uważa: „Istnieje pilna potrzeba państwowego uświadomienia i konstatacji faktu totalnej światowej wojny informacyjnej oraz wypracowania własnej samoobronnej filozofii antyglobalizmu, w której czołowe miejsce zajmą naukowe opracowania rodzimej wiary i ideologii dla zachowania narodu (programy nauki higieny etnicznej, których głównym celem jest nauczenie rozpoznawania obrazów rodzimego genotypu, etnokulturowego archetypu, rodzimej mentalności oraz niedopuszczenie obcej ingerencji w autochtoniczną kulturę duchową)”. Filozoficzne, polityczne i etnopaństwowe widzenie przez Hałynę Łozko globalizmu i antyglobalizmu jest całkowicie określone i zrozumiałe: światowe religie dawno były i pozostają instrumentem bezza- Hałyna Łozko wśród delegatów I Światowego Kongresu Religii Etnicznych. Wilno, Litwa, 1998 r. Wystąpienie Hałyny Łozko na wieczorze z okazji 1005-lecia Wołodymyra Szayana. Lwów, 2008 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

„Rodzima Wiara, Rodzima Religia”. Dziś jest jasne, że religie etniczne mogą być odrodzone jedynie przez przedstawicieli własnego etnosu, ponieważ światowe struktury, dążące do unifikacji religijnej, nie są zainteresowane odrodzeniem wartości etnicznych”. W książce poświęconej europejskiemu renesansowi etnoreligijnemu („Przebudzona Eneja”, 2006) autorka całkiem logicznie poświęciła jedną trzecią tekstu badaniu i odnowieniu religii etnicznej Ukrainy. „Współczesne odrodzenie Wiary Przodków jest zjawiskiem naturalnym i musi zająć należne miejsce w kontekście europejskiego odrodzenia jako proces etnicyzacji kultury, ekologizacji myślenia i zachowania, co w całości jest drogą do przetrwania ludzkości”. Rzeczywiście, odnowienie niegdyś całościowego, a obecnie skrajnie zrujnowanego systemu światopoglądu, rodzimego odczuwania świata i rozumienia Boga – to sprawa nie amatorów, nie fantastów, a przede wszystkim naukowców. I gdyby istniało świadome rozumienie wartości tej idei na szczeblu państwowym, na przykład ze strony Ministerstwa Kultury oraz innych instytucji państwowych (w tym naukowych), to nie mielibyśmy problemów z odrodzeniem rodzimej kultury duchowej. Jednak struktury państwowe na Ukrainie po uszy ugrzęzły w chrześcijańskim paradygmacie duchowości i modalność nowego [niezaangażowanego] myślenia jeszcze się przed nimi nie otworzyła. Hałyna Łozko zaznacza: „Powrót do tradycyjnej wiary – to oznaka nowego światopoglądu. Obecnie wszystkie narody powracają do naturalnego istnienia na Ziemi. W 1998 r. utworzono Światowy Kongres Religii Etnicznych. Zrozumiawszy, jakimi mogą być skutki bezwarunkowego konsumpcyjnego stosunku do bogactw naturalnych, ludzkość zaczyna rozumieć głęboki sens wierzeń swoich Przodków, skierowanych na harmonizację duszy i ciała, człowieka i kosmosu”. W jednej ze swoich najgłębszych monografii „Bogowie i narody..” (2015). Jedno z centralnych miejsc w programie i procesie odrodzenia Rodzimej Wiary Przodków Hałyna Łozko przypisuje myśli i spuściźnie twórczej takiego niezaprzeczalnego autorytetu duchowego, jak profesor Wołodymyr Szajan (1908–1974), literaturoznawca, sanskrytolog, etnolog i etnofilozof, założyciel „Zakonu Boga Słońca” (1943). To właśnie Hałyna Łozko zadbała o to, by uczynić dostępną dla macierzystej Ukrainy spuściznę twórczą i duchową wyjątkowego filozofa i religioznawcy Wołodymyra Szajana: na 110. rocznicę urodzin Nauczyciela ukraińskich rodzimowierców wydała dwutomowe dzieło jego utworów, a także poważną monografię o jego pracy nad odnowieniem ukraińskiej religii etnicznej – „Zakon Boga Słońca: historia i metafizyka”. Monografia H. Łozko „Zakon Boga Słońca” stała się potężną akcją przedstawienia Ukrainie i światu wielkiej postaci inspiratora rodzimowierców – Wołodymyra Szajana. Autorka monografii mówi: „Pisze się ta praca na przyszłość, bo, jak już wiemy, czasy prześladowań filozofii zazwyczaj mijają – i społeczeństwo znów, odradzając się, zwraca się do swojej spuścizny duchowej”. Etnofilozofię tworzą jedynie przedstawiciele konkretnego etnosu w ciągu długiego okresu jego życia jako samodzielnej wspólnoty etnonarodowej”. Zdaniem autorki, etnofilozofia Ukraińców zrodziła się jeszcze w czasach przedchrześcijańskich, przynajmniej wypracowane już były wszystkie główne kategorie etniczne, takie jak światopogląd, idee, tradycje, aksjologia, etyka i estetyka ludowa, logika ludowa, archetypy myślenia itd., aż do współczesnego rozumienia metafizycznej kategorii Ducha narodu. Polemizując z oponentami, którzy nie uznają oryginalności WK, swoją osobistą pozycję wobec autentyczności tej książki Hałyna Łozko wyraziła w „Zaczynie do wołchownika” w ten sposób: „Księga Welesa odkrywa tak głębokie prawdy wiary pogańskiej naszych Przodków, podaje tak ponadczasowe informacje, że współczesnemu autorowi z taką wiedzą korzystniej byłoby zostać znanym naukowcem, niż nieznanym fałszerzem”. „Zmartwychwstać może jedynie naród, który ma tradycję”. Zacytowawszy ten aforyzm Dmytra Doncowa, Hałyna Łozko w swojej książce „Bogowie i narody..” zaznacza: „Każdym imperiom opłaca się niszczyć tradycje zniewolonych narodów. My w ciągu kilku stuleci stajemy się świadkami niekończących się deicydów, etnocydów, ludobójstw, lingwocydów oraz innych „oczyszczeń terytoriów” z „niepotrzebnych” agresorowi ludzi .. zrozumieć istotę tego, jak z heroicznego narodu zrobiono „niewolników Bożych”, mogą jedynie ci potomkowie sławnych pradziadów, którzy poprzez pamięć genetyczną są zdolni pojąć cały tragizm współczesnej sytuacji”. Rodzima wiara, jej zdaniem, nie jest „neopogaństwem”, bo ten termin zawiera jedynie oznakę czasu (współczesność), ale nie obejmuje samej istoty Rodzimej wiary, jako tradycyjnej, a więc starej wiary przodków. Przez niezrozumienie tego powstaje dyskryminacja terminologiczna. Pozycja Hałyny Łozko jest zasadniczo niekoniunkturalna: „Zwracam uwagę religioznawców: przez 30 lat badania i odrodzenia rodzimej wiary na Ukrainie żaden z uznanych naukowców-religioznawców nie postawił sobie za cel pomóc rodzimowiercom w naukowym odnowieniu rodzimej tradycji duchowo-religijnej. Maksimum, na co zdobyli się religioznawcy, to badanie żywiołowych ruchów pogańskich”. Hałyna Łozko, jako zwolenniczka rodzimej (etnicznej, ukraińskiej) wiary, ma ducha i odwagę płynąć pod prąd kosmopolitycznego, globalistycznego nurtu. Każdej książce H. S. Łozko przeciwstawiają się na Ukrainie dziesiątki, a nawet setki innych dzieł religioznawczych, napisanych zgodnie z panującym trendem. Wołchwinia Zoresława mogłaby dziś wiele opowiedzieć o prawdziwej cenie tej „tolerancji”, o której lubią rozprawiać urzędnicy państwowi, rzecznicy religii światowych i zaangażowani przez nich religioznawcy. Wolność religii na Ukrainie jest dla kogo tylko chcesz, tylko nie dla wyznania etnicznych rodzimowierców. Kiedyś Wołodymyr Szajan zauważył, że „bez państwa nie będzie naszej Świątyni w Kijowie”. Ale paradoks polega na tym, że już trzy dziesięciolecia państwo Ukraina istnieje, a świątyni rodzimej wiary nie ma nie tylko w Kijowie, ale i w żadnym z regionów. Przypomnijmy: a) konflikt wokół Cerkwi Dziesięcinnej, kiedy państwo stanęło nie po stronie rodzimowierców, a po stronie cerkwi patriarchatu moskiewskiego na Ukrainie; b) historię ze Światowidem (który rzekomo „przeszkadzał” hotelowi Hyatt Regency, a później – wizycie rosyjskiego patriarchy Cyryla); c) historię z wydzieleniem ziemi pod Świątynię Rodzimej Wiary… (listę tę można by kontynuować). Hałyna Łozko dobrze wie, kto i co przeszkadza w utwierdzeniu Rodzimej Wiary na ukraińskiej ziemi: jakkolwiek by nie wykręcali się wrogowie wolności religijnej, kluczową rolę odgrywają tu fanatyzm religijny i nihilizm prawny słabo lub dobrze zamaskowanych globalistów, którzy mocno wmontowali się w politykę państwową i religijną na Ukrainie. Dlatego, mówiąc o potrzebie „skalnej rewizji ustawodawstwa o wolności sumienia i wyznań”, H. Łozko proponuje „odnaleźć nowe sposoby przezwyciężenia lub zapobiegania zjawiskom fanatyzmu religijnego i dyskryminacji ze względu na wyznanie”; oczywista jest też „pilna potrzeba wsparcia państwowego dla autochtonicznej konfesji etnoreligijnej, jak to już istnieje w innych państwach europejskich”, uważa Wołchwinia Rodzimej Wiary Ukraińców. Książki Łozko w księgozbiorach świata. Aby wyjaśnić, na ile prace Hałyny Łozko są znane na świecie, wybiórczo zbadałem katalogi elektroniczne ponad pół setki bardzo autorytatywnych bibliotek na różnych kontynentach. Okazało się, że najpoważniejsze księgozbiory pla- Rodnowiercy Słowenii, Czech, Polski z Halyną Łozko. Kijów, Wyspa Peruna, 2017 r. kraju. Liczne apele do władz centralnych i regionalnych okazały się bezskuteczne. Jako jeden z dowodów wspomnę choćby opublikowany przez Halynę Łozko (Wołchwynię Zoresławę) List otwarty do Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki 12 lipca 2005 r. (w sprawie przyznania działki pod budowę Świątyni Rodzimych Bogów) (zob.: Nasza sprawa. – 2005. – Kwiecień. – Nr 4; Biuletyn informacyjny. – 2005. – 1 wrzes. – Nr 30. – S. 8). To znaczy, że spośród 93 obecnych wyznań religijnych na Ukrainie wszystkie mają prawo posiadać jakieś swoje świątynie, oprócz rodnowierców (to, najwyraźniej, zdaniem Władców – Ojców Narodu, ma go „wzmacniać”, i tylko Zjednoczenie Rodnowierców Ukrainy, które istnieje od 1995 r., już ponad ćwierć wieku nijak nie wpisuje się w tę „trendotendencję”). net mają bardzo niezłe kolekcje książek ukraińskiej badaczki etnologii i religioznawstwa etnicznego. Na przykład, wybory jej książek w kolekcjach bibliotek liderów światowego rankingu uniwersyteckiego – Uniwersytetu Harvarda, Columbii i Princeton – praktycznie nie ustępują największej książnicy Ukrainy – Narodowej Bibliotece Ukrainy im. W. I. Wernadskiego (każda z nich ma w swoich zbiorach po 13–15 tytułów książek naszej autorki). Biblioteka Brytyjska i Narodowa Biblioteka Białorusi mają po 9 tytułów książek Halyny Serhijiwny, Biblioteka Kongresu – 8, Nowojorska Biblioteka Publiczna – 7, w bibliotekach Uniwersytetu Stanforda – 8 tytułów, Toronto – 6, Yale – 5, tyle samo – w Bibliotece Państwowej w Berlinie, po 4 – w Bibliotece Narodowej Polski oraz w bibliotece Uniwersytetu w Chicago. Jednak mój rajd wykrył także słabości w rozpowszechnianiu książek Łozko w wiodących bibliotekach krajów świata. Powiedzmy, mimo że książka „Przebudzona Eneja” (2006) rozpatruje głównie europejski aspekt odrodzenia religii etnicznych, wykryłem tę książkę tylko w katalogach elektronicznych wybranych bibliotek USA, podczas gdy w żadnej z monitorowanych europejskich księgozbiorów tej książki nie ma, jakkolwiek dziwnie by to nie brzmiało. W żadnej z badanych bibliotek świata nie zauważyłem monografii naszej autorki „Europejski renesans etnoreligijny: źródła, istota, perspektywy (na materiale odrodzenia etnoreligii w krajach europejskich)” (K.: Taki sprawi, 2006. – 424 s.), a jej gruntowną monografię „Bogowie i narody...” (2015) ma w swojej kolekcji tylko Narodowa Biblioteka Białorusi. Co więcej, w 60% monitorowanych bibliotek (narodowe: NB Włoch, Hiszpanii, Węgier, Bułgarii, Serbii, Litwy, Rosji (RBN w Petersburgu), Indii, Japonii, Austriacka i Słowacka narodowe, Biblioteki Królewskie Niderlandów, Belgii, Szwecji) oraz uniwersyteckie: Oksfordzkiego, Paryskiego (Sorbona), Wiedeńskiego, Humboldta w Berlinie, Zuryskiego, Sztokholmskiego, Praskiego, Bukareszteńskiego, Belgradzkiego, Bratysławskiego, Sofijskiego, Wileńskiego, Białoruskiego (Mińsk), Moskiewskiego, Petersburskiego uniwersytetów) nie wykryto żadnej książki Halyny Łozko. W kolekcjach niektórych bibliotek wykryto tylko po jednym tytule jej wydań. I wszystko to świadczy nie tylko o niegotowości bibliotek po tamtej stronie bibliotecznych granic do oceniania książek naszej autorki, ale także o pewnym niezrozumieniu przez ukraińskich promotorów krajowych wydawnictw etnologicznych i religioznawczych wartości dorobku autorskiego Łozko na dość szarym tle humanistyczno-książkowego rynku. Przewracając tysiące stron w dwóch dziesiątkach książek Halyny Serhijiwny, nie spotkałem ani jednego nieciekawego tekstu. Zafascynowany książkami i artykułami Łozko, nie mogę nie wspomnieć, szanowni państwo, że czas już nam zadbać także o systematyczne wydanie wielotomowego zbioru jej Dzieł (najadekwatniejszy byłby format 10-tomowy). Jedno z wydań swojej książki „Ukraińskie ludoznawstwo” Halyna Łozko kończy takimi słowami: „Ukraiński etnos obecnie tworzy własną alternatywę dla światowego globalizmu. A to jest możliwe tylko na podstawie sprawdzonych tysiącleciami wartości etnicznych. Zatem i ta książka niech będzie moim skromnym wkładem w przyszłość rodzimego ukraińskiego narodu”. Dziesiątki lat pracy Halyny Serhijiwny na rzecz Ukraińskiego Odrodzenia, w tym także w sferze duchowej, przekonały ją o tym, że „Ukraińcy na swojej ziemi zapanują wtedy, gdy powrócą do Rodzimej Wiary swoich Przodków”. Duchowy lider nie obiecuje manny z nieba i nie rozdaje naśladowcom cukierków w błyszczących papierkach. On wskazuje Drogę do Wolności. Jeśli chcecie – także do wolności religii. Spotkanie z żołnierzami-obrońcami Ukrainy, katedra historii Czarnomorskiego Uniwersytetu Narodowego im. Petra Mohyły. Mikołajów, 2017 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ludźmi utalentowanymi, twórczymi i dowcipnymi. Ich język jest żywy, żartobliwy, bogaty w porównania, ludowo obrazowy i celny. Poezja języka ludowego w wierszach wciela się w pełni. Utwór jest żywo opowiadany, szybko przyswajany i niemal od razu zapamiętywany. To ostatnie jest szczególnie ważne dla popularyzacji: jeden usłyszał i drugiemu przekazał. U podstaw wiersza ludowego leży realne wydarzenie, konkretny człowiek, co również jest ważne dla odbioru. Z jednej strony są oni w nim utrwalani, a z drugiej wytykane są wady, wyśmiewane przywary, potępiane działania, czyny, jednak człowiek nie jest poniżany. Fabuła rozwija się w żywych tonach, żartobliwych zwrotach. Ważne wydarzenie często naświetlane jest w śmiesznych rysach. Zatem dla większości wierszy charakterystyczna jest właściwie ludowa maniera, niezależnie od tego, czy będzie to utwór duży pod względem rozmiaru, czy na kilka wersów – cztery, a nawet dwa. Nawet pewna niedoskonałość wiersza jest przez słuchaczy wybaczana (z czasem zostanie naprawiona), ponieważ najważniejszy jest upoetyzowany fakt. Pisząc o twórczej konkretności ludowej beletrystyki, a to bez wątpienia dotyczy także wierszy ludowych, Iwan Franko zauważa właśnie takie podejście tematyczne: „tematy zawsze brane są z rzeczywistego życia, mają bohaterów rzeczywistych, znanych z imienia, czasem jeszcze żyjących ludzi, ale sposób opowiadania, traktowania materiału... pokazuje nam, że są to już utwory jeśli nie świadomego artyzmu, to bardzo subtelnie rozwiniętego instynktu artystycznego”. (Iwan Franko. – K.: T. 37. – S. 11. Bel parlar gentile (Wyszukana wymowa). Autorstwo, sława dla twórców ludowych nie są najważniejsze. Największą pociechą dla nich jest to, że coś stworzyli i puścili między ludzi. To wszystko, kiedy słyszą, jak opowiadają ich utwór, śmieją się i chwalą owego nieznanego, który tak zgrabnie stworzył. Żownyńcy (Lewobrzeżna Czerkaszczyzna) w latach 70. XX wieku szczycili się swoją „Eneidą”, jak nazywali „List z tamtego świata”. Wiersz ma dwa warianty i został zapisany przez Wadyma Mycyka (1970) oraz Witalija Ratuszniaka (1971) podczas ekspedycji etnograficznej do wsi Lewobrzeżnego Naddnieprza, które zostały przesiedlone znad Dniepru w step podczas budowy Zbiornika Czerkaskiego. Został ułożony pod koniec lat 60. XX wieku. Autora nie udało się ustalić – najwyraźniej uważał, że lepiej być nieznanym. Ludzie przebąkiwali, że mógł go napisać Iwan Prokopowycz Łewoczko. W obu wariantach opowiada się o życiu zmarłych żownyńców na tamtym świecie. Różnią się one pod względem kunsztu. Zapis

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Wiersze ludowe

Wadym MYCYK, etnograf, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Iwan Franko W twórczości ukraińskiego ludu dawniejszych czasów w odniesieniu do wierszy odnotowano dwie nazwy – „wirsza” oraz „pisń”. Przy czym, jak pisał akademik Ahatanheł Krymski, – „wirsza u nas rodzaju żeńskiego”. Pieśni, jako utwory czysto literackie, znane są w XVI–XVIII wiekach. Te, w których mowa o sprawach życiowych, nazywane są „Pieśń świecka”, a ich tematyka obejmuje sprawy od „światowych” po „niepotrzebne”. A jeszcze rozpowszechniły się wiersze-oracje (pochwalne, wielbiące), wiersze-trawestacje (przerobione) w tonie humorystyczno-burleskowym. Przekazywano je z ust do ust, czytano, opowiadano, napełniając życie duchową treścią. Te utwory, zapisane w różnych zbiorach, stały się dorobkiem literatury, folklorystyki i historii. Wśród ludzi wyróżniali się twórcy nie tylko z talentem literackim, ale i narracyjnym. Ludowi żartownisie potrafili nie tylko ułożyć wiersz, ale i wygłosić orację, zaimprowizować intermedium-komedię, odegrać w ładzie i składzie pogawędkę. Wiersze czytano przy tłumach – na jarmarkach, przyjęciach, świętach, zabawach, nawet weselach. Ich nosicielami i recytatorami byli studenci, wędrowni diacy – mirkacze, bakałarze, piworezy, kozacy, kancelaryści, w ogóle ludzie piśmienni. Opowiadaczy szanowano na równi ze śpiewakami, obdarowywano, a tych zręcznych i dziwacznych – nawet hojnie. W wielu wierszach kładziono nacisk na jedzenie, żeby „dawali błogosławieństwo z tego prosiaka, którego w zeszłym roku zarżnęli”. Albo też o wszystkim naraz mówiono: „Dajcie wody, bo tak chce mi się jeść, że nie mam gdzie przenocować”. Znane już od XVI w. ludowe wiersze miały nie tylko kilka strof, ale były dość duże rozmiarami, a do tego popularne i ludzie mieli czas oraz cierpliwość, by je wysłuchać. Tak, „wiersz świąteczny, bożonarodzeniowy” z Bohdaniwki na Podolu „ma teraz 51 wersetów”, a taki sam z zapisów Maksymowycza – aż 64 (s. 109). Wiersze z krainy Szewczenki po raz pierwszy opublikował akademik Ahatanheł Krymski w zbiorze „Zwenyhorodszczyna. Ojczyzna Szewczenki z punktu widzenia etnograficznego i dialektologicznego”. W nim poświęcił wierszom cały rozdział i podał je w zapisach Serhija Jefremowa, Oł. Panasewycza. W notce wstępnej A. Krymski pisze: „Niezły jej tekst zapisał w 1897 roku Oł. Panasewycz w swojej wsi Husakowej. Dlatego że ten zapis nie bardzo odbiega swoim tekstem od znanych nam tekstów XVIII–XIX w., można sądzić, że on u nas przechodził z pokolenia nie przez samo tylko ustne przekazywanie, a być może nawet był zapisywany”. Wydrukowano dwa przykłady: ze zbioru Biełozerskiego z Czernihowszczyzny oraz z Husakowej (Zwenyhorodszczyna). Cenne przykłady wziął z rękopiśmiennego zbioru z końca XVIII w. A. Krymski otrzymał go w 1895 r. od Isaka Kułynycza ze Smilczynci, który przeszedł mu od ojca. Wiersz na pogrzeb – upamiętnienie zmarłych – A. Krymskiemu zapisał w 1902 roku 50-letni chłop z Czyżiwki w powiecie zwenyhorodzkim, Spyrydon Kyryłenko. Zmiany społeczne odbijały się w wierszowaniu. Szczególnie obrywało się władzy bolszewickiej, która okrutnie rozprawiała się z Ukraińcami. Ludzie na własnej skórze to odczuwali i od razu reagowali trafnymi utworami. Zazwyczaj były to pewne przeróbki znanych pieśni lub wierszy. Niemało powstało utworów na wzór „Szcze ne wmerła Ukrajina”, „Internacjonał”. Na wzór „Internacjonału” stworzono wiersz w Medwynie, który przeciwstawiał się moskiewsko-bolszewickiej ekspansji. W nim realnie odtworzono walkę w swojej okolicy: Powstańcie Medwyn i Isajky, Pójdziemy wojną na Bohusław... W utworach odbijały się skutki tych zmian, które zachodziły przy narzucaniu przez moskiewski bolszewizm swojej władzy. Szereg z nich odtwarza tragedię głodu i represji bolszewickiego reżimu. Śmierć zrównuje i oddanego władzy, i niepokornego. Wiersze są krótkie, ale fabularnie zakończone. Takimi tworzono je również z ostrożności. Krótki wiersz szybko powiesz i zły człowiek nie zdąży podsłuchać. Są uniwersalne, bo można je było i opowiadać, i śpiewać. Wiersze miały zazwyczaj cztery wersy. Szczególnie trafne były dwuwiersze. Te ostatnie przytaczamy: Ja do SOZu nie pójdę, Bo ja znam tę biedę. W nich, jak widzimy, odkryto całą antynarodową politykę przywódców nowożytnego rosyjskiego imperium-eseserii – Związek Radziecki, całej Wszechzwiązkowej Kompartii (bolszewików) z jej ideologami i praktykami. Oprócz tego, przez niekończącą się pracę, potem przez zalew radia i telewizji, ludziom brakowało czasu na układanie i słuchanie długich wierszy. Dlatego zaczęły rozpowszechniać się utwory małych form. Były one też bezpieczniejsze przy opowiadaniu. Dwuwiersze łatwo poddają się skandowaniu i porywają setki ludzi podczas masowych wydarzeń. Zaczęto ich szeroko używać na meczach piłkarskich od drugiej połowy lat 60., zwłaszcza podczas spotkań z moskiewskimi drużynami. Nie oddamy Buriaka Za całą drużynę „Spartaka”. Takie wiersze stały się masowe podczas zrywu narodowego jesienią 2004 roku, wywołanego fałszerstwami podczas wyborów Prezydenta Ukrainy, które „pomalowano” w pomarańczową rewolucję. Ostre wiersze stawały się skutecznym środkiem walki przeciwko władzy, fałszerzom wyborów. Pisano je na plakatach, ścianach, płotach, przekazywano telefonami komórkowymi, wypuszczano do Internetu, skandowano na ulicach, na wzór tego oto: Zeka na prycze A my pójdziemy na pary. Teraz, dzięki rozpowszechnieniu elektronicznych środków łączności, wiersze małych form od razu reagują na ważne wydarzenie i natychmiast oblatują niemal cały kraj. Podczas wojny gazowej 2009 roku, którą ogłosili rosyjscy państwowcy przez „Gazprom”, przez telefony komórkowe ukraińscy optymiści błyskawicznie zareagowali krótkim, jak błysk pioruna, wierszem: W d... i widzieliśmy „Gazprom” – Pozdrawiamy z Bożym Narodzeniem! Jest niemało wierszy, które są rozpowszechnione między ludźmi w tej czy innej miejscowości, a autorzy ich są znani. Choć żyją one już poza wolą autora. Fragmenty wierszy Chotomy Duczenki ze wsi Wysznopil na Humańszczyźnie (obecnie rejon talniwski) częściowo jeszcze zachowały się w pamięci ludzi, choć stworzone zostały jeszcze na początku XX w. W formie ustnej przekazywano je przez kilka dziesięcioleci. Wiadomo, że zapisy wierszy z ust Xt. Duczenki w okresie porewolucyjnym robił Mykoła Kmitewycz, a w 1936 r. – student instytutu dziennikarstwa Fedir Mycyk, ale nie dotarły one do nas. Z późniejszych zapisów widać, że „twórczość Chotomy Duczenki miała ostry satyryczny charakter: wyobcowywał złodziei, chuliganów, wiejskich bogaczy, ostro i dowcipnie wyśmiewał ich zachowanie, czasem biorąc dla swoich utworów formę kolędy (np. „Oj, widzi Bóg, widzi Stwórca...”). W ogóle twórczość Chotomy Duczenki – to odzwierciedlenie mniej lub bardziej ważnych wydarzeń na wsi w okresie przedpaździernikowym” (M. Mycyk, gazeta zakładowa „Wpered”, 1962 r.). Jego twórczość zapisywali Myrosław i Wadym Mycykowie. Przykłady jej opublikowano w zbiorze „Wyszne pole. Twórczość jednej wsi” (2005). We wsi Żownyne w rejonie czornobajewskim żył żartobliwy człowiek Ładymyr Pawłowycz Stowbyr (ur. 1902), albo, jak go wszyscy nazywali, – dziad Ładymyr. Na wszelkich okazjach odgrywał żartobliwe scenki, opowiadał zabawne historyjki, wiersze. Nawet jakieś słowo, powiedziane z pewną intonacją i grymasem, wywoływało u ludzi śmiech. Wiersze, które czytał, nagrałem na magnetofon w maju 1970 r. Prześmiewca opowiadał, że często wołali go na zabawy, aby rozbawiał lud: „Ja tam różności nagadałem, że od śmiechu aż boki zrywali. A ile już tych wierszy ponaopowiadałem, to i na wołowej skórze nie spisać. Wezmę jakąś książkę, odwrócę do góry nogami i czytam, jak to pop na molebnie. I skąd to się tylko brało! Teraz myślę, tak pożytku nie ma. I kupić nigdzie”. Życie człowieka skończyło się tragicznie. Na początku lat 80., w śnieżną zimę, gdzieś przepadł i nikt nie wiedział gdzie. Dopiero gdy śniegi zaczęły topnieć, znaleziono go zamarzniętego w pasie leśnym, dokąd poszedł po chrust na opał. Ostatni wers z przeczytanego przez niego wiersza jest do pewnego stopnia mistyczny: „Tylko śmierć straszna”. W Żownynem jeszcze w latach 70. żyła dawna tradycja opowiadania na weselach wierszy. Bezpośrednio na jednym z nich nagrałem wiersz „O pijaństwie” od Hanny Szportun (ur. 1892), przy czym raz go deklamowała, a drugi raz recytatywnie śpiewała. I choć przejęła go jeszcze w dzieciństwie od swojej mamy, ale okazało się, że to wiersz Jakiwa Szczohołiwa „Karczma”. Także na weselu wiersze opowiadał Hnat Horbenko (ur. 1895), z ust którego nagrywałem na magnetofon. To „Opowieść Hryćka Buławy”, wiersz, który, sądząc po tematyce i stylu, należy jeszcze do repertuaru wędrownych opowiadaczy XVIII w. Tradycja sztuki narracyjnej, zwłaszcza na weselach, czyli wśród tłumów, była długowieczna. O tym świadczą również zapisy znanego folklorysty Hnata Tanciury wierszy-gier, które w latach 30. zapisywał na weselach w swojej wsi Ziatkiwci na Podolu. Ludowi wierszopisarze są W 1971 roku uproszczony, być może dlatego, że nie wszystko udało się zapamiętać, dlatego też opowiedziano go zapisującemu na pół z językiem narracyjnym. Od kilku mieszkańców Zwinogródki udało mi się zapisać wiersze, których autorów nie znano, a po prostu je opowiadano. Tak, wiersze Wołodymyra Kuźmenki przeczytałem w zapisach córki Jarosławy – uczennicy szkoły w Zwinogródce. Dopiero po kilku latach dowiedziałem się, kto jest ich autorem. Z Kyryłem Mocarem pracowaliśmy razem. Jego wiersze współpracownicy przekazywali sobie nawzajem. Wiedzieli, kto je pisał, ale on do autorstwa się nie przyznawał. Proponowałem mu publikację w gazecie, ale odmawiał. Mówił, że ludzie je opowiadają i nie wiadomo, kto napisał, a kiedy wydrukują, to będzie tam widniało nazwisko i zapachnie kłopotami. Przypomniał mi się podobny przypadek z Chotomą Duczenką (wieś Wyszńopil w rejonie humańskim). Pan Proszynowski upoił go i nalegał, żeby ten napisał swoje wiersze. Chotoma, choć był piśmienny, powiedział, że nie umie pisać. Pan z gniewu powiedział: „Dobrze, że niepiśmienny, bo już dawno siedziałbyś w więzieniu”. Kyryło Mocar był człowiekiem oryginalnym. Niespieszny, nieobrotny, ale z bystrym spojrzeniem i przenikliwym umysłem. Każdą niesprawiedliwą sytuację przekształcał w dowcipny wiersz i konkretna osoba stawała się bohaterem jego humoreski. Gdyby nie wojna, talent mógłby w pełni się ujawnić. Mechanikowi lotniczemu na polach bitew nie było do poezji. Później przez wiele lat pracował w Zwinogrodzkim parku autobusowym jako inżynier, mechanik, dyspozytor. Wydarzenia, zwłaszcza niesprawiedliwe, wyśmiewał. A żeby wiersze nie sprowadziły na niego kłopotów, nie dawał ich nie tylko do druku, ale i nikomu nie pozwalał zapisywać. Tak one ustnie rozchodziły się między ludźmi. W tym samym parku autobusowym jako kierowca autobusu pracował Wiktor Senyk. Niewysoki wzrostem, ale żwawy w ruchach i mowie. Żarty z jego ust tylko się sypały. Na każde wydarzenie potrafił ułożyć krótki, ale trafny wiersz. Często występował z czytaniem humorystycznych wierszy. Czasami nie można było dojść: czy to jego wiersze, czy innego autora. Powiedział i jakby zapomniał, bo inna sytuacja już opanowywała jego twórczą wyobraźnię. To wyśmiał kierowników kopalni, to puścił między ludzi wierszyk o oszustwach rejonowego finansisty, to o jakimś innym wydarzeniu trafnie stworzył. Wołodymyr Kuźmenko urodził się w Zwinogródce w 1926 roku. Przed wojną 1941 roku pracował w odlewni żeliwa. Doświadczył niemieckiej katorgi. Po wyzwoleniu odsłużył w armii, gdzie układał wiersze o dowództwie, za co o mało nie trafił do obozu koncentracyjnego. Po demobilizacji wrócił do Zwinogródki i znów zaczął pracować w odlewni. Jego wiersze rozchodziły się między mieszkańcami Zwinogródki, przekazywane z ust do ust, jak wieści o pewnych wydarzeniach. Dla niego wielką przyjemnością było słyszeć, kiedy ludzie opowiadali jego wiersze. Dopiero 25 maja 1996 roku w czasopiśmie „Zwynohora” (redaktor-założyciel W. Mycyk) zostały one po raz pierwszy wydrukowane. Wiersze ludowe jako gatunek twórczości ukraińskiej stale funkcjonują i, niezależnie od wszelkich sytuacji społecznych, nieustannie się rozwijają. Dodają one do wspaniałego skarbca ducha ludowego twórczą siłę słowa, bystrość myśli, ostrego humoru i sprawiedliwą ocenę faktu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Światło niegasnącego magicznego kwiatu

Wołodymyr SENCOWSKI, m. Borzna. Była połowa września 1993 roku. Kilku autorów z Borzny otrzymało zaproszenie na prezentację zbioru literackiego „Na wzgórzach wieków”, wydanego z okazji 1000-lecia Nieżyna. To wydarzenie szczęśliwie zbiegło się z rocznicą wyzwolenia miasta od niemiecko-faszystowskich najeźdźców. Przypominam sobie niewielką, przytulną salę na pierwszym piętrze hotelu, miękkie światło południowego słońca, które ukośnie wpadało przez okna, zacienione rozłożystymi złotawymi liśćmi, przytłumione głosy mówców i tę szczególną, serdeczną atmosferę, która przywoływała wspomnienia o dalekiej studenckiej młodości. Wszak większość tych, których utwory trafiły do jubileuszowego almanachu, w różnych czasach studiowała w uczelni im. Gogola. Tak się złożyło, że po oficjalnej, że tak powiem, części nie pojechałem do domu, jak moi towarzysze, lecz zostałem na wieczór w mieście stu topoli, jak ochrzcili Nieżyn moi rówieśnicy-poeci z legitymacjami studenckimi. Przyczynił się do tego także mój dawny przyjaciel, redaktor zbioru, obecnie znany pisarz Anatolij Szkulipa. Właściwie nie tak często mnie, autorowi z prowincji, los łaskawie darował szczęście zobaczyć razem kwiat ukraińskiego pięknego pisarstwa. A zawitali do tysiącletniego miasta byli wychowankowie tutejszej uczelni Ołeksij Juszczenko, Łeonid Horłacz, Wołodymyr Mordań. Lecz najbardziej kolorową postacią wśród nich, największym autorytetem, przed którym chyliłem czoło od czasu, gdy przeczytałem „Jabłka z jesiennego sadu” oraz „W bocianiej wsi”, dla mnie bez wątpienia był Jewhen Hucało. Znalazło się dla mnie miejsce w hotelu. Zatroszczył się o to, nawiasem mówiąc, Jewhen Pyłypowycz. Wieczorem główna ulica miasta zapłonęła setkami żywych świateł: odbył się świąteczny pochód z pochodniami. Gdzieś w ogonie kolumny ustawiliśmy się i my, literaci. Stało się tak, że szedłem obok Jewhena Pyłypowycza. Niewysoki, w przytartej skórzanej kurtce, wcale nie przypominał „metra”. Rozgadaliśmy się. Okazało się, że mamy coś wspólnego: po pierwsze, chorobę oczu („Wyobraź sobie – wspomniał Jewhen Pyłypowycz – kiedy długo pracuję przy stole, to zdarza się, że na jakiś czas nagła ciemność przesłania wzrok…”), a jeszcze – pochodzenie: pradziadkowie moi i jego, okazuje się, byli czumakami… Taki zwrot rozmowy dodał mi śmiałości i zaproponowałem Mistrzowi jedną swoją – na trzy strony – rzecz prozatorską, której w czasach zastoju nikt nie odważał się drukować. – To dla mnie do bólu znana sytuacja – uśmiechnął się Jewhen Pyłypowycz. – Ja też nie raz cierpiałem… Charakterystycznym gestem poprawiając okulary, gdy procesja zatrzymała się przy parku, szybko przebiegł oczami maszynopis. – Cóż – powiedział – jej nie mogli wydrukować. Tylko, moim zdaniem, warto pomyśleć nad zakończeniem. Zróbcie je delikatniejszym i efektownym. Skorzystałem z rady i „Przypowieść o płonącym kwiecie” zadedykowałem swojemu duchowemu Nauczycielowi. Później w tej przypowieści zobaczyłem niegasnący odblask jego losu – losu wielkiego artysty słowa. Niełatwa była droga do literatury młodego Hucały, nawet rodzonego ojca długo nie uznawał syna jako pisarza. Oto ona, PRZYPOWIEŚĆ O PŁONĄCYM KWIECIE Jewhenowi Hucale. Pewien ogrodnik całe swoje życie uprawiał kwiaty. Długo i niestrudzenie pielęgnował taki kwiat, którego płatki płonęły prawdziwym płomieniem, nawet w nocy promieniowały tęczową poświatą. Ogrodnika bolało serce, że jego wieś coraz częściej omijają jaskółki, pustoszeją bocianie gniazda. Za odwieczną ciężką pracą ludzie nie zauważali, jak martwieje wieś, zamienia się w pustą pustynię. Nie zauważali, bo w codziennych kłopotach zgubili życiodajne gwiezdne marzenie. Ogrodnik chciał, żeby poświata płonącego kwiatu oświetliła ich zobojętniałe dusze, rozbudziła zapomnianą matczyną pieśń. Tę jedyną, najdroższą pieśń, która daruje ludziom skrzydlate marzenie, przywabia do ciepłych domostw świergoczące jaskółki, zwraca do rodzinnych gniazd dumne bociany. Współmieszkańcy z żalem kręcili głowami: – Ty lepiej wymódl u Boga, żeby ziemia była żyźniejsza, a lasy roiły się od zwierzyny. Nieufni, zawsze obciążeni pracą ludzie ostygli do wysokich porywów. Dziwnemu ogrodnikowi tak i nie udało się wyhodować płonącego kwiatu. Umierając, zostawił w spadku swoim synom starą chatę z przegniłym dachem i tuzin węzełków z nasionami. Pochowali ogrodnika, a starsi synowie zwyczajowo wzięli na swoje barki odwieczny ciężar trosk o chleb powszedni. I tylko najmłodszy Iwanko z drżeniem rozwiązał ciasne ojcowskie węzełki. Pewnego razu Iwanko pracował w ogrodzie, kiedy podszedł do niego siwy dziadek. Chłopak był zdumiony: długa dziadkowa broda świeciła wszystkimi barwami tęczy. Starzec spojrzał na drżące jeziorko złocistych płatków i zdziwiony zapytał: – Po co ci, synu, tyle kwiatów? Posiałbyś lepiej żyto, miałbyś kawałek chleba. – Dziadku, codzienna praca zgięła ludzi do ziemi i im nie w głowie dbać o własną duszę – powiedział Iwanko. – Ja chcę podarować kwiat, który by rozbudził pieśń... – Kwiat nadziei i wolności? – pyta – zapytał dziadek. – Wyhodować ją, oj, jak niełatwo. – Wiem – westchnął chłopak. – Ojciec już spłonął... Starzec uważnie spojrzał mu w oczy: – Cóż, podpowiem: weź gwiezdne nasiona. Iwanowi zaparło dech: – Gdzie? – Pewnie słyszałeś o Górze Wężowej. Mieszka w górze dobry czarodziej. On dogląda nieba. Przecież niebo to ten sam ogród. Tylko rodzi ono nie jabłka, a gwiazdy. One, jak wszelkie owoce, mają swój wiek. Jesienią czarodziej rozściela płachty z mgły i zbiera gwiazdy, niczym dojrzałe jabłka. Z nich wyłuskuje ziarna i chowa w złotym rogu. Kiedy słońce przedrze poszarzałe zaspy chmur, a promienie odwojują od zimy delikatny pierwiosnek, czarodziej znów wspina się na szczyt góry i zasiewa, niczym spragnioną ziemię, niebieską równinę. Tylko jeszcze nikt nie odważył się podejść do tej góry. – Dlaczego? – zapytał Iwanek. – Do góry może podejść tylko ten, czyje serce również zapłonie, niczym gwiazda. Inaczej góra spopieli. Chłopak przyłożył rękę do wzburzonej piersi: – Czuję, jak przenika je ogień. – Wtedy ruszaj. Tylko spiesz się, synu, bo dni twoich już niewiele... Po jakimś czasie Iwanek wrócił do wsi. – Ja otworzę wam oczy, ludzie! – szeptał poczerniałymi ustami. – Wam jeszcze uśmiechnie się los... Iwanek coś troskliwie zakopał pod chatą, nagle chwycił się za serce. Słona łza gwiazdką zerwała się z pociemniałego oka i skropiła spulchnioną grządkę. Bracia położyli nieboszczyka do trumny, a okazała się ona dziwnie lekka, jak chmura. Nikt nie przyszedł odprowadzić Iwanka w ostatnią drogę: wszyscy pracowali w polu. Za trumną smutno stąpał tylko siwy dziadek z długą brodą. Z czasem ludzie zapomnieli o Iwanku. Niepokój o jutrzejszy dzień przyćmił pamięć, zasłonił słońce. Ale pewnej jeszcze chłodnej nocy ludzie obudzili się od niezwykłego blasku, który różową falą otulił wieś. Przestraszeni, zrywali się z ciepłych łóżek i, niczym nocne motyle, pobiegli do światła. Pod naporem upadł lichy płot, a współmieszkańcy z wrażenia znieruchomieli. Była głęboka noc, a pod oknami chaty Iwanka, niczym wysokie gwiazdy, jaśniały dziwne kwiaty. Ludzie stali w milczeniu, a uzdrawiające ciepło płonących kwiatów sączyło się w ich wzburzone dusze, hojnie poiło, jak wiosenna powódź stepową studnię... Delikatny świt już podpalał skrzydła gasnącej nocy, z dźwięcznej dali usłyszano krzyk spóźnionych ptaków wędrownych, a rozjaśniona wieś aż wzdrygnęła się od przejmującej kołysanki. Od tamtej pory zaglądają w nasze okna, jak w duszę, gwiezdne malwy. Jak sumienie. Jak przestroga. Nazajutrz błądziliśmy po mieście, miejscami pozłoconym wierzchołkami drzew, oświetlonym dziwnie łagodnym i hojnym słońcem, z inicjatywy Ołeksy Jakowycza Juszczenki odwiedziliśmy na cmentarzu miejskim grób jego ulubionego wykładowcy Mykoły Pyłypowycza Sajki, prześladowanego w latach 30. XX wieku za „błędy o charakterze narodowym”. To jemu, literaturoznawcy i poecie, należą się aforystyczne wersy: Niebo zasosjurzyło się, Ziemia zatyczynowała się… W zaciszu młodej lipy wspomnieliśmy jasne imię dobrego człowieka. Patrzyłem na zamyślonego Jewhena Pyłypowycza i przypomniałem sobie tę daleką, za topolową zawieją, szczęśliwą jesień, kiedy po raz pierwszy – jeszcze niczego nie czytając, usłyszałem dźwięczne imię: Hucało. Właśnie wstąpiłem do instytutu pedagogicznego, a moi nowi koledzy ze starszych lat z entuzjazmem opowiadali o głośnym przyjeździe w grudniu 1968 roku do Niżyna młodych kijowskich pisarzy Borysa Olijnyka, Mykoły Winhrowskiego, Hryhora Tiutiunnyka, Iwana Dracza, Anatolija Szewczenki. A przywiózł ich – na zaproszenie kierownika studium literackiego, przyszłego akademika NAN Ukrainy i laureata Nagrody Szewczenkowskiej Dmytra Serhijowycza Naływajki – były wychowanek uczelni Jewhen Hucało. Występ kijowian odbił się takim echem, że dotarł aż do wysokich gabinetów partyjnych. W rezultacie czujni kagebiści wzięli na „celownik” wszystkich miejscowych uczestników studium, ich kierownika gruntownie „przetrzepali” na zebraniu partyjnym i zwolnili z posady, a z czasem zmusili do opuszczenia instytutu. Niżyn był wtedy tak uroczysty, przystrojony i ludny, jaśniał nie tylko od pięknego dnia, ale i od blasku orderów oraz medali na piersiach weteranów – gości miasta, które oni w czasie wojny wyzwalali od nazistów. Gdzieś w połowie drogi do hotelu zatrzymał nas siwy fotograf – miejscowy kronikarz, jak go żartobliwie nazywano, i utrwalił na kliszy całą słynną kijowską armię wraz z nowymi literackimi pędami. Jedna z tych fotografii pojawiła się w powieści artystyczno-publicystycznej Ołeksandra Zabarnoho „Pod znakiem białej plamy”. I były, oczywiście, rozmowy o literaturze. Jewhen Pyłypowycz, oprócz wszystkiego, posiadał jeszcze dar oryginalnego opowiadacza – niespiesznego i rozsądnego, który zna cenę każdego swojego słowa. Więcej mówiono o twórczych poszukiwaniach znajomych poetów. A na moje nieostrożne pytanie o niektóre „sekrety” jego własnej twórczości Jewhen Pyłypowycz tylko się uśmiechnął… Chodziliśmy gwarnymi ulicami, odwiedziliśmy alma mater – instytut, ale odniosłem wrażenie, że jestem obcy w tym mieście. Powiedziałem o tym Jewhenowi Pyłypowyczowi. – Takie odczucie mam i ja… Wieczorem znużył się, chciał ruszyć do domu, do Kijowa, ale coś przeszkodziło. Los podarował mi jeszcze jeden dzień obcowania z tym nieprzeciętnym człowiekiem. Następnego dnia, kiedy się żegnaliśmy, Jewhen Pyłypowycz po ojcowsku przytulił mnie do siebie, potem położył ręce na moich ramionach, postał tak, pomilczał. Moje serce drżało jak lekki topolowy liść, który dogasał na święcie jesieni… Cicho zapytałem o pozwolenie na przesłanie mu mojej właśnie wydanej przez „Weselkę” książeczki dla dzieci. – Prześlij, Wołodiu. Po trzech tygodniach otrzymałem oczekiwany list. „Drogi Wołodymyrze! Dziękuję za kartkę i za książeczkę dla dzieci. Choćby nie wiem ile w obecnych i nieco dawniejszych czasach jeździłem do Niżyna, ale moja świadomość nie odbiera tego miasta jako miasta mojej studenckiej młodości, i ono nie jest takie – i ja nie jestem taki. Jakieś nieprawdziwe, czy co. A prawdziwe – to to, co zostało w pamięci, wydaje się, że tylko w pamięci ono jest prawdziwe. A jedź czy nie jedź teraz do Niżyna – nie daje tego efektu, którego by się chciało, ależ – i nie może dać. W „Dywen-ranku” są proste i miłe dziecięce rzeczy, jasne, po dobroci naiwne, czyli bliskie bezchmurnej młodej psychice, która jeszcze zachwyca się poezją świata. Niech się pisze, niech się wiedzie, niech nie gaśnie w duszy to, co wzywa do pisania. Z poważaniem, Jewhen Hucało. 10 października, 1993 rok. Kijów”. Jeszcze kilka razy dzwoniłem do Jewhena Pyłypowycza, umawialiśmy się na przedmowę, którą napisze do przygotowanego do druku mojego zbioru „Rycerz i Kopciuszek”. Prosił, by odszukać mojego dawnego kolegę Iwana Prosianyka, którego opowiadaniu kiedyś dał drogę w czasopiśmie „Ranok”. Nie zdążyłem: nagła śmierć przerwała jego życie. Przedmowę do książeczki napisał już Wiktor Kawa. Iwana Prosianyka odnalazłem za późno. Ciepłym błyskiem nie zgasłego czarodziejskiego kwiatu sączy się w moim sercu wspomnienie o wielkim artyście słowa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

już innymi oczami. Na przykład po Rewolucji Godności inaczej zaczęto wykonywać kolędę „Śpij, Jezusie”. Nie możemy żyć w oderwaniu od tego, co dzieje się obok, nasza twórczość na to reaguje. Dawniej kobziarze i bandurzyści również nie mogli żyć tylko we własnym świecie. W ich twórczości odzwierciedlało się wszystko, czego byli świadkami. – Czy Pani córka wybrała inną drogę? – Halynka również lubi śpiewać, ale od dzieciństwa zafascynowała się baletem. Dziś jest solistką Opery Kijowskiej (Kijowskiego Miejskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży). Szczególnie lubi klasykę. Tańczy solo w „Dziadku do orzechów” Piotra Czajkowskiego oraz w innych klasycznych inscenizacjach. Osobiście podoba mi się nowy balet z jej udziałem – „Tango na puentach” do muzyki Astora Piazzolli w choreografii Artema Szoszyna. W tym spektaklu nie tylko odtworzono tango wybitnego argentyńskiego kompozytora, ale ułożono fabułę z jego utworów muzycznych. Do inscenizacji wybrano różne dzieła, które powstały w różnym czasie, ale w takim połączeniu jego muzyka staje się konceptualna. – Częściowo nakreśliła Pani krąg problemów, z którymi przychodzi mierzyć się w życiu i twórczości. A co jeszcze niepokoi Panią jako człowieka i jako artystkę? – Nie możemy w pełni zaistnieć w kontekście światowym. Jeśli na Ukrainie pojawia się jakieś znaczące zjawisko artystyczne, to zazwyczaj szybko gaśnie. Przeważnie tylko gromadzimy materiał. Mamy mnóstwo genialnej muzyki, ale leży ona martwym bagażem. Mimo to pozostaję optymistką i jestem przekonana, że prawdziwa twórczość w końcu wyda swoje owoce. Tylko poprzez kulturę, sztukę i identyfikację naród ożywa. A jeśli naród staje się multikulturowy – zatrzymuje się w swoim rozwoju, asymiluje się i gubi. Ważne, aby artyści mnożyli swoje idee nie tylko we własnym środowisku. Potrzeba, aby słyszało ich więcej ludzi na koncertach. Przyznam, że czasami próby wychodzą nam lepiej niż koncerty. Ale koncert jest mimo wszystko cenniejszy, ponieważ podzieliłeś się twórczością ze słuchaczem. Dajesz, a w zamian otrzymujesz inną energię, wdzięczność widzów. Wpływasz na tego, kto słucha, on jest zachwycony. To właśnie jest wymiana kulturowa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Roman Hrynkiw: “Bandura to prawdziwa orkiestra, tylko w miniaturze”

W naszym tygodniku pisaliśmy o koncercie “Boże Narodzenie z bandurą” (z udziałem artysty ludowego Ukrainy Romana Hrynkiwa), który odbył się w Domu Nagrań Ukraińskiego Radia. Dzisiaj pan Roman jest gościem “Słowa Proświty”. – Co może Pan powiedzieć o swojej współpracy z Domem Nagrań Dźwiękowych Ukraińskiego Radia? – W tej sali przyjemnie się gra. Jest tu dobra akustyka, czujesz się komfortowo na scenie. Ale jednocześnie ta wspaniała sala wymaga od wykonawcy bardziej odpowiedzialnego przygotowania do koncertu, ponieważ doskonała akustyka pomoże słuchaczowi wyłapać najmniejszy błąd. Studia, które są nastawione na nagrywanie muzyki, zazwyczaj wykluczają obecność słuchaczy na tych koncertach. Ale moim zdaniem, kiedy na sali nie ma gości, to grać jest jeszcze trudniej. Wcześniej w Domu Nagrań Dźwiękowych robiono tylko nagrania archiwalne, wewnętrzne projekty twórcze, które wykluczały obecność słuchacza. Przyjemnie, że tutaj zmieniają się formy pracy. Na koncerty przychodzą ludzie. Uważam, że to krok naprzód. Nagrania stają się bardziej jakościowe i bardziej nasycone energetycznie. Zadzwoniła do mnie jedna z organizatorek takich koncertów, Hałyna Babij, opowiedziała o tym projekcie. Zrozumiałem, jak bardzo jest on ważny dla wykonawcy. To odnowienie spojrzenia na sam proces twórczy. Występowałem już tutaj wcześniej z Iwanem Taranenką. A prezentacja bandury odbyła się po raz pierwszy. Chciało się jak najszerzej pokazać ten instrument muzyczny, odkryć jego potencjał i różne niuanse. Takie koncerty pomagają instrumentowi zabłysnąć innymi barwami, odkrywają jego nowe możliwości. – Kto jest obok Pana na scenie? – To Ołeksij Korczahin (instrumenty dęte), Ihor Kowalczuk (wiolonczela) oraz Łarysa Dediuch (śpiew kameralno-akademicki). Robimy swobodne transkrypcje ludowych intonacji. Tworzymy różnorodne programy. Pragniemy, aby nasza twórcza przyjaźń przerodziła się w odkrywanie każdego artysty jako muzyka i wykonawcy. Proponujemy twórcze pomysły i razem je realizujemy. – A kiedy bandura pojawiła się w Pana życiu? – Od urodzenia wiedziałem już, że będę bandurzystą (uśmiecha się). Mój dziadek Petro Paszko, pochodzący z Czernihowszczyzny, sam robił bandury. Jeszcze się nie urodziłem, a on już wystrugał mi małą bandurkę. Jeszcze przed narodzinami moi bliscy wiedzieli, że urodzi się chłopiec i chcieli, abym grał na bandurze. Jestem pierwszym z rodziny, który zajął się bandurą profesjonalnie, wcześniej byli muzycy samoucy. Brali oni aktywny udział w zespołach amatorskich, które istniały przy uczelniach, w których się uczyli. Niestety, ta tradycja zanikła. Dzisiaj przyszli lekarze, prawnicy i inni studenci kiszą się we własnym sosie, nie zbierają się w kółka twórcze. – Co dały Panu lata nauki? – U nas ukształtowała się unikalna edukacja w zakresie gry na bandurze. Uczyliśmy się klasyki, różnych kierunków w muzyce akademickiej i ludowej. Mamy swój repertuar akademicki, a także transkrypcje, adaptacje utworów, oprócz tego są rzeczy napisane przez ukraińskich kompozytorów specjalnie na bandurę. Studiujemy bandurę w różnych kierunkach gatunkowych. Wykonawcy, którzy zdobywają to wykształcenie, stają się wszechstronnie wyedukowani. Gdybyśmy podchodzili do bandury tylko jako do instrumentu ludowego, to mógłby on z czasem wyczerpać się. A ponieważ jest to już uniwersalny instrument muzyczny, to są wszelkie nadzieje na to, że będzie on aktywnie rozwijał się dalej. Świat się zmienia. Jeśli wcześniej bandurzysta musiał nie tylko grać, ale i śpiewać, to dzisiaj nie jest to obowiązkowe. Obecnie niektórzy z bandurzystów są bliżsi współczesności, grają utwory jazzowe. Inni szukają siebie w klasyce, wykonują muzykę dawną, robią ciekawe transkrypcje klasyki. A jeszcze inni grają muzykę ludową. Tak wyrastają ziarna, które w swoim czasie zasiał profesor Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy imienia Piotra Czajkowskiego Serhij Basztan. Właśnie za jego lekką ręką Bach po raz pierwszy zabrzmiał na bandurze. S. Basztan był w tej sprawie pionierem. Wziął twórczość polifoniczną Bacha, spróbował ją opisać, zrobić opracowania metodyczne, aby brzmiała stylowo również na bandurze. Właśnie dzięki Serhijowi Basztanowi nasza edukacja muzyczna ma doskonałą formę, a bandura jest liderką wśród ludowych instrumentów muzycznych. Mamy dzisiaj złożony, różnorodny materiał, który znacznie różni się od tego, co było dwadzieścia lat temu. Niestety, mało kto o tym wie. – Może Pan opowiedzieć o swoim osobistym repertuarze? – Staram się robić tak, aby moje programy były tematyczne. Jeśli kolędy, na przykład, to muszą one stylistycznie przypominać jedna drugą. Dążę do tego, by koncepcyjnie utrzymywać jeden styl. Jestem przekonany: jeśli wykonywać na jednym koncercie klasykę, muzykę współczesną i ludową, jazz, to nie daje to pożądanego efektu. Doświadczenie sceniczne udowodniło, że jeśli „wpychać wszystkie wiśnie do jednego pieroga”, to to nie zadziała. A zadziała tylko to, co wychodzi ci najlepiej. Jeśli te utwory, które teraz piszę, są ciekawe, to robię z nich programy. Inni bandurzyści, którzy pracują z muzyką klasyczną, mogą dobrać cały program z klasyki. Wszystko będzie utrzymane w jednym stylu, i to pozwoli słuchaczowi zrozumieć głębię tego instrumentu muzycznego, nacieszyć się odcieniami. Mamy wykształcenie akademickie po to, aby uczyć się wszystkiego. A już z nabytym bagażem wiedzy – pracować w tym kierunku, w którym wychodzi nam to najlepiej. W czasach radzieckich sztuka bandurowa była na granicy zaniku. Właśnie dzięki działalności pionierskiej Serhija Basztana i innych pedagogów, w szczególności we Lwowie, udało się ją uratować. Obecnie nadchodzi „złoty okres” dla sztuki bandurowej, jednak nie warto zapominać, że żyjemy w dynamicznych czasach. Nie ma już możliwości pracować nad jednym i tym samym programem pięć lat, jak kiedyś. Trzeba być aktywnym, tworzyć nową, różnorodną sztukę, która będzie ciekawa dla widza i aktualna. Trwa walka o Ukrainę, jej tożsamość kulturową. I to odbija się na twórczości. – Doskonaleniem bandury zajmował się Pan i na Ukrainie, i za granicą. – Za granicą łatwiej było zajmować się tą sprawą, bo tam są inne możliwości. Jeśli masz dobre pomysły i wiesz, jak je wcielić w życie, to znajduje się technika, inwestycje. Praca ręczna za granicą kosztuje drogo, a na Ukrainie robienie bandur nie jest opłacalne. Paradoks: telefon komórkowy chińskiej produkcji jest u nas droższy niż instrument muzyczny stworzony własnymi rękami. Bandurę, na której gram dzisiaj, zrobiłem sam. Im bardziej doskonalę się jako wykonawca, tym więcej nowych subtelności odkrywam w tym instrumencie muzycznym. – W swoim czasie los zetknął Pana z mistrzem z Czernihowa Josypem Mentejem. – Przyjechałem do niego, będąc jeszcze studentem Konserwatorium Kijowskiego, chciałem zamówić sobie bandurę. Posadził mnie obok siebie, abym robił tę bandurę sam, i pomagał mi. Josyp Andrijowycz nie ukrywał przede mną żadnych sekretów, hojnie dzielił się swoim bogatym doświadczeniem, podpowiadał dosłownie. Chciał, aby moje marzenie o doskonałym instrumencie muzycznym urzeczywistniło się. Bez jego podpowiedzi nigdy nie zdołałbym zrobić takiej bandury i być może złamałbym swoje delikatne młodzieńcze marzenie. Po tym pracowałem już samodzielnie. Ale na zawsze zapamiętałem tego uczciwego, bogatego duchem człowieka. Takich mistrzów jak on już nie ma i zapewne nie będzie. Dzisiaj mamy ogromny problem – brakuje wysokiej jakości instrumentów muzycznych. Czasami bandurzysta wyrasta ze swojego instrumentu i przechodzi na coś innego. Opanowuje inne specjalności, na przykład wokal. A gdyby było więcej wysokiej jakości bandur – byłby dobry bodziec do dalszego rozwoju tego rodzaju sztuki. Jeśli uda mi się odnowić warsztat, to chciałbym dokończyć wymarzoną bandurę, która będzie wygodna dla wykonawcy. – Pana żona Łarysa Dediuch to ukraińska śpiewaczka, pedagog, zasłużona artystka Ukrainy. A jak się poznaliście? – Poznał nas Serhij Basztan. Oboje uczyliśmy się w jego klasie, zakochaliśmy się w sobie i od tego czasu całe życie jesteśmy obok siebie. Bandura prowadzi nas po świecie. Bywało, że zapraszano nas razem na jedną imprezę, nie wiedząc, że jesteśmy małżeństwem. Łarysa ma unikalny głos i sumiennie podchodzi do swojej pracy. Robi w sztuce wokalnej mniej więcej to, co ja w instrumentalnej. Tak jak ja szukam w instrumencie muzycznym – tak ona szuka w głosie. Oczywiście, zdarzają się nam sprzeczki. A na scenie twórczo rywalizujemy. Łarysa może widzieć utwór z jednej strony, ja zaś proponuję inny wariant. To pomaga uczynić go różnorodnym. Staramy się nigdy nie powtarzać. Nawet tę samą kolędę za każdym razem wykonujemy inaczej. Z czasem patrzymy na nią – Co może Pan powiedzieć o działalności dydaktycznej w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy? – Dzielę się tym, co potrafię. Przychodzą do mnie już ukształtowani banduriści. Oczywiście znam lepiej niż oni niektóre tajniki kunsztu wykonawczego. Wcześniej traciłem dużo czasu na to, by ćwiczyć z nimi wprawki, jak z dziećmi. Tak uczono mnie i myślałem, że to słuszne. Teraz zacząłem patrzeć na tę kwestię szerzej. Jeśli widzę u studenta jakiś ciekawy kierunek, to robię wszystko, aby go doskonalił. A równolegle można poprawiać kwestie techniczne. Jest to znacznie skuteczniejsze niż szkoła przeuczania. W ciągu ostatnich dwóch lat takiej pracy widzę, że studenci zaczęli wyraźniej się przejawiać, a mnie pracuje się z nimi ciekawiej. Dzisiaj moja studentka grała utwór Ravela. Miała nuty na bandurę, a ja partyturę na orkiestrę kameralną. Więc patrzyłem, jak to wyglądało u kompozytora w oryginale i zrozumiałem, że bandura nie po prostu brzmi jak orkiestra. To prawdziwa orkiestra, tylko w miniaturze! Wyszła nam bardziej treściwa lekcja. Kiedy gra się nie jakieś abstrakcyjne zadanie, a część utworu, to godzina mija jak pięć minut pasjonującej rozmowy. Uważam, że trzeba głębiej podchodzić do pracy dydaktycznej. 30 lat temu potrafiłem już wiele zagrać na scenie. Ale gdyby mnie zatrzymano i poproszono o słowne wyjaśnienie tego, co gram, to nie potrafiłbym tego zrobić. Nastał inny czas, dzisiaj są inne wymagania. Tak samo dzieje się w innych gatunkach. Niedawno słuchałem pewnego znanego pianisty. Nie tylko grał, ale też opowiadał o twórczości Chopina, o tym, jak u niego pojawiła się ta czy inna idea, ten czy inny utwór. Kiedy wychodzisz na scenę i wszystkimi swoimi środkami twórczymi przekazujesz składowe części tej muzyki oraz to, po co została stworzona, to buduje się prawdziwy spektakl ze swoją treścią. Widz uważnie obserwuje proces i jakby już znajduje się wewnątrz tego widowiska. Takie utwory programowe zostały nieco zapomniane, ale dzisiaj są bardzo potrzebne. Obecnie nie można wyjść na scenę i po prostu zabrać człowiekowi czas. Wszystkie występy muszą być treściwe. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Łesia Ukrainka na scenie operowej

„Oдержима” (Opętana) została napisana w ciągu jednej nocy, 18 stycznia 1901 roku, przy łóżku umierającego Serhija Merżynskiego, przyjaciela i ukochanego mężczyzny Łesi Ukrainki. Autorka łączy głębokie osobiste przeżycia z filozoficzną refleksją, która wykracza poza ramy czysto biograficzne. Listy Łesi Ukrainki odtwarzają stan ducha poetki w czasie pisania „Opętanej”, pomagają zrozumieć ideę poematu, odkryć alegorię postaci. Tragiczna fabuła i głęboka filozofia dramatu skłoniły młodego lwowskiego kompozytora Myrosława Wołynskiego do stworzenia opery jeszcze w 1989 roku. – W operze pociągają mnie przede wszystkim silne osobowości, silne uczucia, silne czyny – opowiada Myrosław Wołynśkyj. – Wszystko to jest w dramaturgii Łesi Ukrainki, przy czym nie tylko w dramacie „Opętana”. Moja pierwsza opera została napisana na podstawie „Pieśni leśnej”, pociągała mnie także „Kasandra”. A napisanie opery „Opętana” doradziła żona. Właśnie jej zadedykowałem to dzieło. Jestem niezwykle rad, że mogę wcielić w życie operę wraz z młodym i niezwykle utalentowanym zespołem. Mam nadzieję, że spektakl czeka udany los sceniczny. – W 2019 roku w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy odbywał się festiwal „Kyjiw Muzik-Fest” – wspomina reżyserka spektaklu „Opętana” Maryna Ryżowa. – Na tym festiwalu moja wykładowczyni gry na fortepianie (obecnie dziekan wydziału fortepianu Akademii) Ołena Osoka zapoznała mnie z Myrosławem Wołynśkym. Pan Myrosław przywiózł pięć librett swoich oper, fragmenty nutowe. Bardzo zainteresowała nas jego opera „Opętana”. Dawno znałam poemat Łesi Ukrainki o tym samym tytule, podobała mi się jego fabuła. Co więcej, jest to niemal monoopera, a ja już pracowałam nad wystawianiem monooper. Chciałam wystawić ją jeszcze w tym samym roku akademickim, ale na przeszkodzie stanęła kwarantanna. Początkowo spektakl był pomyślany jako inscenizacja kameralna, ponieważ występuje tam tylko pięć postaci. Chcieliśmy robić to z fortepianem. Wkrótce kończę naukę w Akademii Muzycznej, czas pomyśleć o pracy magisterskiej. Postanowiłam, że byłoby nieźle zrobić ten spektakl w dużej sali. Przyszłam z tą propozycją do głównego dyrygenta Studia Operowego Serhija Hołubnyczego. Ostatecznie nowy spektakl stał się pełnowymiarowym płótnem orkiestrowym. Proces prób odbywał się w dość sprzyjających warunkach. Kierownictwo Akademii Muzycznej wyszło nam naprzeciw. Mieliśmy cztery pełne miesiące na próby. Pracowało u nas trzech dyrygentów, bez nich nie odbyła się żadna próba. Proces uczenia się partii zapewniali trzej akompaniatorzy, co pomogło wykonawcom szybko je opanować. Od samego początku mieliśmy dwa składy wykonawcze. Aktorzy pracują w różnych miejscach, ich harmonogramy prób wyraźnie się różnią. Ale wszyscy artyści pracowali ramię w ramię i zawsze mogli zastąpić jeden drugiego. Proces przygotowania spektaklu stał się dla nas wszystkich wielką historią miłości. Główną rolę w pierwszym składzie wykonuje Anastasija Poliszczuk – absolwentka Narodowej Akademii Muzycznej, która obecnie jest W filmie, którego zdjęcia odbywały się we Lwowie, pojawiają się cztery postacie historyczne – Stalin, Hitler, Freud i Trocki. Wszyscy oni zbierają się w jednej z wiedeńskich kawiarni i walczą o serce kelnerki z Galicji. – Wydarzenia mają miejsce pod koniec 1913 roku w czasie Świąt Bożego Narodzenia. Ci ludzie w tamtym czasie byli mało komu znani – opowiedział producent i odtwórca roli Hitlera Nazar Boruszok. – Hitler – malarz, Stalin – były seminarzysta, Trocki – mniej więcej ukształtowana osobowość, i tylko Freud był wtedy już znany. To był okres formowania solistką Opery Kijowskiej. Wspaniała wykonawczyni, niezwykły człowiek. Potrafi robić na scenie zdumiewające rzeczy. Praca z nią była ogromną przyjemnością. Rozumiałyśmy się bez słów. Anastasija wiele proponowała. W procesie pracy z tą artystką zdobyłam duże doświadczenie. Jej partner – Serhij Derun, również absolwent Akademii, niedawno ukończył asystenturę. Pracuje jako artysta chóru Opery Narodowej Ukrainy, wspaniały aktor. Wcześniej grał chłopaka Toby’ego w „Medium”, które wystawił Ołeksandr Spiwakowski. Trudno nawet sobie wyobrazić, jak wokalista przez godzinę może grać niemowę. Odkąd zobaczyłam Serhija na scenie, marzyłam, by z nim popracować. Partnerka Anastasiji i Serhija Tetiana Bondar – solistka Studia Operowego, pracuje na katedrze kameralistyki wokalnej, ma znaczne doświadczenie. Z nią również pracowało się komfortowo. Opiekowała się swoimi kolegami, mogła im coś podpowiedzieć. Także na scenie było dwóch studentów – Wołodymyr Szczur i Wiaczesław Kryżanowski. Studiują na drugim i trzecim roku. Mieli okazję zdobyć wspaniałe doświadczenie. Aktorów dobierałam sama i uzgadniałam ten wybór z dyrygentem-inscenizatorem. Moją reżyserską historią w tym projekcie kierował Petro Ilczenko. Pomógł przygotować koncepcję spektaklu. Także przyczynił się do urzeczywistnienia mojego twórczego zamysłu. Bywał na próbach, dawał rady, co powinnam skorygować jako reżyserka. Nie dokonywaliśmy żadnych zmian w tekście Myrosława Wołynskiego, nie wprowadzaliśmy żadnych skrótów. Choć po swojemu interpretowaliśmy materiał muzyczny. Wszystko to było uzgodnione z kompozytorem. Pan Myrosław przyjeżdżał do nas na próby w październiku. Po tym pracowaliśmy w trybie online. A ostatni tydzień znów razem. Jestem wdzięczna za wsparcie dyrygentowi-inscenizatorowi. W istocie Serhij Hołubnyczyj był kuratorem inscenizacji, rozwiązywał wiele kwestii organizacyjnych. Ze swojego doświadczenia wiem, że taka owocna współpraca między reżyserem-inscenizatorem a dyrygentem nie zawsze się układa. Staraliśmy się przenieść historię „Opętanej” w płaszczyznę życia Łesi Ukrainki. Za podstawę koncepcji obraliśmy nie religijną fabułę dramatycznego poematu, a kontekst, w którym został napisany. Opracowaliśmy listy Łesi Ukrainki, jej biografię. Staraliśmy się zwrócić historię w stronę czasu, kiedy opiekowała się swoim ukochanym Serhijem Merżynskim. Pragnęliśmy oddać ten stan, w którym się znajdowała. Ziarnem całej historii jest dla nas ostatni list, który Serhij poprosił Łesię napisać. Był przeznaczony dla innej kobiety. Stąd na scenie listy i inna kobieta. A walizki – to obraz tego, że Łesia marzyła o uratowaniu ukochanego, zabraniu go i wywiezieniu na leczenie. Cały ten okres jej życia był jakby na walizkach. Jeśli w „Opętanej” Miriam obrzucają kamieniami, to w naszej interpretacji wybiera ona drogę wewnętrznego zginięcia wśród tych listów i swojej przeszłości. Jeśli chodzi o kostiumy, to pracowaliśmy w kierunku minimalizmu. Wybraliśmy drogę ascetyczności. Ponieważ to żałoba, wszyscy aktorzy są w czerni. Kładłam nacisk na psychologiczne uczucia postaci, a nie na wygląd zewnętrzny. Ze światłem pomógł kolega, z którym pracowaliśmy w teatrze „Złote Wrota” – Ołeh Borodynow. Opowiedziałam mu o swoim zamyśle, po czym odwiedził kilka naszych prób. Dalej robiliśmy już próby ze światłem, budowaliśmy świetlną historię. Potem podłączyła się orkiestra. Myślę, że udało się wcielić w życie 80 procent tego, co zamierzałam. Bardzo chcę, aby ten spektakl wszedł do repertuaru Studia Operowego Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy. Dobrze byłoby pokazywać go także na innych scenach. Ale ze swojego wcześniejszego doświadczenia wiem, że w takim przypadku projekt raczej nie będzie w stanie się zwrócić. Być może przeformatujemy spektakl na bardziej kameralny wariant, abyśmy mogli znów grać go tylko dzięki własnym możliwościom. Ale w każdym razie nie zamierzamy zamykać tego projektu. W zeszłym roku odwiedziłam Ogólnoukraińskie Forum Operowe w Charkowie, gdzie zebrali się przedstawiciele wszystkich teatrów operowych Ukrainy. Bardzo się cieszę z Lwowskiej Opery. Mają świetny zespół teatralny. W repertuarze pojawiają się współczesne opery ukraińskie. Niedawno lwowianie przeprowadzili konkurs młodych kompozytorów i reżyserów. Już jesienią zamierzają wystawić spektakl Antona Łytwynowa, według opery napisanej przez młodego kompozytora w ramach tego projektu. W innych teatrach operowych Ukrainy na razie nie widzę takiego zainteresowania współczesną kulturą narodową. Ale istnieje jeszcze sektor niezależny. To ludzie, którzy pracują z ukraińską dramaturgią, piszą wnioski o granty. Mam nadzieję, że ich praca już w najbliższym czasie przyniesie zauważalne rezultaty. Za pół roku kończę studia magisterskie. Myślę, że będę kontynuować naukę na studiach doktoranckich. Mam niezależny projekt RAZOM, planuję go dalej rozwijać. Obecnie prowadzimy negocjacje z Centrum Sztuki imienia Iwana Kozłowskiego Narodowej Operetki Ukrainy. Mam nadzieję, że pod koniec kwietnia wypuścimy w tym centrum spektakl według musicalu Jakiwa Cehlara „O’kej, Moisza” (pierwowzór Szolema Alejchema). Nazwiemy spektakl „Poszukiwacze skarbów”. Marzymy także o stworzeniu sektora operowej muzyki klasycznej w Małej Operze Ukrainy. Kierownictwo tej placówki jest otwarte na współpracę. Ale póki co zainteresowanie muzyką klasyczną, którą wykonują mało znani artyści, jest niskie. Jest jeszcze kilka wspólnych projektów z kompozytorką Wiktorią Szynkarenko. Kilka lat temu napisała trylogię według Kafki, a na 90-lecie Jewhenii Mirosznyczenko – mini-operę według wywiadu śpiewaczki. Planujemy przeformatować te utwory i zrobić dwie współczesne inscenizacje. – Opera „Opętana” została napisana kilkadziesiąt lat temu, ale nie miała do tej pory inscenizacji scenicznych – kontynuuje rozmowę zasłużony działacz sztuki Ukrainy Petro Ilczenko. – Maryna Ryżowa wykazała inicjatywę. Rektor Akademii Muzycznej Maksym Tymoszenko zainteresował się tym pomysłem i dał zielone światło. Maryna jest jedną z naszych najbardziej aktywnych studentek, zdążyła już wcielić w życie niemało projektów. Inscenizacja jest absolutnie indywidualna, osobista. Reżyserka przetransformowała biblijną historię na samą Łesię Ukrainkę i jej relacje z Merżynskim. Widzowie przyjęli premierę bardzo ciepło. A dla kompozytora niezwykle ważne jest, że doszło do pierwszego odczytania jego utworu. Niestety, jest to raczej wyjątek, gdyż opery współczesnych ukraińskich kompozytorów wystawia się dziś niezwykle rzadko. W Wielkiej Sali imienia Wasyla Slipaka Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy imienia Piotra Czajkowskiego odbyła się premiera opery „Opętana” współczesnego ukraińskiego kompozytora Myrosława Wołynskiego. U podstaw utworu leży dramat życiowy kobiety, który ożywa w listach Łesi Ukrainki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Oni jeszcze nie wiedzieli, kim zostaną

postaci, które dzisiaj dobrze znamy. Wcześniej wystawiono spektakl „Wiedeńska kawa” i przez ponad dwa lata podróżowaliśmy z nim po Ukrainie. Inscenizacja odniosła ogromny sukces, zdobyła szereg nagród. Pomysł stworzenia filmu zrodził się przypadkowo. Wybrano Lwów, ponieważ jest podobny do różnych europejskich miast. A kawiarnia, w której odbywały się zdjęcia, utrzymana jest w stylu austriackim. – Moja bohaterka znajduje się z innymi postaciami w pewnym konflikcie – zaznaczyła Lidia Semysiuk (kelnerka z Galicji). – Każdy z nich próbuje na nią naciskać, ale ona pozostaje sobą. Ta galicjanka jest jak symbol Ukrainy, która niezłomnie dąży do swojego celu. I kiedy Stalin i Trocki proponują, że ją odprowadzą, ona z godnością odpowiada: „Spróbuję dojść do domu samodzielnie”. – Postać, którą gram, w przyszłości zadecyduje o losie Ukrainy i, niestety, przyniesie jej wiele cierpienia – podkreślił Witalij Czornyj (Stalin). – Ale on jeszcze o tym nie wie, bo na razie to seminarzysta-nieudacznik, rewolucjonista-romantyk. Cały czas obserwuje przez okno bank naprzeciwko, a jego najskrytszym marzeniem jest obrabowanie tego banku. – A mój bohater ma pewne fiksacje, które ukształtowały się u niego jeszcze we wczesnym dzieciństwie – przyznaje Serhij Fedorczuk (Freud). – Pozostałe postacie bardzo go nie lubią. Kino daje znacznie większe możliwości w porównaniu z teatrem. Dzięki zbliżeniom widz może zobaczyć na ekranie to, czego nie widać z sali. Obecny na premierze autor Dmytro Korczynski przyznał, że chciał, aby film nakręcono w stylu retro, najlepiej, żeby był czarno-biały, a nawet niemy. Uczestnik działań wojennych na wschodzie Ukrainy Dmytro Sawczenko podkreślił, że dzisiaj zainteresowanie społeczeństwa wydarzeniami w Donbasie spadło. A wojna nigdzie nie zniknęła, ona trwa. Co więcej, 70 procent wydarzeń, które mają miejsce w strefie prowadzenia operacji Połączonych Sił, nie trafia do przestrzeni informacyjnej. Trzeba pamiętać o tym, że wojna trwa, wróg nigdzie nie zniknął i trzeba mu aktywnie stawiać opór, w tym także takimi filmami. Reżyser obrazu Wołodymyr Sydko podkreślił, że na wszystkich etapach praca nad filmem była trudna. Twórcy nie mieli bowiem żadnego finansowania. I tylko dzięki pomocy nieobojętnych Ukraińców ten zamysł udało się zrealizować. Generalny producent obrazu Witalij Stecenko zwrócił uwagę na znaczenie kultury w życiu każdego z nas, na to, jak bardzo potrzebujemy kina i muzeów. A ukraiński dyplomata Wołodymyr Omelan podkreślił, że nie ma nic ważniejszego niż Ukraina i musimy robić wszystko, aby stała się silniejsza. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO. W przepełnionej Czerwonej sali Domu Kina odbyła się ogólnoukraińska premiera filmu „Wiedeńska kawa”, stworzonego na podstawie sztuki o tym samym tytule autorstwa Dmytra Korczynskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

mądrości – tragiczne, dramatyczne, a zarazem heroiczne naszej przeszłości i dnia dzisiejszego, pełnego niepokoju... Książka jeszcze raz przypomina czytelnikowi, że ratunkowym oparciem we wszystkich życiowych perypetiach jest Słowo. Jakiś szczególnie ciepły i bogaty w skojarzenia tytuł wydanej w Kijowie („Ukraiński priorytet”) książki Bohdana Diaczyszyna – „W małej amforze słowa” (peryfraza wersu Bohdana Smolaka). Pod tytułem, na okładce – szczodry złotymi kłosami pszeniczny łan, sinawy pasek dalekiego lasu na horyzoncie, czysta błękit nieba... Ukraińska ziemia, która w tak głębokich duchowych związkach z dawną Helladą... Niechże i w małej amforze nie zabraknie „krwi ziemi”, tego wina, które tak inspirowało dawnych czcicieli Słowa! Z rosy i wody Jubilatowi – na wiele i błogich lat!...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Pismo utkane z myśli. 22 lutego Bohdan Diaczyszyn kończy 75 lat

Andrij SODOMORA, Lwów. Pisząc o Bohdanie Diaczyszynie, wspominam dalekie lata sześćdziesiąte, znane nie tylko z ruchu „szestdziesiatnykiw”, ale i ze „sporu między lirykami a fizykami”. Pamiętam początkowe zdanie z listu pewnego czytelnika z Ługańszczyzny, który zareagował na wydanie dzieł Horacego w moim przekładzie (to już początek lat osiemdziesiątych): „Na stole mam Horacego i „Elektron w procesach chemicznych””. Bohdan Diaczyszyn jest jednym z „fizyków” (inżynier elektromechanik)... „Fizycy” i „lirycy” w szerokim znaczeniu tego słowa: lira – symbol słowa pieśniarskiego, ogólnie artystycznego; fizyka – poznanie przyrody, bez czego niemożliwe są wszystkie technologie związane z praktyką. Między naukami ścisłymi a humanistycznymi, rzecz jasna, nie powinno być sporu, a wręcz przeciwnie – ścisły związek, bo przecież „Pieśń i praca – wielkie dwie siły”. W wysoce stechnicyzowanej dobie, na nowym etapie, powinna odnawiać się kanwa humanistyczna, która łączyła niegdyś wszystkie zawody: od tychże „liryków” – po „fizyków”. Ale tak się nie dzieje. Pieśń poszła swoją ścieżką, praca – swoją; piękno fizyczne niezwykle rzadko łączymy dziś z pięknem duszy, myśl – z obrazem, miłość – ze słowem; człowiek, zanurzając się w wirtualny świat, zrywa ze światem żywej przyrody; zysk bierze górę nad odwiecznymi zasadami moralnymi i tak dalej... Zatem Bohdan Diaczyszyn nie jest „dezerterem” z jednego obozu do drugiego. Jest jednym z tych, którzy próbują prząść nici wiążące dzisiejszy świat z wczorajszym, bliższym słowu, a więc i myśli; w niej bowiem, według Pascala, tkwi cała godność człowieka, cała jego moralność, jeśli myśl nie jest błędna, jest dobra, rozgrzana ciepłem duszy. Przede mną stosik książek, które Bohdan Diaczyszyn wydawał, począwszy od 2014 roku (jest ich, pięknie wydanych, ilustrowanych, już dwanaście). O czym pisze autor – widać w tytułach jego książek: kluczowe pojęcia to tutaj „myśl”, „słowo”. Świat, u początków którego było światotwórcze i człowiekotwórcze Słowo, czeka na swoje „osłowienie” przez człowieka; wzrastając przy słowie, wychodząc z ciemności i milczenia ku światłu, człowiek w końcu staje się człowiekiem. Taką myśl odczytujemy w tytule najnowszej książki Bohdana Diaczyszyna: „Tajemnica osłowionego świata” (2022). „Tajemnica” – bo ku niej zmierzamy, lecz nigdy jej nie zgłębimy: poznanie, odkrycie wyższego pierwiastka w sobie (według antycznych – „cząstki niebieskiego tchnienia”) jest nieskończone. Zatem, przeglądając książki Bohdana Diaczyszyna, wędrujemy po terenach wiecznego; za drogowskazy służą tu liczne sentencje, z których większość autor czerpie z Biblii oraz od pisarzy antycznych. Otwierając, powiedzmy, „Słowo o wiecznym” (s. 22), czytamy: „Są dwie śmierci. Pierwsza – cielesna: „I wróci proch do ziemi, jak nim był...” (Księga Koheleta 12:7a), a druga – duchowa, kiedy zaciera się pamięć”. Strzec pamięci o tych, którzy pielęgnowali Słowo, to stałe i usilne wezwanie autorów antycznych. Zatem „pamięć” – to jeszcze jedno słowo kluczowe w utworach Bohdana Diaczyszyna („Myśli pamięci”, 2014). Na każdej stronie jego utworów – głosy tych, którzy pozostawiwszy na niwie literackiej pożyteczne, gospodarsko uprawione wersy, odeszli w Wieczność, jak i tych, którzy jeszcze prowadzą swoją bruzdę... Żywe głosy ludzi, wymowne akcenty do ich portretów, szczere pragnienie autora, by zwrócić uwagę na słowo, na to, co ludzkie w człowieku, na wnikliwe czytanie, na rozmyślania o wiecznym. Tak, od książki do książki autor wypracowuje swój oryginalny gatunek – pismo utkane z myśli. Z tej „tkaniny” (jeśli po łacinie – to z „tekstu”), niechby fragmentarycznie, wyłania się mapa przestrzeni życiowej z punktami świetlnymi na tej mapie – myślami; właśnie życiowej – w antycznym rozumieniu tego słowa: „Żyć – znaczy myśleć”. Myśleć – znaczy czytać: „Myślcie, czytajcie...” Życie rzeczywiście jest jak książka; jej strony przewracamy, czytamy ponownie, przeżywamy, czyli jeszcze raz i jeszcze raz, co właściwe jest tylko człowiekowi, żyjemy tym, co przeżyliśmy. O tym jest książka Bohdana Diaczyszyna „Przeżyte-przeczytane”. Na okładce – liść w locie, w odlocie. Tutaj są bolesne dla autora strony: osobiste straty, smutne refleksje... Lecz nie tylko osobiste: w gęstej kanwie biblijnej i życiowej. P. S. Diaczyszyn Bohdan Wasylowycz – kandydat nauk technicznych, docent, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Ukraińskiego Stowarzyszenia Pisarzy. Życie biegło po linii wznoszącej: szkoła, instytut, aspirantura, dysertacja... Pracując w Politechnice Lwowskiej, później w Uniwersytecie Leśnotechnicznym, wykładał elektrotechnikę, technikę obliczeniową i programowanie. W wieku 35 lat opublikował ponad 50 prac naukowo-metodycznych. Jednak los jest zmienny – nadszedł czas rozmyślań, poszukiwań światopoglądowych, niepokojów i smutków, pojmowania natury bytu (od 1.01.2000 roku na emeryturze). Pisać dla ogółu zaczął w 2014 roku. Autor 12 książek eseistycznych oraz ponad 260 publikacji prasowych. PRZEDPŁATA – 2022 Wartość przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA K o l e g i u m r e d a k c y j n e Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278‑01‑30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to jest Wasza gazeta!

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN Dyżurny redaktor Eduard OWCZARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn