Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №05 за 2024 рік

16 s. · 29 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Zwycięstwo ma wielu ojców, porażka zawsze jest sierotą

Wiktor SKORYK, komentator „SP” Ta maksyma w naszych czasach populistów i aktorów zamiast odpowiedzialnych profesjonalistów w polityce stała się jeszcze bardziej aktualna, szczególnie u nas, w Ukrainie, co jest dramatycznym aktem nie w spektaklu teatralnym, lecz podczas walki narodu ukraińskiego o swoje istnienie, w zaciekłej wojnie przeciwko najazdowi imperialnej moskiewskiej hordy. Kiedy w pierwszych dniach wojny pasjonarni Ukraińcy pogrzebali plany blitzkriegu hordy, kiedy Siły Zbrojne Ukrainy na czele z Głównodowodzącym Wałerijem Załużnym, na adrenalinie i testosteronie męstwa wyzwoliły połowę okupowanych po 24 lutego 2022 roku ukraińskich terytoriów, wtedy te zwycięstwa, ten pasjonarny wyczyn narodu bezczelnie spróbowali przywłaszczyć sobie władcze populiści i ignoranci, „bo nie uciekł”, bo rzekomo zjednoczył cały świat zachodni wokół pomocy Ukrainie swoimi płomiennymi przemówieniami, bo rzekomo stanął na czele oporu przeciwko najazdowi imperialnej hordy. Nie uciekł tylko dlatego, że to było dla niego najbezpieczniejsze w chaosie pierwszych godzin i dni wojny. Tournée z „płomiennymi przemówieniami” zaplanowali i zorganizowali nasi wiodący partnerzy zachodni, przede wszystkim USA i Wielka Brytania, z inicjatywy i przy udziale Borisa Johnsona i Białego Domu. Stało się to już po tym, jak świat z wielkim zachwytem i zdumieniem zobaczył wyjątkowy bohaterski opór narodu ukraińskiego w wojnie przeciwko agresji Moskwy. Świat to zobaczył i dlatego zorganizował pomoc, do czego konieczne było przygotowanie i zachęcenie swoich wyborców – obywateli państw zachodnich. Ważne były nie teksty, które Zełenski odczytywał przed parlamentarzystami, lecz sam fakt wystąpienia głowy państwa jako symbolu i uosobienia wyczynu narodu ukraińskiego. Właściwie to jest to, co mniej więcej potrafi robić aktor Zełenski, a więcej nie było potrzebne, bo ważny był sam fakt i obraz dla zachodniego elektoratu, aby jak najszybciej zapoczątkować pomoc dla narodu Ukrainy. A przed tym tournée, kiedy w ciągu kilku godzin i dni wróg przeszedł jak nóż przez masło przez dziesiątą część terytorium Ukrainy, Zełenski i jego pryszczaci, jego otoczenie gorączkowo próbowali „dogovorìt'sja posrednine”, spotykając się z kremlowskimi ludźmi na Białorusi i w innych zagranicznych miejscach. Co zmusiło (zważywszy na godny opór ukraińskiego wojska wobec moskiewskiej hordy) Borisa Johnsona, z inicjatywy i przy wsparciu USA, do rzucenia się w pośpiechu do Ukrainy, aby natychmiast powstrzymać te interesy ukraińskich władczych chciwców. Właściwie te negocjacje między Bankową a Kremlem jawnie i niejawnie, pośrednio i bezpośrednio, prowadzono przez cały czas – od początku władzy kadencji „nowych twarzy” w Ukrainie, i było to wypełnianiem ich wyborczych obietnic „stanąć na kolana, aby dogadać się z Rosją gdzieś pośrodku”. W tych negocjacjach obecne ukraińskie władze występowały w roli osła Buridana, którego zmuszano do pójścia w kierunku potrzebnym Kremlowi – ku własnej zgubie. Zupełnie oczywiste jest, że Kreml w tym czasie miał już ostateczną decyzję o pełnoskalowej ofensywie na Ukrainę w celu całkowitego zniszczenia ukraińskiej państwowości jako takiej. Negocjacje były mu potrzebne tylko po to, aby, po pierwsze, zamaskować swój plan całkowitego zniszczenia Ukrainy, po drugie, aby maksymalnie osłabić opór Ukrainy, jej gotowość do stawiania oporu. Trzeba zrozumieć, że obecna władza to politechnologiczny produkt potężnej garstki oligarchów, którzy utworzyli w tym celu swoisty syndykat oligarchiczny, w którym kluczowe role odgrywają Kołomojski – Bogolubow, Achmetow i Pinczuk. Ten produkt stał się wyborem szokująco większości ukraińskich wyborców, „wyborem”, który został przygotowany przy pomocy oligarchicznego monopolu mediów masowych i niezbyt obciążających finansowo wydatków na opłacanie potrzebnych politechnologów, celnych dziennikarzy i armii botów. Głównym trzonem tego przedstawienia były zarażanie społeczeństwa „zmęczeniem wojną”, maksymalizacja tezy o „biznesie na krwi” i oczywiście o „zdradzie”. Zakończenie wojny było głównym celem oligarchatu, ponieważ liczyli na porozumienie z Putinem na warunkach dużych ustępstw, zamrożenie utraty już wówczas okupowanych ukraińskich terytoriów, czyli wzięcie na siebie obowiązku niepróbowania odzyskania ich siłą – to oficjalnie, jawnie, a nie jawnie, „po pojęciach” z Putinem – wyrzeczenie się ich. Syndykat oligarchiczny potrzebował tylko jednego – pojednać się z Ciąg dalszy na str. 2 PRENUMERATA—2024 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy” na 2024 rok (str. 24). Cena wzrosła dwukrotnie z przyczyn niezależnych od redakcji i wynosi: 1 mies. — 60 hrn. 3 mies. — 180 hrn. 6 mies. — 360 hrn. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Zwycięstwo ma wielu ojców, porażka zawsze jest sierotą», s. 1

U zwycięstwa wielu ojców, porażka – zawsze sierota

Zakończenie. Pocz. na str. 1. Kremlem i jawnie lub niejawnie zaprzyjaźnić się z nim dla rozkwitu i szczęśliwej przyszłości swoich biznesów. Ale Putinowi i Kremlowi nie było to już potrzebne, on jednoznacznie w tamtym czasie postanowił wyzerować Ukrainę i uczynić ją swoim „federalnym” okręgiem. Aby ułatwić sobie zadanie ostatecznego rozwiązania kwestii ukraińskiej, Kreml chętnie prowadził te separatne negocjacje z ukraińską oligarchią i jej władczym wytworem – namiestnikami na Bankowej. W rezultacie tych negocjacji, które trwały nieustannie przez trzy poprzednie lata, Kremlowi udało się namówić Ukrainę, by się nie zbroiła, zwijała lub przynajmniej nie zwiększała wolumenu przemysłu obronnego i, aby ostatecznie dowieść swojej lojalności wobec „pokojowych” negocjacji – zbudować nowoczesne autostrady, rzekomo dla rozwoju przyjaznego handlu z Moskwą i Białorusią, co potem stało się wygodnym korytarzem logistycznym podczas realizacji planu blitzkriegu, w wyniku czego okupanci już po kilku godzinach znaleźli się pod Kijowem, Charkowem, Czernihowem itd. I dopiero po kilku miesiącach heroicznej i efektywnej walki ukraińskiego pasjonarnego wojska do ukraińskich możnowładców dotarło, że Kreml ma tylko jeden cel – całkowite zniszczenie Ukrainy jako państwa, i właśnie wtedy stali się oni rzeczywiście współtowarzyszami narodu ukraińskiego w wojnie o swoje istnienie. Putin nie pozostawił im innego wyboru. Ale to wcale nie gwarantuje, że w przyszłości ukraińska oligarchia i jej namiestnicy, obecni czy inni, nie będą próbowali prowadzić takich rozmów z Kremlem, na innych, już poprawionych warunkach, za które zapłacono krwią ukraińskich żołnierzy i cywilów. Dla oligarchii Ukraina to tylko ich wysoce dochodowy biznes i nic więcej, a inna patriotyczna retoryka to tylko zasłona dymna. Właściwie jedną z ważnych przyczyn tego, że Zachód nie odważył się na pomoc bronią i amunicją Ukrainie przed rozpoczęciem wielkoskalowej fazy wojny, była nawet niewiara w Ukrainę, nieufność, przede wszystkim wobec jej możnowładców. Ponadto Zachód na poważnie uważał, że broń może trafić w ręce Moskwy – jako trofea, tym bardziej że mimo wszystkich krzyczących ostrzeżeń obecna ukraińska władza prowadziła swoją nieudolną grę w obłaskawianie Kremla przy całkowitym ignorowaniu realnych faktów o zbliżaniu się śmiertelnej nawały ze strony Moskwy. Tak, to nie jest jedyna przyczyna nieudzielenia broni, Zachód miał swoje porażki, ale po tym, jak niespodziewanie dla wszystkich na świecie naród ukraiński stawił godny opór hordzie w, wydawałoby się, beznadziejnej walce z okupantami, wolny świat przekonał się, że temu narodowi można i trzeba pomóc. Ojcami wszystkich naszych zwycięstw są przede wszystkim ci pasjonaci, którzy od pierwszych dni bez namysłu i wahań rzucili się bronić swojego społecznego Domu – Ukrainy. Dla nich Ukraina to nie biznes, a sens bytu, sposób życia i myślenia, miłość i rodzina. Dla nich bronić Ukrainy to nie wyczyn, nie zaszczyt i nie sława, a naturalny ruch całego ich jestestwa. Ale takich pasjonatów w społeczeństwie zawsze jest nie więcej niż 10%. To normalne, podoba się to komuś czy nie. Zawsze są liderzy, przewodnicy, ci, którzy wytyczają nowe drogi, a są ci, którzy potem wzmacniają te wytyczone drogi, budują wsie, miasta, pieką chleb i rozwijają naukę. Ale nie wszyscy z tych 10% to wojownicy z ducha, charakteru, stanu zdrowia, płci, wieku. Chociaż ukraińskie kobiety również godnie biorą udział w działaniach bojowych, jednak absolutna większość obrońców to mężczyźni. Realnie z tych 10% do walki może stanąć 10% – z tych czy innych przyczyn. 10% to średnie stałe socjologiczne, które są wynikiem moich długotrwałych obserwacji socjologicznych. Zatem jeden procent całej populacji Ukrainy, która w czasie rozpoczęcia wielkoskalowej fazy wojny moskiewsko-ukraińskiej wynosiła około 38 mln osób, bez uwzględnienia okupowanych terytoriów w tamtym czasie. Jeden procent z 38 mln to 380 tysięcy! Właśnie tyle lub mniej więcej tyle uratowało Ukrainę w te piekielne, śmiertelnie niebezpieczne dni początku hordowego blitzkriegu. To także ci, którzy poszli jako ochotnicy do Sił Zbrojnych Ukrainy, Głównego Zarządu Wywiadu lub Obrony Terytorialnej. I oczywiście plus obecni w tamtym czasie żołnierze Sił Zbrojnych Ukrainy. Właśnie ci ludzie potem wyzwolili połowę terytoriów – tych, które zostały okupowane w pierwszych dniach w wyniku „mądrości” samozwańczych „Churchillów” i innych bezmyślnych narcyzów u władzy. Właśnie tym pasjonatom-wojownikom i całemu heroicznemu narodowi ukraińskiemu na stojąco w zachwycie klaskano w europejskich parlamentach i Kongresie USA. Właśnie dzięki nim Zachód zrozumiał, że Ukrainie nie tylko warto pomóc, ale i koniecznie trzeba to zrobić. Wszystkie nasze zwycięstwa i porażki to nasze społeczne osiągnięcia czy straty, nasze sukcesy i błędy. Nie wodzów, nie charyzmatyków w jakichkolwiek teatralnych kostiumach, w które lubią się przebierać. Churchill przychodzi wtedy, gdy jest na to gotowy naród, a nie odwrotnie. De Gaulle zaistniał, gdy wezwali go Francuzi, nie wcześniej i nie później. Hitler, Stalin, Putin czy Trump to nie przyczyna, a skutek. Zwyciężyli Brytyjczycy, a nie Churchill, i zwyciężyli nie dlatego, że Churchill, a dlatego, że byli zbiorowym Churchillem. A sowieccy ludzie zwyciężyli w minionej wojnie nie dlatego, że Stalin, a żeby zakończyć tę rzeź, nie mieli wyjścia – tylko zwycięstwo. Właściwie, zanim propaganda w ZSRR rozkręciła „pobiedę” (która w nowoczesnej nazistowskiej Moskwii przybrała formy pobiedobiesia), ludzie cieszyli się nie z przerażającego, kłamliwego zwycięstwa, a właśnie z zakończenia wojny w bitwie dwóch ludożerczych reżimów. Szczególnie dotyczy to Ukraińców. Mówię to, bo słyszałem o tym jeszcze jako dziecko na początku lat 60. od starszego pokolenia i weteranów wojny, kiedy jeszcze nie było „dnia pobiedy” i jego rozkręconego kultu. U nas teraz też nie ma innego wyjścia poza zwycięstwem, ale dlatego, że bronimy nie tylko własnego życia, ale i swojego społecznego, swojej istoty – Ukrainy. Dlatego zwyciężymy! Zatem wniosek z powyższego: tak, ta obecna władza jest współtowarzyszką narodu ukraińskiego. Narzuconą, wybaczcie za słowo, wciśniętą narodowi ukraińskiemu, ale jednak współtowarzyszką. Czyli niepewną, za którą musimy społecznie pilnować, naciskać, wymagać, nie pozwalać wkładać rąk do ludowych kieszeni itd. I przypominać im, że nie są na zawsze. Wпрочем, oni sami o tym wiedzą, bo jak powiedziano w artykule jednego z amerykańskich wydań, urzędnicy kradną tak, jakby nadszedł ostatni dzień. Poza tym dobiega końca konstytucyjny termin ich kadencji i chociaż podczas stanu wojennego wybory nie są możliwe, są wielkie pytania, bo realne układy elektoralne i nastroje na Ukrainie są bardzo dalekie od 2019 roku. To po pierwsze. Po drugie, Rada Najwyższa Rada w tym samym 2019 roku została doprowadzona nie w konstytucyjnych terminach, a w terminach „celowych”, czyli z naruszeniem zasad konstytucyjnych. Jednak serwilistyczny Sąd Konstytucyjny zalegalizował taką „celowość”, chociaż obecna Rada Najwyższa w istocie nie jest legitymowana. Zatem precedensy są (i to nie jeden taki). Czyli, jeśli nie wolno, a bardzo się chce, to wszystko może być... Prawdopodobnie najlepszym wariantem po zakończeniu kadencji urzędującego prezydenta byłoby nie wybierać nowego prezydenta, a na czas stanu wojennego Najwyższe Dowództwo przekazać obecnemu Głównodowodzącemu. Jeśli chodzi o Radę Najwyższą, to wybory należy przeprowadzić, mimo wojny, ale w tym celu musi przejść ostra demonopolizacja przestrzeni informacyjno-medialnej na rozkaz Głównodowodzącego, i dopiero po tym, być może za rok, przeprowadzić wybory. A do wyborów zaprzestać praktyki wprowadzania nowych deputowanych z list, zamiast tych, którzy odeszli. Czy realnie jest przeprowadzić takie wybory w środku wojny? Realnie. PPO krzepnie. Siły Zbrojne Ukrainy ogólnie też. Ma wagę i wszechstronna pomoc Zachodu. Błędy trzeba naprawiać i uważnie pilnować, żeby nie dopuścić się nowych, na nowych wyborach, żeby to był osobisty, a nie podsunięty przez kogoś wybór, odpowiedzialny wybór, żeby nie trzeba było znowu płacić za czyjś podłożony wybór własnym życiem, życiem bliskich, swoim dobrobytem i przyszłością. Właśnie niebezpieczeństwem utraty władzy najbardziej przejmuje się obecna świta. Dla niej, w wielkim rozrachunku, nie jest tak istotne, kto ich może pozbawić władzy – okupanci z Moskwy czy ukraiński naród. Bo władza dla nich ponad wszystko! Nie Ukraina. Właśnie dlatego, z uwagi na popularność, Wałerij Załużny staje się celem dla ataków władzy. Właśnie takiego przybliżonego scenariusza, który opisałem wyżej, lub podobnego oni się boją. Właśnie dlatego oni gorączkowo szukają wariantów, jak pozbyć się Załużnego, jak go politycznie zneutralizować. Nieważne, że od tego będzie źle Ukrainie, nieważne, że zachodni partnerzy próbują doprowadzić ich do rozsądku. Władza ponad wszystko. Dla nich to gra o sumie zerowej – albo wszystko, albo nic. Oczywiście, syndykat oligarchów czuwa i ma dawno gotowe warianty zapasowe i zapasowych graczy. Ożywiła się Julia Tymoszenko, Prytuła „pompuje” polityczne mięśnie itd... Dla syndykatu to po prostu biznes, a czy numerem 1 będzie Zełenski czy ktoś inny – im wszystko jedno, byle wykonywał nałożone na niego zadania. Oto dlaczego jednym z największych zadań i bez wojny, a tym bardziej podczas wojny, jest demonopolizacja, deoligarchizacja. Oto dlaczego Załużny w swoim głęboko treściwym, analitycznym artykule, opublikowanym na łamach CNN, między innymi podkreślił krzyczącą potrzebę demonopolizacji kompleksu wojskowo-przemysłowego (WPK) Ukrainy. Monopole duszą państwo i w czasie pokoju, a podczas wojny grozi to uduszeniem naszego zwycięstwa. Nie dlatego, że chcą udusić, a po prostu natura ich taka – „to tylko biznes, nic osobistego”. I być może właśnie to zastrzeżenie Załużnego rozjuszyło całą uzełeńską świtę. W każdym razie nie mniejszą furię w uzełeńskich szeregach wywołał bezpośredni zarzut w artykule o niezdolności obecnej władzy do zaprowadzenia porządku w pracy mobilizacyjnej, zarzut o tchórzostwo władzy przed podejmowaniem niepopularnych kroków dla rankingów (co grozi utratą jedynej „świętej” wartości w ich życiu – władzy). Załużny targnął się na to. Cześć mu i chwała! Minęły już prawie dwa lata wojny, ci pasjonaci, którzy poszli w bój od pierwszych dni wojny, są już wyczerpani, a wielu też poległo za naszą wolność. Ten zasób faktycznie jest wyczerpany. Bezczelnie eksploatować ich męstwo w nieskończoność jest niemożliwe. Oto w tym i problem, że władza zlekceważyła swoją odpowiedzialność, przez dwa lata nie zaprowadziła porządku w kwestiach mobilizacji, nie zapewniła niezbędnych rezerw dla uzupełnienia Sił Zbrojnych Ukrainy. Ranking kompetencji i odpowiedzialności – ZErO! Wałerij Załużny w swoim artykule przedstawił wysoce profesjonalny, analityczny, rozbudowany plan. Plan, o którego braku rzekomo tak rozpaczliwie krzyczeli uzełeńscy poplecznicy w ostatnim czasie. To jeszcze bardziej ich zszokowało i doprowadziło do szału. Teraz, żeby usunąć Załużnego, Zełenski ogłosił swój plan: „przeładować” wszystkie warstwy władzy. Wygląda na histerię lub agonię. Bo czuje, że nie radzi sobie z postawionymi przez jego pracodawców zadaniami, że syndykat oligarchów zaczyna się mocno denerwować, a zapasowi gracze już wyszli na rozgrzewkę. Dlaczego Załużny opublikował swój artykuł (jak i wszystkie poprzednie) w amerykańskim wydaniu, zbliżonym do demokratów? Dlatego, że nie są mu obce wartości demokracji. Dlatego, że rozumie: właśnie partia demokratyczna USA jest partią, która realnie pomaga Ukrainie przetrwać w tej wojnie i zwyciężyć. Dlatego, że monopolowa pula na Ukrainie nie opublikuje takiego artykułu – i to jest, być może, główna przyczyna. Dlaczego Zełenski wypowiedział swoje groźby w wywiadzie dla włoskiej agencji RAI? Dlatego, że publikacji w ukraińskich mediach nie zauważą na Zachodzie z dwóch powodów: są mało znaczące na mapie światowych mediów, a co najważniejsze, dlatego że monopolowa pozycja ukraińskich mediów nie jest tajemnicą dla zachodnich czytelników, zaufanie do nich i autorytet dla zachodnich czytelników dąży do zera. Czyli Zełenski sam rozumie, gdzie celowo publikować, a gdzie nie jest to solidne. No i wybór właśnie włoskiego wydania – intuicyjnie czy świadomie – nie jest przypadkowy. Włochy są państwem z autorytarnymi tradycjami i teraz rządzi tam skrajnie prawicowa partia. I jeszcze to świadczy o tym, że chce on przekazać swoje groźby zachodnim adresatom, którzy, delikatnie mówiąc, nie zalecają zajmować się interesami z tym „przeładowaniem”. Tak, nasze państwo potrzebuje politycznego przeładowania. Bez wątpienia! Ale nie tasowania kart w swojej znoszonej talii, jak to pragnie robić Zełenski. Najlepszym wyjściem byłoby spełnienie swojej obietnicy wyborczej przez Zełenskiego – o jednej kadencji w roli prezydenta. Ale o czym ja mówię? To nie z naszym ukraińskim szczęściem. Jednak, chociaż wszystko jest skomplikowane, ale bez wątpienia zdobędziemy swoje szczęście własnymi rękami. Cokolwiek by się nie działo, zwyciężymy, nasze Zwycięstwo to wolna Ukraina! Wiktor SKORYK Wojownik Julia. W świetle z ciepłem świecy okopowej. Zdjęcie Leonida Łohwynenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Otwarto pierwszy etap Memoriału Bohaterów Trubeża. Władze i społeczeństwo wspólnie uczcili wyczyn ukraińskich obrońców

Ku czci poległych w lutym 1919 roku w walkach z moskiewsko-bolszewickimi okupantami kozaków sotni woronkiwskiej Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej przeprowadzono uroczystości żałobne przy pomniku poległych we wsi Woronki, przy znaku pamięci na stacji Baryszówka oraz na polu bitwy – przy moście kolejowym przez rzekę Trubeż, w pobliżu wsi Korżi. Jewhen Buket Zdjęcie autora. Wartę honorową podczas wszystkich trzech uroczystości pełnili studenci Kijowskiego Kolegium Zawodowego ze wzmocnionym przygotowaniem wojskowym i fizycznym. A przy moście kolejowym w warcie honorowej stali także obecni obrońcy Ukrainy, którzy ponownie w tym samym miejscu stoją w gotowości, by nie przepuścić tych samych okupantów, co 105 lat temu. Tradycyjnie w uroczystościach, oprócz wojskowych, brali udział przedstawiciele patriotycznego społeczeństwa Kijowszczyzny i stolicy: członkowie Związku Oficerów Ukrainy, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Ukraińskiego Kozactwa, krajoznawcy, wykładowcy, naukowcy, pracownicy muzeów, artyści, działacze społeczni i polityczni, mecenasi oraz darczyńcy. A także po raz pierwszy – władze obwodowe i lokalne. Na miejscu bitwy uroczyście otwarto pierwszy etap memoriału Bohaterów Trubeża „Rozerwane mosty”, którego projekt opracował ludowy artysta Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Anatolij Wasylowycz Hajdamaka (1939–2023). Jest to memoriałowy tetrapod z masztem flagowym. Prawo podniesienia Państwowej Flagi Ukrainy na maszt zostało powierzone zastępczyni przewodniczącego Kijowskiej Rady Obwodowej Tetianie Semenowej, szefowi Baryszowskiej Wspólnoty Terytorialnej Ołeksandrowi Ilczence oraz honorowemu przewodniczącemu Związku Oficerów Ukrainy Jewhenowi Łupakowowi. Memoriał poświęcił biskup fastowski, wikariusz Kijowskiej Eparchii Prawosławnej Cerkwi Ukrainy Wołodymyr Czerpak. Otwierając uroczystość, kapitan 1. rangi w stanie spoczynku, honorowy przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy Jewhen Łupakow przypomniał, że 105 lat temu prawie 300 kozaków z okolicznych wsi dobrowolnie stanęło w obronie Ukraińskiej Republiki Ludowej przed rosyjskimi najeźdźcami, którzy nacierali na Kijów. Były to pierwsze dni drugiej wojny sowiecko-ukraińskiej. Pierwszymi chwycili za broń kozacy sotni woronkiwskiej, do których dołączyły sotnie boryspolska i baryszowska Armii URL. Połączonym oddziałem dowodził sotnik Iwan Czerpak, uczestnik I wojny światowej. Pokonując zaśnieżone pola i bagna, wojownicy zajęli obronę na prawym brzegu rzeki Trubeż. Oczekując nadejścia wroga, śmiałkowie rozebrali tor kolejowy przed mostem i zaminowali go. Jednak po otrzymaniu wiadomości od zdrajcy pociąg pancerny zatrzymał się przed uszkodzonym odcinkiem toru i zaczął ostrzeliwać z dział pozycje kozaków, którzy posiadali na uzbrojeniu jedynie cztery karabiny maszynowe, dwieście karabinów i rewolwery. Nad Trubeżem zginęło 70 ukraińskich wojowników z Woronkowa i 30 z Berezani. Po okupacji Ukrainy przez wojska moskiewsko-bolszewickie wspominanie ich imion było niebezpieczne – Czeka i NKWD prześladowały oraz niszczyły tych, którzy przeżyli bitwę. Listę uczestników bitwy odnalazła w archiwum członkini Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Wałentyna Strilko-Tiutiun. – Ludzkiej pamięci nie da się amputować! Dzisiaj, dzięki wszystkim nieobojętnym ludziom, którym leży na sercu Ukraina i którym nie daje spokoju historyczne zapomnienie, uroczyście otworzyliśmy pierwszy etap Memoriału Bohaterów Trubeża – zaznaczyła w swoim wystąpieniu zastępczyni przewodniczącego Kijowskiej Rady Obwodowej Tetiana Semenowa. – Teraz stoi tu tetrapod, dostarczony wcześniej do Baryszówki spod Mariupola – symboliczny hołd obecnych obrońców Ukrainy dla przeszłych. Podniesiono ukraińską flagę na 9-metrowym maszcie. Przed nami jeszcze kawał dobrej roboty, aby Kompleks Memoriałowy był taki, jak zaplanował go autor – Anatolij Hajdamaka. Aby sławny wyczyn obrońców Ukrainy nad rzeką Trubeż był wielkimi literami wpisany w historię naszego kraju. Cel Rosji zawsze był jeden – zniszczyć naszą tożsamość, język, kulturę, naród jako taki. Ale Ukraina nie jest dla niej do ugryzienia. Głos zabrali także przewodniczący Browarskiej Rejonowej Administracji Państwowej Wołodymyr Majbożenko, szef Baryszowskiej WT Ołeksandr Ilczenko, deputowany ludowy Ukrainy pięciu kadencji Iwan Zajeć, działacze społeczni i wojskowi. Z muzycznym powitaniem wystąpili bandurzysta Wasyl Liutyj oraz ludowy chór amatorski „Rodyna” Baryszowskiego Centrum Kultury i Sztuki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Jak udoskonalić mechanizm reparacji dla cywilnych jeńców po uwolnieniu

Ilko DUVANSKYJ, członek „Proświty” W 2014 roku na Ługańszczyźnie utworzono Wschodnioukraińskie Centrum Inicjatyw Społecznych (SCIS). Jego niezmiennym liderem jest Wołodymyr Szczerbaczenko. Absolwent wydziału historycznego Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, jest on obecnie znany jako działacz społeczny, wolontariusz nie tylko na Ukrainie, ale i poza jej granicami. W związku z okupacją przez wroga terytorium niemal całego obwodu ługańskiego, SCIS funkcjonuje obecnie w Kijowie pod jego kierownictwem, ale nie zmniejsza swojej aktywności. W szczególności, w ramach realizacji projektu badawczego we współpracy z brytyjską organizacją praw człowieka Ceasefire, przeprowadzono grupy fokusowe z byłymi cywilnymi jeńcami oraz ich bliskimi krewnymi. Celem tego projektu jest udoskonalenie mechanizmu sprawiedliwych reparacji dla osób cywilnych pozbawionych wolności podczas rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie oraz dla rodzin takich osób. W dyskusjach, które odbyły się w Kijowie, wzięło udział 25 osób, które przebywały w niewoli sił prorosyjskich i rosyjskich okupantów w okresie od 2014 roku, zarówno przed, jak i po pełnoskalowej inwazji, a także ich bliscy. Tragiczna karta życia, niewiarygodne cierpienia na tymczasowo okupowanych terytoriach Ukrainy z rąk raszystów warte są niejednego dzieła historyczno-literackiego. Prawdopodobnie z czasem tak się stanie. Jednak wysoce moralna, heroiczna postawa tych ludzi, patriotyzm i poświęcenie, nieugiętość wobec wroga oraz miłość do swojej Ojczyzny to wzór dla młodzieży i przyszłych pokoleń. Dlatego podczas tego spotkania nie tylko opowiedzieli o swoim oporze wobec podstępnego wroga, potrzebie aktywnego ujawniania i walki z przejawami jego zwodniczej antyukraińskiej propagandy i agitacji, ale także podzielili się doświadczeniami dotyczącymi własnych problemów, które pojawiły się po uwolnieniu z niewoli i które do tej pory pozostają nierozwiązane. Szczególnie dotkliwe były poruszone problemy pomocy medycznej, psychologicznej, materialno-finansowej oraz adaptacji po niewoli itp. Uczestnicy podkreślali, że pomoc musi być kompleksowa i obejmować także bliskich krewnych cywilnych jeńców. Ci ostatni bowiem wciąż stykają się z presją oszustów po trafieniu ich bliskich do niewoli (uwięzieniu) i nie posiadają potrzebnej wiedzy, jak zachowywać się wobec bliskiej osoby po jej uwolnieniu. Uczestnicy wyrażali własną wizję dotyczącą reparacji i ukarania winnych. „Jestem za pewną domniemaniem winy Rosjan. To oni powinni w sposób uzasadniony udowadniać, że nie byli nieludźmi i tymi katami w piwnicach. Aby przy próbie wyjazdu gdziekolwiek, a tym bardziej emigracji, uzyskanie wizy wiązało się z ich obowiązkiem udowodnienia, że mają czystą, a nie splamioną biografię” – padła jedna z opinii. Przedstawiciele SCIS zaznaczają, że istniejące programy państwowej pomocy dla cywilnych jeńców wymagają korekty i udoskonalenia, ale niestety, na razie relacje z instytucjami państwowymi pozostają skrajnie trudne i wyczerpujące. Przewodniczący SCIS Wołodymyr Szczerbaczenko podkreśla: „Obecnie działa, choć niedoskonały, to jednak dość skuteczny mechanizm, dzięki któremu uwolnieni z niewoli mają możliwość otrzymania od państwa po 100 tysięcy hrywien. Jednak pewne kwestie w ustawie branżowej pozostają czysto deklaratywne, na przykład w zakresie opieki medycznej i innych form wsparcia”. Praca zaplanowana w ramach niniejszego badania pozwoli obrońcom praw człowieka przygotować rekomendacje zmian legislacyjnych w oparciu o wizję samych poszkodowanych i sprzyjać ich implementacji w ukraińskim ustawodawstwie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ziemia i Wolność: w poszukiwaniu równowagi społecznej i idei narodowej

Niedawno w centralnym biurze Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki odbyła się konferencja naukowo-praktyczna „Ziemia i Wolność”, poświęcona Dniu Jedności Ukrainy. W wyniku konferencji przyjęto wspólne oświadczenie jej uczestników, dotyczące sytuacji społeczno-politycznej i wojennej na Ukrainie, a także groźnych tendencji i nieprzewidywalnych perspektyw prywatyzacji ukraińskiej ziemi. Wasyl MAROCZKO, doktor nauk historycznych, profesor Ziemia i Wolność – dawna i niezwykle wrażliwa dychotomia społeczno-ekonomicznych i politycznych form bytu ukraińskiego etnosu. Jego rolnicza kultura, odziedziczona po Trypoliu i Scytach-oraczach, znalazła błogosławioną kontynuację w plemionach słowiańskich. Ziemia w rzeczywistości jest cywilizacyjną kolebką ludzkości i jej praojczyzną. Była ubóstwiana w pogańskich kultach i obrzędach, a pokłon ziemi stał się najwyższym przejawem duchowości. Właśnie Ziemia jako terytorium i podstawa wspólnoty społecznej hartowała Wolność rolników i wojowników, którzy uważali za obowiązek, a nie powinność, jej obronę. Ich współdziałanie i jedność formowały źródła naszego rolniczego narodu, jego socjokulturową odrębność i mentalność, uświęconą obfitym potem, łzami i strumieniami krwi. Ziemia i Wolność, a dodajmy jeszcze – Wiara, zawsze były w epicentrum równowagi społecznej, której naruszenie wiązało się z twardą konfrontacją. Dość często używamy frazy “ziemie ukraińskie”, czyli terytorium narodzin i funkcjonowania narodu w jego historycznym rozwoju. Historycy wskazują na formowanie się oznak narodu politycznego pod koniec XIX w., etnolingwistyka uzasadnia inne ramy chronologiczne, etnolodzy koncentrują się na kulturowo-bytowych składnikach ukraińskiego społeczeństwa. Każdy ma swoją wizję idei narodowej. Jednak, moim zdaniem, nie jest to kategoria abstrakcyjna, nie sztuczny produkt intelektualny, a oczekiwana rzeczywistość. Idea narodowa jest stosowana, co oznacza umotywowaną politykę wewnętrzną i zewnętrzną państwa (władzy, formy rządów), skierowaną na stworzenie warunków dla społecznego, duchowego i kulturowego rozwoju narodu (etnosu, jego grup społecznych itp.). Naruszenie tej uniwersalnej równowagi wiązało się z wojnami, buntami, ruchami religijnymi, ciągłą konfrontacją władzy i społeczeństwa. Bożym błogosławieństwem Ziemia powołana jest do rodzenia i pomnażania życia, a okazała się obiektem niezgody jej dzieci. Dlaczego stosunki ziemskie między osobami fizycznymi i prawnymi naznaczone są procesami sądowymi i krwawymi konfliktami? Przelanej za nią krwi wystarczyłoby na stulecia nawadniania jej płodności. Czasami ziemia stawia żywiołowy opór ludzkości, wyładowując swój wewnętrzny gniew erupcją mas wulkanicznych. Pogańscy bogowie, rozgniewawszy się na bratobójstwo, wywoływali powódź i suszę. Historycy marksistowskiego paradygmatu rozwoju stosunków społecznych tłumaczą naruszenie równowagi społecznej nierównością majątkową, pojawieniem się klas, formowaniem państwa typu despotycznego itp. Dlaczego powstała nierówność społeczna, skoro biologiczny zasób ziemi powołany jest do zapewnienia normalnego życia? Nie Ziemia jest przyczyną antagonizmu, a ludzka chciwość i zachowanie grzechu pierworodnego. Pragnienie posiadania nie tylko ziemi, jej produktów, ale i bliźnich, ich wolności. W latach Rusi Kijowskiej-Ukrainy IX–XIII w., jak zaznaczał klasyk ukraińskiej historiografii M. Hruszewski, istnieli wolni i niewolni, niezależni oraz ekonomicznie zależni chłopi. Korzystali oni z ziemi, która należała do księcia i bojarów (wielkich właścicieli ziemskich). Chłopi byli przytwierdzani do ziemi łańcuchami powinności pieniężnej, naturalnej i wojskowej (częściowo zamiast dzieci bojarskich). W 1097 r. pięciu książąt zebrało się w Lubeczu (sytuacyjna Dyrektoria) w celu podjęcia uzgodnionej decyzji: “każdy niech trzyma ojcowiznę swoją”. Ojcowizną uważano własność ziemską księcia, czyli osoby prywatnej i państwowej jednocześnie. W ciągu dwóch stuleci zmieniło się ponad 30 książąt, a ich prawo własności do ojcowizny pozostawało niezmienne. Wprowadzenie w 988 r. chrześcijaństwa na dnieprowych zboczach i kijowskich ziemiach nie przyniosło pokoju społecznego i chrześcijańskiego miłosierdzia. Klasztory stały się wielkimi właścicielami ziemskimi wraz z wsiami i “dymami”, które pracowały na nie (zbiory ziarna, smoły, miodu, wosku). Nieprzypadkowo pogańska kultura duchowa zachowywała się przez długi czas, wyznawali ją wolni rolnicy. Właścicielami ziemi byli bojarzy (“najlepsi ludzie”), którzy za służbę księciu otrzymali ojcowiznę. Między księciem a bojarzynem nie istniały stosunki suzerena i wasala, które obserwowano w krajach europejskich. Status książęcych i bojarskich sług mieli smerdzi – stosunkowo wolni i ekonomicznie samodzielni chłopi-rolnicy. Płacili daninę, wykonywali różne powinności: dostarczali książęcemu wojsku konie i wojowników w przypadku wojny. Tymczasowo zależni byli “zakupy”, czyli dłużnicy, którzy wykonywali powinność pieniężną dla spłaty długu. Izgojami mogli stać się dzieci kapłanów, smerdów, jeśli w czymś “zawiniły”, ale wiecznymi izgojami okazali się bezrolni i małorolni chłopi – chołopi. Zatem za służbę państwu (władzy) nadawano ziemię na własność, a bojarzyn nabywał status społeczny w społeczeństwie. W poważaniu była i służba wojskowa. Utrwaliła się niezmienna zasada: kto miał władzę, ten miał i prawo do posiadania ziemi. Na chłopach utrwalił się obowiązek korzystania z ziemi na warunkach umowy z właścicielem. Powstała dziwna kolizja społeczna: bezpośredni gospodarze Ziemi, którzy ją uprawiali dzień i noc, okazali się upośledzoną warstwą społeczną. Wiara nie zatrzymała właścicieli, nie oczyściła ich ze skazy, nie skłoniła bojarów do miłosierdzia. Klasztory brały w dzierżawę ojcowizny, dziesięcinę na swoje instytucjonalne wzmocnienie, a w zamian mnisi modlili się za uwiecznienie duszy ofiarodawców. Społeczeństwo zakończonej poręki społeczno-klasowej, ale nie jedności. W takich okolicznościach Ziemia nie stała się przyczyną zła społecznego, a ludzka niedoskonałość duchowa, nawet pomimo jej chrztu. W XIV–XVII w. ukraińskie tereny stały się łakomym kąskiem dla północno-zachodnich, południowych i północno-wschodnich sąsiadów. Wszyscy próbowali się pożywić, a poczuwszy smak i rozkosz, pragnęli zawładnąć ziemiami. Korona Polska przesuwała się na Galicję, ukradkiem spoglądając na ziemie Wielkiego Księstwa Litewskiego. Zawarta między nimi unia w Krewie (1385 r.) zapoczątkowała ślubno-dynastyczne przenikanie na ukraińskie kresy, pełzającą ekspansję Polski z jej formami własności ziemskiej, systemem rządów, instytucjami społecznymi i praktykami religijnymi. Spustoszone przez zdobywców ziemie Naddnieprza, Prawobrzeża i Południa tworzyły iluzję przestrzeni geopolitycznej i bezwładu, chaosu społecznego. Właśnie tam ruszył litewski książę Witold, zawładnąwszy ziemiami. Polska zagarnęła Podole Zachodnie, a Litwa powstrzymywała agresję Moskwy w połowie XVI w. Każdy władca wprowadzał swój system własności ziemskiej i stosunków społecznych, a Ziemia, oprócz jej biologicznej pożywności, stawała się czyimś terytorium. Na czas unii lubelskiej (1596 r.) Polska podciągnęła pod swoją koronę Wołyń, Podole, ziemię kijowską, a Moskwa odgryzła część Czernihowszczyzny. Wszyscy pragnęli własności ziemskiej oraz ograniczenia wolności społecznych chłopów. W XIV–XV w. chłopom nie zabraniano przechodzić od jednego do drugiego pana, ale w granicach ich posiadłości. Stali się robotnikami najemnymi na ojczystej ziemi, pozbawieni prawa własności, a jedynie użytkownika. Arystokracja ziemska (bojarzy) w Księstwie Litewskim, nie mówiąc o rodach książęcych, posiadali ojcowizny, stawali się latyfundystami. Książęta Ostrogscy, Wiśniowieccy, Czartoryscy, Koreccy byli elitą koronną i wojskową, gdyż zapewniali dwie trzecie kontyngentu wojskowego. Honorowa szlachta, która się skatolicyzowała, zawładnęła ziemiami Podlasia, Kijowszczyzny, Polesia, Górnej Prypeci, zadnieprzańskiego Lewobrzeża. Przysiągłeś królowi, zostałeś katolikiem – masz przywilej i dokument na ziemię, władzę w sądach, sejmikach. “Odstępcy”, których pradziadowie walczyli o Wolność i Ziemię, szybko zapomnieli tradycje, stali się zakładnikami własnej dumy. Typowym wyrazicielem renegata-latyfundysty jest bohater powieści Iwana Neczuja-Lewickiego “Książę Jeremi Wiśniowiecki”, który przelał niemało kozackiej i chłopskiej krwi nad Dnieprem i Sułą. Wyrastały klasztory, obwarowania, zamki, a obok ukraińskich wsi powstały osady Bułgarów, Węgrów, Niemców, Polaków. Własność prywatna ukraińskiej szlachty była darowana przez polską koronę, przechodziła w spadek, pomnażała się kosztem pochłaniania terytoriów. Miejscowa szlachta, która wywodziła się z kozackiej starszyzny, otrzymywała ziemię za wierność i służbę polskiemu królowi. Oto taka upośledzona narodowo-patriotyczna model nabywania majątku. Świadczyła ona o stałej prawidłowości: naród, który nie zdołał obronić swojego państwa, nieuchronnie będzie karmił cudzą władzę i jej potęgę wojskową. Smutna lekcja historii. Na zagarniętych przez polską koronę ukraińskich ziemiach rozprzestrzeniał się folwarczny system gospodarowania. Folwark (od pol. “folwark”) w drugiej połowie XVI w., jak zaznacza historyk Pawło Magoczi, dążył do maksymalnego wykorzystania pracy pańszczyźnianej dla przyspieszonej produkcji ziarna. Na terytorium 60 ha mieszkał właściciel z rodziną, jego służba i 20 zagród chłopskich. Byli oni przytwierdzeni do nadziału ziemskiego (siedziba, rola) z prawem dziedziczności. Rodzina chłopska musiała odrobić panu za korzystanie z ziemi: od 4 do 7 dni w tygodniu. Pracowali przeważnie mężczyźni, a kobiety i dzieci – na własnych działkach. Ludzie poddani, choć nie klasyczni niewolnicy. Według Statutu Litewskiego z 1588 r. chłopów pozbawiono prawa opuszczania pana, czyli stawali się jego własnością. Instytucja społeczna poddaństwa, czyli przymusowego przytwierdzenia chłopów do pańskiej ziemi z pozbawieniem osobistych wolności i praw majątkowych, rozprzestrzeniała się z Zachodu na północno-wschodnie i centralne tereny Ukrainy. Król hojnie obdarzał magnatów pochodzenia polskiego i ruskiego ziemią, wsiami, przywilejami, licząc na wierność i czynsz. W 1590 r. kijowskiemu wojewodzie Konstantemu Ostrogskiemu należało 1300 wsi, 100 miast, 40 majątków i 600 cerkwi. Magnat Wiśniowiecki zawładnął lewobrzeżną częścią województwa kijowskiego. Na Wołyniu 13 rodów pańskich posiadało ponad połowę wszystkich ziem. Naddnieprzańskie chłopstwo końca XVI–XVII w. nie znało pańszczyzny i klasycznej powinności poddańczej, ponieważ zwolniono ich z niej na 15–30 lat. Właśnie tam ruszyli uciekinierzy z polskich folwarków, żydowscy dzierżawcy i kramarze. Na Moskwę nie chcieli się przemieszczać, ponieważ tam istniało poddaństwo, a ziemia należała do dworu carskiego, bojarów, klasztorów, wojewodów. Chłop był przypisany do pańskiego dworu, ale i właściciel nie wyganiał go z dworu, zwłaszcza w żniwa. Dozwolone było przemieszczanie się na tydzień przed dniem św. Jerzego (26 listopada) i po nim. “Sobornoje ułożenije” 1649 r. ostatecznie pozbawiło chłopów praw socjalnych, poddało ich poddaństwu, uczyniło własnością obszarnika i państwa. Władza okupacyjna zachodniego, wschodnioazjatyckiego pokroju tymczasowo opierała się na rodzimej szlachcie, która otrzymała prawo własności do ziemi, ale pod warunkiem wiernej służby i poddaństwa. Prawdziwymi gospodarzami ziemi byli chłopi-rolnicy, którzy ją uprawiali, ale pozbawiono ich podstawowych wolności i praw. W ugodzie perejasławskiej z 14 marca 1654 r. przewidziano gwarancje dla kozackiego samorządu, „majątków kozackich” i ziem, ich wdów i dzieci, aby „w takiej samej wolności żyli, jak przodkowie”. Zadbał B. Chmielnicki o prawa świeckie i duchowne dla szlachty i kozaków, prosił nawet o „płatę” dla kozackich pułkowników, esaułów, sotników i szeregowych. O wolnych i ekonomicznie samodzielnych chłopach-rolnikach ani słowa. Unia hadziacka z 1658 r. potwierdziła prawa socjalne i majątkowe, aby żadni urzędnicy nie ściągali „żadnych podatków z kozackich chutorów, wsi, miasteczek, domów”. A o chłopach znowu zapomniano, choć chodziło o „naród Ruski”, o „własną ojczyznę” i „macierz”. Przypadek czy prawidłowość takiej obojętności i zapomnienia? Kozacy rejestrowi mogli liczyć na dziedziczną szlachtę z wolnościami, a rolnik nie. Kozacy, zwłaszcza starszyzna, zasłużyli na ustępliwość ze strony okupantów swoim wojskiem, buntowniczym charakterem, niebezpieczną i groźną siłą, ale też gotowością i zdolnością do służby. Nadane przywileje cieszyły ich poczucie socjalne. W osadach wojskowych, według obliczeń P. Magocsi, koncentrowało się około połowy własności ziemskiej Państwa Kozackiego, wśród której 33% należało do kozaków i szlachty, 17% — do cerkwi prawosławnej. Wojna wyzwoleńcza drugiej połowy XVII w., której siłą napędową były warstwy kozackie i chłopi, nie rozwiązała kwestii agrarnej, czyli sprawiedliwego podziału ziemi między jej uczestników. Zdesperowani kozacy zasłużyli na przywileje socjalne, a chłopi, którzy walczyli i zaopatrywali armię, czasem nawet wrogą, znaleźli się na marginesie. Zatem, kto służył i walczył o władzę, ten otrzymał ziemię w dziedziczne posiadanie. Okupacja ukraińskich ziem przez Imperium Rosyjskie w XVIII w. podzieliła je nie tylko wzdłuż Dniepru, ale i mentalnie: część znalazła się w cywilizacyjnej niewoli Rzeczypospolitej, wyznając katolicyzm i wiarę prawosławną, pozostając poddanymi socjalnie i duchowo, a lewobrzeżna odczuła na sobie wojskowo-administracyjną ekspansję azjatycczyzny z niemieckim posmakiem. Hetmani, starszyzna kozacka elita otrzymali od władzy carskiej nowe przywileje zgodnie z „tabelą rang” oraz imperialne gramoty. Autonomia kozacka na ukraińskich terenach przypominała rezerwaty socjalne, zwłaszcza dla większości chłopów, którzy faktycznie stali się państwowymi. Stopniowo gasła kozacka sława i potęga. W 1765 r. Moskale podporządkowali Ukrainę Słobodzką, Katarzyna II zlikwido-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...wała Zaporoską Sicz w sierpniu 1775 r., a w latach 1781–1785 zreorganizowano również Hetmanszczyznę. Kozackim wolnościom nadszedł koniec, a ich starszyzna otrzymała od cesarzowej status drobnej szlachty (syndrom Martina Boruli). Na sławnych ziemiach Ukrainy, pielęgnowanych przez kilka pokoleń ukraińskich chłopów-rolników, zapanowali generałowie-gubernatorzy okupowanego kraju. Faworyt Katarzyny i nowo upieczony gubernator Hrihorij Potiomkin budował między Dnieprem a Wołgą nie tylko iluzoryczne wsie, aby zadowolić cesarzowę, ale także wprowadzał administrację pańszczyźnianą. W 1783 r. chłopom kategorycznie zakazano opuszczania majątku pana. Rosyjscy generałowie na Ukrainie otrzymywali wsie, młyny, majątki wraz z chłopami. Oficerów towarzyszyli chłopi-Rosjanie, którzy obsługiwali ich wysokie dostojeństwo (pochlebny lokaj Szelmenko). Pod koniec XVIII w. utraciła swoją państwowość także Polska w wyniku jej trzech rozbiorów. Ziemia nie wybacza arystokratycznej zuchwałości i obojętnego stosunku do niej, zwłaszcza do prawdziwych gospodarzy – chłopów-rolników. Potęga i sława Rzeczypospolitej, heroizm i waleczność Wojska Zaporoskiego, jego wyzwoleńcza wojna i chrześcijańska misja ustąpiły imperialnym zapędom Moskwy. Dlaczego tak się stało? Historycy wyodrębniają i przekonująco dowodzą przyczyn wojskowo-politycznych, lecz istniały także społeczno-ekonomiczne. Korona polska uwiodła pewną część kozackiej elity, zepsuła ją swoimi arystokratycznymi manierami, przywilejami, przeciwstawiła ją innym warstwom Ukraińców, zwłaszcza chłopom. Ziemia i jej dobra niesprawiedliwie skupiły się w rękach niewielkiej garstki magnatów, a chłopom nadano regulowaną wolność uprawy ziemi, pozbawiając ich prawa własności do niej. Ile smutku i żalu zapisano w pieśniach ukraińskich chłopów, które odtwarzają historyczną i społeczną niesprawiedliwość. Nierówność majątkowa w mniejszym stopniu odcisnęła się na mentalności chłopów-rolników niż społeczno-polityczne zachowanie rodzimych arystokratów (duma Jeremiego Wiśniowieckiego i podobnych lokalnych książąt). Ucisk fizyczny bywa zmienny, a moralno-etyczny głęboko zapada w pamięć narodu. Wolni chłopi-rolnicy i świadomi Kozacy szybciej łączyli się w walce z okupantami o własne prawa ekonomiczne i duchowe, niż przeciwko zewnętrznej ekspansji wroga. Niesprawiedliwe przywłaszczanie ziemi przez polskich i ukraińskich magnatów, jak robaki, podkopywało społeczne uczucia chłopów. Ziemia i Wola doznały względnej dyskryminacji: wielcy ziemianie chronili własne majątki i posiadłości, zaciągając do tego pańszczyźnianych przez siebie chłopów. W świadomości chłopów-użytkowników głęboko utrwaliło się zróżnicowane społeczne postrzeganie: ziemiaństwo – „obce”, „inne”, „wrogie”, Ziemia – „nasza”, „chłopska”, „gminna” (jak i później kołchozowa). Do tej kolizji doszła ekspansja katolicka i asymilacja duchowa, a później – rusyfikacja i system pańszczyźniany Cesarstwa Rosyjskiego. W pierwszej połowie XIX w. kwestie Ziemi i Woli ściśle się splatały. Polacy nie chcieli pozostawać narodem bez państwa, dlatego wybuchły dwa wielkie powstania w latach 30. i 60. XIX w., w wyniku których wiele dawnych kozackich rodów, które swego czasu dorobiły się ziemi, straciło tytuły i własność. Pańszczyźnianym chłopom nie było nic do stracenia, prócz społecznego jarzma. Wojna krymska 1853–1855, którą Rosja haniebnie przegrała, zademonstrowała średniowieczną zgniliznę systemu pańszczyźnianego. Społeczno-ekonomiczną konieczność jego zniesienia uświadamiały sobie kręgi inteligencji imperium. 19 lutego 1861 r. miało miejsce historyczne wydarzenie – carski „Manifest” ogłosił wielką reformę agrarną. Dotknęła ona pańszczyźnianych chłopów na Ukrainie, którzy stanowili ponad połowę ludności wiejskiej, a także chłopów państwowych – 43,9% ludności wiejskiej. Obszarnicy zgodzili się uwolnić chłopów wraz z ziemią, ale zachowywali za sobą prawo własności. Chcesz mieć ziemię – kup ją. Prywatyzacja ziemi zahamowała się, ponieważ nie każdy ukraiński rolnik miał środki. Zobowiązania wykupne, które chłopi spłacali samodzielnie, czasem za określone powinności wobec obszarnika, rozciągnęły się na lata i dziesięciolecia. We wpowstaniowej ukraińskiej wsi rozpoczęła się długotrwała i wyczerpująca prywatyzacja ziemi, formowanie własnej „burżuazji wiejskiej”, a w rzeczywistości samodzielnych rolników. Zamożni chłopi wykupili najpierw swoje działy, a z pomocą Chłopskiego Banku także znaczną część ziem obszarniczych. W ciągu 20 lat poreformowych nabyli około 3 mln dziesięcin ziemi. Odwieczna miłość i szacunek do ziemi wyraża się w słowach Herasyma Kałytki (bohatera utworu I. Karpenki-Karego „Sto tysięcy”): „Ach, ziemio, święta ziemiczko – boża ty córeczko! Jak radośnie cię zgarniać razem, w jedne ręce… Kupowałbym cię bez liku. Lekko chodzi się po własnej ziemi. Spojrzysz okiem dokoła – wszystko twoje”. Jedynie dzięki Bankowi Chłopskiemu chłopi zdołali wówczas nabyć ponad 1 mln dziesięcin ziemi przydatnej do uprawy. W ciągu 40 lat po reformie na rynek obrotu weszło 26 mln dziesięcin ziemi będącej własnością prywatną. Dziwna to aktywność, którą trudno wytłumaczyć humanizmem obszarników, którzy zdecydowali się uwolnić poddanych wraz z ziemią. Oczywiście czynnik komercyjny również stanowił bodziec. Niebywała energia społeczna wyrwała się na powierzchnię w ukraińskich wsiach, które nabierały cech samorządnej gminy ziemskiej wolnych chłopów-właścicieli. W 1862 r. chłopi stepowej Ukrainy posiadali 464 tys. dziesięcin, a w 1914 r. około 4 mln dziesięcin; na Polesiu leśno-stepowym odpowiednio – 354 tys. i 4,1 mln. Ogółem prywatne posiadanie ziemi przez chłopów wzrosło dziesięciokrotnie, sięgając w 1914 r. 8,1 mln dziesięcin. Tymczasem ziemiaństwo zmniejszyło się dwukrotnie – do 9,7 mln dziesięcin. W ciągu półwiecza doszło do prawdziwej rewolucji agrarnej w stosunkowo spokojnym czasie, jeśli nie brać pod uwagę zaborczych wojen Imperium Rosyjskiego. Z 44,1 mln dziesięcin ziemi przydatnej chłopom należało 25,7 mln, ziemiaństwu 10,9 mln, kupcom, skarbowi państwa i cerkwi 7,5 mln dziesięcin. Zatem ukraiński chłop nabył ziemię na własność prywatną, której ostatecznie pozbawią go bolszewicy. Ukraińska rewolucja 1917–1921 przebiegała pod hasłem „Ziemia i Wola”, których połączenie okazało się sprzeczne. Chłopi poparli ukraiński rząd, lecz jego partie socjalistyczne zniosły prawo własności prywatnej do ziemi, którą Herasym Kalytka samodzielnie „przybrał”. Demagogiczne bluźnierstwo i ideologiczna ślepota przywódców, którzy plątali się w ogonie politycznych kaprysów rosyjskiej socjaldemokracji, odepchnęły chłopów od ich rozumienia idei narodowej. Uczucia patriotyczne osłabiły również inne oznaki rewolucyjnego romantyzmu ukraińskich partii socjalistycznych (narodowa milicja zamiast regularnej armii itd.). Zamożni chłopi mieli od 75 do 500, a nawet ponad tysiąc dziesięcin ziemi na własności rodzinnej. Nadeszła Ukraińska Republika Ludowa, która ogłosiła ludowi pozbawienie prawa własności prywatnej do ziemi, którą chłopi kupili i uprawiali dzięki ciężkiej pracy. Bolszewicy obiecali chłopom ziemię obszarniczą, a po zdobyciu władzy przeprowadzili uspołecznienie, czyli zrównawczy podział według zasady klasowej oraz wyraz lojalności wobec nowej władzy. Skutek okazał się smutny: masowy głód 1921–1923, pogrom kultury i duchowości. Ziemiaństwo (30 tys. majątków) państwo radzieckie przywłaszczyło, oddając część komunom, sowchozom i lojalnym komitetom biedoty wiejskiej. Zalążki farmerstwa w latach „nepowskiego renesansu” zostały ideologicznie napiętnowane i zdeptane. Teoretyk bolszewizmu Mikołaj Bucharin wzywał chłopów do „bogacenia się”, by później było co grabić w latach przymusowej kolektywizacji. Ta ostatecznie pozbawiła chłopów prawa swobodnego użytkowania ziemi, zamieniając ich w pańszczyźnianych najemników. Krnąbrnych i samodzielnych deportowano na Syberię (około 300 tys. gospodarstw), ponad 20 mln osób zagnano do kołchozów, z których 9 mln stało się ofiarami Hołodomoru. Ukraińska ziemia to nie tylko żyzna gleba. Ona żyje, czuje każde dotknięcie prawdziwego gospodarza, ukrywa się przed obcym, najeźdźcą, łapownikiem. Ukraina od 10 lat broni swojego terytorium przed rosyjską agresją, trwa walka o przetrwanie Narodu i Państwa, czyli Ziemi i Woli. Znienawidzony wróg depcze naszą Ukrainę krwiożerczymi hordami najemników. W takich okolicznościach rośnie wysoka cena Ziemi: nie jej wartość za hektar, lecz niezrównana wartość narodowego i duchowego bogactwa. Rynek ziemi uruchomiono od lipca 2021 r., gdy część terytorium znajdowała się pod okupacją. Wtedy zezwolono osobom fizycznym kupować 100 ha, lecz w ciągu pół roku kupiono 150 tys., w 2022 r. 110 tys., w 2023 r. 173 tys. ha, co oznaczało wpływ wojny. Straty rynku ziemi wynoszą 12,4 mld hrywien. Noworocznym prezentem dla rodzimych i zagranicznych latyfundystów stało się prawo sprzedaży ziemi osobom prawnym od 1 stycznia 2024 r. – 10 000 ha. Dlaczego 10, a nie 5 czy 7 tys. ha? Ktoś liczył efektywność ekonomiczną, agrotechniczną optymalność uprawy ziemi, rentę, koszt własny zgodnie z katastrem i po prostu jakość poleskiego piasku i połtawskiego czarnoziemu. Najpierw rzucono kość drobnym farmerom (100 ha na „osobę fizyczną”), by przywiązać ich do skrawka ziemi kredytami, zobowiązaniami, biurokratyczną przeciągającą się procedurą przydziału działek. Współczesny model przywiązania do ziemi, który nie pokrywa kosztów nowoczesnej techniki, nawozów, kredytów, wynagrodzeń najemnych pracowników itp. Uspokojono bunty farmerów. Na Ukrainie jest łącznie 42 mln ha gruntów rolnych, z których sprzedano około 2%. Wielu farmerów i chłopów-udziałowców jest na froncie, broniąc Ziemi i Ukrainy przed zaciekłym wrogiem, a w domu zagraża wyprzedaż ziemi, dlatego 87% nie akceptuje pełzającego rynku ziemi i prosi o jego wstrzymanie na czas wojny. Istnieje groźna tendencja niekontrolowanej sprzedaży udziałów, a to przeważająca większość użytków przydatnych. Trwa zacięta wojna. Im bliżej linii frontu, tym niższa cena za hektar ukraińskiej ziemi. Na zachodzie Ukrainy jest ona wielokrotnie wyższa, choć jakość nie jest lepsza niż w pozostałej części kraju. Wojna wprowadza korekty, dlatego także „legalną” prywatyzację trzeba wstrzymać ustawą na czas wojny. Nie przeprowadzamy wyborów organów władzy w czasie wojny, a po co sprzedajemy ziemię, pozbawiając farmerów-frontowców prawa wyboru. Może się zdarzyć, że nie będzie już czego bronić, jeśli ziemia z własności ludowej przejdzie w prywatne ręce rodzimych lub zagranicznych latyfundystów. Nieprzyjemna i niebezpieczna kolizja, której ceną jest istnienie Narodu. Być może Ziemia jest już sprzedana? Pozostaje poczekać na zakończenie wojny, by ogłosić nowych właścicieli – „bohaterów” rynku ziemi. Ważne, by nie odebrać ziemi tym, którzy hojnie zraszają ją własną krwią, czyli prawdziwym obrońcom. To właśnie oni mają pierwszeństwo i prawo do jej posiadania, jak ich chwalebni poprzednicy – ukraińscy kozacy. Spotkanie w bibliotece okazało się nie tylko platformą do dyskusji nad ważnymi kwestiami, ale także miejscem wymiany poglądów i pomysłów między uczestnikami. Podkreślił on, że edukacja ekologiczna i wychowanie mają kluczowe znaczenie dla kształtowania odpowiedzialnego stosunku do otaczającego świata u młodego pokolenia, a współpraca między różnymi organizacjami może znacząco wzmocnić ten proces. My w „Proświcie” wysoko cenimy naszą współpracę z Ekobiurem UGKC. Razem możemy osiągnąć więcej i uczynić nasz świat najlepszym miejscem do życia. Serhij TIUTIUNNYK, m. Dniepr

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Edukacja ekologiczna

Pod koniec stycznia w Centralnej Miejskiej Bibliotece w Dnieprze odbyło się treściwe spotkanie, zorganizowane przez Siczesławską „Proświtę” oraz Ekobiuro UGKC. Wydarzenie koncentrowało się na omówieniu aktualnych tematów związanych z edukacją ekologiczną i wychowaniem. Moderatorzy spotkania – ojciec Mychajło Nejżmak z Ekobiura UGKC oraz Serhij Tiutiunnyk z Siczesławskiej „Proświty” – rozpoczęli spotkanie od refleksji nad wzajemnym związkiem między duchowością a ekologią, podkreślając znaczenie odpowiedzialnego stosunku do darów przyrody, które zostały nam powierzone. Główne tematy spotkania obejmowały szerokie spektrum zagadnień – od roli Kościoła w ruchu ekologicznym po konkretne działania, które mogą być podjęte na poziomie wspólnoty i każdego z osobna, w celu ochrony przyrody. Szczególną uwagę poświęcono prezentacji nowych wydań Ekobiura UGKC, które sprzyjają podnoszeniu świadomości ekologicznej. Ciekawym i zarazem pouczającym momentem wydarzenia stał się quiz na tematy ekologiczne, który nie tylko bawił uczestników, ale także uczył ich wagi ochrony przyrody w interaktywnej formie. Zwycięzcy quizu otrzymali książkowe upominki z zasobów „Proświty”, co stało się miłym bonusem do zdobytej wiedzy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

organizatorzy „żywego łańcucha” jedności w rejonie dolińskim. Z powitalnym słowem do zebranych zwrócił się Iwan Dyriw, mer Doliny. W wydarzeniu wzięli udział wojskowi pododdziału Gwardii Narodowej Ukrainy. Utwory muzyczne zostały wykonane przez zespół „Forte” (piosenka „Tam wo Bachmuti”, kierownik Wiktor Chołozyński) oraz Arsena Torhoweckiego – „Hornus do tebe, Ukrajino”. Miłym prezentem dla obecnych stało się widowisko w wykonaniu wychowanków placówki komunalnej „Centrum Edukacji Pozaszkolnej” (kierownicy Switłana Petriw i Ihor Drewycki) „Sława Bohu Rożdżennomu, po wsiom switi sława”. Na zakończenie Zenowij Mandryk, przewodniczący Dolińskiej rejonowej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, podziękował zebranym za pomoc w przygotowaniu i udział w wydarzeniu. Święto zakończyło się hymnem duchowym „Boże wełykyj, jedynyj”. znakami”, artystę-grawera, autora tablicy pamiątkowej „90. rocznica pamięci Hołodomoru 1932–1933 lat na Ukrainie” Wadyma Hołoborodowa nagrodził Błasyna – kompozytora Wołodymyra – do muzeum zawitali Iwan Derda – ukraiński śpiewak i kompozytor, profesor katedry muzyki CzNU im. J. Fedkowycza, przewodniczący Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy, Wadym Lisowyj – kierownik katedry muzyki, docent CzNU im. J. Fedkowycza, laureat nagrody literacko-artystycznej im. S. Worobkewycza, odznaczony medalem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” „Budowniczy Ukrainy”. Goście podarowali obecnym dwa wspaniałe utwory: „Balladę o ojczystym domu” do słów R. Bratunia i muzyki W. Iwasjuka oraz „Apostoł Ukrainy” z cyklu wokalnego „Przez wieki” do słów D. Pawłyczki i muzyki I. Derdy. Pracownicy muzeum przygotowali również wystawę „Mychajło Hryhorowycz Iwasjuk – mój nauczyciel!”, gdzie zaprezentowano fotografie z wydarzeń, w których Walentyna Ostapiwna brała udział. Ale chyba najcenniejszymi eksponatami są te, które zachował sam Mychajło Iwasjuk. Jest to, w szczególności, zeszyt z wykładem na temat „Estetyka średniowiecza” – na okładce na liście widnieje panieńskie nazwisko W. Buzynskiej – Dzyk, a także notatnik z zapiskami o pracy na uniwersytecie, na jednej ze stron wspomniano o tym, że Walentynie Buzynskiej podarowano przez autora książkę – powieść historyczną „Rycerze wielkiej miłości”. Gościni szczerze podzieliła się wspomnieniami o swoim nauczycielu, o znajomości z nim i jego rodziną, czasach studenckich, wspomniała Mychajłę Hryhorowycza jako dobrego, odpowiedzialnego i mądrego mentora. Ze swojej domowej biblioteki Walentyna Ostapiwna przyniosła drogi sercu prezent – powieść historyczną „Rycerze wielkiej miłości” z autografem drogiego Nauczyciela Mychajły Iwasjuka. Szczere słowo o przyjaciółce wypowiedziała córka Mychajły Hryhorowycza – Oksana Iwasjuk. Na wydarzenie zawitała i podzieliła się wspomnieniami Ałła Antofijczuk, kandydatka nauk filologicznych, docentka CzNU im. J. Fedkowycza. błogosławioną gramotą zarządzający Charkowsko-Połtawską eparchią, Arcybiskup Charkowski i Iziumski Afanasij Prawosławnej Cerkwi Ukrainy. W połtawskiej Cerkwi św. Michała PCU została ustanowiona tablica pamiątkowa, a następnie dostarczona z Ukrainy do USA, gdzie zostanie otwarta na Cerkwi św. Andrzeja Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi w South Bound Brook. „Dzięki waszemu pomysłowi, waszemu poświęceniu i waszemu pragnieniu zdołaliście uzyskać z Ukrainy we współpracy z nami wszystkimi, aby ta tablica pamiątkowa przyjechała do Stanów Zjednoczonych Ameryki i będzie umieszczona na zewnątrz na Cerkwi-pomniku jako pierwszy znak tego, że ta Cerkiew jest pomnikiem ofiar Hołodomoru i że jest to dla nich pierwszy pomnik na świecie”, – podkreślił, zwracając się do autorki tych wierszy, władyka Danyjił. W czasie realizacji projektu charytatywnego otwarto na Ukrainie i za granicą ponad 30 tablic pamiątkowych ku czci luminarzy narodu i znanych współczesnych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Jedność w sercach

Witalij OLIJNYK, zastępca przewodniczącego Dolinskiej Organizacji Rejonowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Tematyczne wydarzenie „Ukraina niepodzielna i zjednoczona na wieki” z okazji Dnia Jedności Ukrainy zgromadziło w Muzeum „Bojkowszczyzna” Tatiany i Omeliana Antonowyczów nieobojętnych mieszkańców wspólnoty wszystkich pokoleń. Tradycyjnie wydarzenie otwarto hymnem państwowym. Duchowni w modlitwie prosili Wszechmogącego o pokój dla Ukrainy oraz zachowanie życia naszych wojowników, którzy bronią naszą ziemię przed moskiewskim agresorem. Następnie uczestnicy wydarzenia minutą ciszy uczcili pamięć wszystkich bohaterów, którzy złożyli swoje życie na ołtarzu wolności i niepodległości Ukrainy. Merytoryczny wykład historyczny na temat „Jedność w duszach – jedność w sercach” przeprowadzili Witalij Olijnyk, zastępca przewodniczącego Dolinskiej Organizacji Rejonowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Stepan Jankowski, honorowy przewodniczący Dolinskiej Organizacji Rejonowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz Roman Rewak, uczestnik wydarzenia. Usłyszeliśmy pamiętne historie organizatorów i świadków Żywego Łańcucha z 1990 roku, który przebiegał od Iwano-Frankiwska do Kijowa (przez Lwów), nie omijając Doliny i jej mieszkańców. Tylko wyobraźcie sobie: zorganizować ludzi, aby stworzyć nierozerwalny łańcuch – bez telefonów, komunikatorów i map GPS! To byli naprawdę niesamowici ludzie, niesamowite pokolenie. W szczególności wspomnieniami o wydarzeniu sprzed 34 lat podzielili się członkowie Proświty Wołodymyr Semkiw oraz Taras Melnyk – współorganizatorzy. Walentyna SZEMCZUK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy oraz 64. oddziału Związku Ukrainek Ameryki. Pamięć ofiar Hołodomoru 1932–1933 lat na Ukrainie – ludobójstwa narodu ukraińskiego – uczczono w Ukraińskim Kościele Prawosławnym-pomniku św. Andrzeja Pierwszego Powołanego w mieście South Bound Brook, stan New Jersey. Z błogosławieństwa Jego Eminencji metropolity Antoniego nabożeństwa modlitewne poprowadził arcybiskup Daniel. Współsłużyli mu protojereje Jurij Siwko (proboszcz świątyni) oraz Wasyl Pasakas, diakoni Pawło Wysocki i Roman Marczyszak. Podczas liturgii śpiewał chór parafialny pod kierownictwem Natalii Honczarenko. W kazaniu Jego Eminencja arcybiskup Daniel podkreślił, że nabożeństwa modlitewne odbywają się w św. Andrzeja Ukraińskim Kościele Prawosławnym-pomniku – w wzniesionym w 1965 roku pierwszym na świecie memoriale Ofiar. Ołena HOROBIEWSKA, pracownica naukowa Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka. Od 2008 roku w naszym Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka działa projekt „Spotkania z bliska z najsłynniejszymi uczniami Mychajła Iwasiuka”, w którym wzięło udział wielu pisarzy i naukowców: Wołodymyr Wozniuk, Borys Bunczuk, Nadija Babycz, Wira Kytajhorodśka, Bohdan Chawariwski, Wołodymyr Antofijczuk, Marija Wajno, Anatolij Tomkiw, Lubomyra Paraniuk, Łarysa Bereżan, Ołeksandr Popowycz, Mychajło Sołonczuk. W tym roku, w dniu pamięci pisarza Mychajła Iwasiuka, odbyło się spotkanie z Walentyną Ostapiwną Buzynśką – pedagożką, naukowczynią, osobą, która miała szczęście uczyć się u Mychajła Hryhorowycza. Obecnie pani Walentyna jest językoznawczynią, kandydatką nauk filologicznych, docentką, przez długi czas pracowała na uczelni.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Diaspora pamięta…

sztucznie wywołanego przez stalinowski reżim Hołodomoru w latach 1932–1933 na Ukrainie. Włodyka Daniił wezwał wszystkich do przyłączenia się do gorliwej modlitwy za niewinnie zamordowanych Hołodomorem Ukraińców, aby uspokoić ich dusze, by poczuli, że pamiętamy o nich. Podczas liturgii razem ze wszystkimi modliła się także autorka tych słów. W swoim przemówieniu podziękowałam za wielką pracę na rzecz Ukrainy i upamiętnienia pamięci Ukraińców – ofiar Hołodomoru-Ludobójstwa w latach 1932–1933 – i wyraziłam prośbę o przyjęcie w darze dla Cerkwi-pomnika świętego Andrzeja Pierwszozwanego specjalnie wykonanej tablicy pamiątkowej, poświęconej milionom Ukraińców, którzy zginęli śmiercią głodową męczenników. Inicjatywę wykonania w Ukrainie tablicy pamiątkowej ku czci ziomków zamordowanych Wielkim Głodem oraz wspólne dzieło utrwalenia w USA, w cerkwi św. Andrzeja w South Bound Brook, pamięci 90. rocznicy Hołodomoru na Ukrainie pobłogosławił Najwyższy Metropolita Antoni, Predstojący Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego w USA. Tablicę pamiątkową ku upamiętnieniu 90. rocznicy Hołodomoru na Ukrainie, spowodowanego przez totalitaryzm, ofiarowano Cerkwi-pomnikowi, która powstała dzięki staraniom patriarchów Mstysława i Ioanna. Rodzinna dla patriarchy Mstysława Połtawa i Połtawszczyzna należą do tych miast i obwodów Ukrainy, które najbardziej okrutnie ucierpiały od stalinowskiego Hołodomoru. Dobroczyńcy projektu „Uczczenie na świecie wybitnych Ukraińców tablicami pamiątkowymi i pamiątkowymi

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Nie zapomnieli o ukochanym Nauczycielu

na katedrze „Współczesnego języka literackiego ukraińskiego” w CNU im. J. Fedkowycza, autorka wielu prac naukowych. O znacznym dorobku naukowym Walentyny Ostapiwny opowiedziała kierowniczka sektora Biblioteki Naukowej CNU im. J. Fedkowycza Maria Kostasz. Uczcić pamięć pisarza Mychajła Iwasiuka oraz jego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Najlepsza religia – ukrainocentryzm

Serhij ŁASZCZENKO Nie wychodzi z pamięci słoneczny marcowy dzień 2022 roku. Ogromna kolejka ludzi, chcących wyjechać do Polski. Przeważnie kobiety z dziećmi oraz mężczyźni w wieku emerytalnym. Zdarzali się też młodzi mężczyźni, którzy odprowadzali do Europy swoje żony z dziećmi, a potem od razu wracali, by bronić Ukrainy. Zagraniczni protestanccy aktywiści (ich przemowy po angielsku tłumaczyli nasi wolontariusze) wzywali ludzi, by wzięli się za ręce, aby pomodlić się do Boga. Nikt za ręce brać się nie chce, za to dobrze słychać zirytowane okrzyki: “Dość makaron na uszy wieszać, lepiej niebo nad Ukrainą zamknijcie!”. Tych charkowian, dnieprzan, zaporożców, kramatorców można zrozumieć. Nie powstrzymują się, mówią to, co się nawarstwiło. Religijność w czasie pokoju i podczas wojny to różne rzeczy. Chrześcijan na świecie nalicza się 2 mld 200 mln osób. Ukraińców w Ukrainie, jeśli odliczyć tych, którzy zginęli, wyjechali do Europy, zostali siłą wywiezieni do Rosji, przebywają na okupowanym terytorium – dobrze, jeśli uzbiera się 22 miliony. I te 22 miliony (czyli zaledwie jeden procent wszystkich chrześcijan) mimowolnie pełnią rolę tarczy Europy. Co robi chrześcijańska reszta? Takie wrażenie, że z ciekawością obserwuje wydarzenia w Ukrainie, rozsiadłszy się w wygodnym fotelu i żując popcorn. Przypomnijcie sobie stanowisko Papieża, orbanowskich Węgier, bliskiej nam pod względem językowym i kulturowym Słowacji, blokowanie przejść granicznych przez rzekomo przyjaznych Polaków. Oczywiście, na świecie jest mnóstwo wolontariuszy, są heroiczni ochotnicy z Białorusi, Gruzji, Kanady, USA, Litwy, Łotwy, Estonii i innych krajów. Ale chodzi o tysiące lub dziesiątki tysięcy ludzi, na pewno nie o miliony, a tym bardziej miliardy. Zrozumiałe, że w takich okolicznościach część Ukraińców nieuchronnie zweryfikuje swoje poglądy na religię. Wymowne są wiersze słobożańczyka Petra Kizki (1913–1976), który podczas II wojny światowej znalazł się za granicą. Niby był przygarnięty przez niemiecką ziemię i zmarł w dostatnim Monachium. Poszczęściło się, że nie trafił do łagrów GUŁAG-u. Jednak, zwracając się do narodu ukraińskiego, pisał takie wersy: Swój własny sąd poślij na kata, Bo sąd cudzy nie zna tego, Jak od wieków Moskwa przeklęta W Muzeum malarstwa pisankowego otwarto wystawę fotograficzną urodzonego w Kołomyi, majora Sił Zbrojnych Ukrainy Myrosława Kobylańskiego “Mój Mariupol i świat dookoła”, zorganizowaną wspólnie z Kołomyjską administracją rejonową Na ciebie piekła śle ogień... Niezbyt chrześcijańskie stanowisko, prawda? Żadnego przebaczenia, żadnego nadstawiania lewego policzka. Jedynie wezwanie do walki i oparcie na własnych siłach. A czy teraz takich ludzi jest mało? Wystarcza, bo wojna zaostrza myśl, zmusza do zwątpienia w dawno przyswojone postulaty. Bóg karze nas za niedostatecznie głęboką wiarę? A w Rosji ona jest głębsza? Wiara imperców, asymilatorów, patologicznych złodziei, gwałcicieli i morderców jest silniejsza? Bóg daje nam takie próby, żeby Ukraińcy stali się lepsi, silniejsi? Jakże to może się stać, kiedy dziesiątkami i setkami tysięcy kostucha wykasza ukraińskie anioły, pozostawiając życie konformistom i mniej aktywnym ludziom? Kto wygrywa na takiej selekcji? A czy Bóg miał za mało czasu, żeby ukarać Rosję po zniszczeniu przez Moskali Nowogrodu, Kazania, Baturyna, po sztucznych głodomorach w Ukrainie i Kazachstanie? Po deportacji krymskich Tatarów w 1944 roku? Po strasznych wydarzeniach 2001 roku, utrwalonych przez Annę Politkowską w książce “Druga czeczeńska”? Czy to, co działo się w Sodomie i Gomorze, jest straszniejsze niż to, co było w Groznym, Mariupolu, Buczy? Sodoma i Gomora bez wahania zniszczone, a Rosja okazała się nadzwyczaj żywotna. Bóg wskrzesił Łazarza, a Dmytra Kociubajłę (legendarnego “Da Vinci”) nie chciał. Wszystko to argumenty na korzyść etnocentryzmu, a nie międzynarodowych religii. Lepiej stać się monolitycznym narodem, niż stale prosić wyższe siły o pomoc. *** A jak stać się bardziej monolitycznymi? Zaznaczę, że myśli o świadomym wykorzystaniu tych czy innych religii dla wzmocnienia ukraińskości brzmiały dawno. Jeszcze w 1913 roku lwowski rzeźbiarz Mychajło Hawryło wzywał do powrotu do pogaństwa i oddawania czci bożkom na czele z Perunem. Mówił, że to jest nasz narodowy Bóg. A jeszcze przypominam sobie, jak w 1987 roku (ledwo powiały pierwsze wiatry pieriestrojki) patriotyczny młodzieniec z Kijowa (przy czym sam on nie miał żadnego związku z muzułmaństwem) przekonywał mnie, że Ukraińcom warto przyjąć islam. Mówił, że wtedy u nas gwałtownie wzrośnie dzietność, Ukraińcy staną się bardziej przyjaźni, agresywni, bardziej napastliwi. I wtedy my na pewno zagnimy Moskali za pas. To ja w odniesieniu do tego, że nawet ateiści mogą widzieć pewne pozytywne momenty w tej czy innej religii. Przypominam sobie, jak na początku lat 90. pojawiły się duże artykuły o Łewie Syłence i jego książce “Maha Wira” w gazecie “Mołod’ Ukrajiny”. Była szansa na szybkie rozpowszechnienie nowej religii na terytorium całej Ukrainy. RUN-Wira (czyli Rodzima Ukraińska Narodowa Wiara) organizacyjnie uformowała się jeszcze w 1965 roku w mieście Chicago (USA). Początkowo należały do niej tylko 53 rodziny. Później podobne wspólnoty zaczęły powstawać w ukraińskich środowiskach Kanady, Australii, Wielkiej Brytanii, Ameryki Łacińskiej. W Ukrainie pierwsza wspólnota RUN-Wiry została zarejestrowana 25 września 1991 roku. Jednak przez trzy dziesięciolecia wyraźne rozpowszechnienie wiary, stworzonej przez Łewa Syłenkę, nie nastąpiło. Możliwe, dlatego, że i chrześcijanie nie drzemali. A jeszcze byli zwolennicy Rodzimej Wiary. Brzmi podobnie do RUN-Wiry, ale to nieco inna wersja. Ideę Rodzimej Wiary za granicą wcielił profesor Wołodymyr Szajan, który opracował ogólną koncepcję i metodykę naukowej rekonstrukcji Rodzimej Wiary jako autochtonicznego ukraińskiego wyznania. W 1943 roku jego wysiłkami stworzono Zakon Boga Słońca – zjednoczenie wtajemniczonych rycerzy, gotowych na pełne poświęcenia służenie świętej idei. Łew Syłenko był uczniem Szajana, ale poszedł znacznie dalej niż nauczyciel, pisząc “Maha Wirę”. Zatem nawet potężne subiektywne pragnienie pracy na korzyść narodu i coś udoskonalania może doprowadzić do dalszego rozłamu patriotycznego środowiska. *** Jedność jest Ukraińcom potrzebna jak powietrze. Dlatego przy braku jednej religii potrzebna jest przynajmniej tolerancja. Dobrze już to, że wierni Prawosławnego Kościoła Ukrainy i Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, rodzimowiercy i wyznawcy RUNWiary nie żywią do siebie wrogości. Po 2014 roku wielki postęp w zakresie wzmocnienia pozycji języka ukraińskiego poczyniły organizacje protestanckie Ukrainy. Zatem „niech rozkwitają wszystkie kwiaty”, najważniejsze, aby stale wykorzeniany był ideologiczny chwast „piątej kolumny”. Można studiować pozytywne doświadczenia innych krajów. Oto dziwimy się, jak mogli zjednoczyć się w patriotyczny monolit Albańczycy. Oni obronili Kosowo, podczas gdy my nie zdołaliśmy obronić Kubania. Z solidarnością u Albańczyków wszystko w porządku, mimo że ten naród jest podzielony wyznaniowo. Około 63 procent Albańczyków to muzułmanie, ponad 20 procent to prawosławni i 10 procent katolicy. Ale poza granicami ojczyzny Albańczyk dla Albańczyka jest przyjacielem, towarzyszem i bratem. To zjawisko ma głębokie korzenie historyczne. Bohater narodowy Albanii Skanderbeg był muzułmaninem, ale potem przyjął chrześcijaństwo, ponieważ stanął na czele walki narodu przeciwko osmańskiemu zniewoleniu. Wolność własnego narodu okazała się dla niego ważniejsza niż warianty ratowania własnej duszy. A i teraz Albańczycy (mimo że są przeważnie muzułmanami) szczycą się wielką humanistką Matką Teresą, która była katoliczką i ofiarnie pomagała potrzebującym w Indiach. A jak jest u nas? Etniczni Ukraińcy z Kubania, Woroneżczyzny, Kurszczyzny nie uważają za swoich ani zakarpackich, ani galicyjskich, ani chersońskich, ani czernihowskich, ani połtawskich Ukraińców. Ideologiczna praca Rosji zrobiła swoje. *** Przyznaję, że impulsem do napisania tego artykułu stał się przyjazd do Lwowa patriotycznego mieszkańca Bukowiny, który marzy o wzmocnieniu w regionie wpływów RUNWiary. Mówi, że spowoduje to pozytywny przełom ideologiczny, gwałtowny wzrost ukraińskiego patriotyzmu. Jeśli chodzi o prawo do budowy świątyń RUNWiary, jestem za. Świadkowie Jehowy przecież budują swoje domy modlitwy? I im pozwalają, mimo że oni z zasady nie noszą wyszywanek i kategorycznie potępiają hasło „Sława Ukrainie!”. Ale jeśli mówić o strategicznym kursie narodu, to lepiej byłoby nam wyznawać coś w rodzaju „albanizmu”. Przecież w Albanii mogą istnieć rodziny, w których ktoś jest katolikiem, a ktoś muzułmaninem. Człowiek może mieć chrześcijańskie imię i muzułmańskie nazwisko. Albo odwrotnie. Słynny albański pisarz Ismail Kadare pisał swego czasu: „W XIX wieku, kiedy bałkańscy Albańczycy określali strategię swojego oddzielenia od Imperium Osmańskiego, bohaterowie albańskiego odrodzenia, filozofowie, poeci i politycy uświadomili sobie, że religijna harmonia to bezcenny skarb”. Czyż to nie jest przykład dla Ukrainy? Serbowie ze swoim nietolerancyjnym prawosławiem doprowadzili do rozpadu Jugosławii, a znacznie mniej liczni Albańczycy zachowali jedność swojego kraju. Kiedy albańskiego myśliciela Faika Konicę zapytano w Ameryce, jakiej wiary teraz przestrzegają Albańczycy, odpowiedział: „W piątek – do meczetu, w niedzielę – do cerkwi! Taka jest nasza albańska wiara”. Inny wybitny działacz albańskiego odrodzenia narodowego Pashko Vasa powiedział o głównej wartości narodowej jeszcze krócej: „Religią Albańczyków jest albanizm”. *** Czy możliwe jest coś podobnego u nas? Uważam, że tak. Chrześcijan jest wielokrotnie więcej, ale to właśnie pułk „Azow” stał się symbolem ukraińskiej niezłomności, a wiemy, że wśród wojowników jest tam niemało pogan, którzy nie wstydzili się o tym zadeklarować. W tym samym Mariupolu niezłomnym jak skała był protestancki pastor Hennadij Mochnenko. Adoptował ponad trzydziestu chłopców-sierot, teraz wielu z nich walczy za Ukrainę, są wśród nich desantowcy, zwiadowcy... I, wyobraźcie sobie, wiara nie szkodzi. Nawiasem mówiąc, rzadko kto tak konsekwentnie i aktywnie jak Hennadij Mochnenko potępia proputinowskich pastorów w Rosji, którzy ulegli imperialnej idei. Mariupolczyk narobił sobie wrogów w tym kraju, za to został uhonorowany we Lwowie honorową nagrodą Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego. Przykładów ukrainocentryzmu jest mnóstwo. Krymski Tatar Ismail Kurt-Umer (solista zespołu Sił Zbrojnych Ukrainy) wykonał muzułmańską pieśń po arabsku, jest też teledysk. Po pewnym czasie otrzymaliśmy 100 milionów dolarów pomocy od Arabii Saudyjskiej. Pieśń nie mogła nie poruszyć tych, którzy podejmowali odpowiednią decyzję. Tym bardziej, że oprócz Ismaila, w najkrótszym czasie arabski tekst wyuczyli się także Ukraińcy. Szanuję aktywność mieszkańca Bukowiny, ale uważam, że teraz nie jest czas na ciągnięcie kołdry na swoją stronę. Ukraińcy mają wolność religijną, jednak uświadomienie sobie, że najlepszą religią podczas wojny jest ukrainocentryzm, również przyniesie pozytywny rezultat.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

“Mój Mariupol…”

od momentu wydania zdążył trafić do 34 krajów świata. Stworzone metodą zdjęć lotniczych artystyczne fotografie Myrosława odtwarzają kadry pokojowego miasta, jeszcze nie zniekształconego i nie splądrowanego przez rosyjską agresję: pejzaże miejskie, codzienny i świąteczny bieg życia, piękno przyrody Nadazowia o różnych porach roku. “Kochaliśmy to miasto, budowaliśmy je i pielęgnowaliśmy. Jednak wrogowi nie udało się wypalić jego duszy ani złamać ducha” – zaznacza we wstępie autor, dla którego miasto Marii, gdzie przeżył siedem lat, stało się bliskie. Niestety, na otwarciu wystawy wojskowy nie mógł być obecny, więc do zebranych, których sala muzealna ledwo mieściła, zwrócił się przez połączenie wideo. Szczere słowa wdzięczności i szacunku za obronę Ukrainy oraz zachowaną w fotografiach pamięć wyrażali dyrektor generalny Muzeum Narodowego Jarosława Tkaczuk, przewodniczący Kołomyjskiej Rejonowej Administracji Państwowej Lubomyr Hłuszkow, zastępca mera Kołomyjskiej Zjednoczonej Wspólnoty Terytorialnej Mychajło Kaczanskyj. Szczególnie przejmujące i przenikliwe były wystąpienia mamy Myrosława – Oksany oraz mariupolskiej dziennikarki telewizyjnej, kuratorki wielu projektów kulturalnych Ałewtyny Szwecowej. Nawiasem mówiąc, w zeszłym roku zaprezentowała ona muzeum kolekcję pisanek, stworzoną przez przesiedleńców z Mariupola. Wspaniałym muzycznym dopełnieniem akcji artystycznej stały się pieśni poświęcone Mariupolowi oraz ukraińskim żołnierzom w wykonaniu Jewhena Rottermana z Horodenki. Wydarzenie moderował Ihor Korolko. Zapraszamy mieszkańców Kołomyi i gości miasta do dotknięcia wspomnień o pokojowym Mariupolu, które skłaniają do pamiętania i doceniania każdej chwili życia. Oksana JASIŃSKA Zdjęcia Ihora Olijnyka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Kwitnąca saga dynastii Sajenków. Tryptyk

W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy trwa wystawa „Ukraiński dywan. Złote przęsło artystycznej dynastii Sajenków”, na której zaprezentowano prace trzech pokoleń. 35 unikatowych dywanów, paneli i gobelinów świadczy o oryginalnym świecie Sajenków, zakorzenionym w ludowej tradycji i wzniesionym na światowy poziom. Wystawa została otwarta w dniu 80. rocznicy urodzin zasłużonej działaczki sztuki Ukrainy Niny Sajenko, rozpoczynając tym samym obchody 125. rocznicy urodzin założyciela artystycznej dynastii, sławnego ukraińskiego artysty Ołeksandra Sajenki. Halina DACIUK, dziennikarka „Artysta to przede wszystkim oko i serce narodu…” Ołeksandr Sajenko Wydaje się, że wszystko zaczęło się od jabłoni. Kiedy Ferapont Sajenko odkupił od ziemianina Syłycza niedokończony dom, kawałek ziemi i zasadził pierwsze drzewo. Gospodarny człowiek nie poprzestał na jabłoni, lecz zaczął pielęgnować rzadkie odmiany drzew owocowych. Założył Borzniańską szkołę sadownictwa, ogrodnictwa i pszczelarstwa. Na końcu ogrodu zaszumiała olchowa łąka, dalej – łęgi na brzegach rzeki Borzenki. Dorastały dzieci, gaj, rodziło pole. Obserwując, jak Ferapont Petrowycz pracuje na swojej ziemi, Hanna Barwinok – żona Kulisza, Ołeksandra Biłozerska – powie, że on „od świtu do zmierzchu pełza po grządkach, nie zważając na rosę, a czasem na upał albo i wiatr chłodny, grzebie się, kultywuje ten sad, który był kiedyś spróchniały i pochylony… opatrzność dała mu duchową i fizyczną siłę, by ożywić bezpłodną, stwardniałą ziemię…”. Mądry Ferapont wiedział, co robił. Wdychając w bezpłodną ziemię życie, nestor rodu zaplanował sad rajski, w którym panować będą miłość i ojcowskie przykazania, które wraz z żoną Motroną Illiwną przekażą swoim dzieciom. I nie pomylił się w zamiarach. Jakkolwiek kuszący wydawałby się świat poza sadem, potomkowie Feraponta nie zdradzą jego zapowiedzianej miłości do rodzinnej ziemi. I po stu latach będą wracać do rodzinnego borzniańskiego domu, który stanie się przystanią dla duszy. Ich Ukrainą, którą będą kochać i tworzyć na różne sposoby na dywanach, panelach, gobelinach, obrazach. Nad „Dumą o Ukrainie” będzie pracował do ostatniego tchnienia wybitny syn Feraponta, Ołeksandr. Wśród pięciorga dzieci Feraponta i Motrony Sajenków Sasza był najmłodszy – urodziwy chłopiec, ulubieniec mamy. Niestety, w wieku dwóch lat chłopiec zachorował na szkarlatynę, w wyniku czego na zawsze stracił słuch i mowę. Jednak nie na darmo ojciec sadził sad, mając plany wobec dzieci. Sasza zaczął rysować, a Hanna Barwinok zauważyła jego talent, przekonała rodziców i wyprawiła małego do Petersburga, gdzie była szkoła dla zdolnych dzieci z wadami słuchu. Pomógł mu także historyk sztuki, krytyk artystyczny Petro He, syn malarza Mykoły He. Chłopiec trochę się poduczył, ale dzięki Bogu w 1916 r. wrócił na Ukrainę, nie rozpuścił się w ponurej obcej stolicy, która nie raz połykała nasze utalentowane dzieci. Feraponta Petrowycza tymczasem za rewolucyjne przekonania zesłano na długo do guberni archangielskiej, rodzina ciężko biedowała. A Sasza chciał uczyć się dalej. I los znów się uśmiechnął: trafia do Myrhorodzkiego Instytutu Artystyczno-Przemysłowego, gdzie wykładał Wasyl Kryczewski. Losowe spotkanie skieruje talent Saszy ku źródłom sztuki narodowej. Kamerton jego duszy odtąd nastraja się na ukraińskie piękno. Żyjąc w absolutnej ciszy i bezgłosiu, ten unikatowy człowiek jednocześnie posiadał absolutny słuch, który wyłapywał najsubtelniejsze wibracje „głosu” rodzinnych znaków, symboli, metafor, pewnych kodów – z najgłębszych głębi tradycji. Słyszał język sztuki ludowej i tworzył nim swoją Ukrainę na papierze, tkaninie – słomą, ołówkiem, akwarelą, gwaszem… Kryczewski uznaje go za „artystycznego prawodawcę mozaikowego układania słomą”. W tej technice jest pionierem, „samorodkiem najszczerszej próby”. Słoma zaświeci mu słońcem i scytyjską pektorałką. Jak nikomu na świecie, będzie ona lśnić Sajence stu odcieniami ojcowskiej pszenicy. Mignąwszy w zachodzącym słońcu złotem lampki, odblaskiem złotej oprawy, ten materiał – rodzinny i ciepły, gładki i posłuszny – stanie się jego twórczym bratem i będzie pielęgnował piękno razem z nim. Będzie dopełniał artystyczne linie, obrazy, przestrzeń, kąty, stanie się skrzydłami jego ptaków i wierzchołkami wierzby, zbroją Semena Palija i kozackim żupanem Mamaja. Początek lat 20. ubiegłego wieku zaowocował dziełami Sajenki, jak ojcowski sad jabłkami. Tyle zamysłów, natchnienia! Mniejsza o to, że byt nędzny, dachu nad głową nie ma. Po wodę trzeba chodzić aż do Dniepru. Zimno. Ale nastały nowatorskie czasy, które, jak sądzono, dają nieograniczone możliwości dla rozwoju i twórczości. Od 1920 r. Sajenko uczy się w Ukraińskiej Akademii Sztuki, gdzie rozwinęły się poszukiwania stylu narodowego w sztuce, opartego na badaniu wzorców kultury ludowej, a także stylów nowoczesnych i europejskich. I oczywiście szlifował się indywidualny. Do planów nauczania studentów wykładowcy włączyli pracę z różnymi materiałami i w różnych technikach: grawerowaniu, tkactwie dywanów, meblarstwie, ceramice. Artysta musi władać wszystkim, kiedy trafił do Pracowni profesora Wasyla Kryczewskiego „Organizacja i wyposażenie wnętrza domu zgodnie z wymogami nowego bytu”. Jakie powinno być mieszkanie człowieka początku XX wieku? Wygodne, nieprzeładowane, przytulne. Wnętrza mają służyć ludziom, inspirować, tworzyć harmonię. Mieć narodowy wyraz, nowatorstwo, funkcjonalność i jeszcze raz – piękno. Jak świąteczne „pająki” ze słomy, wnętrze ma układać wszechświat rodziny i codziennego bytu na gruncie tradycji ludowej. Właśnie W. Kryczewskiego będzie uważał Sajenko za swojego głównego mentora. W latach 1925–1928 Sajenko tworzy serię projektów aranżacji wnętrz – przedszkola, rady wiejskiej, pracowni pisarza i z powodzeniem broni pracę dyplomową, z którą pogratuluje mu artysta Prachow. Sto lat temu zaprojektował przedszkole. W lekkim złotawym kolorze powstała sala, w błękitnych kolorach lekkie dywaniki dla dzieci. I po 100 latach ten projekt jest aktualny dla współczesnego przedszkola. Dlaczego więc teraz wyrzekamy się rodzinnego dziedzictwa?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

sztuki przeważył w twórczości Sajenki. Na to wezwanie nastrojona była ulubiona złota słoma, którą przeciągał linie z głębin czasu w teraźniejszość. Nie jest archaiczny, a nowoczesny, nie tyle eksperymentował, co bezbłędnie czuł, czego właśnie potrzeba! Nie zdradzały go „wrażenia przeżyte przez małego pastuszka”, ojczysta przyroda, jej kolory, jej ruch… I nigdy nie zdradził poczucia małej ojczyzny – malowniczej kozackiej strony. Jego twórczość odzwierciedla historię ukraińskiej sztuki XX wieku. Nad jego losem przeniósł się Hołodomor-ludobójstwo, który zabrał brata i siostrę. W tyglu wojen i bolszewickiej inkwizycji zginęli towarzysze broni i niemało jego dzieł. Niektóre dzieła niszczone są w obecnych czasach. Kiedyś zdobił meble mozaiką ze słomy. Na szczęście zachowało się kilka wzorów w muzeach Kijowa i Czernihowa. Jednak nie ma już wspaniałego panneau w kawiarni hotelu „Dniepr”, gdzie piliśmy kawę „u Sajenki”, nie wiedząc, jakiej wielkości to postać. Zachowało się wnętrze mieszkania Mychajła Stelmaha, które urządzał Ołeksandr Sajenko i którego pisarz bezgranicznie cenił. Setki ludzi pisały do niego i o nim. Jego dzieła są udźwiękowione życiem przyrody, ptactwa, pluskiem rzeki Borzenki, deszczu, wiatru w koronach drzew, ptactwa, trawy i lata. Jego wybijanki – to rytmiczne powtórzenia stylizowanego wizerunku ptaków i liści drzew, pośród których budował swój wszechświat, oczyszczał rzekę dzieciństwa i pielęgnował unikalny Sajenkowski ogród sztuki – Sajenkowską sagę. Początek lat 60. ubiegłego wieku przetarł zwierciadło przygasłej było złotej słomy Sajenki – ona zajaśniała, a Mamaje zagrali pod rozłożystymi dębami. Wystawa indywidualna Ołeksandra Sajenki w 1962 roku wstrząsnęła Kijowem. Pokazał, do czego jest zdolny w wybijance, grafice, malarstwie, dywanach, gobelinach, a co najważniejsze – w mozaikach ze słomy. Oto kilka wersów o wystawie z dziennika Lesia Taniuka z 29 czerwca 1962 r.: „Otwarcie było błyskotliwe! Złota ręka Sajenki! On jest z tych, którzy uczyli się u Kryczewskiego, Muraszki, których gromiono w latach dwudziestych… takim tytułów nie dawano. Ta wystawa – to przełom. Była z nim jego młodziutka córka, Nina Sajenko, też mówią, że już artystka. Człowiek bez wątpienia silny, renesansowego formatu, z „Rozstrzelanego odrodzenia”. Z plejady bojczukistów pozostał sam. Mówią, uratowała go niemota, bo tam, gdzie inni pełnym głosem mogli wykrzyczeć niepokorne słowo, on rwał nim własne serce i tłumił niewypowiedziany na głos ból w „Dumie o Ukrainie”. Którą tworzył do ostatnich chwil życia. Jego twórczość – z wolnościowego ducha przodków, kultu słońca przodków, głębi mądrych Rusinów. W jego dziełach „Kozak Mamaj”, „Niewolnicy”, „Kozak i dziewczyna”, „Iwan i Mariczka”, portretach Semena Palija, Iwana Mazepy, Tarasa Szewczenki – nasze zmagania o wolność. Szewczenkiana

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ogniste słowo inspiruje potomków. Na Kijowszczyźnie uczczono 100-lecie historyka i pisarza Witalija Kułakowskiego

Ołeksandra Sajenki – to setki prac od grafiki, prac ołówkiem, akwareli, po tę ikoniczną, przed którą wstrzymywała oddech Europa – „Ryknie i jęknie Dniepr szeroki”, drewno, słoma, gwasz, 170x100. Stworzone w 1965 r., przechowywane jest w Narodowym Muzeum Sztuki Dekoracyjnej Ukrainy, gdzie znajduje się jeszcze 37 jego prac. Część wykonano według jego szkiców, jak choćby „Koźlęta pod drzewem”, 1956, wełna, ręczne tkanie. Kolekcja tworzyła się od lat 30. do czasów niepodległej Ukrainy i zaświadcza, że Sajenko błyskotliwie władał malarstwem olejnym, akwarelą, tkactwem dywanowym, opanował mnóstwo szkiców do tkanin dekoracyjnych, formował i malował wyroby ceramiczne. W Czernihowskim Obwodowym Muzeum Sztuki przechowywanych jest 38 dzieł artysty, w tym dywan „Kozak i dziewczyna”, wykonany w 1989 r. według szkicu Sajenki (1921 r.). Ogółem dzieła Ołeksandra Sajenki (1899–1985) prezentowane są w 35 muzeach Ukrainy i 10 na świecie. O jego twórczym dziedzictwie napisano setki opracowań, a córka Nina Sajenko wydała 11 fundamentalnych książek. O zachowaniu dziedzictwa ojca i własnym losie twórczym opowie córka Ołeksandra Ferapontowycza, jego następczyni, artystka Nina Sajenko w następnym numerze „Słowa Proświty”. A wcześniej na wystawie „Ukraiński dywan. Złote przęsło artystycznej rodziny Sajenków”, która potrwa w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy do 20 lutego, będziecie mogli zobaczyć unikalne dywany i gobeliny prawdziwie poświęcającego się Rodu, który już sto lat sieje złotym ziarnem Ukraińskie Pole. „Ziarno – na chleb, a słoma – na cud-sztukę…”. Od pradziada Feraponta, który posadził w rajskim ogrodzie na swoim obejściu jabłonkę i zaorał borszniański łan, który rodzi światu Talenty. W ostatnich styczniowych dniach wsie Nowosiłki i Mostyszcze na Kijowszczyźnie uczciły 100-lecie od dnia urodzin wybitnego ukraińskiego prozaika i historyka Witalija Kułakowskiego. Wydarzenia zorganizowało Gimnazjum w Nowosiłkach Rady Miejskiej Bojarki (dyrektor – Switłana Kotyk, nauczyciel historii – Mykoła Biłockyj). Miałem zaszczyt być w gronie honorowych gości wraz z córką pisarza Łarysą Witalijiwną Kułakowską – kandydatką nauk historycznych, kierowniczką Muzeum Archeologicznego Instytutu Archeologii NAN Ukrainy. Witalij Kułakowśkyj urodził się 29 stycznia 1924 roku we wsi Mostyszcze w rejonie bysziwskim na Kijowszczyźnie. Od dzieciństwa pasjonował się historią Ukrainy. W 1941 roku ukończył 10 klas Szkoły Średniej w Jasnohorodce. Dwa dni po tym, jak otrzymał świadectwo, rozpoczęła się wojna niemiecko-sowiecka. W 1942 roku Witalij Kułakowśkyj został wywieziony przez nazistów na roboty do Niemiec, później trafił do Belgii, gdzie pracował jako rębacz w kopalni. Do domu wracał przez tereny zajęte przez aliantów, Smiersz i szeregi armii sowieckiej. W 1947 roku został zdemobilizowany i od razu wstąpił na wydział historyczny Kijowskiego Instytutu Pedagogicznego, który ukończył eksternistycznie w 1949 roku. Rozpoczął swoją działalność zawodową jako nauczyciel w Czornohorodce i Łyszni, później zrealizował się jako naukowiec, w dorobku którego są dziesiątki artykułów i kilka podręczników metodycznych z historii. W kręgu jego zainteresowań badawczych była ukraińska przeszłość XVIII w., głównie wydarzenia ruchu hajdamackiego, Kolijiwszczyna („Lud o ruchu hajdamackim” (1967), „Ważne wydarzenie w historii narodu ukraińskiego” (1968), „Płomień gniewu ludowego” (1968)). Ogółem tematyka prac uczonego jest dość różnorodna i obejmuje szerokie ramy czasowe – od epoki antycznej do XX wieku. Naukowe zamiłowanie do przeszłości W. Kułakowśkyj z powodzeniem zrealizował w twórczości literackiej. Jako pisarz dał się poznać w latach 60., w czasach kolejnego narodowego odrodzenia na Ukrainie. Jego dorobek twórczy stanowią powieści historyczne („Niech sławi się Ruś” (1965), „Złota galera” (1989) oraz napisane we współautorstwie z P. Syczenkiem „Oj huk, matko, huk” (1972), „Rzeki występują z brzegów” (1985)) oraz powieści („Seweryn Naływajko” (1978), „Maksym Krywonis” (1983), „Martyn Puszkar” (1987), „Dzikie pole” (1988), „Iwan Sirko” (1990), „Wołodymyr Monomach” (1992), „Taras Triasyło” (1995)). W jego powieściach i opowiadaniach prawda historyczna jest mistrzowsko przekształcona w obrazy artystyczne. Faktografia historyczna, dynamika fabuły, awanturnicze perypetie, intryga, wyraziste postacie kozackich śmiałków porywają czytelnika od pierwszej do ostatniej strony. Te dzieła nie straciły aktualności i dziś, mimo że pisane były w czasie, gdy mówienie prawdy o historii Ukrainy było niebezpieczne. Ale dla Witalija Kułakowskiego prawda historyczna była ponad wszystko. Na przykład w ostatniej za życia powieści „Iwan Sirko”, opisując wydarzenia związane z Petrem Doroszenką, który dążył do zjednoczenia Prawobrzeża i Lewobrzeża w jedno Państwo Ukraińskie, Witalij Kułakowśkyj wkłada w jego usta słowa: „Ja chcę, żeby Ukraina była Ukrainą, a nie włością Szeremietiewów, Trubeckich, Romodanowskich…”. A Iwan Sirko mówi: „Po raz pierwszy (w 1668 roku) moi młodzieńcy bili nie tatarskich chanów, bejów i murzów, nie tureckich janczarów, nie zaprzańców-odszczepieńców, a moskiewskich starszyznę, którzy mówili językiem bliskim naszemu, modlili się tak jak my, nazywali swoją ojczyznę tak jak i my, Rusią, a myśleli nie jak ludzie, a jak najpodlejsze bestie – wilki i szakale; moi młodzieńcy bili i tych, którzy pomagali moskiewskiej starszyźnie – naszych janczarów, którzy szykowali nowe jarzmo na nasze szyje”. Teraz trudno uwierzyć, że powieść „Iwan Sirko” została napisana w latach 1986–1989 (ukończona rok przed śmiercią Witalija Mychajłowycza i dwa lata przed ogłoszeniem niepodległości Ukrainy). Dlatego też w tym jubileuszowym roku prawdziwego ukraińskiego historyka i pisarza wspominają w całej Ukrainie: biblioteki robią wystawy jego książek, na których wyrastało kilka pokoleń Ukraińców. A rodacy, mimo wojny i ciągłego niebezpieczeństwa rosyjskich ostrzałów, przygotowali święto godne unikalnego talentu Witalija Kułakowskiego, które nie pozostawiło obojętnym nikogo z obecnych. Uczniowie tańczyli, czytali fragmenty dzieł pisarza i zrobili niewielkie inscenizacje teatralne. Zespół wokalny wsi Mostyszcze „Perłyna kraju” (kierowniczka – Maja Kowalenko) wykonał kilka pieśni ludowych, które podkreśliły zarówno uroczystość wydarzenia, jak i tragizm naszych czasów. Uczestnicy wydarzenia odwiedzili muzea historyczno-krajoznawcze w Nowosiłkach i Mostyszczu, gdzie o wybitnym rodaku opowiada niemało eksponatów, zobaczyli miejsce, gdzie kiedyś stała chata, w której urodził się przyszły historyk i pisarz. A także złożyli kwiaty na grobach Witalija Mychajłowycza Kułakowskiego i jego żony Marii Iwaniwny na wiejskim cmentarzu w Mostyszczu, na wysokim brzegu rzeki Irpień. Wnuk Witalija Kułakowskiego Ihor Sołdatenko obecnie broni Ukrainy w szeregach ZSU. A inspiruje go, między innymi, i ogniste słowo dziadka, Witalija Mychajłowycza, który dziś stoi w legionie niebiańskiego rycerstwa i przemawia: „nie zhańbcie, bracia, kozackiej czci, bądźcie godnymi potomkami sławnych przodków… Życie nie ma ceny, ale wolność – droższa od życia!”. Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Trzy miłości Iwana

Ołena BONDARENKO Iwan Nyzowyj był stworzony do miłości. Inaczej nie sposób wyjaśnić, jak mieścił się w nim ten ocean ciepła, czułości, zaufania, który otulał wszystkich, których spotykał na swojej życiowej drodze. Sierota niemal od urodzenia, bezlitośnie bity przez los, bezbronny wobec ludzkiego okrucieństwa i pogardy, powinien był zgorzknieć, stać się złośliwym – a jednak nie. Jego wrażliwa dusza wyostrzonym zmysłem odczuwała ból i radość, sprawiedliwość i nieprawdę, szczerość i obłudę, wdzięcznie rozpościerając skrzydła na spotkanie najmniejszego przejawu ludzkiej dobroci. Iwan kochał wszystkich ludzi. Wybaczał ciężkie zniewagi, wierząc, że stało się to nieumyślnie. Oddawał – w dosłownym sensie – ostatnią koszulę. Był obdarzony wielkim darem kochania, znajdując w kobietach to, co najpiękniejsze. To, czego może same kobiety w sobie nie dostrzegały, a dostrzegłszy, wznosiły się i rozkwitały w promieniach jego uczuć. W życiu Nyzowego było wiele kobiecych imion. Jedne wybrzmiały otwarcie i odważnie w wersach jego wierszy, inne pozostały cichym szeptem na ustach poety. Mówią, że człowiek żyje, dopóki o nim pamiętamy. Dopóki pamiętamy poetę, żywi są także ci, których kochał. Kateryna „Środkiem zimy wróciłem z Kazachstanu. Byłem wyraźnie zmężniały, chociaż do osiemnastu lat jeszcze nie dobiłem. Umiałem dobrze tańczyć, zwłaszcza walca. W wiejskim klubie prawie co wieczór, przed rozpoczęciem seansu filmowego, grał na akordeonie Wasyl, mój kolega. A tańczyły same dziewczyny, bo chłopcy nie umieli, a do tego się wstydzili. Byłem jedynym tancerzem! I dziewczyny rywalizowały o mnie między sobą, a ja, korzystając z okazji, wybierałem wśród nich tę najpiękniejszą. Tego wieczoru wybrałem Katerynę i przetańczyłem z nią aż do początku seansu. A przyszedłszy do domu w środku nocy, niespodziewanie uświadomiłem sobie, że się zakochałem… I usiadłem, by napisać do Kateryny list – wyznanie miłosne. …Dopiero przed świtem postawiłem kropkę na końcu swojego pierwszego intymnego… wiersza. Mieliśmy wspaniałą młodzieńczą miłość. Czystą, jasną, modlitewnie świętą…” *** Szept liści... Lęk słowa... Pragnień przedwczesne spłoszenie W tej chwili, Gdy chmurka przypadkowa Ukryła ścieżkę naszą w cień Tak niespodziewanie... Lękliwie Ręka skryła się w dłoni – I oparzyła się... I stał się cud: Łza zabłysła na policzku, Niczym na jabłku kropla Rosy nocnej... Od tamtej pory Śni mi się wciąż Kateryna – Niebiański anioł w łobodzie. Tego marcowego dnia zakochany młodzieniec kupił w wiejskim sklepie prezenty i poszedł odwiedzić dziewczynę. Katrusia nie była w domu, gościła u koleżanki. Udał się tam. Koleżanka poinformowała, że dziewczyna nie chce go widzieć, bo spotykała się z nim tylko po to, by dokuczyć innemu… „W domu wypiłem flakony z perfumami i wodą kolońską – postanowiłem się otruć, umrzeć, pomścić Katerynę za okrutną zdradę. Babcia ledwo uratowała mnie szczerymi modlitwami. A miłosnej liryki nie przestałem pisać...” Całe życie Iwan swoimi wierszami powracał do Kateryny. Od codzienności, rozpaczy, smutku uciekał do niej, tak jak czasem wszyscy uciekamy w rajskie krainie dzieciństwa. *** Miłość moja – trawa pod opadłymi liśćmi: Jeszcze zielona, tylko że niestabilna I pod jesiennym powiewem wietrznym Do gruntu coraz ciaśniej przywiera. Moja miłość nie jest wieczna – jednoroczna, Lecz w pamięci na całe życie ona Pozostaje, – wiosny zielona świeca Wyraźnie ciepła i widocznie promienna. Dusza, bywa, w mroki się zanurzy, Pogrąży się w smutku, zaboli – Lecz jest jeszcze Bóg! On obraz Kateryny Mi ukazuje w tej rozpaczliwej chwili. Minie wiele lat, a poeta, odwiedziwszy rodzinne strony, z gorzkim smutkiem zauważy: „Zarosły ścieżki-dróżki, gdzie chodziły nóżki mojej miłej… Miła moja Katrusia przeczłapała całe życie po sumskim asfalcie, ja – po ługańskim. Tak i nie spotkaliśmy się znowu po tym pamiętnym dniu sześćdziesiątego czwartego roku, kiedy ostatni raz… pocałowałem ją…” …Słyszałem: twoja rozpadła się rodzina, Umarł mąż, a córki gonią z domu… A ja – szczęśliwy? Nie powiem nikomu (chyba że tobie), Jakim szczęśliwy jestem… Pod koniec sierpnia 2009 roku, na dwa lata przed śmiercią, Iwan Nyzowyj zapisał w swoim dzienniku: „Najlepszą moją (i pierwszą!) była, jest i na wieki będzie… Kateryna…” Natalia W tej historii jest dużo przestrzeni dla czytelniczej fantazji. W końcu może poeta sam sobie coś domyślił, dopowiedział – z samotności, z niezaspokojonego pragnienia kochania i bycia kochanym. Tutaj wiersze żyją w ściśle określonej czasoprzestrzeni: marzec – grudzień 1995 roku i trochę zimy 1996 roku, Irpień. Wydaje się, że tak je Iwan zostawił – tam i wtedy. Chyba nie miał siły zabierać ich w ustalone, zwyczajne życie – nie mieściły się w duszy. *** Spóźniona miłość Podeszła i zuchwale powiedziała: „Ja wreszcie ciebie Na skraju zwątpienia dopadłam.” Zaskoczyła znienacka I teraz już nie pożałuję, Niepodzielnie tobą Jedna władać wolę…” W tym romansie w wierszach jest pragnienie i namiętność, czułość i prawdziwe szczęście: *** Ja na falach piersi twoich płynąłbym i płynął Do wabiącego horyzontu białych ramion, Żeby napić się pragnienia twoich dziwnych oczu, Przepełnionych błękitem i świeżością ulew. Oprócz ciebie, nikt nie ukoi mojego Wiecznego pragnienia duszy i niesłychanych słów. Ja nigdy ciebie do końca nie dopiję, Bo do tego nie wystarczy życia na ziemi! A przez namiętność, czułość, pragnienie – nieustająca wątpliwość, która nawet w chwilach najpełniejszego szczęścia nie odpuszcza. *** Czym ci mogę pomóc, Szczery i czuły człowieku? Tym, że do własnej samotności Jeszcze i twoją samotność Dla pełni samotności dołączę, W mękę połączę dwa bóle I zapalę dwujedyną świecę Na ołtarzu dwuniedoli?.. Potem nadejdzie rozłąka, każde powróci do swojego, życie będzie toczyć się zwykłym trybem. „Trywialna historia”, – uśmiechnie się ktoś pobłażliwie. Tak, trywialna – jak miłość i rozłąka, życie i śmierć. I niepowtarzalna, jak każda miłość i rozłąka, które rodzą Poezję. *** Wszystko wróciło „na swoje miejsce”. Ty znów lecisz na tej samej orbicie, Co i latałaś. W epicentrum – ja. Taki sam, jak i wtedy: Na świecie Samotny, Niezauważalny w tłumie, Cierpliwy i niepyszny, Bo się starzeję. A jeszcze – smutny, Bo nie zwrócę ci Irpieńskiej lekkomyślności, i marzenia, I spowiedzi, Czystej, jak łza, Co przepłynęła między naszymi policzkami. Już nie powiem wszystkiego, czego nie powiedziałem, - Ono jest tutaj, w wierszach, między wierszami… Czy kiedykolwiek nieznana nam Natalia pochylała się nad tymi wersami, przesiąkniętymi smutną czułością, niczym jesiennym zachodzącym słońcem? Czy wpatrywała się sercem i wspomnieniem w to, co niewypowiedziane, w to, co zostało między wierszami? Czy uśmiechała się pocieszająco-ironicznie: ot, powiada, i ja przytulę się na skraju nieśmiertelności? Zapewne my o tym już się nie dowiemy. Iwan zostawił ją tam i wtedy, gdzie i kiedy dopadło go olśnienie miłością, i do tamtych irpieńskich dni i nocy nie zajrzeć, nie dotrzeć, nie dowołać się. Lina. Cierpiętnice, wytrwałe, wybawicielki, natchnienia, obrończynie i strażniczki. Takimi zazwyczaj wyobrażamy sobie kobiety, których mężowie zostali pocałowani przez Euterpe. Oczywiście, jeśli Euterpe nie pocałowała samych kobiet. I rzeczywiście, chyba oj jak niełatwo być w górze i radości, w chorobie i zdrowiu z tymi, którzy, według Leonida Kisełowa, „...jak wichura, jak wiatr, Na tarasach drzew, Na wagach drzew”... Jednak wszystko, co niełatwe, okazuje się proste, jasne i jedyne możliwe – kiedy kochasz i miłujesz. Lina miała zdumiewającą, rzec można, śpiewną ukraińską urodę: piwne oczy, czarne brwi, bujne ciemne włosy, dumną postawę, żywe, iskrzące spojrzenie i celne słowo. A do tego – dumną i niezależną naturę. Trzymała na sobie rodzinę. Wychowała córkę w wielkiej miłości do ojca. (Nie przypadkiem przecież Lesia po śmierci taty napisała: „Ny zowyj był dla mnie nie tylko ojcem – był dla mnie przyjacielem, doradcą, moim dzieckiem, moim spojrzeniem na świat, moim życiem...”). Nie wpuszczała obcych w relacje rodzinne i nie omawiała ich z nikim w „zaufanych rozmowach”. Iwan całe życie próbował ugasić pragnienie czułości, zaufania, zrozumienia, których mu brakowało od wczesnego dzieciństwa. Lina była dla niego oparciem i twierdzą, dodawała pewności i wiary w siebie. Sądzę, że żona była pierwszą, której Iwan powierzał dopiero co napisane wiersze – miała wspaniały słuch poetycki i profesjonalne redaktorskie wyczucie słowa. *** Do ramienia cichutko się przytuliła, Zmęczyła się. Odpocznij chwilkę. Dla niepokojów nie mamy powodów: Przytuliła się, znaczy, zmęczyła się. Pomilczmy. Nam nieszczęście – niczym: Nie ma po co, zwątpiwszy, się smucić – Jest do kogo, zmęczonej, się przytulić... Odpocznijmy – razem pomilczmy. Pewne, że Lina wiedziała o zauroczeniach Iwana. Bo któż lepiej od niej miał znać go, otwartego na miłość, dalekiego od prymitywnego rozpustnictwa, szczerego we wszystkich swoich uczuciach? Pewne, że i zazdrość ją nawiedzała. Ale mądrość prawdziwej miłości podpowiadała: bez miłości nie będzie poezji, bez poezji nie będzie poety. Kiedyś, już po śmierci męża, w odpowiedzi na ćwierkanie jakiejś istoty o „kochankach Nyzowego”, Lina spokojnie, z godnością odrzekła: „On kochał kobiety”. Tak, jak: „On kochał kwiaty”. *** Do Liny Jak przed obrazem, stoję Przed bezgrzeszną tobą, Za każdą zmarszczkę twoją Proszę o wybaczenie, i głową, Dawno już siwą, Kłaniam się Do ciebie, siwej, jak jesień... Siebie się boję, nie przyznaję W tym, że miłość moja do dziś Tobie nie oddana w pełni, – Kiedyś kłuła jeżynowo, A dziś – siwa i smutna... Wybacz, kochanko i żono! Żeby dorobić do nędznej emerytury, którą jej i mężowi przydzieliło państwo, Lina zatrudniła się do sprzątania na ługańskim centralnym rynku. W jednej z naszych telefonicznych rozmów Iwan, już śmiertelnie chory, z żalem wyznał: „Jak mnie boli, że Lina musi tak ciężko pracować...”. ...Ja wstanę i cicho pokłonię się Tobie – żonie i księżniczce, Zajrzę w oczka głębokie I szczęścia piwnego napiję się Na całe życie. Za wszystko wybacz I odpuść grzechy nieświadome, A wszystkie dorobki nasze wspólne Przeżegnawszy, uświęć. Iwan Nyzowy zmarł na raka płuc 30 września 2011 roku, na rękach ich z Liną córeczki Lesi. Na zawsze pozostał w Ługańsku, mieście, które przez wiele lat tak i nie stało się dla niego bliskim, przyjaznym i łaskawym. W nieukraińskim, momentami otwarcie wrogim środowisku on zawzięcie budował swoją twierdzę, tworzył swój ukraiński świat – z dziecięcych wspomnień, wierszy i opowiadań, książek i pieśni. Przetrwać, i żyć, i tworzyć ten najdziwniejszy ze światów udawało mu się w dużej mierze dzięki tej, która była nieustannie na odległość dotyku, spojrzenia, oddechu. W 2014 roku zaczęła się wojna Rosji przeciwko Ukrainie. Lina i Lesia opuściły Ługańsk. Razem z ulubionymi kotkami i pieskami Iwana, zabrawszy ze sobą tylko to, co najcenniejsze – fotografie Iwana, książki i rękopisy – dwie małe kobiety wyruszyły gorzką drogą przesiedleńczą na zachód. Osiadły w malowniczej wsi na Lwowszczyźnie. Tutaj we wrześniu ubiegłego roku Lina Nyzowa zakończyła ziemską drogę i poleciała do swojego Iwanka. *** Do żony Moja posiwiała miłości, Do serca bliżej się przytul, Wspomnijmy razem wszystko cudowne, Co z nami zdarzyło się kiedyś. Gorący pocałunek, ślubny cud, W nocach wymarzone dziecko, Niech i szybko, lecz szczęśliwie Przeżyliśmy swoje życie. Banany wiersz, słowa starte, Jednak wydaje się nam obojgu: One silniejsze od samej śmierci, Bo jest nieśmiertelną miłość. ________ Wiersze według wydania: Iwan Nyzowy. Być – narodem! Wybrane utwory w pięciu tomach. K.: Ukraiński priorytet, 2017–2021.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

„Poruszajmy mocne ognisko Ukrainy i nie pozwólmy mu zgasnąć!” Szkic o książce Serhija Martyniuka i Wasyla Jakymenki „Ukraińcy – ludzie Słońca Nieba” (Kijów, 2023)

Lubow DIACZENKO-ŁYSENKO, docentka Uniwersytetu Współczesnej Wiedzy, członkini Towarzystwa „Znanie” Ukrainy, Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy i Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy Historyczna droga naszego narodu jest długa i niejednoznaczna ze względu na obiektywne i subiektywne składniki. Ile lat, stuleci, tysiącleci liczymy my, Ukraińcy? Co zdobyliśmy na tej niełatwej, czasem sprzecznej drodze? Co zgubiliśmy, straciliśmy? Co podarowaliśmy z dobrego serca? A ile u nas zostało skradzionych: ludzi, idei, nazw, postaci historycznych i wydarzeń?! Naszym obowiązkiem jest znać swoją historię, interpretować ją zgodnie z własnymi standardami, wartościami, wyobrażeniami, tradycjami i narodowymi priorytetami. Jedną z kluczowych pozycji w zachowaniu ukraińskiej tożsamości zajmują różnoaspektowe teksty autorskie – historyczne, krajoznawcze, poetyckie i inne. Właśnie w takim kontekście chcę przedstawić znakową książkę Serhija Martyniuka i Wasyla Jakymenki „Ukraińcy – ludzie Słońca Nieba” (Kijów, 2023). „Poruszamy mocne ognisko Ukrainy i nie pozwalamy mu gasnąć! Nie boimy się być inni i udowadniać, że nie ten kozak, który płynie z prądem, lecz ten, który płynie pod prąd”, – oto główne przesłanie książki. Bardzo ważne jest usłyszeć i zobaczyć migotanie autorskich sensów, znaczeń, odszyfrować je, nakreślić autorski model świata artystycznego: „Uważam za swój priorytet zapoczątkować nowe myślenie nowej ukraińskiej elity, zainspirować do odrodzenia rodzinnego „Ja”. Chcę zainspirować do najważniejszego: musimy stworzyć nowy naród z popiołów starego – naród z umysłem Zwycięzców. Przyłączajcie się!” Na naszych oczach dokonuje się najnowsza historia Ukrainy, kształtuje się najnowsza kronika narodu. „Krajoznawcze studium „Ukraińcy – ludzie Słońca Nieba” skłania do myślenia i dyskutowania, analizowania i odnajdywania prawdy. Przyjaciele, naprzód i zwyciężajmy, kształtujmy kult Ukraińca w świecie. Nie bójmy się zmian. Nie bójmy się być sobą. Mam zaszczyt być Ukraińcem!” – zwraca się do czytelników Serhij Martyniuk w adnotacji do książki. I to autorskie credo – „wierzę w Ukrainę!” „Poruszamy mocne ognisko Ukrainy… Nie boimy się być sobą...” – główne przesłanie tej książki, która jasno ilustruje koncepcję współautorów, podkreśla Serhij Martyniuk. Kolejny aspekt, nie mniej aktualny, można powiedzieć „znakowy”, to interpretacja samej nazwy krajoznawczo-artystycznego studium „Ukraińcy – ludzie Słońca Nieba”. Z pierwszego, gramatycznego, standardowego punktu widzenia w połączeniu „Słońca Nieba” brakuje albo znaku pauzy „–”, albo spójnika „i”. Na moje pytanie jeden ze współautorów, Serhij Martyniuk, odpowiedział, że jest to zasadnicze stanowisko, że „Słońca Nieba” to jedno znaczące pojęcie, symbolizujące jedność Ukraińców na przestrzeni wielotysiącletniej historii: od ariów, etrusków, Sumerów, trypolian po kozaków, żołnierzy UNR, aż po najnowszych wojowników Sił Zbrojnych Ukrainy. Serhij Martyniuk i Wasyl Jakymenko, uzasadniając własne stanowisko, dowodzą, że my – Ukraińcy – zawsze żyjemy w harmonii z przyrodą, ze Wszechświatem, odpowiadając ważnemu statusowi „gospodarza”, który jest składnikiem kultu Ukraińca, do kształtowania którego wzywają współautorzy. „Słońce Nieba” – to nasze prastare tradycje, to harmonijne połączenie planety i kosmosu. Taka „gra słów”, takie autorskie spojrzenie na tytuł książki jest niezwykle ważne, koncepcyjne, zasadnicze, łącząc różne okresy rozwoju narodu, który my i cały cywilizowany, demokratyczny świat nazywamy Ukraińcami. Bez wątpienia książka burzy pewne utarte stereotypy. Zapewne można dyskutować nie tylko o tytule, lecz także o budowie i materiale faktograficznym zawartym w studium. Tak, w szczególności, przedstawiono teksty różnych gatunków, a mianowicie: prozatorską kronikę pisarską, wiersze o wojnie, wątki wojenne, szkice o Kijowie, refleksje lingwistyczne, „Sagę odeską”, postscriptum itd. Formalnie, zgodnie z treścią wydania, składa się ono z następujących części: „Kronika pisarska”, „Stepowiec, albo „Razobrat dieriewniu”, rozdziały 1–7, „Заключне слово”, „Одеська сага”, „Лелечанки про Київ”. Warto także zauważyć, że książka została bardzo udanie zilustrowana zdjęciami z osobistego archiwum Serhija Martyniuka, rysunkami artysty Ołeha Szupliaka (na przykład obraz „Kod ziemi ojczystej”), graficzną rekonstrukcją prastarego ukraińskiego mieszkania, dawną mapą itp. Każda część wydania ma wymowne epigrafy poetyckie i prozatorskie, których autorem jest Serhij Martyniuk (pseudonim – Switohor Leleko). Historia świadczy o tym, że toczy się odwieczna walka o Ukrainę. Tak francuski politolog Alain Besançon pisze jeszcze w 1978 roku: „W razie porażki, będąc zmuszonym przyznać Ukrainie autonomię, ZSRR rozpadnie się natychmiast, a wraz z nim jego dominacja nad jedną trzecią świata. W pewnej mierze nasza przyszłość, nasz los rozstrzygają się na brzegach Dniepru…” I to odkrycie dokonuje się teraz poprzez kulturowy szok, poprzez niezwykłe zdumienie, poprzez gwałtowny zachwyt nami – Ukraińcami, poprzez zrozumienie znaczenia naszej całkowitej, zaciekłej walki o własną tożsamość narodową, nasze „ja”, nasze wspólne wielotysiącletnie „Ja”. „Walka trwa, Kijów – niewzruszony, stoją brzegi Dniepru, a Moskwa, jak zawsze, kłamie i zabija, Zachód – w osłupieniu, zdziwiony. Zachód odkrywa dla siebie Ukrainę”. Czytamy kronikę nowej wojny, nowego bohaterskiego oporu w części zatytułowanej „Stiepniak, albo «Razobrat dieriewniu»”, jeden z jej rzeczywistych epizodów – o dzielnym Irpieniu i okolicy. „Co w mieście się nie zmieniło, to tylko jego honorowy charakter. Irpień jest ranny z jednej strony, z drugiej – zniszczony i okaleczony. Ale mimo ostatnich walk miasto nie straciło swojego własnego szlachetnego oblicza”. Dzielimy radość ze zwycięstwa; to – wzruszający, czuły i głęboki stan duszy tych, którzy wytrwali: „Jakie to słodkie uczucie – zwycięstwo. Przedmieścia Irpienia wolne. Obwód kijowski wolny”. W opowieści naturalnie pojawiają się szczegóły pokojowego życia Irpienia: takie wzruszające, miłe „kawiarenki” – swoisty znak spokoju i przytulności. „Weszliśmy do małej kawiarenki prosto w centrum Irpienia. Kawiarnia jest popularna i ma wymowną nazwę «Franсois kawiarnia»… Podobała mi się ta piekarnio-kawiarnia”. Nieoczekiwane spotkanie żołnierzy, którzy kiedyś przypadkowo przecięli się na ścieżce wojny: „Nazywaj mnie «Stiepniak». Taki mam obecnie pseudonim w wojsku”, – spokojnie powiedział mój rozmówca, gdy usiedliśmy przy stoliku”. Tak powstają kroniki nowej wojny. Książka jest autobiograficzna, rozpoznajemy realia życia Serhija Martyniuka. Wojna surowo i okrutnie podzieliła nasze istnienie na „przed” i „po”. I z tym nam żyć, ze świadomością globalnej katastrofy, którą wspólnie pokonujemy. „A ja pozostałem «Pisarzem». Obecnie wykładam w Kijowskim Wojskowym Liceum im. Iwana Bohuna. Staram się wbić licealistom do głów myśl: «Jestem Ukraińcem i mam umysł Zwycięzcy». Takie sentencje są zbieżne z myślami Jewhena Malaniuka – «cesarza żelaznych strof», oficera i poety, kultowego Hrihorija Mnohohrisznoho z powieści przygodowej Iwana Bahrianego «Tygrolowy», bohaterstwem i znamiennymi pieśniami strzelców siczowych i żołnierzy OUN–UPA, ukraińskim wojskowym melosem nowej wojny. To nasze chlubne, od dziada pradziada tradycje, dokonania, zwycięstwa. „Tak właśnie budujemy. Odbudujemy i uczynimy jeszcze lepszym nasz Irpień i naszą Ukrainę. Dużo rozmawialiśmy o walkach w Irpieniu i na przedmieściach Irpienia. O początku wojny. O pierwszych walkach. O pierwszych ochotnikach. Wiesz, do dziś nie mogę zrozumieć. Jak? Jak utrzymaliśmy Irpień?” Mimo „brudnych” gier politycznych Ukraińcy wytrzymali, zjednoczyli się i zjednoczyli wokół siebie cały cywilizowany świat. „Utrzymaliśmy i nie puściliśmy. Utrzymaliśmy – i to jest najważniejsze. Rasistów zaczęto bić i liczyć w setkach i tysiącach, a ustalenia dotyczące oddania Ukrainy upadły”. Również „Stiepniak” opowiada „Pisarzowi” o metodach prowadzenia wojny przez Moskali, o „zачистce” nawet niewielkich ukraińskich miejscowości. „Słuchaj, »Pisarzu«, opowiem ci o moskiewskiej inscenizacji »razobrat' derewniu«. Oni rywalizują między sobą, kto odda ostatni celny strzał. Zakładają się i stawiają stawki jak w kasynie. Nie patrz tak zdziwiony. To zwykłe szumowiny i gnidy… Zatem wychodzi na to, że na mapie wieś jest, a w rzeczywistości jej nie ma. Wszystko zniszczono i wszystko zamieniono w jednolity step. U nich to się nazywa »razobrat' derewniu«. I z głębin naszej narodowej pamięci »wynurza się« czarna plama, znana nam jako »dzikie pole«, »dziki step«. „Smutna, tragiczna historia zniszczenia naszych miejscowości. Teraz nawet nie trzeba się zastanawiać, dlaczego nasz region przez długi czas nazywano »dzikim polem«. Przy takich sąsiadach zawsze byłoby to dzikie pole”. Musimy postrzegać Ukraińca jako silną osobę, jako postać, głęboko to uświadamiać, być dumnym z siebie, z własnego rodu, z własnego narodu. „Trzeba po wojnie przygotować nową elitę. Musimy budować kult Ukraińca na Ukrainie i w świecie. Trzeba wychowywać przyszłych arystokratów. Taką młodzież, która zacznie wyprowadzać Ukrainę z kryzysu”. Zawsze byliśmy, jesteśmy i będziemy częścią Europy, z powodzeniem realizując ambitne koncepcje własnego państwowotwórstwa. „…Musimy budować Europę tutaj, na Ukrainie… Trzeba dobrać drużynę patriotów z narodową ideą budowy rozwiniętego Państwa. I z minimalną tolerancją dla »sowka«, lewactwa, korupcji”. W „Postskriptumie” podsumowuje się analizowane informacje, zwraca uwagę czytelników na aktualne refleksje. „Ostatnio wielu zadaje sobie pytanie: Dlaczego tak? Co oni tu zapomnieli? Dlaczego ta nieludzka okrutność? Dlaczego mordowano cywilów tak bezlitośnie? Dlaczego na zniszczonych domach pisano: »Kto wam pozwolił tak pięknie żyć?« Dlaczego porywa się dzieci i wywozi do rosji?” Kłamstwo dla orków stało się sensem codziennego istnienia. „Czarne nazywają »białym«, dobro – złem, wojnę – »operacją«, zdradę – wyczynem, zabójstwo – »przymusem do przyjaźni«, a szanowanie wolności to dla nich strach i pochlebstwo”. Kontynuujemy podróż mentalną z książką „Ukraińcy – ludzie Słońca i Nieba”. Rozdział 1 ma tak wymowne motto: „Rozpalam ogień naszego przyszłego Zwycięstwa! Wierzę w odwagę i drogę niezłomnego Miecza Wolności! (Switohor Leleko. Irpień. 24. 02. 22. 6:00 rano)”. Wiedza to niezwykle potężna broń intelektualna, która skutecznie kształtuje znajomość naszego etnosu, łącząc liczne pokolenia Ukraińców w monolityczny naród. „Poznając etnos i filologię narodu ukraińskiego, dochodzi się do wniosku, że Ukraińcy w ciągu swego istnienia, poprzez poznawanie świata, mieli różne nazwy… nazywali swój nowo powstały ród nazwą swojego – (słońca) – Ra (od którego pochodzi nazwa nieba – raj – stając się dla nich wiarą)”. W książce zmanifestowano głębokie myśli dotyczące etnogenezy Ukraińców, pochodzenia języka ukraińskiego oraz etymologii kluczowych słów oznaczających pojęcia kultowe i ważne artefakty, czasem zapomniane „puzzle” naszej sławnej historii. „…pochodzenie prowchodniej nazwy ziemi – łan… W epoce kozackiej Kozacy na ziemiach czarnomorskich Taurydy nazwali ją – jako ziemię uprawną – pałanka…” Przez całą książkę przechodzi koncepcyjna myśl Serhija Martyniuka i Wasyla Jakymenki, że Ukraińcy są ludźmi Słońca i Nieba: „Jeden z argumentów dowodzących pochodzenia nazwy Ukraińcy (ludzie Słońca i Nieba) to nazwa z rodu chorja An (którzy czcili słońce Ra i niebo – raj) – ich słowo ranok, które u nich oznaczało – Ra (słońce); nok (idzie)”. To zakorzeniło się i przekazało w naszych obyczajach i tradycjach, zwłaszcza w podobnych okrzykach: „Dźwiękiem „no” Ukraińcy do dziś nokają – na konie, zmuszając je w ten sposób do chodu”. Można interpretować jako swego rodzaju hipotezę kolejny postulat współautorów: „To, że dzisiejsi Ukraińcy są spadkobiercami ludzi nieba, dowodzi także nazwa rodu polan – Anti, w której słowo AN z pradawnych czasów – u pasterzy – (carskich Scytów) – polan, oznaczało niebo…”. W Księdze Welesa wspominani są również SWA-Rożi synowie, co w tamtych czasach miało odpowiednie znaczenie: „Synowie – potomkowie wiary przodków, którzy byli zjednoczeni – (SWA) z ogniem – (RO)”. Praukraińska heraldyka „dowodzi twierdzeń o synach Słońca i Nieba z grupy kijowskich chorągwi książęcych”. W rozdziale, w szczególności, skomentowano następujące słowa: 1) chochoł – „żółto-błękitny (człowiek nieba) z krymskotatarskiego dowodu”; 2) Ukraińcy – „nazwa Ukraińcy składa się z słów: Uk – ra – raj, U – ukłon (kłaniać się), a kłaniali się chorianie Ra, raju – słońcu i niebu”; 3) kacapy – „ka – (ręka); capać – (chwytać) – chciwa ręka. Kacapy swoją chciwą ręką zwracają ziemie zdobyte przez Mongołów… Istota – kozioł, który capie-chwyta, z wielką chciwością objadając liście na drzewie”. Zasadnie wspomniane są nasze prastare tradycje zimowe, swoiste znaki świąteczne. „O tym, że słowo KU u naszych przodków oznaczało – DUCH, dowodzi nazwa duchowych ojców: Kumowie – (duchy my); Kuma – (duchów matka); Kum – (duchów mąż). Słowianie na Boże Narodzenie (przyjścia dwojga) stawiali w swoich domach w duchowym miejscu – Kącie – snop żyta – dziduch jako symbol boga księżyca – BO-JANA, który według wiary tych samych Słowian rządził pokojem dzięki życie. Dowodzi tego nazwa miasta Żytomierz, którym mieszczanie-Słowianie tego samego miasta rządzili żytem – ŻYTOM MIRILI – (rządzili)”. Szczegółowo analizując nasze święta, Serhij Martyniuk i Wasyl Jakymenko dochodzą do ważnych wniosków o prastarości naszego narodu. „…przodkowie Ukraińców, mimo wszystkich historycznych nieszczęść, mimo wielkich wędrówek plemion i narodów, zdołali zachować się jako odrębna wspólnota ludzka, nieprzerwanie zamieszkując przez ostatnie 10 tysięcy lat na jednym i tym samym terytorium, pomnażając na nim liczbę potomków tego dawnego wspólnego przodka. Przez tysiąclecia zmieniały się u naszego, „od zawsze tutejszego” narodu tylko nazwy – od umownych „trypolinów” po rzeczywistą dzisiejszą nazwę „Ukraińcy”. Rozprawa „Ukraińcy – ludzie Słońca i Nieba” zajmuje odrębną intelektualną niszę w najnowszej przestrzeni duchowej Ukrainy. Znajdujemy tu koncepcyjne refleksje o etnogenezie Ukraińców, kształtowaniu i rozwoju języka ukraińskiego, o światopoglądowym podłożu świąt, które dotrwały do naszych czasów, o tradycjach nowożytnego narodu, walce o niepodległość, o totalnym oporze wobec odwiecznego północnego wroga. Miłośnicy twórczości Serhija Martyniuka bezsprzecznie rozpoznają jego własny, szczególnie zwycięski styl i poznają coś nowego. Książka czeka na swojego dociekliwego rozmówcę, który pragnie uświadomić sobie wielką, ciężką drogę historyczną własnego narodu. Książka jest warta uwagi czytelników.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Malarska „Kateryna” – ucieleśnienie poetyckich myśli Szewczenki Siedem miniatur historycznych

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Namalowałem Katerynę…” Niewielu wie, że Taras Hryhorowycz opisał swój obraz w liście do Hryhorija Tarnowskiego 25 stycznia 1843 roku z lapidarną precyzją: „Namalowałem Katerynę w tym czasie, jak pożegnała się ze swoim moskalikiem i wraca do wsi, w ogrodzie pod szałasem dziadziuś siedzi, łyżeczki sobie struga i smutno patrzy na Katerynę, a ona biedaczka ledwie nie płacze i podnosi przednią czerwoną zapaskę, bo już, wiecie, trochę tego... a moskal pędzi sobie za swoimi, tylko kurz się unosi – piesek jeszcze marny dogania go i niby szczeka. Po jednej stronie mogiła, na mogile wiatrak, a tam już step tylko majaczy. Taka moja картина”. Pod tym końcowym wierszem opisu artysta umieścił piękny szkicowy rysunek swojego obrazu, a pod nim kontynuował list do końca „papieru arkusza”, następnie gęsto dopisywał po lewej i prawej stronie od rysunku, ciasno stawiając podpis: „…nie zapominajcie szczerego waszego T. Szewczenki”. Ta poetycka sztuczka, spowodowana, najprawdopodobniej, młodzieńczą zapalczywością, a nie, powiedzmy, brakiem papieru, uczyniła jego list zdumiewającym dziełem graficznym, które poraża, być może, nie mniej niż malarskie płótno… Życiodajnie krzepki charakter młodego Kobziarza, który zmuszony był snuć się po petersburskim „diabelskim bagnie”, a całą duszą rwał się na Ukrainę, wyczuwa się w każdej wzmiance o drogim obrazie. Szewczenko nie chciał, żeby „powędrowała za jakimkolwiek moskalem (bo to, widzicie, moja „Kateryna”), to myślę posłać ją do was, a co ona będzie kosztować, to już wasza sprawa, choć kawałek słoniny, to i to dobrze na obczyźnie”. A jeszcze podpuszczał mgły: „Jeśli się spodoba, dobrze, a nie, to na strych, póki ja przyjadę, a już jak przyjadę, to nie wyganiajcie miesiąc albo drugi, bo u mnie i na Ukrainie, oprócz was, nie ma przystani, a ja wam cokolwiek namaluję”. Rzeczywiście, pod koniec maja 1843 roku Szewczenko przywiózł płótno do Kaczanówki, a Hryhorij Tarnowski nabył je. Obecnie „Kateryna” przechowywana jest w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki1. „Pożegnała się ze swoim moskalikiem i wraca do wsi…” Jak wiadomo, poemat „Kateryna” Taras Szewczenko napisał orientacyjnie pod koniec 1838 – na początku 1839 roku, a obraz „Kateryna” – latem 1842-go. Ten obraz wyraźnie go poruszał, zapalał duszę, wzywał do siebie, do nowego twórczego ucieleśnienia… W pretensjonalnie-błyskotliwej publikacji internetowej przeczytałem, że obraz „Kateryna” „ilustruje jedną ze scen poematu pod tym samym tytułem”2. I to już po tym, jak we wspomnianym czwartym tomie „Historii literatury ukraińskiej” Iwan Dziuba granicznie wyraźnie i encyklopedycznie lapidarnie odnotował: „Obraz nie był ilustracją do poematu… Szewczenko przedstawił ten epizod, którego nie było w poemacie”3. Właśnie tak! W poemacie Kateryna rozstaje się z czarnobrewym moskalem, który obiecywał wrócić, i „Wtedy Kateryna / Będzie moskiewką…”, na długo przed przedstawioną na płótnie zniesławioną dziewczyną: Minęło pół roku; Zanudziło koło serca, Zakłuło w boku. Niedomaga Kateryna, Ledwie-ledwie dyszy... Wyzdrowiała, i w zapiecku Dziecko kołysze. Przypomnę, w końcu, jak z tego drwią wiejskie matki: „A musztruje w zapiecku / Moskiewskiego syna”… Czyli, artysta Taras Szewczenko na płótnie „Kateryna” postanowił jednak zewrzeć brzemienną dziewczynę z moskiewskim ojcem, aby pokazać jego pełną moralną zwyrodniałość. W poemacie pokutnica jeszcze wyniesie w śnieżną zawieję moskiewskiemu Iwanowi dziecko, ale ten, jak i na płótnie, „ostrogami konia w boki”… „Oto ono, popatrz! Gdzież ty? Schowałeś się? Uciekłeś!.. nie ma!.. Syna, syna Ojciec się wyparł!” Więc moskal, według poematu i płótna, jest niedoczłowiekiem, i to przenosi się przez poetę i artystę na wszystkich moskali, na całą Moskiewszczyznę… Przypomnę, że termin „Moskiewszczyzna” po raz pierwszy pojawia się u Szewczenki właśnie w tym kontekście już w pierwszych wierszach „Kateryny”: Kochajcie się, czarnobrewe, Lecz nie z moskalami, Bo moskale – obcy ludzie, Robią krzywdę z wami. Moskal kocha żartując, Żartując porzuci; Pójdzie w swoją Moskiewszczyznę, A dziewczyna ginie… Tak od razu terytorium – Moskiewszczyzna – oraz jej ludność – moskale – nabierają niedobrych, wrogich cech… Wszystko, co związane z pokutnicą Kateryną, – jedna z tych skrytych myśli i tematów, które przenikają całą twórczość poetycką Szewczenki. W jednym z jego ostatnich wierszy (koniec 1860) czytamy: „Dziewczynki moskale ukradli…” Poemat Szewczenki i płótno „Kateryna” wyróżniają się głęboką wrażliwością Szewczenki na krzywdę wyrządzoną kobiecie, niezmierzoną głębią współczucia poety dla bohaterki-uwiedzionej, wyrazistą społecznością i antymoskiewskim ukierunkowaniem. W istocie nie chodzi o przypadek obyczajowy czy nawet dramat rodzinny. Z poematem wiąże się pewna mało znana historia. Wracając z Ukrainy do Petersburga we wrześniu 1859 roku, Szewczenko odwiedził kantor przedstawiciela firmy „Bracia Jachnenkowie i Symyrenko” w Moskwie, gdzie rozmawiał z urzędnikiem P. O. Popowem: „Obiadowaliśmy. W rozmowie ja, między innymi, powiedziałem Szewczence, że mało prawdopodobny jest fakt w jego poemacie „Kateryna” – jakoby ojciec i matka wygnali Katerynę. Ale Szewczenko twierdził: to – tak, był taki przypadek”. Jeśli Popow dokładnie przekazał słowa poety, to chodziło o konkretny przypadek, który Taras Hryhorowycz zapamiętał i położył u podstaw „Kateryny”. Wszakże znane mu były i inne podobne przypadki. Wybitny badacz Petro Żur (1914–2002) ustalił, że za czasów Szewczenki w Kyryliwce było 17 dziewcząt-uwiedzionych, które w ludowym rozumieniu zhańbiły siebie i swój ród, rodząc pozamałżeńskie dziecko. Wiejska wspólnota potępiła je, nakrywając czarną chustą, co, według słów współczesnej literaturoznawczyni Marii Mokłyci, „symbolizuje zmianę statusu społecznego: uwiedziona zrównuje się z żebraczką”. Jeszcze Mychajło Czałyj, analizując poemat, pisał: „Ojciec i matka, zhańbieni w oczach swoich współmieszkańców winą jedynej córki, niezdolni dalej wytrzymywać ich wyrzuty: decydują się wygnać precz od siebie Katerynę – fabuła godna pióra największego artysty! I Szewczenko przedstawił ją w swoim poemacie bezbłędnie. W duszach starych rodziców Kateryny trwa straszna walka dwóch przeciwstawnych uczuć: miłości do jedynej córki oraz moralnego obowiązku, szacunku do prawa społecznej moralności. W ustach matki przeplatają się to gorzkie wyrzuty grzesznej córce, to słowa żarliwej matczynej miłości – słowa serdecznego bólu na myśl o rozstaniu z drogą istotą. Chciałaby wybaczyć jej winę; ale myśl – co powiedzą ludzie? Wezmą to wybaczenie za przyzwolenie na rozpustę…”4. Kochanie z Moskalami („Moskale – obcy ludzie”) faktycznie jest ciężkim grzechem, za co surowo karzą nawet kochający rodzice (!). Wdajmy się w bezlitosne matczyne słowa: Lecz nie mów dobrym ludziom, Że masz matkę. Przeklęty czas-godzinko, Żeś się urodziła! Gdybym wiedziała, przed wschodem słońca Byłabym utopiła... Dostałabyś się wtedy gadzinie, Teraz – Moskalowi... Co z tego wynikało, odgadnąć nietrudno. W wierszu „Tytariwna-Nemyriwna” (1860), czyli ponad dwadzieścia lat po poemacie „Kateryna”, poeta napisze, że kobieta „ludźmi gardziła”, i nazwie dziecię od Moskala-włóczęgi… „moskowszczeniam”: Tytariwna-Nemyriwna Haftuje chustę. I kołysze moskowszczenię, Małe dziecię. Nieprzypadkowo w warunkach niepodległej Ukrainy w szewczenkoznawstwie wyraźnie ujawniło się alegoryczne odczytanie poematu, według którego obraz Kateryny, jak i obrazy innych zhańbionych kobiet w kolejnych utworach poety, w ogóle symbolizują gorzki los Ukrainy, zniewolonej, poniżonej przez Moskowszczyznę. „Podnosi przednią czerwoną zapaskę, bo już, wiecie, trochę tego...” Wśród fachowych analitycznych rozważań postaci Kateryny uderza spostrzegawczością rosyjski historyk sztuki Ołeksij Sydorow (1891–1978), który ponad sześć dekad temu zwrócił uwagę, że w malarskiej „Katerynie” rysunek nóg ukraińskiej dziewczyny „prawie dokładnie kopiuje nogi „Madonny Sykstyńskiej” Rafaela, z którą Szewczenko, oczywiście, był zaznajomiony dzięki licznym rycinom”. Ów moment aktywnie i efektownie wykorzystuje się i bez powoływania się na Sydorowa, co w planie naukowym jest niepoprawne i mało pociągające… Dlatego rozpatrzmy to. Nie ma wątpliwości, że Szewczenko wysoko cenił twórczość „boskiego” Rafaela Santiego (1483–1520). Powiedzmy, w powieści „Spacer z przyjemnością i nie bez morału” narrator opisał swoją nową znajomą Helenę: „Miała na sobie ciemnoszarą jedwabną suknię z takimi szerokimi pięknymi fałdami, w których królują tylko jedyne Rafaelowe muzy”. Tak więc, dolna część stroju sykstyńskiej i ukraińskiej madonny, która w rzeczywistości całkowicie zakrywa ich nogi, oczywiście jest różna, za to długie stopy bliskiej Szewczence wiejskiej dziewczyny według swojego rysunku są jednak podobne do Rafaelowego obrysu. Oczywiście, zrobiono to z zamiarem zaakcentowania boskiej świętości odwiecznego przeznaczenia przyszłej młodej matki (aluzja madonny). Ale o „kopiowaniu” nie ma mowy, wystarczy przyjrzeć się Kateryninym spracowanym niemałym stopom z młodymi długimi palcami… Jak sprawiedliwie wywnioskowała znana historyczka sztuki Maryna Jur, „można powiedzieć, że „Kateryna” – to pierwsza praca, w której Taras Szewczenko przejawia się jako mistrz z własnym stylem. Już nie ma kopiowania, którego go uczono”. Lapidarnie-głęboką interpretację przedstawienia Kateryny Szewczenki pozostawił ukraiński historyk sztuki Dmytro Antonowycz (1877–1945): „…Z jakąże, doprawdy, miłością wyrysowana jest na płótnie postać Kateryny! Z delikatną czułością nakreślono piersi, ramiona i ręce, a na nich naturalnie i z niezwykłym smakiem rozmieszczono fałdy szerokiej białej koszuli; pogrubienie stanu wyprowadzono z gracją drewnianych szwabskich rzeźb, reliefowa głowa ze smutną twarzą – bez najmniejszego podkreślenia. Jedynie niewielkie pochylenie głowy do przodu, oczy spuszczone w dół oraz ledwo zauważalny przebieg uśmiechu na ustach przekazują smutek porzuconej dziewczyny z subtelną artystyczną prawdą, bez domieszki najmniejszej melodramatycznej afektacji. Jedną harmonijną całość z wyrazem twarzy stanowi niepewny, subtelnie odczuty ruch obu rąk, które nieśmiało podnoszą końce zapaski. Ruch głowy i rąk są związane z ruchem całej postaci… Przy całej wyrafinowaniu i gracji postaci Kateryny jest ona całkowicie wolna od cech różowych, posłodzonych „pejzanek””5. Błyskotliwy opis! Prawda, wydaje mi się wykwintnie-miękką przesadą porównanie rysunku Szewczenki z obrysami znanej szwabskiej rzeźby (drewniane i kostne kobiece figury z czasów paleolitu, znalezione w masywie górskim Jury Szwabskiej na południu Niemiec)… „W dziedzinie pod szałasem dziadek siedzi...” Leksem „szałas” w poezji Szewczenki spotyka się tylko dwa razy, najpierw w poemacie „Kateryna”, kiedy ona z małym synem ciężko i bezowocnie „śpieszyła do Moskowszczyzny” i w zimową zamieć „Widzi – las czernieje; / A pod lasem skrajem drogi, / Chyba szałas majaczy”… Słowa „dziadek” i „dziadku” poeta używał sześć razy, a jeszcze ponad trzydzieści razy – „dziad”, „dziada”, „dziadowie”, „dziadów” itd. W opisach obrazu „Kateryna” odnośnie tej postaci spotykamy określenia od „jakiś człowiek w białym ubraniu siedzi” Przypomnę, że czwarty tom „Historii literatury ukraińskiej” (2014) autorstwa wybitnego uczonego Iwana Dziuby w całości poświęcony jest życiu i twórczości Tarasa Szewczenki. Czy wiecie, jaką ilustracją ozdobiono okładkę tej fundamentalnej, liczącej prawie 800 stron książki? Przynajmniej już się domyślacie – to najsłynniejszy, można by rzec, wzorcowy obraz Szewczenki „Kateryna”. Wszak nie chodzi tu o historię malarstwa, można było, powiedzmy, wykorzystać frontyspis do „Kobziarza” z 1840 roku… Ale twórcy książki postąpili bezsprzecznie słusznie, ponieważ właśnie płótno „Kateryna” genialnie oddaje w kolorze nacjocentryczność poezji Szewczenki… Krótko opowiem, jakie poetyckie reminiscencje wywołują wątki malarskiego płótna…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na drodze” czy “na zakurzonej drodze pod drzewem siedzi mężczyzna” do “wąsaty chłop-łyżkarz… jego, być może, można uważać za ojca dziewczyny” albo nawet – “to wcielenie samego Szewczenki”… Pewne jest, że każdy ma prawo do swojej wizji i swojej opinii, jednak oprócz wyrazistych i mądrych przemyśleń oraz interpretacji płótna, wokół niego nagromadziło się niemało prymitywnie pustych rozważań i mitotwórczych wymysłów… Dlatego wychodzę z bezpośredniej podpowiedzi Szewczenki – nie ktoś inny, a właśnie “dziadek siedzi…” W wieku dwudziestu ośmiu lat, a Szewczenko był w takim wieku, mężczyzna mający ponad pięćdziesiąt lat może wydawać się dziadkiem. Zatem dziadek – sakralny obraz poezji Kobziarza… Kiedy Szewczenko pisał poemat “Hajdamacy”, jego dziadek ze strony ojca, w którego chacie dorastał mały Taras, był jeszcze żywy, i to dziesięć lat później… W okresie pracy nad utworem wnuk przekazywał mu pozdrowienia przez brata Mykyłę: “Pokłoń się wszystkim krewnym ode mnie, a zwłaszcza dziadkowi…” (15 listopada 1839 roku); “Pocałuj starego dziadka Iwana za mnie…” (2 marca 1840 roku). Iwan Andrijowycz zmarł w 103. (według innych danych – w 106.) roku życia w styczniu 1849 roku, kiedy zesłaniec Szewczenko przebywał w twierdzy Raim. Ale na długo przed tym wnuk unieśmiertelnił dziadka, którego opowieści o Kolijiwszczyźnie wykorzystał w poemacie “Hajdamacy”: “Stuletnie oczy, jak gwiazdy, jaśniały, / A słowo za słowem śmiało się, płynęło…” Dziękuję, dziadku, żeś ukrył W głowie stuletniej tę sławę kozacką: Ja ją wnukom teraz opowiedziałem. ……………………………………… Tak dziadek kiedyś opowiadał, Niech zdrowy będzie! A ja za nim. Nie wiedział stary, Że piśmienni ludzie Te rzeczy przeczytają. Wybacz, dziadku… Ciekawe, że w “Albumie 1840–1844”, czyli w okresie tworzenia “Kateryny”, Szewczenko wykonał portret graficzny Iwana Andrijowycza… Kiedy dziesięcioletni Taras słuchał swojego dziadka, ten miał około 80 lat, a dziadek na płótnie “Kateryna” jest znacznie młodszy, o czym świadczy nawet malownicza poza kozaka Mamaja – ma on giętkie, silne ciało, mocne, żylaste ręce, które potrafią nie tylko łyżeczki strugać, ale i radłem orać, broń trzymać… Jaką jeszcze broń? Przecież tam przy jego kolanach leży dobrze naostrzona siekiera. Z którą można zabrać się już budzić “nędzną wolę”… A jeszcze oczy u mężczyzny ostre, przenikliwe, wpatrując się w nie, odgadujesz siwego dziadka z bujną głową z poezji “Sen – Góry moje wysokie” (1847) – przyśnił się poecie w pierwszych miesiącach zesłania – żył w chacie, z której widać Ukrainę i cały Hetmanat wokoło, a kiedy myślał swoją trudną dumę, to łzy kapały: “Haj-haj!.. – Stary przemówił. – Niedouki! Zmarnowali Boży raj!.. Hetmanat!!..” I dumne Czoło zachmurzyło się... Chyba coś ciężkiego, ciężkiego Wypowiedzieć chciało się. Lecz nie wypowiedział... Ale zwieszają się nad nim, jak przypomnienie o Hetmanacie, potężne nieśmiertelne gałęzie starego dębu… Pamiętacie w poemacie “Kateryna”? “Jak te dziady wysokoczołe, / Dęby z Hetmanatu stoją”. Pewne, że złamana dębowa gałązka na drodze Kateryny, – nie na dobro – to złowieszczy znak o złamanym dziewczęcym losie w zhańbionym przez Moskali Hetmanacie… Jak i w “Czyhrynie, Czyhrynie…”, napisanym w Moskwie 19 lutego 1844 roku, Szewczenko nie nazywa w poezji Rady Perejasławskiej przyczyną ruiny tragicznego losu Ukrainy, jednak i stary kozak, i poeta jednakowo wiedzieli, kto był grabarzem ukraińskiego państwa kozackiego – Hetmanatu, kto sprowadzał Ukrainę do bezprawnego obrzeża Imperium Rosyjskiego: Lecz wszystko poszło c[arom] na igraszkę: I Zaporoże, i wieś... I klasztor święty, skarbnica, – Wszystko, wszystko nienasyceni roznieśli!.. Duchowa zgodność trzydziestotrzyletniego poety ze starym kozakiem szczególnie przejmująco objawiła się w jednakowym mentalnym dążeniu, by “w chacie dożyć wieku” na wysokich, świętych górach nad Dnieprem. Dziadek, bity tęsknotą, który błąkał się po świecie niemało, nosił i świtę, i żupan, dziękuje Bogu za to, że dał mu dobrą siłę “Przezwyciężyć smutek / I przywiódł mnie, starego, / Na te święte góry / Samotny wiek dożyć, / Ciebie wysławić…” A poeta, ze swojej strony, wypowiada w poemacie swoje najskrytsze marzenie, które nie zmieniło się do końca jego życia: Dajże, Boże, kiedykolwiek, Choć na starość, stanąć Na tych górach okradzionych W małej chacie. Choć serce zmęczone, Stoczone smutkiem, Przynieść i położyć Na Dnieprowych górach. Właśnie w tej poezji, dosłownie przesiąkniętej Bożą obecnością i ognistą miłością poety do istniejącego Boga, bezgraniczną wdzięcznością do Pana, wybuchło jego niesłychane wyznanie: Ja Bogu pomodlę się... Ja tak ją, ja tak kocham Moją Ukrainę ubogą, Że przeklnę świętego Boga, Za nią duszę zgubię! Wracając do płótna “Kateryna”, po raz kolejny zachwycam się zdumiewającym, bezgranicznie falistym, jak szerokie morze, brylem, który przykrywa wysokoczołość niestarego dziadka w białej koszuli… On wypłynie za trzy lata w poemacie “Najmyczka” (1845): Stary siedział w koszuli białej, W brylu, na przyzbie. Przed nim Z pieskiem wnuczek bawił się… Z rzadkich użyć słowa “bryl” przez Szewczenkę w utworach poetyckich najbardziej uderzają mnie wersy z poematu “Maria” (1859), kiedy matka Boska Łopian zerwała i nakryła, Niby brylem, swoją Główkę tę smutną, Swoją główkę świętą! “Po jednej stronie mogiła, na mogile wiatrak…” Musimy dziękować Kobziarzowi, że w genotypie narodu ukraińskiego zachowało się właśnie jego postrzeganie stepowej mogiły, jak, powiedzmy, w wierszu “Dumy moje, dumy moje…” (1840): Step i step, ryczą progi, I mogiły – góry. Tam urodziła się, harcowała Kozacka wola… Straszną klęskę, którą przyniosła Moskiewszczyzna, Szewczenko ujawnił w poezji “Rozryta mogiła” (1843) słowami, włożonymi w usta matki-Ukrainy, o tym, że “mogiły moje miłe / Moskal rozrywa…”6. Podoba mi się interpretacja kulturoznawcy Tarasa Woźniaka, że na płótnie moskal “co sił pędzi na swoim koniu od Kateryny w kierunku mogiły… w mogiłę!” Tylko nie w tę, którą przedstawił Szewczenko, – zbezcześci! Jak wiadomo, u Szewczenki kozacka wola “zasiewała trupem pole”… Oczywiście, że na kurhanach-mogiłach wiatraki nie były stawiane, ale Szewczenko nie wyobrażał sobie bez niego wiejskiego krajobrazu, jak i całej Ukrainy: “Staw, grobelka, i wiatrak / Zza gaju skrzydłami macha”. Czy tak, jak w innej Pańskiej wsi na naszej sławnej Ukrainie: Niemały w jarze staw, Zielony po górze sad, I wierzby, i topole, I wiatraki na polu… W obrazie “Kateryna” wiatrak widać tylko w połowie, bo on, najwyraźniej, nie miał zasłaniać, że tam już step tylko marzy się… Pamiętacie, jak w wierszu “Perebendia” (1839): Na mogile kobziarz siedzi I na kobzie gra. Wokoło niego step, jak morze Szerokie, sinieje: Za mogiłą mogiła, A tam – tylko marzy się. Stojąc przed takim obrazem, nijak nie można nie wspomnieć o kobziarzu… “Moskal pędzi sobie za swoimi, tylko kurzawa ściele się – piesek jeszcze nędzny dogania go i niby szczeka…” W analizie malarskiego płótna najmniej zauważalnym okazał się… słup wiorstowy, który wyraźnie widnieje za szałasem przy drodze, wyprowadzając moskala, który “pędzi sobie za swoimi…” T. Szewczenko. Kateryna. Płótno, olej. 1842 r. Wczuwszy się w listowne słowa Szewczenki, zrozumiemy, że ten łajdak nie jest wart nawet psiego szczekania, chyba że jakiegoś nędznego. A i to piesek, prędzej, cieszy się z jego wyjazdu… Nietrudno domyślić się, że artysta nie chciałby powrotu tego parszywego wojaka na Ukrainę drogą z moskiewskimi kolonialnymi słupami… Wszakże Szewczenko po wielu latach w pełni sam rozkodował ten symbol w wierszu „Izajasz. Rozdział 35 (Naśladowanie)”, w którym błogosławił w formie biblijnego proroctwa odrodzenie Ukrainy, w szczególności: Ożyją stepy, jeziora, I nie wiorstowe, A wolne, szerokie, Wszędzie drogi święte Pościelą się… W poemacie i malarskim płótnie młody poeta przeciwstawił miłej jego sercu Ukrainie Imperium Rosyjskie, Moskiewszczyznę: „A do tego Moskiewszczyzna, / Wkoło obcy ludzie…” Cenzorskie cięcia, oczywiście, wyrywały te wersy z tekstu poety. W poemacie Szewczenki termin „Moskiewszczyzna” wspomniany jest jeszcze osiem razy, w tym w owych zagadkowych wersach, napisanych na długo przed pierwszym przyjazdem Szewczenki do Moskwy w 1844 roku: Zobaczymy, usłyszymy… A póki co – odpocznę A tymczasem wypytam Drogę na Moskiewszczyznę. Daleka droga, panowie-bracia, Znam ją, znam! Aż na sercu zamiera, Jak ją wspomnę. Pomierzyłem i ja kiedyś – Żeby jej nie mierzyć!.. Tu mowa o szerokim traktowaniu „drogi na Moskiewszczyznę”, którą Szewczenko przebył wraz z Kateryną, drogi do absolutnie obcego kraju – „na koniec świata, w Moskiewszczyznę”, która nawet „po tamtej stronie morza”. Zatem i sam imperialny Petersburg, który w tamtym czasie był już prawie 130 lat stolicą Rosji, poeta na wieki włączył do Moskiewszczyzny. Jurij Barabasz, który najgłębiej zbadał ten fenomen, wywnioskował: „Dla Szewczenki „Moskiewszczyzna” – to nie po prostu jakiś tam „obcy kraj”, rzec by można, „nie-ojczyzna”, to kraj wrogi, symboliczna nazwa imperium, ucieleśnienie złowrogiej totalitarnej, bezdusznej siły, która gnębi i jednostkę, i całe narody. W tym, nawiasem mówiąc, i naród rosyjski… Główna osobliwość opozycji Szewczenki „ojczyzna – obczyzna” polega na tym, że jest ona wielkością stałą, strukturalno-semantycznym paradygmatem całej twórczości, jakościową charakterystyką światopoglądu i świadomości artystycznej”. Głębinowe odczytanie poematu Szewczenki „Kateryna” i przemyślenie płótna o tym samym tytule dają możliwość zobaczenia i utrwalenia narodzin ludowego Proroka, który wskazywał na kluczowe zagrożenie dla państwowości Ukrainy i faktycznie nauczał, w jakim przeciwstawieniu można, mówiąc słowami Iwana Franki, „wytworzyć z ogromnej etnicznej masy narodu ukraińskiego naród ukraiński…” _______________ 1 Historię powstania obrazu Szewczenki oraz jego wszechstronnego naukowego badania wspaniale naświetliła Julia Szyłenko – główny kustosz zbiorów Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki – w artykule „Malarskie płótno Tarasa Szewczenki „Kateryna”: historia bytowania, atrybucja i badania” (2014). 2 Amatorskie „szewczenkoznawstwo” w internecie często-gęsto poraża swoim ignoranctwem. 3 Dziuba I. Taras Szewczenko // Historia literatury ukraińskiej : w 12 t. T. 4. Kijów : Naukowa dumka, 2014. S. 232. 4 Czałyj M. Życie i dzieła Tarasa Szewczenki. Kijów : Weselka, 2011. S. 180. 5 Antonowycz D. W. Szewczenko – malarz / Słowo wstępne S. A. Halczenki; posłowie T. I. Andruszczenko. Kijów : Ukraina, 2004. S. 69–70. 6 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: „I mogiły moje miłe moskal rozrywa...” // Słowo Proświty. 2023. 28 września – 4 października.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ukraiński Chersoń żyje, walczy, uczy się!

Serhij SZYNOWSKI, dyrektor zakładu komunalnego „Mała Akademia Nauk” młodzieży uczniowskiej Rady Obwodowej w Chersoniu. Z początkiem pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę zakład komunalny „Mała Akademia Nauk” młodzieży uczniowskiej Rady Obwodowej w Chersoniu, mimo wymuszonych ciężkich i tragicznych zmian w życiu Ukraińców, ani na dzień nie przerywa swojej działalności. Nie stało się to ani podczas okupacji, ani teraz, kiedy Chersoń jest niszczony przez raszystowskich najeźdźców, a znaczna część obwodu chersońskiego wciąż znajduje się pod okupacją. Obecnie w naszej placówce oświatowej działa 20 sekcji naukowych pod kierunkiem doświadczonych pedagogów; do działalności naukowej w tych sekcjach, mimo że wielu naszych uczniów jest rozproszonych przez wojnę po całej Ukrainie i Europie, zaangażowano ponad 300 miejscowych uczniów. Młodzież obwodu chersońskiego bierze udział w kilku projektach edukacyjnych, skierowanych na jej zaangażowanie w uczniowską działalność badawczą, które obejmują takie projekty jak „Centrum fascynującej nauki”, „Młody badacz”, letnie szkoły profilowe z matematyki, fizyki, chemii, filologii itp. Co roku około 6000 uczniów chersońskich szkół, liceów, placówek oświatowych bierze udział we wspomnianych projektach, a także w ogólnoukraińskich i międzynarodowych projektach-konkursach. Tylko w ostatnich latach dzieci obwodu chersońskiego zostały zwycięzcami i laureatami tak znaczących międzynarodowych projektów ekologicznych jak Genius Olympiad Global oraz Genius Olympiad Ukraine, Ogólnoukraińskiego konkursu młodzieżowych projektów naukowo-technicznych „Inventor UA”, Międzynarodowego festiwalu nauk inżynieryjnych i technologii IFEST i wielu innych. Ważnym czynnikiem, który sprzyjał aktywizacji zainteresowania chersońskiej młodzieży i pedagogów naukami fizyczno-matematycznymi i przyrodniczymi oraz w znacznym stopniu wpłynął na ich dalszą działalność edukacyjną i naukową, było odwiedzenie w 2017 roku przez delegację obwodu chersońskiego wiodącego światowego centrum badawczego – Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych (CERN, Genewa, Szwajcaria). Niestety, z początkiem rosyjskiej agresji kontynuowanie wizyt w CERN nie jest możliwe. Dlatego Mała Akademia obwodu chersońskiego z wielką radością przyjęła propozycję Prezydium Małej Akademii Nauk Ukrainy oraz Narodowego Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” dotyczącą kontynuacji nauki chersończyków w CERN zdalnie poprzez przeprowadzenie telemostu „CERN – Kijów – Chersoń”. Taki telemost na temat „Fizyka promieni kosmicznych. CERN i współpraca z NASA” został z sukcesem przeprowadzony 24 stycznia 2024 roku. Prelegentem był Denys Tymoszyn – młody ukraiński fizyk, uczestnik eksperymentu ATLAS-CERN, wychowanek gimnazjum nr 1 miasta Jużnoukraińsk w obwodzie mikołajowskim, absolwent z wyróżnieniem Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. Moderatorami telemostu byli Ołeksandr Jurow – wiodący specjalista NC „MANU”, przewodniczący Ogólnoukraińskiego klubu honorowych ambasadorów nauki CERN na Ukrainie, krajowy koordynator programów edukacyjnych CERN dla Ukrainy; oraz Ołeksandr Mieszkow – wykładowca Chersońskiego Liceum Fizyczno-Technicznego, kierownik sekcji naukowej Chersońskiej Małej Akademii. Z powitaniem do uczestników telemostu zwrócił się Wołodymyr Chomaneć – Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Republice Tunezyjskiej oraz w Państwie Libia z siedzibą w Tunezji. W swoim wystąpieniu ambasador W. Chomaneć podkreślił wagę zdobywania przez młodzież Ukrainy wiedzy dla aktywnego udziału w obronie i budowie wolnej, niepodległej Ukrainy. Mimo trudnej sytuacji na Ukrainie oraz wymuszonej przez wojnę i okupację obwodu chersońskiego ewakuacji uczniów i pedagogów, telemost „CERN – Kijów – Chersoń” wywołał znaczne zainteresowanie wśród młodzieży uczniowskiej i edukatorów: w wydarzeniu wzięło udział około 130 osób – uczniów i pedagogów, którzy wymuszenie przebywają w wielu miastach Ukrainy i Europy. Ważne jest, aby zwrócić uwagę na zapoczątkowanie przez Małą Akademię obwodu chersońskiego w 2024 roku szeregu projektów badawczych ukierunkowanych na powojenne odrodzenie swojego regionu. Przede wszystkim są to prace skierowane na odrodzenie ekosystemu; odbudowę infrastruktury, energetyki, rolnictwa, zasobów wodnych, rozminowywanie terytorium obwodu chersońskiego. Z uwzględnieniem tego, przeprowadzony przez wspólnotę Mała Akademia Nauk Ukrainy – Narodowe Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” – CERN oraz Chersońską Obwodową Małą Akademię Nauk telemost występuje jako jeden z praktycznych kroków dla odrodzenia Ukrainy po wojnie i w perspektywie do realizacji wspomnianych projektów badawczych ważne jest zaangażowanie uczestników z całej Ukrainy, ponieważ musimy wspólnymi siłami odbudowywać swoje państwo! Sława Ukrainie! Ludmiła ŁOBACZOWA, m. Żytomierz. Zdjęcie Ołeksandra Kolisnego. Wieczór autorski pisarki i działaczki Proświty Jewhenii Jurczenko „Arteria Słońca” zgromadził pełną salę w Żytomierskim Obwodowym Muzeum Literackim. Nazwa wydarzenia jest współbrzmiąca z jedną z książek zaprezentowanych na spotkaniu. Jewhenia czytała poezje, napisane głównie po pełnoskalowej inwazji, z książki „Arteria słońca” oraz zbiorów zbiorowych „Serce w pikselu”, „Siewca”, brzmiały także literackie nowości. Powitać pisarkę zebrała się jej rodzina, wielbiciele twórczości, działacze Proświty, młodzież studencka, koledzy z Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Brzmiały życzenia i muzyka. Wieczór twórczy Jewhenii Jurczenko odbył się przy wsparciu Żytomierskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta” im. T. Szewczenki. Z mową powitalną wystąpił przewodniczący organizacji, zasłużony dziennikarz Ukrainy Swiatosław Wasylczuk: „Bardzo miło widzieć grupę tak szanownych ludzi, którzy przyszli powitać naszą Jewhenię – poetkę nowej ery, nowej wizji i światopoglądu. Jestem pewien, że swoją twórczością pewnie wejdzie w krąg pisarzy Ukrainy, których będą długo szanować”. Także Swiatosław Karpowycz opowiedział o wybitnej roli, jaką odegrali działacze Proświty w ustanowieniu państwa ukraińskiego. Przypomniał, że wśród członków „Proświty” były Ołena Pcziłka oraz Łesia Ukrainka. W wykonaniu solistki filharmonii Switłany Nikonorowej goście słuchali na stojąco, także bandurzystka wykonała romans do słów Iwana Ohijenki „Nie pytaj”. Autorka i wykonawczyni piosenek przy gitarze, laureatka miejscowej nagrody im. Łesi Ukrainki Łarysa Bojko zaprezentowała nowe piosenki do słów Jewhenii Jurczenko – „Dusza ukwiecona w słowo” oraz „Żyje w pamięci Taras”. Wieczór zakończył się wspólnym wykonaniem hymnu Ukrainy przy akompaniamencie skrzypiec Danyła Cełycha. Symbolicznie, gdyż 27 stycznia minęło 185 lat od dnia urodzin autora tekstu naszego hymnu Pawła Czubynskiego. Wieczór literacki odbył się w ramach muzealnego projektu „Tajemnice pisarskich szuflad”, przy wsparciu Żytomierskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia T. Szewczenki. Spotkanie zorganizowała i poprowadziła młodsza pracownica naukowa Żytomierskiego Obwodowego Muzeum Literackiego Ludmiła Zaliszczuk. Uczestników telemostu „CERN – Kijów – Chersoń” wita Ambasador Ukrainy w Republice Tunezyjskiej oraz Państwie Libia z siedzibą w Tunezji Wołodymyr Chomaneć, 24 stycznia 2024 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Dusza ukwiecona słowem

Iwan Ohijenko i Borys Ten. Opowiedział, że w minionym roku członkowie Proświty z obwodu żytomierskiego przeprowadzili około sześćdziesięciu spotkań ze studentami kolegiów i uniwersytetów. Podczas rozmów propagowali ukraińską poezję oporu, walki i zwycięstwa nad zuchwałym wrogiem — moskiewskim okupantem. „Celnie brzmiało poetyckie słowo, w tym pani Jewhenii. Mam nadzieję, że wasza twórczość będzie skłaniać naszych rodaków do kochania Ukrainy, swojego narodu i robienia wszystkiego dla naszego zwycięstwa” — zakończył Swiatosław Wasylczuk. Pisarz i zasłużony dziennikarz Ukrainy Mychajło Żajworon zaznaczył, że jest mu bardzo miło być gościem na wieczorze autorskim. „Jewhenija Jurczenko jest dobrze znana jako moderatorka wielu spotkań, które prowadziła dla kolegów po fachu. I... była jak szewc bez butów — powiedział Mychajło Żajworon. — Znam Jewheniję jako poetkę od około pięciu lat, jestem redaktorem literackim jej książek „Wizje deszczu”, „Arytmia milczenia” oraz „Tętnica słońca”. Mogę z pewnością stwierdzić — jej poezja rośnie. Określam twórczość Jewhenii jako poezję nowego typu — neomodernizm, popularny nurt w literaturze. Jewhenija Jurczenko to przyszłość współczesnej ukraińskiej poezji” — kontynuował pisarz. Dalej Mychajło Żajworon opowiedział obecnym o zaprezentowanych na wieczorze książkach, zwracając uwagę na wybór wierszy pisarki w almanachu literacko-artystycznym „Siwacz”, mówił także o pracy nad zbiorem „Serce w pikselu”. „Kiedy zadzwonili do mnie z Wiednia i zaproponowali napisanie przedmowy do książki, było mi miło, że wśród pięciu autorów jest Jewhenija. Zgodziłem się napisać przedmowę, wymyśliłem tytuł książki. Obecnie „Serce w pikselu” rozeszło się po całym świecie. Mam nadzieję, że przyszłość Jewhenii Jurczenko jest właśnie w literaturze” — podkreślił. A poeta Ołeh Antoniuk, gratulując pisarce wieczoru autorskiego, zaznaczył: „Od czasu mojego poznania Jewhenii stała się ona nie tylko jednym z moich ulubionych autorów, ale i prawdziwym przyjacielem. Zwłaszcza jeśli chodzi o projekty twórcze. Ona jest prawdziwym generatorem pomysłów”. Panią Jewheniję powitały działaczka Proświty, mistrzyni twórczości ludowej Switłana Witer oraz artystka Ołena Raczkowan. Szczególnego uniesienia i nastroju dodała muzyka. Z muzycznymi prezentami przybył autor i wykonawca piosenek przy gitarze Jurij Iwanec, zaśpiewał piosenkę do słów Jewhenii Jurczenko „Milczenie umie mówić”, do słów Wiktora Krupki „Wracaj żywy” oraz Sławy Słobodian „29 grudnia”. Wykonanie hymnu OUN „Zrodziliśmy się z wielkiej godziny” przez solistkę Żytomierskiego Obwodowego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

niem od pierwszych po dziesięcioleciach przemilczania publikacji o Bohaterach Krut. Wiersz ułożono do muzyki i obecnie brzmi on z przejmującym smutkiem o poległych pod Krutami oraz płomiennym wezwaniem, by zachować, obronić i uratować Ukrainę przed rosyjskimi katami. Jako pierwsza wiersz zaśpiewała parafianka Prawosławnego Kościoła Ukrainy, członkini Proświty i aktywistka „Związku Ukrainek” Orysia Kowalewycz, biorąc go dosłownie spod pióra Hanny Iwaniwny, kiedy razem jechały do Lwowa na zjazd „Związku Ukrainek”. Romans zyskał wtedy popularność, a obecnie ta pieśń-wiersz czci także współczesnych bohaterów, którzy pokonują najazd moskiewskiej raszystowskiej nieczystości. Hannę Iwaniwnę nazywają „złotym piórem” Połtawszczyzny, jej prorocze, natchnione poetyckie i prozatorskie słowo od niejednego dziesięciolecia brzmi dla ludzi. Potrafi ona wyważenie wyrazić swoją myśl i jednocześnie nadać jej takie brzmienie, aby nie tylko przyciągała, ale i przekonywała. Wiersze Hanny Iwaniwny, które czytała Zoja Kowalenko ze zbioru „Modlę się za ciebie, Ukraino”, brzmiały jak ból za ojczystą ziemię, jak wsparcie dla zwątpiałych i jak bezgraniczna wiara w niezłomność naszego narodu. Pani Hanna przekazała darowiznę dla oddziału wolontariuszy, wspólną decyzją obecnych została zaliczona do „Niezmordowanych babć”. Połtawskie biuro Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej stosowało różne podejścia. W jednych momentach chciałem, aby na scenie była właśnie moja wizja reżyserska, a w innych – pozwalałem aktorom dodawać improwizację. Oczywiście, nie jest to zmiana mizanscen, a wewnętrzna improwizacja. Wewnętrzne ruchy to obowiązkowa historia w każdym spektaklu. Aktor musi być wolny w tym, co robi. Musi mieć co powiedzieć podtekstem – dziś jedno, a jutro, być może, co innego. Przy tym nie można zmieniać istoty, zmieniać tematu, a trzeba prowadzić widza przez treści, które założyli autor i reżyser. Aktorzy też są autorami. Nie są marionetkami, nie są niewolnikami, nie są po prostu wykonawcami – są współtwórcami spektaklu. To moja zasada, którą będę starał się wyznawać nadal. Jestem zadowolony z tego, jak widz przyjął spektakl. Następny pokaz „Fali” zaplanowano na 28 lutego. Oczywiście, do tego czasu będą jeszcze próby, każdy w domu powtórzy swój tekst. Zrobimy także próbę generalną. Jak już zaznaczono, wszystkie środki z pierwszego spektaklu pójdą na potrzeby armii. Tak samo planujemy robić po następnych pokazach „Fali”. Ten spektakl ma przyczynić się do zwycięstwa w tej strasznej wojnie. Chciałbym kontynuować swoje doświadczenie reżyserskie, ale trzeba odetchnąć po spektaklu, który nie przyszedł łatwo. Trzeba przeanalizować swoją pracę, popracować nad błędami. Do tego zaczyna się u mnie nowa praca aktorska w spektaklu „Otello”, który wystawi Dawyd Petrosian. Premiera zaplanowana jest w tym sezonie teatralnym. Ważne było, kiedy po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji zadzwoniono do mnie z teatru i zaczęła się praca nad nowym spektaklem „Swoi”. To był moment natchnienia. Możemy swoją pracą inspirować ludzi, dajemy im wiarę, nadzieję i tym leczymy ich dusze. Po obejrzeniu jednego ze spektakli mój przyjaciel wojskowy powiedział: „Przez dwie godziny oglądania, jakbym miesiąc był na urlopie”. Takie słowa są wiele warte.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Nierozłączna ze słowem

“Twórcza i życiowa niwa Hanny Denysko-Antypowycz” – tak nazywała się godzina literacka, którą przeprowadzono w czytelni biblioteki-filii nr 7 Centralnej Biblioteki Połtawskiej Miejskiej Wspólnoty Terytorialnej. Spotkanie edukacyjne poświęcono zasłużonej dziennikarce Ukrainy, członkini zarządu Połtawskiej Krajowej “Proświty”. Wydarzenie przyуроczono 75. jubileuszowi znanej połtawianki. Moderowały spotkanie kierowniczka biblioteki-filii nr 7 Ludmyła Załywcza oraz działaczka społeczna Zoja Kowalenko. Szkoda, że pani Hanna nie mogła być wśród obecnych. Oprócz rozmowy telefonicznej na adres elektroniczny biblioteki przesłała list: “Sława Ukrainie! Bezgranicznie wdzięczna za to, że poświęcacie mi wydarzenie. Jak tylko wydam książkę o rodzie (możliwe, że tytuł będzie “Żeby przodkowski ogień w duszy nie zgasł...”), zrobimy prezentację. Również podaruję waszej bibliotece niektóre współczesne wydania historyczne, jak sama opracuję. Trzymajmy swoje przyczółki Wolności! Z szacunkiem i wdzięcznością – Hanna Antypowycz”. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie ze strony teatru Kto daje prawo eksperymentować nad innymi ludźmi? Jak rozpoznać tę cienką granicę, za którą jest przepaść, prowadząca do strasznych skutków? W którym momencie ludzie zamieniają się w zwierzęta? Na te i inne pytania próbują znaleźć odpowiedzi twórcy nowego spektaklu. Ale, być może, po tym u widzów powstanie jeszcze więcej pytań. “Fala” – to eksperyment, który nie pozostawi obojętnym, historia, która wydarzyła się naprawdę. – “Fala” – to mój debiut jako reżysera. Są treści, o których chciało się powiedzieć ludziom nie tylko poprzez pracę aktorską, ale i reżyserską, – opowiada reżyser i wykonawca roli Bena Rossa, zasłużony artysta Ukrainy Jurij Djak. Chodziłem po księgarniach i szukałem materiału do mojego nowego monospektaklu. Zobaczyłem niewielką objętościowo książkę “Fala”. Książka zaciekawiła, przeczytałem, to był 2017 rok. Już wtedy zainspirowałem się tym utworem. W tamtym czasie wykładałem aktorstwo i chciałem zrobić spektakl ze swoimi studentami, ale nie wyszło. A wyszło dopiero teraz w teatrze Łesi Ukrainki, z czego jestem bezgranicznie rad. W “Fali” poruszany jest temat nazizmu – pragnienie zniszczenia wszystkich, którzy nie są tacy jak ty. Konflikty zbrojne tworzą różni ludzie, pod różnymi hasłami. Ale ich treść zawsze będzie taka sama. I dopóki na planecie Ziemia będą żyć ludzie, niestety, będą wojny. Podszedłem do szefa naszego teatru Kyryła Kaszlikowa z pomysłem, że jest taka powieść, jest taki temat, czy potrzeba to teatrowi? Na co odpowiedział: “Ty to czujesz, więc rób”. A ja rzeczywiście czułem, że w tej książce jest to, o czym można powiedzieć ludziom. Zacząłem robić inscenizację, a już 3 marca zeszłego roku zaczęliśmy próby. Głównym warunkiem dla aktorów było przeczytanie powieści. Jeśli się spodoba, jesteście w zespole. Wszyscy powiedzieli, że powieść jest ciekawa i chcą pracować z tym materiałem. To była nasza samodzielna praca. Już 13 maja Na spotkanie przyszli działacze społeczni, dziennikarze, aktywiści oddziału wolontariackiego “Niezmordowane babcie”, zawitali przyjaciele Hanny Antypowycz, ludzie o podobnych poglądach i koneserzy jej talentu – Zoja Kowalenko, Ołeh Pustowhar, Iryna Babjak. Każdy znalazł ciepłe wspomnienia zarówno o wspólnych sprawach, jak i o pracy dziennikarskiej i redaktorskiej niezmordowanego mistrza dziennikarskiej niwy, oraz o rodzinie. Hanna Antypowycz – matka trzech synów, których imiona są dobrze znane na Ukrainie. Ołeksyj Antypowycz kieruje znaną grupą socjologiczną “Reitynh”. Najmłodszy, Taras – prozaik, autor powieści “Chronos”, “Mizeria”, “Pomyrana”, zbioru opowiadań “Ciało i dzieło”, scenarzysta, autor scenariuszy filmów fabularnych na motywach powieści Wasyla Szklara “Czarny kruk” oraz Anatolija Dimarowa “I będą ludzie”, obecnie w szeregach ZSU broni Ukrainę przed Rosjanami. Niezawodnym przyjacielem, z którym Hanna Iwaniwna dzieliła radości, pokonywała trudności życia rodzinnego i pracy dziennikarskiej, był utalentowany dziennikarz, pisarz Jurij Antypowycz. Urodził się właśnie w dniu przeprowadzenia wydarzenia – 30 stycznia, dlatego ku pamięci o nim wybrzmiał wiersz “Pamięci Jurija (Georgija) Antypowycza”, napisany przez żonę w czerwcu 2021 roku, w piątą rocznicę jego śmierci. Od młodych lat zachwycał się artykułami dziennikarskimi Hanny Antypowycz-Denysko Ołeh Pustowhar – przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim. Jako autor-opracowujący książki “Bohaterowie Krut i Połtawszczyzna”, pan Ołeh podkreślił, że ważną częścią książki są “krutyńskie” wiersze, które należą do pióra połtawian. A otwiera ten rozdział wiersz Hanny Antypowycz “Ukraiński romans”, napisany pod wrażen-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Czy nazizm może przeminąć?

Na Dużej Scenie Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Lesi Ukrainki niedawno odbyła się premiera spektaklu „Fala” na podstawie powieści o tym samym tytule Todda Strassera. Dochód z pierwszego pokazu przeznaczono na potrzeby armii. pokazaliśmy pierwszą połowę pierwszego aktu. Kyrylo Kaszlikow powiedział, że mu się podobało. Do końca ubiegłego sezonu teatralnego planowaliśmy zakończyć pracę nad pierwszym aktem. Jednak w tym czasie rozpoczął się festiwal poszukiwania nowych reżyserów „Start”, przygotowywaliśmy spektakl „Kwiat jakarandy”, a ja i inni uczestnicy projektu mieliśmy mnóstwo pracy. Zrobiliśmy wszystkie sceny pierwszego aktu osobno, ale nie zdążyliśmy połączyć tego wszystkiego w jedną całość. Jednak Kyrylo Hryhorowycz przeczytał inscenizację i dał zielone światło dalszej pracy. Wreszcie, mimo wszystkich wyzwań, w nowym sezonie teatralnym zrealizowaliśmy ten spektakl. Osobistym wyzwaniem dla mnie stało się wykonanie głównej roli w spektaklu, który reżyserowałem. Na etapie finalnym, gdy trzeba było zebrać wszystko w całość, było to ogromne obciążenie. Ale zdecydowałem się na ten krok świadomie. Nagrywałem kilka prób na telefon komórkowy, potem je przeglądałem, analizowałem, zapisywałem uwagi. Na zakończającym etapie Kyrylo Kaszlikow nieco podpowiedział co do mojej roli i spektaklu w ogóle, za co jestem mu bardzo wdzięczny. Niezwykle trudno być jednocześnie aktorem i reżyserem, nie jestem pewien, czy jeszcze kiedykolwiek to zrobię. Ale trzeba było kiedyś spróbować, więc kiedy, jeśli nie teraz. A teraz naprawdę jestem szczęśliwy po zakończeniu pracy. Mój bohater to nauczyciel, postać rzeczywista, która i dziś mieszka w USA. To człowiek, który „płonie” swoją pracą, tak jak powinien „płonąć” każdy nauczyciel. Ten nauczyciel szczerze pragnie dać uczniom wiedzę, a ponadto postanawia dać dzieciom poważną lekcję. Nie wie, jak to wyjdzie, dokąd doprowadzi ta lekcja, ale nadal robi swoje i wychodzi mu to. Ta historia wydarzyła się naprawdę, chcemy o niej opowiedzieć ludziom. A żeby lepiej zrozumieć mojego bohatera, trzeba przyjść i obejrzeć spektakl. Myślę, że u mnie, tak jak u mojego bohatera, wspólną cechą jest pasja do sprawy. Chyba odważyłem się być jednocześnie aktorem i reżyserem, bo mam, tak jak on, tę wytrwałość i pragnienie. W spektaklu występuje 35 aktorów. Nie chciałbym nikogo wyróżniać. Każda postać to osobowość. Są to zarówno dorośli, jak i pod-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Oles GONCZAR: „Żyjcie całym sercem! Żyjcie całą duszą!”

ków”. Tak nikogo ostatecznie nie skreślono z listy studentów. Wstyd było za tych, którzy na zajęciach siedzieli w czasach Rewolucji na Granicie. I za tych, którzy teraz głośno deklarują swój patriotyzm, promują się na tym wydarzeniu na Facebookach, a wtedy siedzieli na piecu”. Oles Terentijowycz opowiadał wnuczce, że decyzję o wyjściu z partii podjął, gdy usłyszał śmiech Rady Najwyższej w odpowiedzi na żądania głodujących studentów. Oburzony był do głębi duszy reakcją „tłustych tusz” na studenckie żądania, które wtedy odczytał „tuszom” pod kopułą Rady Najwyższej Oles Donij. „Gdyby nie ten cyniczny śmiech, być może do końca życia nie zmieniłbym swoich poglądów, jako człowiek, który wstąpił do partii na wojnie… A ta wojna była święta na poziomie Człowieka, Wojownika…”. I dalej, we wszystkie kolejne rewolucje, rodzina Gonczarów nie stała z boku, a Oles Terentijowycz błogosławił walkę o wolność już z niebios. W zdjęciach do filmu wzięli udział studenci Dnieprzańskiego Narodowego Uniwersytetu imienia O. Gonczara. Z tym miastem ściśle związany jest los pisarza. Scenarzysta Anton Bazeliński powiedział, że ekipa filmowa miała zamysł stworzyć pisarzowi swoisty kinowy pomnik. I wydaje się, że to się udało. Premiera filmu miała odbyć się na Ukrainie pod koniec lutego 2022 roku, ale zaczęła się Wielka wojna. Dlatego w ciągu maja-lipca 2022 roku autorzy filmu zorganizowali charytatywną trasę, w ramach której odbyły się pokazy w ponad 30 miastach Słowacji, Węgier, Czech, Polski, Litwy, Niemiec, Niderlandów, Gruzji, Estonii, Szwajcarii, Francji, Hiszpanii, Portugalii, Włoch, Kanady oraz Kolumbii. Po pokazie filmu studenci mieli możliwość zadania gościom pytań. Podczas takiej interaktywnej nauki młodzież zdobywa nie tylko filologiczne, ale i historyczne oraz kulturowe wykształcenie. Pisarz Oles Gonczar Daria BIŁOKOBYŁSKA, Instytut Naukowo-Badawczy Filologii KNU imienia Tarasa Szewczenki Zdjęcie Serhija Tereszczenki 31 stycznia w ramach Gonczarowskiego Klubu Filmowego dla studentów i wykładowców Instytutu Naukowo-Badawczego Filologii z inicjatywy ukraińskiej piosenkarki, prezenterki telewizyjnej, działaczki społecznej, wolontariuszki, pracownicy Centrum Folkloru i Etnografii Instytutu Naukowo-Badawczego Filologii KNU imienia Tarasa Szewczenki Anżeliki Rudnyckiej odbył się pokaz filmu „Oles Gonczar. Słowo jako broń” reżyserki Kateryny Strełczenko. Przed rozpoczęciem seansu scenarzysta Anton Bazeliński przekazał do muzeum-pokoju Olesia Gonczara pendrive z filmem. Od teraz chętni i wielbiciele twórczości pisarza będą mogli obejrzeć film w dowolnym momencie. Zorganizowany pokaz filmowy zgromadził wielu studentów i wykładowców. Przybyła również wnuczka pisarza Lesia Gonczar. Odczytała ona obecnym życzenia swojej 97-letniej babci, żony Gonczara – Wałentyny Danyliwny: „Szczerze dziękuję za pamięć o Olesiu. Jak mawiał: „Żyjcie całym sercem! Żyjcie całą duszą!”. To jego testament. Niech muzeum jego imienia żyje! Dla prawdziwych ludzi. Ludzi Sztuki i Słowa”. Pani Lesia wspomniała wydarzenia lat 90., kiedy wraz z dziadkiem broniła ukraińskiej niepodległości i języka, biorąc udział w Studenckiej Rewolucji na Granicie. „W ten dzień, kiedy wraz z Anatolijem Pohribnym odwiedził studenckie miasteczko namiotowe, mnie tam nie było. Już późnym wieczorem spotkaliśmy się u dziadka w gabinecie, opowiedziałam mu, że i ja tam jestem. Choć nie długo, zaledwie kilka dni, wraz z Oksaną Bereżną głodowałyśmy. Jak on się wtedy ucieszył! Mówi: „Brawo, że nie zostałyście z boku. Jestem z was dumny!”. A ja mówię: „Przecież ja uniwersytet opuszczam, rozumiesz… Tam już jest zarządzenie, żeby skreślić takich…”. A on radośnie: „No to opuszczaj!”. A w kolejne dni stało się tak, że coraz więcej studentów Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki przychodziło, żeby zmienić swoich, stawało się coraz więcej „wagarowiczów”. A. Bazeliński, L. Gonczar, D. Biłokobyłska w muzeum-pokoju Olesia Gonczara (od prawej do lewej). Interakcja z utworami i drogą życiową autora „Soboru” pozwala studentom analizować styl pisarza, jego tematy oraz symbolikę, która jest zawarta w twórczości. A także poczuć przynależność do ukraińskiego dziedzictwa kulturowego, rozwijać krytyczne myślenie, wyrażać własne opinie, argumentować je oraz komunikować się z kolegami. Serdeczne podziękowania za ukraińskiego ducha i profesjonalizm dla Anżeliki Rudnyckiej i Antona Bazelińskiego, wszechstronne wsparcie i przyjaźń dla rodziny Olesia Gonczara, dyrektora INBF Hryhorija Semeniuka, zastępców dyrektora Nadiji Jankowej i Swiatosława Szewela. Oraz wszystkim kolegom, którzy pomagali w organizacji pokazu filmu „Oles Gonczar. Słowo jako broń” poza kadrem. A. Rudnycka, L. Gonczar, Ju. Kowaliw oraz zastępczyni dyrektora INBF Nadija Jankowa (od prawej do lewej) na pokazie filmu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn