Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №05 за 2025 рік

16 s. · 32 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 5 (1288), 6–12 lutego 2025 IHOR ZOC

Heorhij FILIPCZUK, pierwszy zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, akademik Narodowej Akademii Pedagogicznych Nauk Ukrainy 29 stycznia na Mogile Askolda w Kijowie uczczono pamięć Bohaterów Krut. To znamienne wydarzenie, dzięki któremu jak protuberancja rozbłysnął ukraiński gen wolności, walki, bohaterstwa, skierowany przeciwko Moskwicinowi, duszogubowi narodowej swobody. Zgodnie z tradycją w tym dniu na to święte miejsce przybyli, aby wypełnić swój moralny i obywatelski obowiązek, Ukraińscy Wojownicy, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, kapelani Sił Zbrojnych Ukrainy, duchowieństwo, Związek Oficerów Ukrainy, społeczne organizacje patriotyczne, znany proświtiański chór „Homin” oraz – co najważniejsze – ukraińska młodzież (studenci, licealiści, uczniowie), która jest najbardziej budzącym nadzieję czynnikiem teraźniejszości i przyszłości Ukrainy. Przemawiając przed szacownym ukraińskim gronem, przypomniał historię pierwszego przemówienia przewodniczącego Ukraińskiej Centralnej Rady M. Hruszewskiego, wygłoszonego podczas pogrzebowego pochodu 19 marca 1918 roku. Przede wszystkim powiedział to, co w pełni rezonuje z dzisiejszą epoką: „Państwowa samodzielność narodu ukraińskiego zaniepokoiła Moskali. Moskiewski bolszewizm jedynie obalił cara i wzmocnił caryzm wśród moskiewskiego narodu, zgniłego do szpiku, zaostrzył jego pragnienie zysku z gwałtu i grabieży narodu ukraińskiego”. To właśnie niezmienna norma barbarzyńcy-Moskwicina, która od wielu stuleci żywi ten zwyrodniały naród. Reżimy, carowie i ordyńscy wrogowie się zmieniają, lecz ukrainofobiczny grymas Moskwicina zachowuje swoją niezmienność. Drugą rzeczą, którą zaczął dostrzegać ukraiński przywódca, jest znaczenie dla bezpieczeństwa „Soborowej Samodzielnej Ukraińskiej Державы” świadomego młodego pokole- HALYNA DACIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Pokłon Bohaterom Krut

ń. W przemówieniu Hruszewskiego wybrzmiała wreszcie prawda, że „ukraińska młodzież pierwsza zrozumiała, że na Ukrainie jest głównodowodzący, ale nie ma ukraińskiej armii… Aby ratować Ukrainę z tego absurdu, ukraińska młodzież, będąc czynną w budowaniu państwa, wykazała swoją wolę – tworząc Kurień Studencki!”. Trzecia rzecz, o której nie wspomina się tak często na chwalebnej karcie Bohaterów spod Krut, to jaskrawa demonstracja ideału Soborności przez ukraińską młodzież w tym zwycięskim boju pod Krutami, która swoją krwią już wtedy pisała wspaniałe narodowe wezwanie: „Od Sanu do Donu!” Wydawało się, że do szrankowego boju stanęli młodzi ludzie ze wszystkich ukraińskich ziem. Tę ważną treść wtedy wyryło swoim słowem przewodniczący Centralnej Rady. Gdy żałobny pochód, prowadzony przez uczniów i dziewczęta z wieńcami i kwiatami, ruszył, odprowadzając na miejsce wiecznego snu swoich synów, braci, narzeczonych, to za kilkoma trumnami szli tylko przyjaciele z tej samej ławki szkolnej i towarzysze broni… To byli ukraińscy bohaterowie-gimnazjaliści z Galicji, którzy bronili świętego prawa Narodu – „Być razem!”. A w tej przejmującej i lapidarnej mowie zabrzmiał także swoisty testament dla potomnych: „Ci młodzi mężczyźni złożyli swe głowy w obronie Ojczyzny, a Ojczyzna zachowa o nich wdzięczną pamięć na wieki wieków!”. Rzeczywiście, pamięć narodowa jest najwspanialszym postumentem czci dla Bohaterów Krut, którzy stworzyli unikalną i społecznie znaczącą wartość (jako godny przykład do naśladowania) dla wszystkich kolejnych pokoleń Ukraińców, bezstrasznie wstępując w walkę ze swoim przeklętym wrogiem, wywalczając Wolność za cenę własnego życia. Nad tą dnieprową skarpą czuje się wszystkimi obnażonymi nerwami czystą i silną energię jakiegoś niewidzialnego łuku elektrycznego, biegnącego od Krzyża Krutan do sąsiedniego Panteonu Bohaterów Ukrainy, którzy polegli w bojach, broniąc rodzinnej Ziemi. W tym Panteonie Narodowej Chwały, który od dawna już nie wymaga formalnego uzakonienia, bo to miejsce Ludowej pamięci i czci, gdzie bez przerwy promieniuje światło heroizmu, tradycji, honoru, odwagi, buzuje wieczny ogień siły, prawdy i ukraińskiej sławy, – żyją nasze wysokie dążenia, zwrócone ku Tarasowi Szewczence, ku jego ideałom światopoglądowym, światobudowy. Są one widzialnie i niewidzialnie obecne w tej świętej walce części ukraińskiej młodzieży, która z własnej woli stanęła na drodze bezkompromisowego oporu wobec obcego najeźdźcy-moskala, który przyszedł (według słów kata Murawjowa) by okrutnie obrócić w proch wszystkich, którzy uznawali się za Ukraińców. Bo nie Ukraińska Centralna Rada, nie ugodowe stanowisko większości ukraińskich partii, zatruwanych socjalizmem, autonomizmem, federalizmem i moskwofilstwem, nawet nie ich przywódcy (od Hruszewskiego do Winniczenki) inspirowali młodzież do czynu, który wkrótce miał stać się wyczynem, narodową legendą. Najwyraźniej po dwustuletniej przerwie przemówił tu w walce duch Mazepiańskiej Połtawy, rozpalając gorące serca do wywalczenia ukraińskiej wolności. Bo właśnie takie wysokoetyczne i patriotyczne czyny nie pozwalają umrzeć duchowi narodowemu, nie pozwalają mu zapaść w narodowe zapomnienie, bo rodzą symbole wielkiej miłości do Ukrainy i wiecznej nienawiści do wrogiej siły. Wtedy, w 1918 roku, w „Sijaczu” (Czerkasy) ukazał się artykuł D. Doncowa „Mazepa i Ciąg dalszy na str. 4 MAR'JANA SAWKA PRENUMERATA—2025 Tygodnik „Słowo Proświty" (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty" za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy" na 2025 rok (str. 22). Ceny są następujące: 1 mies. — 65 hrn. 3 mies. — 195 hrn. 6 mies. — 390 hrn. 10 mies. — 650 hrn. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w duchu ukrytego duszenia Ukrainy, blokowania jej zdolności do walki. Oczywiście demokraci i bardzo wąska część republikanów w Kongresie będą próbować odblokowania, ale zrobić to jest niezwykle trudno w obecnych realiach, jeśli w ogóle jest to możliwe. Dlatego Biden i jego administracja spieszyli się, aby zrealizować maksymalne dostawy pomocy dla Ukrainy we wszystkich wymiarach do 20 stycznia bieżącego roku, ponieważ wyraźnie rozumieli, że blokowanie przez nową, trumpistowską administrację będzie nieuniknione. Tymczasem naszą ukraińską przestrzeń informacyjno-propagandową niedawno nakryła fala o wysokości tsunami: „radosna” wieść, że Trump ogłosił ultimatum Rosji w sprawie zakończenia jej wojny przeciwko Ukrainie. Jednak tak jak szybko i wysoko nakryła, tak szybko cofnęła się pod naporem dalszych wyjaśnień trumpistowskich urzędników, jak widzą oni te negocjacje i przybliżone plany dotyczące głębokości kapitulacji Ukrainy. Wielu Ukraińcom otworzyły się z przerażenia oczy, ale to jeszcze nie wszystko, co zobaczyli. Ciąg dalszy nastąpi. Nie wszystko zależy od nas, ale od nas zależy: bić się o swoje istnienie czy kapitulować. Jeśli nie bić się, to i tak potem zmuszą do walki, ale przeciwko „zepsutej Europie” w szeregach dzielnej armii nosicieli dobra i ruskiego miru, za Ojczyznę, za Putina. Zełenski już nie mówi o zwycięstwie, nie mówi o nim również absolutna większość naszego tak zwanego establishmentu, używają oni jedynie terminu „pokój”, który kamufluje porażkę i kapitulację, ten „pokój” – to jedynie wymiary kapitulacji, jej głębokości, szerokości i długości. Tacy właśnie oni są — twardzi, obeznani i mądrzy real-politycy. Ale szansa zawsze jest u tych, którzy walczą, bo innego wyjścia nie ma: albo niebyt narodu i państwa, albo zwycięstwo. Ostateczne rozstrzygnięcie tej kwestii można jedynie odciągnąć na pewien czas, musimy rozstrzygnąć swój los bez uspokajających ustępstw, bo one obrócą się przeciwko nam zniszczeniem. W końcu z nami jest Europa, z nami pół Ameryki. A jeszcze – za nami prawda, za nami sława i wola święta! Walczcie – zwyciężajcie, Bóg wam pomaga! zapowiedział wydanie najnowszej książki Borysa Humeniuka, w której znajdą się teksty „czwartej fali” wierszy z wojny. Literaturoznawcy, krytycy i dziennikarze Pawło Wolwacz, Nina Hołowczenko, Ołeksandr Chomienko zwrócili uwagę na wkład pisarza w współczesną literaturę militarną, zawarte w tekstach archetypy narodowe, prawdziwie przekazane realistyczne obrazy krwawej wojny o wolność. Także podczas wydarzenia brzmiały ulubione piosenki Borysa Humeniuka oraz piosenki do jego wierszy w wykonaniu kompozytorów i bardów Wasyla Żywosyła Luteho, lidera legendarnego zespołu „Rutenia” Anatolija Suchoho, Wiktora Nesteruka, Ihora Dwyhała. Moderowała wieczór poetka i działaczka społeczna Tetiana Szeptyćka. Symbolicznym i przejmującym finałem jubileuszu Borysa Humeniuka stało się nagranie wideo występu artysty w Muzeum, gdzie wykonywał swoje najsłynniejsze utwory. Ze strony internetowej Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Szansę mają ci, którzy walczą

Kiedy już po pierwszych wynikach exit poll – następnego dnia po wyborach w USA – stało się jasne, że do monopolistycznej władzy doszedł trumpizm pod postacią praworządnej Partii Republikańskiej, zareagowałem werdyktem – to katastrofa. Tak, ten wybór to katastrofa dla USA i świata, to załamanie porządku prawnego w USA i na świecie, które, nawiasem mówiąc, zapoczątkował Kreml pełnoskalowym atakiem na Ukrainę. Katastrofa już dojrzewała na świecie, jej siarkowy zapach dobrze wywęszyli w Moskwie, dlatego pierwsi przeszli do ofensywy, stali się awangardą, przykładem i inicjatorem światowego przełomu, za nimi radośnie podążyli inni chętni do zburzenia światowego porządku. Wiktor SKORYK, obserwator „Słowa Proświty” Świat demokracji stanął przed totalnym zagrożeniem rozprzestrzeniania się w jego ciele faszyzacji. Jeśli kogoś przeraża „oklepaność” określenia „faszyzm”, to jest to nieważne, ważne jest to, że on istnieje i się rozprzestrzenia. Zresztą nie chodzi o poszukiwanie definicji, a o istotę zjawiska, jego zrozumienie, aby w porę je zdiagnozować i zniszczyć. Wtedy też wygłosiłem swoją całkiem oczywistą wizję dalszych wydarzeń, wśród których, w szczególności, natychmiastowy, niszczycielski dla Ukrainy casting ukraińskich polityków przed administracją Trumpa, która dążyłaby do ustanowienia „pokoju przez siłę” w „konflikcie między Rosją a Ukrainą” według terminologii nowej władzy w Białym Domu. Pokoju, w którym nie ma suwerennej Ukrainy, a jest jedynie pragnienie nowego rządu USA, by jak najsprytniej zrzucić z siebie ten „balast”, zrobić tym samym prezent Moskwie w zamian za podniesienie swojego bilansu w grze o nowy geopolityczny podział świata. W tym podziale cała Ameryka, włącznie z sąsiednią europejską Grenlandią, to strefa USA, a wszystko inne według ich uznania – dla Moskwy, Pekinu czy jeszcze kogoś. Do pewnego czasu, oczywiście. Rozumiałem, że pisanie o tym od razu byłoby daremnym trudem, dopóki nie zobaczymy pierwszych i kolejnych kroków oraz działań nowych monopolistycznych władców w Kongresie USA i Białym Domu. Niestety (choć przewidywalnie), większość Ukraińców miała nadzieję na nowego „twardego” lidera, na jego „ojcowską” silną rękę, a ci, którzy mieli niewielkie wątpliwości, zadowalali się frazą „poczekamy na działania, a wtedy będziemy sądzić, tak czy nie tak”. Swoją drogą, niemało ludzi otwarcie i szczerze cieszyło się (niektórzy do tej pory się cieszą) z przyjścia trumpistów – „Trump przyjdzie, porządek zaprowadzi”. Powtarzam, że nie jest to nieoczekiwane, bo oprócz własnych obserwacji analitycznych, do 2014 roku robiono otwarte sondaże socjologiczne, które świadczyły, że najbardziej pożądanymi postaciami politycznymi dla większości Ukraińców – z ogromną przewagą nad innymi – byli Putin i Łukaszenka! Bo oni to „silna ręka”. Od tamtego czasu ci liderzy stali się outsiderami dla Ukraińców, bo cios wojną od nich stał się bolesnym i otrzeźwiającym faktem. Jednak nowy pożądany dla nich lider z silną ręką nie kazał na siebie długo czekać – Trump. I przejrzenie na oczy w związku z nim też będzie bardzo bolesne, w każdym razie ten czas już powoli nadchodzi. Jeszcze mamy wielu takich, którzy, choć uznają złośliwość trumpistowskiego „nowotworu”, jednak mają nadzieję, że w jakiś karkołomny sposób przysłuży się to nam w walce z Moskwą, mówiąc, że tupnie nogą, aby zdobyć sławę rozjemcy i otrzymać Pokojową Nagrodę Nobla – i zmusi Moskali do pójścia na pewne ustępstwa wobec Ukrainy. Nie, nie tupnie i nie pomoże. Teraz trumpistowska administracja przejmuje się tylko jednym – w jaki sposób zmusić Ukrainę do „pokoju” na warunkach kapitulacji, ale tak to urządzić, żeby sprzedać ten „pokój” światu i Ukrainie jako zwycięstwo, chyba że z „nieznaczną” goryczą wymuszonych ustępstw. Właśnie to jest teraz przedmiotem tajnych negocjacji – „tarcia na zasadach”, które intensywnie prowadzone są między Waszyngtonem a Moskwą. Na których określa się „nieznaczność” ustępstw ze strony Ukrainy oraz warianty sprzedaży tego światu i Ukrainie. Ukraina to „piąte koło” u wozu trumpistowskiej geopolityki. Ale nie tylko, bo Ukraina to jeszcze instrument, na który liczy Muzeum Literatury Ukrainy Oksana Twerdochlib, otwierając wydarzenie, podkreśliła, jak ważną dla Muzeum jest postać Borysa Humeniuka jako artysty, kombatanta, po prostu przyjaciela, który często włączał się w różnorodne wydarzenia. Opowiedziała, że w kolekcji Muzeum przechowują dwa obrazy Borysa, podarowane niedługo przed wyjazdem na Donbas – „Słoneczniki” oraz „Wieża Donieckiego lotniska” jako swoiste ucieleśnienie jego znaczących tekstów. Do obecnych z ciepłym przemówieniem zwróciła się amerykańska władza w relacjach „pan – sługa” z Moskwą i jest powiązaniem Moskwy z Waszyngtonem we wzajemnych relacjach z Pekinem. Moskwie ogólnie to gdzieś odpowiada, bo daje możliwość otrzymania jako prezentu Ukrainy, rozszerza możliwości nacisku na Europę i daje perspektywę ssania dwóch krów – waszyngtońskiej i pekińskiej. Odpowiada to też Waszyngtonowi, bo nie odpycha Moskwy od Waszyngtonu imienia Trumpa do Pekinu, a fórster Trump nabiera dla Moskwy statusu „rozjemcy” i starszego towarzysza w swoich geopolitycznych interesach. Moskwa w ten sposób naciska i osłabia Europę, co jest w interesie ekspansjonistycznego obłudnego „izolacjonizmu” nowej władzy w USA, która obiera kurs na imperialistyczne rozszerzenie – fizyczne i swoich transnarodowych korporacji. Najpierw w USA, potem w Ameryce – Północnej i Centralnej. A dalej – jak pójdzie. Ogłoszony przez trumpistów „izolacjonizm” – to w rzeczywistości odrzucenie wartości cywilizacyjnych i uznanie za jedyne swoje miary i motory wartości, szantaż, blef i przede wszystkim – siłę. Trump właściwie daje podanie, w szczególności Chinom i Rosji, planuje zrezygnować z ochrony, wspierania i opieki nad Tajwanem, Koreą Południową i innymi – w Azji, pod pozorem „pokoju” zaprezentować Ukrainę Rosji w Europie, w ten sposób zapraszając ich faktycznie do nowego podziału świata. W którym każdy z tych „silnych rąk” otrzymuje swoją część świata, tym bardziej, że ich wszystkich łączy wspólna wartość – autorytaryzm, uznanie świata silnych i wstręt do świata liberalizmu oraz demokracji. Dlatego jako ilustracja do powiedzianego – 10-procentowe cło, które właśnie wprowadził Trump na towary z Chin. To jeden z wielu innych faktów, które świadczą właśnie córka pisarza Oksana, która opowiedziała o Borysie Humeniuku jako ojcu – kochającym, troskliwym, dobrym, który wierzył w ludzi i napawał tą wiarą członków rodziny. Przewodniczący OUN Bohdan Czerwak zauważył, że Borysa Humeniuka, jak swego czasu Ołeha Olżycza, Ołenę Telihę, nie dało się przekonać, by nie poszedł na wojnę, wszak pisarz uważał obronę państwa za sprawę honoru każdego normalnego Ukraińca. Bohdan Czerwak przekazał córkom Borysa Humeniuka na przecho o tym. Te 10% – listek figowy, którym Trump próbuje do czasu przykryć swoje wstydliwe miejsce – pragnienie urządzenia podziału świata z „silnymi tego świata” – autorytarnymi imperiami zła. Bo, po pierwsze, 10 procent cła na Chiny od „groźnego i zdecydowanego” Trumpa – to w dodatku do 25% już dawno nałożonego cła od Białego Domu imienia Bidena, tego słabeusza i liberalnego „rozlazłego” – według leksykonu trumpistów i tych, którym oni są mili. Te 10% w porównaniu z 25% – ukąszenie komara dla Chin, i Chiny tę sugestię od Białego Domu przyjmują ze zrozumieniem. Tym bardziej, te 10% mają „jaskrawy” wygląd na tle nałożenia 25-procentowego cła na sojuszniczą dla USA Kanadę i sąsiedni Meksyk, z którymi USA ma umowę w ramach jednej organizacji handlu. Odpowiednie zrozumienie jest też w Kremlu wszystkich tych wyreżyserowanych i fałszywych gróźb od Trumpa, adresowanych do Moskwy. Trump grozi, że jeśli Moskwa nie zgodzi się na negocjacje z Ukrainą w sprawie ustanowienia pokoju, to on ja-a-ak ich przestraszy… – cłem, podatkami i, być może, sankcjami, oto będzie strasznie i potężnie (jedno ze słów, które lubi używać Zełenski, który w czymś jest podobny do Trumpa – pod względem zachowania, leksyki, wykształcenia i wspólnych „wartości”). Procent obrotu towarowego Rosji z USA jest tak mały, w tym dzięki długotrwałym i surowym sankcjom, nałożonym na Moskwę przez Biały Dom w czasach „przeklętego” Bidena, że taryfa na cło – to pśtyk, podatki – żart, a sankcje – widmo, które Trump nieprzypadkowo stawia na ostatnim miejscu. Tymczasem jakakolwiek pomoc dla Ukrainy jest zablokowana od razu od tego dnia, kiedy Trump wdrapał się na tron, pod fałszywym pretekstem audytu na 90 dni. Dalej będzie i będzie w tym rwanie honorową odznakę – pamiątkowy krzyż za wyzwolenie Kijowszczyzny. Literacko-twórczą część wieczoru otworzył zasłużony artysta Ukrainy, aktor teatru i kina, oficer ZSU Dmytro Linartowycz, wykonując legendarny „Testament” autorstwa Borysa Humeniuka. Jubileuszowy wieczór pisarza zgromadził ogromną liczbę ludzi: przyjaciół, towarzyszy broni z Roty UWO i BPKR 23 batalionu, kolegów i zwykłych wielbicieli odważnego, potężnego i wymownego słowa Borysa. Uczestnicy wydarzenia opowiadali wesołe i smutne historie, związane z „Karmelukiem” (pseudonim artysty w ZSU), wspominali wypowiedziane przez niego ważne idee, a także czytali jego teksty. Wiersze Borysa Humeniuka wybrzmiały z ust pisarzy Serhija Pantiuka, Iwana Andrusiaka, zasłużonego artysty Ukrainy, aktora teatru i kina Ołeksandra Ihnatuszy i innych. Iwan Andrusiak

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Wieczór nadziei

30 stycznia w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy obchodzono 60. rocznicę urodzin pisarza-ochotnika, artysty malarza, żołnierza Sił Zbrojnych Ukrainy Borysa Huminiuka. Od końca grudnia 2022 roku Borys Huminiuk oficjalnie uznawany jest za zaginionego bez wieści po walkach pod Kliszczijiwką w obwodzie donieckim. Uczczenie jubilata bez jego obecności nie było łatwe, lecz rodzina Borysa Borysowicza, jego przyjaciele oraz uczestnicy i widzowie wydarzenia szczerze wierzą, że wkrótce wróci. Dlatego jubileuszowy wieczór pisarza otrzymał symboliczną nazwę – „Wieczór nadziei” – jako wyraz szczerej i gorącej nadziei, że autor „Wierszy z wojny”, „Łuk’janiwki”, „Wyspy”, „Tej, która przybyła z nieba” wytrzyma próbę prawdopodobnej niewoli i jeszcze wypowie swoje mocne słowo o obecnym etapie wojny. Sekretarz naukowy Narodowy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

“Kto i jak realizuje w walczącej Ukrainie nazistowską doktrynę edukacyjną?” – pod takim tytułem gazeta “Silśki wisti” (nr 4, 30.01.) drukuje artykuł polityka, deputowanego ludowego Ukrainy kilku kadencji Mykoły Tomenki. Pisze on w szczególności, że “ciągłe „reformatorskie” oświadczenia i plany urzędników Ministerstwa Oświaty i Nauki oraz ich agentów za granty dotyczące radykalnego ograniczania liczby szkół i uniwersytetów dla Ukraińców bardzo przypominają działania nazistów w czasach II wojny światowej”. Autor wskazuje główne inicjatywy MON, wśród których jest przede wszystkim zamknięcie w latach 2025–2026 ponad 1000 ukraińskich gimnazjów i liceów. “W rzeczywistości liczba ta będzie znacznie większa, ponieważ lokalni urzędnicy nie czekają na kolejny rok szkolny i już zamykają wiejskie szkoły. Tak, kierownicy Tetiwskiej Hromady już zamknęli u siebie osiem szkół, wśród których są i te, w których jest ponad 50 uczniów” – zaznacza pan Tomenko. Wojskowy Swiatosław Dubyna oświadczył, że urzędnicy już dawno powinni być na froncie, zamiast tego co roku zwiększają sobie pensje i nieracjonalnie rozdzielają środki państwowe. Jak informuje wojskowy, średnia pensja urzędników na Ukrainie wzrosła do 80 tysięcy hrywien, a najwyższa – 370 tysięcy. Jeśli przejść się po ministerstwach, opowiada on, to Ministerstwo Kultury – 134 tysiące, MSZ – 125 tysięcy, jest nawet Państwowa Służba ds. Etnopolityki i Wolności Sumienia, chociaż trudno powiedzieć, że mają sumienie, ponieważ średnia pensja tam wynosi 122 tysiące, a to wszystko przy tym, że nasi wojskowi nawet dodatków bojowych nie otrzymują. “Jeszcze jedna liczba. U nas część wydatkowa, wydatki kasowe w 2024 roku wyniosły prawie 4,5 biliona. Czyli urzędnicy, śmietanka społeczeństwa, arystokraci, szlachta, którą torturowano jeszcze podczas Rewolucji Francuskiej i która w jakiś dziwny sposób przedostała się na Peczerskie wzgórza, rozdzielają 4,5 biliona” – cytuje Swiatosława Dubynę wydanie “Ekspert”. Lwowska gazeta “Ekspres” (09.01.2025.) w artykule pod tytułem “Codziennie tracimy 20 kilometrów kwadratowych naszej ziemi” rozważa, czy Siły Zbrojne Ukrainy będą w stanie zatrzymać wrogi atak i kiedy. Wydanie przypomina, że Ukraina straciła w minionym roku około 3600 kilometrów kwadratowych terytorium na wszystkich kierunkach, a w listopadzie tempo posuwania się Rosjan osiągnęło szczyt: 610 kilometrów kwadratowych na miesiąc i 20,3 – na dobę. Tymczasem, zdaniem oficera SZU Władysława Selezniowa, potencjał ofensywny przeciwnika stopniowo się wyczerpuje. “Oczywiście, nie w takim tempie, w jakim byśmy chcieli” – zauważa wojskowy. W minionym roku zmarło prawie trzy razy więcej Ukraińców, niż się urodziło – informuje wydanie ONE.ua, powołując się na Ministerstwo Sprawiedliwości Ukrainy. W ten sposób w ubiegłym roku zmarło 2,8 raza więcej ludzi, niż się urodziło. Przy czym nawet w porównaniu z niepomyślnym poprzednim, 2023 rokiem, 2024 okazał się jeszcze gorszy. Tak, wskaźnik urodzeń w 2024 roku spadł w porównaniu z 2023 o 5,8%. Wtedy, w 2023, na Ukrainie urodziło się 187,3 tys. dzieci. W ubiegłym roku liderem pod względem liczby nowo narodzonych dzieci całkiem przewidywalnie okazał się Kijów. Tam urodziło się 19,7 tys. niemowląt. Drugie miejsce z 15,6 tys. noworodków zajęła obwód lwowski. Na trzeciej pozycji znalazł się obwód dniepropetrowski. Tam urodziło się 14 tys. dzieci. Do piątki liderów pod względem urodzeń weszły także obwód odeski (12,5 tys.) i obwód kijowski (10,2 tys.). Na Litwie ukazał się zbiór wierszy Maksyma Krywcowa “Wiersze ze strzelnicy” w języku litewskim. To wydanie jest poświęcone ukraińskiemu poecie i ochotnikowi, który zginął na froncie, walcząc przeciwko rosyjskiej agresji. Jak zaznacza wydanie “Bukwy”, wiersze Krywcowa, przetłumaczone na język litewski, wyróżniają się głębią emocji i filozoficznych rozważań. Szczególną uwagę przyciąga wiersz “Fiołek”, który okazał się proroczy dla samego autora. W tym utworze Krywcow przewidział swoją śmierć, używając obrazu kwiatu, który wyrasta z ziemi, gdzie zginął wojownik. Z udziałem mera Charkowa Ihora Terechowa w mieście otwarto pomnik znanego ukraińskiego malarza polskiego pochodzenia Henryka Siemiradzkiego. Służba prasowa rady miejskiej cytuje pana Terechowa: “Otwieramy pomniki, zakładamy nowe skwery, parki, instalujemy tablice pamiątkowe, aby upamiętnić wybitnych ludzi i wydarzenia, które odegrały znaczącą rolę w kształtowaniu naszego miasta. I nawet teraz, podczas wojny, dzięki charkowskim artystom odbywają się wystawy, różne wydarzenia artystyczne. Świadczy to o sile ducha naszego narodu i niezłomności Charkowa”. Wydanie “Patriot Donbasu” przypomina również, że Siemiradzki pracował w nurcie sztuki akademickiej. Urodził się na Ukrainie, Z poczty “SP” Milczeliśmy, gdy oszuści i szumowiny naszą władzą się stawali. My i dalej milczeliśmy, gdy kraj i nas złoczyńcy w biały dzień okradali. My tak samo milczeliśmy, gdy naszą wolność na majdanach bezlitośnie zabijali. I teraz milczymy, gdy władzy zachłanne ścierwo gra cynicznie życiami milionów. W bezkarności i bezprawiu już bez różnicy – milczysz czy krzyczysz, gdy pod celownikiem wrogim stoisz, skazany na nieuchronną egzekucję. To może już dość nam dalej milczeć? Bo tak i przemilczymy własne życie – bez wyrzutu sumienia i skruchy… I bezludna epoka od grozy w wiekach oniemieje. Wołodymyr STECIUK Wojownik “Biden” otrzymuje nagrodę a edukację zdobywał na Uniwersytecie Charkowskim, gdzie ukończył wydział fizyczno-matematyczny. Jego prace można zobaczyć nie tylko na Ukrainie, ale i w Polsce oraz innych krajach Europy. Pod tytułem “Bidena” z obwodu tarnopolskiego nagrodzono odznaką “Za uratowane życie” wydanie “Hałas” opowiada, że starszy żołnierz Wałerij Prystupa ze składu 68 samodzielnej brygady jegrów imienia Ołeksy Dowbusza za okazane osobiste męstwo i bohaterstwo, wytrwałość oraz determinację, wykazaną podczas wykonywania wojskowego i służbowego obowiązku w warunkach związanych z ryzykiem dla życia, został nagrodzony odznaką Naczelnego Dowódcy SZU “Za uratowane życie”. O tym poinformowano w grupie komunikacji Tarnopolskiego Terytorialnego Centrum Rekrutacji i SP. Wojownik o pseudonimie “Biden” – kierowca wysokiej klasy, dostarcza na pozycje i ewakuuje personel z pozycji, a także uzbrojenie i amunicję w każdych warunkach linii frontu. Dzięki jego kunsztowi i męstwu, przekonani są w pododdziale, często pod wrogim ostrzałem, zapewniana jest rotacja personelu na pozycjach, a także zachowywane jest życie i zdrowie bojowników. Na Ukrainie najwyższą emeryturę, jeśli nie liczyć dożywotniego uposażenia sędziów, przyznano byłemu deputowanemu-“regionalowi” Serhijowi Kiwałowowi. Co miesiąc otrzymuje on 245990 hrywien. Przy tym jeszcze kilka lat temu otrzymywał dość dużą jak na ukraińskie standardy emeryturę w wysokości 14 tysięcy hrywien. O tym pisze wydanie OBOZ.UA, które wyjaśniło, co i kto pomógł byłemu deputowanemu zwiększyć miesięczne wypłaty 17-krotnie! To zaświadczenie z prywatnego uniwersytetu, którym kieruje, oraz decyzja sędziego z Odessy. Według danych Funduszu Emerytalnego, na Ukrainie ponad połowa emerytów otrzymuje emerytury do 5 tysięcy hrywien, a co czwarty – do 3 tysięcy. Wysokość średniej emerytury na dzień 1 stycznia wynosi 5789 hrywien.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Zamiana „kopiejki” na „szah”

Ekspercka komisja Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) doszła do wniosku, że inicjatywa Narodowego Banku dotycząca zmiany nazwy monety zdawkowej z „kopiejka” na „szah” zasługuje na poparcie. Informuje o tym agencja informacyjna „Interfax-Ukraina”, powołując się na wniosek komisji. „Historycznie „szah” był nazwą monety zdawkowej, która znajdowała się w obiegu na Ukrainie w XVII–XVIII w. Jest ona wielokrotnie wspominana nie tylko w źródłach pisanych, ale także w literaturze pięknej i folklorze. Nazwa „szah” jest charakterystyczna wyłącznie dla terytorium współczesnej Ukrainy, ale w żaden sposób nie jest związana z Carstwem Moskiewskim i Imperium Rosyjskim” – czytamy we wniosku. Zaznaczono, że jeszcze w 1991 roku istniał pomysł odrodzenia „szaha” jako monety zdawkowej. Opracowywano szkice monet zdawkowych o nominałach 1, 5, 10 i 25 szahów, przeprowadzono eksperymentalne bicie monet. Jednak z powodu większości wśród deputowanych ludowych „osób o radzieckim światopoglądzie” zatwierdzono dla monety zdawkowej nazwę „kopiejka”. „Biorąc pod uwagę przedstawione rozważania, inicjatywa Narodowego Banku Ukrainy dotycząca wprowadzenia zmian do ustawodawstwa w zakresie zmiany nazwy monety zdawkowej „kopiejka” na historycznie uzasadnioną „szah” zasługuje na poparcie i będzie sprzyjać odrodzeniu tradycji narodowych w nominacji pieniędzy, przezwyciężeniu negatywnego dziedzictwa kolonialnego” – czytamy we wnioskach. Przypomnijmy, we wrześniu 2024 r. NBU zainicjował zmianę nazwy monety zdawkowej z „kopiejek” na „szahy”. Jednak, jak pisze „Interfax-Ukraina”, sondaż przeprowadzony przez Rakuten Viber świadczy o tym, że ponad połowa (57%) ankietowanych Ukraińców uważa zamianę nazwy „kopiejka” na „szah” za zbędną. Generał porucznik Budanow i Metropolita Epifaniusz. Wydanie OBOZ.UA informuje również, że najbogatszym emerytem w kraju (jeśli wziąć pod uwagę także dożywotnie świadczenie pieniężne sędziego) jest sędzia Sądu Konstytucyjnego Ukrainy w stanie spoczynku Natalia Szaptała. Miesięcznie otrzymuje ona z PFU 390 184 hrywny. Redakcja „Słowa Proświty” dowiedziała się z otwartych źródeł, że pochodząca z Doniecka sędzia po ukończeniu Ałtajskiego Uniwersytetu Państwowego przez pewien czas pracowała w Doniecku, a po dojściu Janukowycza do władzy w 2010 roku przeniosła się do Kijowa i otrzymała stanowisko sędziego Sądu Konstytucyjnego Ukrainy, gdzie przepracowała do 2019 roku. Odszedł z życia artysta ludowy Ukrainy, założyciel zespołu tańca „Jatran” Anatolij Krywożycha. Jego serce zatrzymało się 29 stycznia w 100. roku życia. Składamy wyrazy współczucia bliskim zmarłego i wielbicielom jego talentu. W minionych dniach we wsi Niemiszajewe w obwodzie kijowskim odbyła się prezentacja filmu Walentyny Zacharenko „Niemiszajewe: między Buczą a Borodianką”. Premiera zgromadziła pełną salę. Swoimi wrażeniami o filmie podzieliła się znana ukraińska pisarka Iren Rozdobudko na stronie na Facebooku: „Walentyna Zacharenko – pochodzi z tej wsi; tutaj się urodziła, uczyła, wychowywała dzieci, prowadziła własny biznes i nie jest profesjonalnym reżyserem czy scenarzystą (choć po obejrzeniu jej filmu nie jest to już oczywiste), ale wziąwszy kamerę, nakręciła bardzo ważne kino. Właśnie o oporze społeczności Niemiszajewa, o bardzo pięknych i silnych ludziach, którzy zjednoczyli się w pierwszych dniach inwazji i własnymi czynami potwierdzili ten facebookowy „flashmob”: „Ukraina będzie stawiać opór!”. Dzisiaj byliśmy na premierze filmu „Niemiszajewe: między Buczą a Borodianką”. Jeśli krótko: to 60 minut emocji, ważnych informacji o oporze mieszkańców osady oraz wiele niezwykle pięknych twarzy zarówno na ekranie, jak i w sali wypełnionej po brzegi, to świadectwo tych, którzy jako pierwsi spotkali wroga na jego drodze do Kijowa, do kijowian… Takie filmy są ważne. Nazwy naszych wsi, osad, miasteczek, które stanęły na drodze wroga, muszą brzmieć na cały świat. Dobrze, gdy są ludzie, którzy filmują takie świadectwa. Niski im pokłon za taką działalność! Cieszę się również z tego, że… jako osoba wybredna wobec kina, rzeczywiście zobaczyłam kino! Struktura, „odbicia”, emocjonalne cofnięcia, montaż itd. Valu, Ty i Twój zespół jesteście wspaniali! A wasi współmieszkańcy – szczęśliwi ludzie, gdyż mają takiego kronikarza”. Zwierzchnik Prawosławnego Kościoła Ukrainy Błogosławiony Metropolita Epifaniusz 31 stycznia spotkał się w swojej rezydencji z szefem Głównego Zarządu Wywiadu Ministerstwa Obrony Ukrainy generałem porucznikiem Kyryłem Budanowem. Strony omówiły walkę naszego narodu przeciwko rosyjskim najeźdźcom, opiekę duszpasterską nad żołnierzami-obrońcami Ojczyzny, sytuację społeczno-polityczną oraz inne kwestie, które stanowiły przedmiot wspólnego zainteresowania. Ponadto generał Budanow przekazał metropolicie Epifaniuszowi ikonę „Święta Trójca” z XIX wieku. Jak zaznaczają w służbie prasowej GZW, przez długi czas relikwia była uważana za zaginioną. Namalowana w stylu klasycyzmu „Święta Trójca” najprawdopodobniej została wykonana w pracowni ikonopisarskiej Ławry Peczerskiej w Kijowie. Ukrderżarchiw zaprezentował unikalny dokument Narodowego Funduszu Archiwalnego – autograf wiersza Tarasa Szewczenki „Dumka” („Po co mi czarne brwi…”), napisany w 1838 roku; można się z nim zapoznać w wersji elektronicznej, poinformowała służba prasowa Ministerstwa Sprawiedliwości. „Oryginał utworu przechowywany jest w Centralnym Państwowym Archiwum-Muzeum Literatury i Sztuki Ukrainy (Fundusz 506, op. 1, spr. 1). Zapoznać się z wersją elektroniczną można za pomocą linku w sieci” – czytamy w komunikacie Ministerstwa Sprawiedliwości na Telegramie. Przygotował Ihor ZOC Zdjęcie ze źródeł otwartych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Pokłon Bohaterom Krut», s. 1

Ukłon dla Bohaterów Krut

Dokończenie. Początek na str. 1. „mazepinstwo”, w której analizując takie zjawiska i ludzi, twierdził, że należą oni do tych, „którzy rzucili w świat polityczny ideę, nieśmiertelną i wieczną, która wstrząsała samymi podstawami światowego porządku, budząc zdziwienie i zachwyt u jednych, paroksyzm wściekłości u drugich”. Do takich należeli Iwan Mazepa, Bohaterowie Krut, którzy walczyli o Ukrainę z taką wiarą i odwagą, aby ta wysoka idea nigdy nie umierała. Ta niepoznana wrażliwość szczytowego ducha wolności, zrodzona z naszej historii i wyhodowana przez miłość do wolności narodu ukraińskiego w postaci jej najlepszych przedstawicieli, jest tą świętą przyczynowością wszechzwycięskiego triumfu heroizmu krutian. Oczywiście, tej natchnionej siły nie można było zaczerpnąć u Dragomanowa, Kostomarowa czy Wynnyczenki, a jedynie u Szewczenki. Bo jeśli bezstronnie dokonać przekroju wydarzeń ówczesnego czasu (1917 – początku 1918 roku), wniknąć w istotę deklaracji, uniwersałów, głoszonych haseł i działań (lub bezczynności) czołowych ludzi „Centralnej Rady”, to wyjaśnia się prawdziwość bitew pod Krutami, które Jewhen Małaniuk nazwał „Narodzinami nowego Ukraińca”. Było to, w rzeczywistości, jedno z najbardziej znaczących wydarzeń dla przyszłego postępu Narodu. Tutaj słychać było potężny dzwon słowa i ducha Szewczenki, kipiała siła nienawiści do „nowego Perejasławia”, brzmiał apel – by nie być synami „ojczyzny obcej”, wykuwała się drogowskaz wolności – „kajdany zerwijcie!”. Szewczenko, wyprzedzając o stulecia wszystkich, przemówił do narodu językiem wolności, jako Wojownik, jako niepokonany Buntownik przeciwko moskwicyzacji ukraińskiego bytu. Jego światopogląd nigdy nie mógł być zgodny z tymi przyszłymi przywódcami, którzy gorliwie przemycali w Uniwersałach wstrętną tezę, że „Ukraina staje się Ukraińską Republiką Ludową… nie oddzielając się od Rosji i zachowując jedność jej”. Znamienne, że „Rosja” jest wspominana (III Uniwersał) w tym kontekście „jedności” aż 13 razy! Ale czemu się dziwić, skoro nawet w grudniu, kiedy leninowska Moskwa już wypowiedziała wojnę Ukrainie, w Centralnej Radzie prawie nie było „samostijników”, za to absolutne przesycenie obcymi (przede wszystkim Moskwinami), którzy kolonizowali Ukraińców i zawsze wspierali w każdym formacie władzę moskiewską. Tacy nie mogli zaszczepić w sobie „muzy Szewczenki” historycznej prawdy o Moskwalu. Bo w przeddzień (2 stycznia 1918 roku) Wynnyczenko, nie troszcząc się o opór i wzmocnienie ukraińskiej potęgi wojskowej, w imieniu Sekretariatu Generalnego podpisuje pomoc dla Moskowszczyzny żywnością, cynicznie przypominając: „rząd wie, że wielkoruscy robotnicy i chłopi nie są wrogami, a braćmi, że nie wielkoruski naród poszedł na wojnę…”. I to nie jest odosobniony przypadek zdrady czy kolaboracji naszego kierownictwa. Do spokoju i konieczności utrzymywania kontaktu z Rządem Tymczasowym wzywali oni również na Pierwszym Zjeździe Wojskowym, który miał uformować platformę pojawienia się „siły wojskowej, która ma służyć wygnaniu kacapów z Ukrainy”. A samostijnicza, militarnie zorientowana pozycja M. Michnowskiego nie odgrywała, niestety, tam wpływowej roli. Przecież wysyłając do Petersburga swoją delegację (10 osób), Centralna Rada wolała jedynie wyżebrać u Moskali uznanie swojej autonomii oraz „ukrainizacji” poszczególnych jednostek wojskowych, prowadząc wobec nich niezwykle zgubną politykę „neutralności”. Dlatego nie tylko Moskowszczyzna, moskwofilstwo, ale i nowożytna „dragomanowszczyzna” oraz „kostomarowszczyzna” przyćmiewały ukraińską perspektywę wyzwolenia. Wychowani na ich ideałach wynnyczenkowie wraz ze wszystkimi lizusami zdradziecko i nieustannie śpiewali dla swojego narodu hosannę „wierzę w Moskwina”, „leninowskiej wolności”, kiedy ten już gwałcił Ukrainę. Zapomnieli nie tylko o Szewczence, ale i o Pyłypie Orłyku oraz jego stwierdzeniu: „Ukraina powinna być uwolniona od wszelkiego panowania obcych”, za to kochali „drago-kostomarowszczyznę”, jednak nie cierpieli „samostijnictwa” i militarnych dążeń Michnowskiego i Bołboczana. Częściowo w tym znajdujemy odpowiedź, dlaczego Bohaterowie Krut powstali prawie samotni (bez armii!), jako „trzystu Spartan”, ceną własnego życia zamykając Murawjowowi drogę na Kijów. Odnowiona Niepodległość odrodziła świętą prawdę o heroicznym czynie Bohaterów, zatartą, wydeptaną w swoim czasie przez Moskwitów. Przecież bolszewicki minister oświaty Zatoński zarządził zniszczenie miejsc pamięci poświęconych Bohaterom Krut, a już „niepodległościowy” minister Tabacznik wydeptywał ukraińskość, narzucając ukraińskiej młodzieży jadowitą Moskowszczyznę i stołypinszczyznę, próbując zniszczyć to, co ożywia Naród i Państwo. Tak się stało, taki jest los, że właśnie w ten Dzień pamięci Bohaterów odszedł dwa lata temu w zaświaty Poeta Dmytro Pawłyczko, który ze szczególną uwagą i szacunkiem odnosił się do Rycerzy Krut, Trubieża, Baryszówki, wzywając swoim ognistym Słowem, by chronić i kochać Ukrainę, bo Ukraina żyje, Ukraina wstaje Do ostatniego śmiertelnego boju. Heorhij FILIPCZUK mniej) w infosferze takiego nie działo się. W mikołajowskiej Rosji literatura ukraińska czuła się znacznie lepiej niż w putinowskiej. (Któż wie, czy ona w ogóle obecnie tam jest – w Petersburgu i gdzie indziej). Tak to wychodzi, przyjaciele. Pokolenie ukraińskich twórców, umownie mówiąc, po Kotlarewskim, szczerze kochało Ukrainę, starało się zachować ją przynajmniej w materiałach folklorystyczno-etnograficznych, które wtedy aktywnie zbierano i publikowano. Ale w odrodzenie państwa ci ludzie już nie wierzyli. Dlatego władza carska nie zakazywała takiej działalności. Była pewność: jeszcze maksymalnie kilka dziesięcioleci – i te ostatnie „płacze Jeremiasza” ucichną. Bo ostatni z kozackich potomków, którzy patrzyli, „jak wilki w las”, po prostu wymrą. Oto ostateczne rozwiązanie kwestii ukraińskiej. Ale czyż po tych kilku dziesięcioleciach nie było takich liberalnych umiarkowanych ukrainofilów, którzy oburzali się, że przez takich czy siakich radykałów władza carska nie tylko dokonuje ich aresztowań i zsyłek, ale i wydaje cyrkularze wałujewskie i akty emskie? To chociaż coś było, a teraz nic nie ma. …Ale wróćmy do naszej rzeczywistości i już z pozycji teraźniejszości spójrzmy w przedprzeszłe stulecie. Gdyby nie było radykałów, to wszystko skończyłoby się wtedy na folklorystyce i twórczości literatów, którzy pisali małorosyjskim narzeczem języka rosyjskiego. Ale takie głosy, pełne sprawiedliwego gniewu, brzmiały i po 2014 roku czy gdzieniegdzie słychać je do dziś, ale nie tak publicznie? Gdyby nie było przeklętych radykałów-banderowców, to i Putin nie napadłby. I jakaś Ukraina byłaby. Tak, „jakaś”. A po jednym pokoleniu nie byłoby żadnej. A wojna stała się nie przez radykałów, a dlatego, że było ich niewystarczająco i nie bardzo ich słuchano, uważając za margines. Z historii nikogo nie wyrzucamy. Zostawiamy tam wszystkich, którzy choć trochę dołożyli starań do tworzenia Ukraińskiego Wszechświata. Ale historię i rzeczywistość tworzą nie ci, którym wszystko „nie jest na czasie”, a właśnie ci, którym wszystko jest na czasie. Radykałowie i fanatycy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Dlaczego ta książka jest Ukrainie potrzebna właśnie teraz?

Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, laureat Nagrody im. Szewczenki Książka Walerija Bitajewa, Władysława Kornijenki i Jurija Mosienkisa „Wielowiekowa literacko-artystyczna broń ukraińskiego zwycięstwa” wyróżnia się nie tylko swoją objętością (438 stron – ponad 35 arkuszy drukarskich), lecz przede wszystkim rozmachem problematyki i różnorodnością ujętych wektorów, najważniejszych dla współczesnej przestrzeni kulturalnej Ukrainy. Jest to znaczący wkład we współczesne ukrainoznawstwo literackie, przedstawiony w popularnej formie dla szerokiego, patriotycznego czytelnika. „Współcześni moskiewscy barbarzyńcy boją się ukraińskiego dziedzictwa językowo-historycznego i literacko-artystycznego, ponieważ ono zawsze występowało, występuje obecnie i zawsze będzie występować w duchowej obronie wspaniałej Cywilizacji Ukraińskiej” – trafnie zaznaczono we wstępie. Szczegółowa struktura książki obejmuje, oprócz wstępu („Literatura i sztuka w walce o ukraińskość”) oraz wniosków („Literacko-artystyczne wymiary ukraińskiego zwycięstwa”), 23 rozdziały. Wśród nich zasadnicze dla obrony bezpieczeństwa mentalno-informacyjnego Ukraińców są, w szczególności, pierwsze cztery rozdziały („Wielowiekowa wojna o Ukrainę w słowie i sztuce”, „Ukraińska tożsamość: dawne świadectwa literackie”, „Językowo-literacki wektor genezy ukraińskości” oraz „Państwowotwórcza sztuka w oporze informacyjnym”). W tych rozdziałach prostym językiem, w stylu dostępnym dla szerokiego odbiorcy, pokazano, że Ruś to Ukraina, a Ruś Kijowska to dawne państwo ukraińskie, czego dowodzą język, literatura, sztuka i historia. Natomiast Moskwa od samego czasu swego powstania w XII wieku – najpierw rękami Jurija Dołgorukiego i Andrzeja Bogolubskiego – bezsławnie i bezskutecznie próbowała ujarzmić wolnościowy Kijów, sławną Ruś-Ukrainę. Prawdziwa koncepcja genezy i rozwoju ukraińskiej literatury i sztuki, tak samo jak języka i historii, jest potężną bronią w nieprzejednanej wojnie informacyjno-ideologicznej przeciwko najeźdźcom-Moskalom, którzy próbują brutalnie przywłaszczyć sobie ukraińską przeszłość, teraźniejszość i przyszłość, oszukać cały świat niedorzecznym kłamstwem „russkawo mira” – a w rzeczywistości moskiewskiego, który nie ma nic wspólnego z prawdziwą ukraińską Rusią. Książka zawiera szereg ważnych dla ukraińskiej przestrzeni literacko-artystycznej i jej prezentacji światowej odkryć – w szczególności rekonstrukcje elementów prasłowiańskiego eposu sakralnego, dawnych ukraińskich pogańskich pieśni obrzędowych, oryginałów staro-kijowskich bylin w języku dawnoukraińskim, kronikarskich zapisów ukraińskiego eposu bohatersko-poetyckiego, pierwotnej postaci „Słowa o wyprawie Igora”. Należy podkreślić, że recenzowane dzieło literacko-artystyczne nie jest naukowe, lecz szkicowo-eseistyczne – w przeciwieństwie do książki Ihora Nabytowycza „Saga rodziny artystycznej”, poświęconej co prawda ważnej historycznie i duchowo, ale jednak jednej rodzinie, a nie genezie i losom całej ukraińskiej tradycji literacko-artystycznej i, ostatecznie, tożsamości Ukrainy jako takiej. O zachowanie tej tożsamości toczy się współczesna wojna, i ta książka jest prawdziwą duchową bronią najbliższego ukraińskiego Zwycięstwa. Bo obecnie ważna jest nie jedna rodzina, jakkolwiek znacząca by nie była w przeszłości, lecz zwycięstwo całej Ukrainy w bohaterskiej walce o przyszłość narodu. Ponadto książka Ihora Nabytowycza jest monografią badawczą z aparatem naukowym, co jest sprzeczne z zapisem o Nagrodzie im. Szewczenki, podczas gdy „Wielowiekowa literacko-artystyczna broń ukraińskiego zwycięstwa” jest tekstem właśnie tego gatunku, który odpowiada wymogom czasu wobec dzieł w kategorii „Literaturoznawstwo i historia sztuki”. Zatem Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki jest przekonane, że książka „Wielowiekowa literacko-artystyczna broń ukraińskiego zwycięstwa” w pełni zasługuje w tym roku na Narodową Nagrodę Ukrainy im. Tarasa Szewczenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Historię i rzeczywistość tworzą radykałowie

Wołodymyr WAKULENKO, członek NSPU, obwód charkowski Przeglądałem niedawno kilka humorystycznych utworów Kwitki-Osnowjanenki, zwłaszcza „Żołnierski portret”. Od czasu do czasu trzeba wracać do naszych korzeni, odświeżać w pamięci to, co na wpół zapomniane (bezpodstawnie). I od razu zwróciłem uwagę na to, jak autor otwarcie wyśmiewał Moskali, którzy wówczas mieszkali w Charkowie i w pobliżu, w okolicznych wsiach i miasteczkach. Pokazywał jako typowe ich cechy: złodziejstwo, chciwość i niechlujstwo. Ale takie utwory powstawały i ukazywały się nie w czasach niepodległego państwa ukraińskiego – kozackiego czy nowożytnego. Niemal cały twórczy okres życia tego pisarza przypadł na lata panowania cesarza Mikołaja I. A mikołajewska cenzura nie zwracała zbytnio uwagi na takie momenty. Myślano, najpewniej, tak: śmiejecie się? No to się śmiejcie. Byle nie próbowali prowadzić antypaństwowej propagandy. Czasem płaczecie za swoją przeszłością? No to płaczcie. Ale nie próbujcie jej odtwarzać nawet w formie autonomicznej państwowości. Przez 100 i więcej lat cenzura sowiecka również nie zwracała uwagi na takie satyryczne motywy. A współcześni Kwitki-Osnowjanenki, nawet tacy, jak Karazin, nieżyczliwi kulturze ukraińskiej, wiedzieli, że to typowy liberał, lojalny wobec władzy; do walki o wolność Ukrainy nie będzie wzywał i tajnych stowarzyszeń nie będzie organizował. Ale zajrzyjmy do równoległej rzeczywistości. Otwórzmy stronę „Hryhorij Kwitka” albo kolejne konto „Hryćko Osnowjanenko” w tej czy innej sieci społecznościowej. I zobaczymy, że niektórzy użytkownicy próbują zablokować stronę Hryhorija Fedorowycza. Za podsycanie wrogości narodowej, za obrazę honoru i godności innego (braterskiego czy niebraterskiego) narodu. Albo robi to administracja sieci. A wcześniej użytkownicy piszą gniewne, oburzone komentarze. Jednak 200 lat temu (albo choćby tro-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Sofia Rusowa: „Wierzę, że zaśmieje się nasz siwy Dniepr”

Halyna DACIUK, dziennikarka Przy ognisku Łysenki Spotkali się w Kijowie w 1871 roku. Muzyk Mykoła Łysenko niedawno wrócił z Lipska, gdzie z wyróżnieniem ukończył Konserwatorium Lipskie i „postawił sobie za cel służyć ukraińskiej muzyce”. Szesnastoletnia Sofia Lindfors właśnie ukończyła ze złotym medalem Gimnazjum Funduklejowskie. Wspaniała pianistka, wyrzeknie się muzycznej przyszłości, ponieważ uzna, że nie ma prawa „tak egoistycznie budować swojego życia”. Sofia postanawia poświęcić się edukacji ukraińskich dzieci. Razem z siostrą Marią otworzą pierwsze na Ukrainie przedszkole, do którego będą uczęszczać dzieci Łysenków i Staryckich. Samopoświęcenie dla ukraińskiej kultury i oświaty zjednoczy niewielką kijowską grupę wokół postaci Łysenki. Do jego domu zawita młoda Sofijka Lindfors, spotka tam swoją miłość, którą za Sofia Rusowa, 18.02.1856 – 5.02.1940 oczami za boski głos nazywać będą Sasza-Anioł. W rzeczywistości – Ołeksandr Rusow. Wspomni ona, że przemówił do niej w języku ukraińskim, odkrył piękno ludowej poezji i pieśni i bez długich przemów „rozbudził tę miłość do naszego narodu, która już nigdy nie opuściła mojego serca”. Przez całe życie Sofia Rusowa z szacunkiem będzie mówić o domu Mykoły Łysenki, gdzie ona, Szwedka-Francuzka, poczuła swoje ukraiństwo z ducha. „Mieszkanie jego zawsze było tym ogniskiem, gdzie w najcięższych czasach prześladowań Ukraińcy znajdowali powitanie, radę, pokrzepienie, gdzie przy fortepianie artysty odpoczywali duszą i nabierali nowej siły oraz wiary w przyszłość Ukrainy. To był wiek romantyzmu, kiedy pieśń, utwór literacki szły prosto do serca, rozbudzały świadomość” – tak zaświadczyła o wpływie Mykoły Łysenki na ukraińską kulturę Sofia Rusowa w swoich „Wspomnieniach…”. Przeczytałam „Moje wspomnienia” w 1991 roku, kiedy przygotowywaliśmy się do obchodów 135. rocznicy urodzin Sofii Rusowej. W formie kserokopii przekazała mi je z Filadelfii wnuczka Rusowej, Nina Mychalewycz. Półlegalnie skopiowałam je w kombinacie prasowym „Radianśka Ukrajina”. 26 września 1991 r. w Muzeum Pamięci M. W. Łysenki po raz pierwszy w niepodległej Ukrainie przeprowadzono wieczór poświęcony działaczce Proświty, postaci kultury, państwowczyni Sofii Rusowej. Ten wieczór zgromadził świadomą kijowską społeczność oraz potomków Rusowej, którzy przybyli z Czech, Filadelfii, Kanady i Rosji. Wieczór prowadziliśmy wspólnie z panią Roksaną Skorulską, ówczesną dyrektorką Muzeum Pamięci Mykoły Łysenki. I ilekroć od tamtej pory przychodzę do Muzeum, przypominam sobie to niezapomniane wydarzenie, które miało miejsce miesiąc po odzyskaniu Niepodległości Ukrainy, we wrześniu 1991 roku. Poprzez przemyślenia Sofii postrzegam postać Mykoły Witalijowycza, odkrywam nowe szczegóły jego poświęcenia: „Kochał muzykę, kochał Ukrainę i to ostatnie uczucie przeważało nad pierwszym” – napisze Rusowa. Przeważyło to uczucie także u Sofii Rusowej, kiedy wyrzekła się ukochanej muzyki na rzecz oświecania swojego narodu. Taka pasjonarność jednoczyła w domu Łysenki ludzi, którzy zgrupowali się później w Kijowską Hromadę i stali się Ojcami narodu. W 1874 roku Sofia Lindfors i Ołeksandr Rusow wezmą ślub, a Mykoła Witalijowycz – starosta weselny – zagra i podaruje młodej parze rapsodię „Złote klucze”. „To był jedyny prezent ślubny, ale jaki!” – wspominać będzie Sofia. W 1875 roku „Stara Kijowska Hromada” pobłogosławi młode małżeństwo Rusowów w ich podróż poślubną do Pragi. Właśnie w tym czeskim mieście postanowiono wydrukować pierwszy ocenzurowany „Kobziarz” Tarasa Szewczenki. Niepublikowane dotąd utwory zostały wykupione od braci Szewczenki – Osypa i Mykyty. Od nich zakupiono także prawo do wydania poezji – tych oraz innych, wcześniej niepublikowanych, które „leżały w ukryciu u wiernych ludzi”. Rusowowie podjęli konspiracyjną decyzję o drukowaniu Szewczenki w dwóch tomach – jeden dla cenzury, drugi poza cenzurą, czyli słowo w słowo, jak pisał poeta. Wydanie „Kobziarza” małżeństwo zaproponowało najlepszemu i najbardziej niezawodnemu wydawcy, Edvardowi Grégrowi, który posiadał ponadto największą drukarnię i odlewnię czcionek. Kiedy pierwszy – „cenzuralny” – tom w nakładzie 5 tysięcy egzemplarzy był gotowy, Grégr uzyskał odpowiednie zezwolenie na sprzedaż „Kobziarza” w Rosji i „wywalczył przepustkę dla tomu przez granicę”. Cały nakład II tomu – ocenzurowanego „Kobziarza” – został pozostawiony do sprzedaży w Czechach. Do wiosny 1876 r. Rusowowie w pełni zakończyli druk „Kobziarza”. Ale wtedy rodzinę spotkało wielkie nieszczęście: zmarła nowo narodzona córeczka Ludmyła. W żałobie po dziecku małżonkowie czytali wydrukowane utwory Szewczenki i znajdowali błędy korektorskie, na przykład „rozuwaty” zamiast „rozkuwaty”. Rusow smucił się, ale i uspokajał siebie: „Teraz już nie przepadną te perły słowa ukraińskiego, które ponad Uralem, i ponad Aralem, i na Ukrainie, i w Petersburgu, i w innych miastach wylewał poeta… Teraz już, tak czy inaczej, te słowa pójdą między ludzi; i tego już dość, a pisownia – rzecz drugorzędna”. I prawda. Tutaj działało niebiańskie wsparcie. Gdyby Rusowowie zwlekali z wydaniem „Kobziarza” jeszcze trochę, na Ukrainę nie trafiłby ani jeden egzemplarz. Bo zaledwie małżeństwo wróciło z Pragi do Kijowa, zaczął obowiązywać srogi ukaz emski z 18 maja 1876 r. Ale 5 tysięcy egzemplarzy Słowa Szewczenki już poszło między ludzi. O Mykole Łysence i Sofii Rusowej rozmawialiśmy niedawno w Domu Łysenki, przy wyobrażonym ognisku, gdzie Ukraińcy zawsze „znajdowali powitanie, radę, odpoczywali duszą i nabierali nowej siły i wiary”. My – to autorka publikacji, pisarz i podróżnik Ołeksandr Bałabko oraz poetka, tłumaczka, artystka Wałentyna Dawydenko. Z Chorwacji na Ukrainę przyjechali nasi wspaniali przyjaciele – Olha Kamińska, artystka ludowa Ukrainy, primadonna opery w Rijece, szefowa Ukraińskiego towarzystwa kulturalno-oświatowego „Dniepr-Rijeka” oraz muzyk Wiktor Kamiński. Zeszłego lata w Chorwacji odbył się Festiwal kultury ukraińskiej pod kierownictwem UTKO, dlatego najpierw wspomnieliśmy jego fantastyczne chwile. I oczywiście zaplanowaliśmy działania drugiego poetycko-prozatorskiego festiwalu „Frankowe Zorze”, który odbędzie się w czerwcu w ramach Festiwalu kultury. Jeszcze jedno wydarzenie będzie świętować UTKO „Dniepr-Rijeka” – 15-lecie założenia. Słowem, dwie godziny wzniosłego i romantycznego spotkania przy filiżance ziołowej herbaty i słodkim makowym cieście dodały energii i pewności, że wszystko nam się uda jak najlepiej. I nawet muzealne eksponaty, które otaczały nas z każdej strony, zachęcająco podświetlały nasze zamysły, mówiąc: pamiętajcie, jacy wielcy ludzie tworzyli tutaj ukraińską kulturę 150 lat temu. Czyż było im łatwo? Więc głowa do góry! Pobyt w Pradze, gdzie przez prawie 18 lat żyła, pracowała i zakończyła swoją ziemską drogę Sofia Rusowa, był moim wielkim marzeniem. I latem ubiegłego roku nadarzyła się taka szczęśliwa okazja. Przez Pragę nasza grupa twórcza z Kijowa udawała się do Chorwacji na Festiwal Muzyki, Pieśni, Tańca i Sztuk Pięknych, zorganizowany przez UKRT „Dniepr-Rijeka” pod kierownictwem Olhy Kamińskiej. Zostaliśmy zaproszeni na festiwal literacki „Frankowe Zorze”, który po raz pierwszy odbywał się w ramach Festiwalu Kultury. Na półtora dnia zatrzymaliśmy się w czeskiej stolicy. Kulturowej degustacji Pragi towarzyszył zapach lip – jest ich tutaj kilka odmian. Kłębiły się żółtymi chmurkami na gałęziach – i wydawało się, że miasto uniosło nad ulicami pachnące parasole. Wysłuchaliśmy koncertu chóru Uniwersytetu Waszyngtońskiego – wielogłosowość świata w bezbłędnym brzmieniu. Zobaczyliśmy rezydencję prezydenta i park wokół, przystrzyżony jak w barber shopie. Poruszyła mnie zielona oaza obok senatu Czech z jeziorem, złotymi karasiami i białymi pawiami wokół. Na wygodnych drewnianych ławkach przed schodami „zawiesiliśmy się” na kilka godzin i rozmawialiśmy pod wysokim praskim niebem. Zrobiły wrażenie msza i organy w starożytnym kościele przed Mostem Karola. I sam Most Karola, gdzie obok wielu osobistych, pomyśleliśmy najważniejsze życzenie – wolnej i szczęśliwej Ukrainy. Z tym życzeniem żyjemy teraz każdego dnia. Z nim żyła Sofia Rusowa, kiedy wydawała z mężem „Kobziarza” Szewczenki. I kiedy pisała odezwy do świata, błagając o pomoc dla Ukrainy, która umierała od sztucznego Hołodomoru w 1932 r. Z pragnieniem widzenia Ukrainy wolną i szczęśliwą pracowała do końca. I ilekroć wędrowałam po Pradze, tylekroć czułam niewidzialne pozdrowienia z przeszłości, które pachniały miododajnymi roślinami… Dzień zakończył się spotkaniem twórczym w Ukraińskim Instytucie, utworzonym na początku ubiegłego roku i kierowanym przez działacza społecznego Rostysława Prokopiuka. Cieszę się, że mogłam podarować jedną z pierwszych książek dla przyszłej biblioteki Instytutu „Na drodze krzyżowej. Historia rodziny Lindforsów-Rusowych w korespondencji” (H. Daciuk, O. Rudakewycz, Wydawnictwo „Bukrek”, 2013). Opowiedziałam o znaczących praskich historiach Ołeksandra i Sofii Rusowych. Ponieważ nie raz pisał o tym nasz tygodnik „Słowo Proświty”, kilka jego egzemplarzy również podarowałam bibliotece. Symbolicznie. Bo całe życie Rusowie zbierali biblioteki i oddawali książki ludziom. I Biblioteka Czernihowska, która nosi dziś imię Sofii i Ołeksandra Rusowych, rodziła się z pierwszych książek, które podarowali społeczności. Szczęśliwa jestem, że obok byli moi przyjaciele, którzy również obdarowali swoimi książkami nowo powstały Ukraiński Instytut: poetka Wałentyna Dowydenko, pisarz Ołeksandr Bałabko, poetka Wiktorija Szeweł. A rano z Ołeksandrem Bałabką pojechaliśmy na Cmentarz Olszański. Poświęcony 26 stycznia 1680 roku, największy w Pradze, pośród dwóch milionów pochówków przygarnął na wieczny spoczynek Sofię Rusową. Poranek śpiewał ptactwem nad przytulną częścią cmentarza – ukraińską z imion i losów. Tutaj znaleźli spokój wygnańcy bolszewickich prześladowań, członkowie Dyrektoriatu URL, rządu Skoropadskiego, żołnierze UGA i armii URL, artyści, naukowcy, profesorowie. Tutaj jest panteon naszego rycerstwa. A wśród nich wielu przyjaciół Sofii Rusowej. Augustyn Wołoszyn, Spyrydon Czerkasenko, Jewhen Czykałenko. Niedaleko od bramy wejściowej i świątyni odnaleźliśmy miejsce z pomnikiem, oznaczone w dokumentach numerem 363 na 18 kwaterze. „Prof. Sofia Rusowa, działaczka społeczna. 18.2.1856 – 5.2.1940; Roman Rusow 1920 – 20.1.1949; Ołeksandr Lindfors 18.8.1918 – 28.7.1994. Wieczna im pamięć”. Roman i Ołeksandr to wnukowie Sofii. Roman – syn Jurija, jako młodzieniec przyjdzie z grupami pochodnymi OUN do okupowanego Kijowa jesienią 1941 roku. Będzie wierzył, że nadszedł właściwy czas, by budować Ukrainę. Jednak pomyli się… Ołeksandr – syn córki Luby, urodzi się w strasznym 1917 roku (napis 1918 to błąd. – H. D.). Luba zostawi go, półrocznego, razem z dwojgiem starszych dzieci pod opieką Sofii i wyjedzie do Baku, gdzie umierał jej bardzo młody mąż Ołeksandr Lindfors. Męża nie uratuje. Syna nazwie na cześć ojca Ołeksandrem. Zostanie dziennikarzem, będzie żył w Pradze i przyjedzie na Ukrainę w 1991 roku na 135-lecie swojej babci Sofii Rusowej. I spotkamy się, poznamy. Kiedy Ołeksandr będzie wyjeżdżał do Pragi, podaruję mu bukiecik chabrów. Przywiezie je do domu, sfotografuje i prześle zdjęcie. Będziemy korespondować. Niestety, trzy lata później odejdzie. Rodzina Ołeksandra Lindforsa opiekuje się wspólnym grobem. Podziękowałam Sofii Fedoriwnie za naukę życia dla Ukrainy. Pogłaskałam jasne kwiatuszki z siwymi listkami, które przypomniały mi łąki z dzieciństwa. Do niedawna niedaleko pochowany był Ołeksandr Ołeś. Ale ponieważ grobem nie opiekowano się i pochówek był zagrożony zniszczeniem, Ołesia pochowano ponownie na Ukrainie, na Cmentarzu Łukianowskim. Teraz pozostało tu miejsce, płyta z napisami i krzyż. Nagle znów zobaczyłam jasne malinowe kwiatuszki, podobne do miodunki. I jakże się ucieszyłam, gdy przeczytałam imię na pomniku – Zinaida Mirna. To właśnie Zinaida była najbliższą przyjaciółką Sofii i opiekowała się nią do końca. To właśnie jej przykazała Sofia: „A wy pracujcie i nie kłóćcie się”. I mówiła: „Wierzę, że zaśmieje się nasz Dniepr…”. A kiedy Mirna przynosiła jej do szpitala do podpisu dokumenty Międzynarodowej Rady Kobiet, Sofia mówiła: „To już ostatni…”. I po chwili, śmiejąc się, dodawała: „Na dzisiaj!”. Mykyta Szapował uważał, że Rusowa „wyprowadzała naród z kulturowego dzieciństwa”. Syn Jurij powtarzał, że mama „niezłomnie niosła ciężar walki jasnej Ukrainy z ciemnymi siłami carskiej i czerwonej Rosji”. Wyprowadzać naród z kulturowego dzieciństwa musimy w warunkach Wielkiej Wojny. Bo i po stu latach walka jasnej Ukrainy z ciemnymi siłami trwa. 5 lutego przypada 85. rocznica pamięci Sofii Rusowej. Nasz tygodnik poświęcił wybitnej działaczce państwowej i społecznej, oświatowczyni, pedagogowi niemało publikacji. Dzisiaj przedstawiamy kilka historii związanych z unikalnym życiem Sofii Rusowej i moimi badaniami nad jej dziedzictwem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

„Teraz rozumiem, dlaczego tak walczycie o wolność”

Andrij BONDARCZUK Z Julią Jewtuszik pochodzimy z tej samej wołyńskiej wsi. Chata mojej nieżyjącej już siostry-pracownicy Maryny znajduje się niedaleko, tylko po drugiej stronie ulicy, naprzeciwko wspaniałego jeziora. Opowiadając o Julii Iwaniwnie, nie sposób pominąć ważnych okoliczności, wydarzeń i jej rodziców. Z jej ojcem znałem się jeszcze w dalekim 1952 roku, kiedy kończyłem ostatni rok nauki w szkole. Wtedy lekcje wychowania fizycznego zaczął prowadzić młody nauczyciel, jeszcze w mundurze wojskowym, ale bez pagonów. Ruchliwy, cierpliwy, ale wymagający. Jego nowinkę „kompleks szesnastu ćwiczeń” jeszcze dwadzieścia lat temu sam powtarzałem rankami. Pochodził z innej wsi naszego rejonu, ale w Serechowiczach znalazł swoje przeznaczenie. W 1944 roku, kiedy wojna przeniosła się już poza granice Ukrainy, przeciwko „wyzwolicielom” wciąż aktywnie działała UPA. Aby odciąć jej tlen, ogłoszono ostatni pobór wojenny. Część rekrutów trafiła na front, inna – na front pracy – ręcznie kopać zmarzniętą ziemię pod gazociąg Moskwa – Saratów. Tam trafił też chłopak z Czeremszanki, Iwan Jewtuszik. Lekko ubranych, obutych w domowe obuwie, a nawet bosych, osadzono w polu, w deskowych barakach i ziemiankach. Karmili ich jak jeńców wojennych. Ponad siły praca, bezlitosna musztra, samowola dowódców, chłód, głód i choroby kosiły naszych chłopaków nie gorzej niż niemieckie karabiny maszynowe. Na saratowskim cmentarzu wyrosły tysiące mogił. Nazwiska pochowanych same mówiły, skąd pochodzą ci, którzy dziś spoczywają w obcej ziemi. Ocalałych, wśród których był i Jewtuszik, po 9 maja przenoszono do regularnych jednostek. Starszyna, który przyjmował uzupełnienie, w łaźni zapytał poważnie: „Z jakiego obozu koncentracyjnego was zwolnili?”. Kiedy z trybuny Rady Najwyższej po raz pierwszy ujawniłem informacje o tym żołnierskim głodomorze, w odpowiedzi otrzymałem mnóstwo listów. Chodziło nie tylko o to, co przeżyto wtedy, ale także o to, że zmarłych i tych, którzy stracili zdrowie, nie liczono jako uczestników wojny, nie odznaczano medalami „Za zwycięstwo nad Niemcami”, nie było dla nich żadnych ulg. Do dziś pamiętam przejmujący list charkowianina W. Sireszki: „Nie przywykliśmy do kłamstwa, zniewag, ale przed wnukami wstyd. Oto jak szanują ludzi, którzy oddali krajowi najlepsze młode lata. Przesyłam Panu tym razem nie podanie, nie skargę, a nawet nie petycję, lecz łzy starszego człowieka, inwalidy II grupy…”. Na papierze widać było ich ślady. Jeszcze dwukrotnie z trybuny poruszałem tę kwestię, organizowałem spotkanie przedstawicieli sformowanej Ogólnoukraińskiej organizacji weteranów „Ostatni pobór wojenny” z Przewodniczącym Rady Najwyższej I. S. Pluszczem. Jednak on nas nie przyjął. Ale sprawa mimo wszystko ruszyła z miejsca. Żołnierski głodomor był tylko niewielkim fragmentem programu niszczenia narodu ukraińskiego, który kontynuowało komunistyczne imperium. Nawet w ciężkich latach minionej wojny podstępnie, cynicznie niszczono naszych chłopaków. Pamiętamy słowa generała-rzeźnika Żukowa, kiedy przed zajęciem Kijowa wypowiedział się na naradzie: „Im więcej ich utonie w Dnieprze, tym mniej trzeba będzie potem wywozić na Sybir”, oraz jego szalony plan deportowania tam ludności Ukrainy, która była pod okupacją. Wyraziste są wspomnienia Anatolija Dimarowa, kiedy jego rówieśników-rekrutów, w cywilnych ubraniach, nieprzeszkolonych, nieuzbrojonych pędzono do boju. Każdemu wręczono po pół cegły. Mieli nimi rzucać w wroga, a „broń musicie zdobyć w boju”. Ciężko rannego, nieprzytomnego młodzieńca tak właśnie dostarczono do szpitala z na śmierć zaciśniętą cegłą, bo nie mogli rozewrzeć mu palców. Obecnie masowe ludobójstwo kontynuuje putinowska Rosja. Wtedy, jako deputowany ludowy Ukrainy, kiedy odwiedzałem siostrę, nie zapominałem wstąpić do Jewtuszików. Iwan Iwanowycz, będąc już na emeryturze, żył aktywnie, interesował się burzliwymi wydarzeniami, które wrzały w młodym państwie. Po moich wystąpieniach, a posiedzenia plenarne były wtedy transmitowane w całości, szczerze mi podziękował, opowiedział wiele szczegółów o tym saratowskim piekle. Po nim jeszcze pięć lat poświęcił służbie wojskowej, potem zapuścił korzenie we wsi, założył rodzinę, ukończył studium pedagogiczne. Oryginalna i bardzo przyjemna nagroda, kiedy twój nauczyciel dziękuje tobie. A pierwszy raz było to na początku 1991 roku. 26 grudnia 1990 roku, w warunkach ZSRR, ponad rok przed ogłoszeniem Aktu Niepodległości Ukrainy, po wielu wysiłkach Rada Najwyższa w końcu przegłosowała uznanie trzech największych świąt chrześcijańskich za dni wolne i świąteczne. U podstaw uchwały był mój projekt, o który trzeba było powalczyć. Więc aby uczcić pierwsze, oficjalnie uznane święto, przyjechałem z rodziną do siostry. I oto wieczorem wchodzą do nas autorytatywni we wsi ludzie, kolędnicy, moi ziomkowie – Iwan Jewtuszik, Kłym Ciszczuk, Samijło Żołob, Mykoła Sahal. Byli oni też najlepszymi śpiewakami wiejskiego chóru, który wtedy grzmiał na cały Wołyń. Samijło, pamiętam, miał głos o takiej sile, że kiedy na wieczornicach wplatał go w chór, lampa naftowa migotała i gasła. Teraz od kolęd, zdaje się, nawet szyby zaśpiewały! Taki duchowy ładunek i wspomnienie! Na całe życie. Wybranką młodego nauczyciela została Marija Kraweć, która pracowała w miejscowej mleczarni – działała wtedy taka w naszej wsi. Jest miejscowa, w jej losie wojna też zostawiła gorzkie blizny pamięci. Na etnicznych ziemiach ukraińskich tzw. Zakerzonia (Chełmszczyzna, Podlasie, Nadsanie, Łemkowszczyzna) od dawna wraz z polskimi żyły, wychowywały dzieci tysiące ukraińskich rodzin. Były też wspólne – ukraińsko-polskie. Żyli w pokoju, dopóki w relacje nie wplotła się polityka. Zaczęło się od wrogości religijnej w przededniu II wojny światowej. Marija, będąc już Mariją Mykołajiwną Jewtuszik, opowiadała mi o losie rodzinnej wsi Babycze, innych wsi, krewnych. Podsycanie nastrojów antyukraińskich, prowokacje, morderstwa, grabieże, niszczenie cerkwi prawosławnych, niszczenie całych ukraińskich wsi nie mogły nie doprowadzić do obopólnej nienawiści, która wybuchła krwawymi wydarzeniami 1943-1944 roku, tzw. „rzezią wołyńską”. W 1944 roku, tylko w ciągu dwóch tygodni marca, całkowicie spalono 35 wsi. Zamordowano tysiące Ukraińców. Sahryń, sąsiednią z Babyczami wieś, otoczono dookoła, nie mniej niż 850 mieszkańców zamordowały oddziały Batalionów Chłopskich i Armii Krajowej. Spłonęły Strzelce, Łasków, Miętkie, Szmychowicze, Malice, Terebiń, Stryżowiec, Turkowicze i inne. Prawie każdej nocy z którejś strony jaśniał horyzont. – Trudno mi wspominać tamte czasy – mówiła Marija Mykołajiwna. – Maminego brata Wasyla, jego żonę żywcem zakopali w gnoju, bo to przecież jeszcze i drwina. Moje Babycze spłonęły. Nam udało się uciec na daleki chutor, do wujka Kyryła. Broniła, jak mogła, ukraińskie wsie UPA, dokąd poszli mój rodzony i kuzyn. Już po wyzwoleniu Chełmszczyzny my Julia Jewtuszik wraz z oryginałem i tłumaczeniem książki przeprowadziła się na Wołyń. Cząstka tego bólu, który przeżyło małżeństwo, została ucieleśniona w dwóch miejscach pamięci na Memoriale Sławy (lepiej byłoby nazwać go Memoriałem Pamięci): symbolicznym grobie z napisem „Synom Wołynia ostatniego poboru wojennego. Służyli w zapasowych jednostkach wojskowych i zginęli nie od wrogich kul, lecz zmarli z głodu i zimna w latach 1944–1945” oraz kompozycji rzeźbiarskiej z wykazem zniszczonych ukraińskich wsi Zakerzonia. Jest ich ponad dwieście. Niestety, w przyjaznej nam Polsce podnoszą głos siły polityczne, które próbują reanimować trudną przeszłość dla własnych korzyści przed wyborami, zmusić Ukrainę do jednostronnej winy za „rzeź wołyńską”, której korzenie tkwią w interesach trzeciej siły, w historycznej przeszłości. To trzeba zostawić historykom, a nam i Polakom myśleć o przyszłości swoich państw, na które ostrzy zęby rosyjski faszyzm. Państwo Jewtuszikowie wychowali trzy córki: Ludę, Ałłę, Julę. Wszystkie zdobyły wyższe wykształcenie, poszły śladami rodziców, są pedagogami. Od czasu, gdy podczas epizodycznych wizyt we wsi widziałem Julę jeszcze jako uczennicę, studentkę, minęło sporo czasu. Nauczycielowała w Kowlu, wyszła za mąż, urodziła dwóch synów. Były to niełatwe czasy dla całej Ukrainy, niepodległe państwo dopiero stawało na nogi, problemów dla każdej rodziny nie brakowało. W poszukiwaniu zarobku, lepszego losu, miliony Ukraińców ruszyły za granicę. Zaryzykowała i Jula. Tym bardziej, że we Włoszech była już jej starsza siostra Ludmiła, która jeszcze w dzieciństwie ściśle się nią opiekowała, zwłaszcza gdy chorowała, bo matka była ciągle w pracy. Pomoc ważna, ale siostra tutaj też jest na takich samych prawach, z dwójką dzieci. Najważniejsze – znaleźć pracę. A co czeka w obcym kraju osobę, której zawód nie jest tutaj potrzebny? Sześć lat temu, kiedy kończyłem książkę o rodzinnej wsi, przez siostrę Ludmiłę, która już wróciła do domu, zwróciłem się do Julii, aby przesłała swoje wspomnienia. W tamtym czasie była już obywatelką dwóch krajów, mieszkała w mieście Biella, które leży na północy Włoch. Miasto ładne, stare, 47-tysięczne. Wkrótce otrzymałem odpowiedź, która weszła do książki pod tytułem „Jak język ojczysty mnie uratował”. Opowieść jest ciekawa, a do tego w tamtym czasie była ostrzeżeniem dla tych, którzy myślą, że za granicą łatwo się dorobić, a pieniądze płacą niemal za darmo. Pobyt wtedy w krajach europejskich bardzo istotnie różnił się od obecnego i sprowadzał się do zasady: „Ratunek tonących – sprawą rąk tonących”. Przytoczę tylko fragment. „Nie będę opisywać wszystkich przeżyć i cierpień, ale powiem: było bardzo ciężko. Więc tym, którzy jadą do obcego kraju, nie trzeba liczyć na łatwy grosz. Nie znasz języka. Obca ziemia. Obcy ludzie… Babcia, w rodzinie której pracowałam, chowała jedzenie, wyrywała talerz z rąk… Wyszłam z domu. Był wieczór, ciemno, deszcz, zimno – luty. Syn babci znalazł mnie na przystanku autobusowym (nie wiem, dokąd chciałam jechać, autobusy już nie kursowały). Wróciłam do babci z dziadkiem, płakałam, ale zostałam. Dokąd pójdziesz? Dzieci przeprowadziły z babcią »wychowawczą« rozmowę, stało się trochę lżej. Przez pierwsze trzy miesiące ciągle płakałam za dziećmi, za moim domem… Syn babci znalazł mi dodatkową pracę w innej rodzinie”. Z tą rodziną nawiązały się dobre, niemal rodzinne relacje. Julia uczyła tutaj dwoje dzieci, wykonywała prace domowe. Od pierwszych dni we Włoszech uczyła się języka włoskiego, nie rozstając się ze słownikiem. Czytała gazety, książki, słuchała audycji, tłumaczyła teksty. Pewnie oszczędzała na śnie, odpoczynku. „Pięć lat po przyjeździe tutaj poczułam, że nieźle władam włoskim. Dlatego zaproponowałam swoje usługi jako tłumacz w sądzie miejskim. Ukraińskim i rosyjskim władam nieźle. A tutaj jest wielu przybyszów z Ukrainy, Rosji, Litwy, Gruzji. Był też chłopak z Łucka, który miał fałszywe dokumenty. Często musiałam robić też pisemne tłumaczenia dokumentów prawnych. Z czasem zaczęłam udzielać pomocy Izbie Handlowej miasta, przedsiębiorcom”. Zapraszają ją na przesłuchania do policji, karabinierów. Nie mogła ścierpieć, kiedy w ra- Uczestnicy inscenizacji jednego z epizodów powieści w oprawie muzycznej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w audycjach radiowych i telewizyjnych zniekształcano ukraińskie nazwy, terminy, dlatego nawet apelowała do kierownictwa studiów. Zwracała się w tamtym czasie z uwagami dotyczącymi działań ówczesnego prezydenta Ukrainy P. Poroszenki, szefa włoskiego rządu Matteo Renziego. Nieobojętna obywatelka dwóch krajów. „Moja praca jest potrzebna ludziom, dlatego czuję się spełniona – podsumowała Julia Iwaniwna. – Pracuję dużo fizycznie, odwiedzam poza tym siłownię, kupiliśmy z dziećmi mieszkanie, mam niewielki, podarowany mi za pracę samochód, który bardzo mi pomaga. Dzieci mam dobre, jestem z nich dumna. Andrij pracuje tutaj, Iwan jest lekarzem w Kowlu, na Wołyniu. Mam już dwoje wnucząt. Stosunki z ludźmi mam całkiem dobre. Bardzo ważne jest, żyjąc w innym kraju, być godnym przedstawicielem Ukrainy, człowiekiem słowa, uczciwym i odpowiedzialnym. Mam tutaj wielu znajomych, z którymi można się poradzić, wyjść na kolację. Chociaż ciągle brakuje czasu”. To wyznanie Julii na trzy lata przed rozpoczęciem pełnoskalowej wojny. Przez siostrę Ludmyłę przekazałem rodaczce książkę o wsi, wydaną wcześniej, z przedmową Łewka Łukjanenki książkę „Pokłon aniołowi”. Weszły do niej dwie moje powieści o losach dwojga nastolatków na tle strasznych realiów hołodomorów lat 1932–1933, 1946–1947, kształtowaniu się charakterów, światopoglądu, losach ich już dorosłych. Tematyka hołodomorowa w mojej twórczości obecna jest nie bez powodu. Sam przeżyłem głód, też jako nastolatek. Ale to osobna rozmowa. Znacznie wzrosło moje zainteresowanie trudną tematyką na początku lat dziewięćdziesiątych, kiedy zaczęło otwierać się wiele nieznanego, strasznego. Kilku deputowanych z Rady Narodowej przychodziło na swoiste spotkania-lektoria, w tym i ja. Szczególnego zainteresowania dodawało to, że uczestnikiem ich był znany badacz Hołodomoru-ludobójstwa lat 1932–1933 James Mace, dzięki któremu świat dowiedział się o strasznej tragedii narodu ukraińskiego. Przeprowadził się wtedy z USA na Ukrainę, z nim miałem dwa spotkania. Toteż i swoją pierwszą książkę-powieść „Kręcili w tajdze film o chlebie” poświęciłem temu Wielkiemu Ukraińcowi. Niestety, nie zdążył jej zobaczyć. Pełnoskalowa wojna przeciwko Ukrainie wstrząsnęła przytomnymi Ukraińcami Włoch, przejęli się jej bólem. Julia od razu włączyła się w aktywną pracę wśród rodaków. Zorganizowali akcje, gdzie zbierali pomoc finansową, materialną dla Sił Zbrojnych Ukrainy. Na balkonie jej mieszkania pojawiła się ukraińska flaga, poczuła zwiększoną odpowiedzialność za los Ojczyzny, poliskiej domy (dawna nazwa małej ojczyzny na Wołyniu – dom rodzicielski, ulica, wieś, kraj, jego ludzie, zwyczaje). Komunikatywna, szczera, erudycyjna, wykształcona, energiczna, niepozbawiona urody, zgromadziła krąg ludzi o podobnych poglądach spośród Ukraińców, rdzennych mieszkańców, co jest warunkiem sukcesu każdej zaplanowanej sprawy. W tamtym czasie z Julią Iwaniwną nawiązałem ścisłe kontakty. Ponieważ w sieciach społecznościowych jestem nieobecny, komunikacja szła przez jej siostrę Ludmyłę, moją córkę Łarysę, pracownicę muzeum historii Bractwa Łuckiego, które założyłem, Zinajidę Worobej. Moja rodaczka przeczytała oba moje prezenty, pochlebnie wypowiedziała się o nich. Jeśli chodzi o książkę o Hołodomorze, to opowiedziała o niej włoskim znajomym. Nie mogli uwierzyć, że takie coś przeżył jej naród. Dobrze byłoby przeczytać, ale przecież jest w innym języku. Toteż bez szczególnej nadziei zaproponowałem Julii przetłumaczenie jej na włoski, wydanie tam, rozpowszechnienie, zwłaszcza wśród młodzieży. Pomysł porwał moją rodaczkę. To przecież nawet ważniejsze niż inne sprawy. Bo chociaż w m. Cagliari w 2016 roku postawiono pomnik ofiar Hołodomoru, a przed dwoma laty senat Włoch uznał tę tragedię za ludobójstwo narodu ukraińskiego, wciąż Włosi mało o niej wiedzą. Dlatego tłumaczenie wydania stanie się ważną sprawą dla obu krajów. Tłumaczenie zajęło prawie dwa lata. Zrozumiałe, że tutaj żadnych preferencji, oprócz celu, nie było. A w warunkach, kiedy czas to twój zarobek, to wszystko zależy od ciebie. Osobiście Julia Iwaniwna nie opowiadała mi, że musiała poświęcać odpoczynek, weekendy, nastawiać budzik na trzecią-czwartą rano, aby zrobić coś do siódmej, kiedy trzeba zbierać się do głównej pracy. Te szczegóły opowiedziała dziennikarce „Wołyni” Katerynie Zubczuk, która już dwukrotnie dawała materiał o pracy nad książką. Nawet na moje propozycje pomocy finansowej rodaczka odpowiedziała, że poradzi sobie, choć znalezienie środków w obecnej sytuacji na taką sprawę nie jest łatwe. Znalazła, dołożyła osobiste. Korektować, porządkować tekst pomagało dwoje Włochów – Giancarlo Babbi i Sara Partolani. Aby podgrzać zainteresowanie książką, jej swoisty anons, za zgodą władz lokalnych, włączono do szerokiego wydarzenia kulturalnego. A nawet więcej – prowadził go sam były burmistrz David Drea. Na scenie odbyła się inscenizacja jednego epizodu powieści w oprawie muzycznej bandurzystki Anastasiji z Chmielnickiego. Tekst w dwóch językach odczytywała tłumaczka, pomagała jej synowa Iryna. A przed rozpoczęciem do obecnych zwrócił się listem dźwiękowym autor książki. W celu wsparcia wydania oboje, osobnym listem, zwróciliśmy się do ukraińskiej ambasady we Włoszech. Pomocy nie prosiliśmy, tylko werdyktu. Przecież to ze sfery jej pracy. Pełne milczenie. Taka obojętność wyjaśnia wiele rzeczy. I oto w pierwszych dniach nowego roku przyjemna wiadomość – dwadzieścia egzemplarzy książki już u mnie. Ładne, z poligraficznym smakiem wydanie, z przedmową znanego uczonego, badacza Hołodomorów profesora Wasyla Maroczki. Zachowano ilustracje. Dodano mapę Ukrainy w granicach z 1991 roku. Znaczące, że wydanie ujrzało światło dzienne w przeddzień 80. rocznicy Hołodomoru, że na okładce jest tematycznie jedyny na Ukrainie pomnik moralnego wyczynu ludności zachodu Ukrainy, w szczególności Wołynia, jako wdzięczność ratownikom od uratowanych od śmierci głodowej. W latach 1946–1947 zachód Ukrainy codziennie przykrywały fale głodujących, którzy docierali tutaj z niewiarygodnymi trudnościami. Byli to mieszkańcy Centrum, Wschodu, Południa Ukrainy, przyległych obwodów Rosji. Sprawa w tym, że po „wyzwoleńczym” wrześniu 1939 roku do początku wojny Niemiec z zdjęciami w wolnym czasie zawsze coś czytał: i literaturę piękną, i podręczniki. Maks umiał tak fotografować i widzieć miasto, będąc nie miejscowym, znajdował takie zakątki i perspektywy, że czerniowczanie, miejscowi mieszkańcy, nie mogli zgadnąć, gdzie to nakręcono, co to za budynek czy ulica. Widział tak, jak mógł widzieć tylko on. Takich jak Maksym jest bardzo mało”. Na wieczorze-elegii mowa była też o książce Maryny Szwarcman „O czym marzą anioły”. Książka przetłumaczona na angielski, aby jak najwięcej ludzi uświadomiło sobie skalę tragedii, którą dzisiaj przeżywa Ukraina. Pomysł, zaproponowany przez przewodniczącego Rady Obwodowej w Czerniowcach Ołeksija Bojkę, wcielono w książkę o aniołach. Pisać o marzeniach dzieci, których już z nami nie ma, Marynie nie było łatwo. Mówiła z bólem: „Chcieliśmy pokazać, co straciliśmy z odejściem tych dzieci. Ta książka to apel do świata, by nie zatrzymywał się w swoim wsparciu dla Ukrainy do pełnego zwycięstwa. Pokazując ludzkości tragedię narodu ukraińskiego, staraliśmy się przekazać, że zło nie ma granic i należy je zatrzymać. Dwudziestu pięciu aniołów, niewinnie zabitych dzieci, siedzi na chmurkach i prowadzi zwykłe rozmowy o swoim ziemskim życiu, które zdążyli przeżyć, oraz marzeniach, które zamiast nich teraz będą realizować inne dzieci, dorośli ludzie – ci, którym będą świecić z niebios”. Fragmenty z książki „O czym marzą anioły” odczytali Władysław Dohotar i Jaryna Zadorećka, wychowankowie „Dziecięcej pracowni teatralnej „Bu-ba-bu” CPK m. Czerniowce” (kierownik pracowni – reżyser, aktor Iwan Danylin). I już czeka na prezentację i czytelników nowe wydanie, które właśnie ujrzało światło dzienne w wydawnictwie „Bukrek” – książka komiksów „Ludzie zwycięstwa”, napisana przez zespół w składzie Maryna Szwarcman, Julianna Wiszczak, Maksym Kozmenko, Nadija Karbunar, Ołeksandr Biłous, Roman Żorin. W wydarzeniu wzięli udział uczniowie klasy 9-a Liceum nr 14 w Czerniowcach z wychowawczynią T. W. Kurajewą. Licealiści z zainteresowaniem i wdzięcznością słuchali opowieści gościa, jej wzruszających wspomnień, oglądali nagrody, fotografie i książki Maksyma Szwarcmana. Ołena ŁOHINOWA, pracownica naukowa Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Wspomnienia o bohaterze

ZSRR, komuniści nie zdążyli zniszczyć zachodnioukraińskiej wsi, której ludność za czasów Polski, niemieckiej okupacji, choć żyła w niedostatku, nie zaznała głodu. Teraz jednak banderowski kraj stał się wybawicielem „uszczęśliwionych” kołchozowym niewolnictwem. Do każdego domu, może i dwa razy dziennie, zaglądali żebracy. I nie wychodzili z pustymi rękami, czy podkarmieni. Pracując nad tematem wielkiego głodu lat 1946-1947, na podstawie analitycznych wyliczeń mogę stwierdzić, że mieszkańcy zachodu udzielili pomocy nie mniej niż sześciu milionom głodujących. Jednym z nich był urodzony we wsi Kornijiwka w obwodzie zaporoskim Hryhorij Hurtowyj, który przeżył Wielki Głód lat 1932-1933, hitlerowski w Niemczech, głód lat 1946-1947. To on był autorem idei wzniesienia pomnika chrześcijańskiego miłosierdzia, stał się znanym na Wołyniu badaczem-krajoznawcą, stworzył wspaniałe muzeum w Torczynie, napisał kozacką historię Wołynia. Rozmawialiśmy. Niestety, nie doczekał realizacji swojej idei, projektu, i mnie przyszło się do tego przyłączyć. Od pojawienia się włoskiej wersji książki nie minął nawet miesiąc, a Julia Iwaniwna ma już pierwsze opinie. Jej znajoma Miriam, której podarowała egzemplarz, po przeczytaniu powiedziała: „Nie wiedziałam, że wasz naród tak cierpiał od władzy komunistów. Ileż wy wycierpieliście! Teraz rozumiem, dlaczego tak walczycie o wolność”. Odpowiedział recenzją na stronie na Facebooku znany we Włoszech dziennikarz Pietro Caruso, który w 1986 roku przeprowadzał wywiad z Gorbaczowem. Zauważył on, że głód i przemoc były bronią zarówno carskiej, jak i komunistycznej władzy. Razem z nim, przy wsparciu Davida Graya, swojego aktywu, Julia Iwaniwna przygotowuje prezentację książki. Wydanie jest już w księgarniach, kioskach miasta, będzie w sklepach internetowych Amazon i eBook, być może jako audiobook, na YouTube. Na dodatkowy nakład Julia Iwaniwna szuka sponsorów. Jest to tym bardziej ważne, że w przyszłym roku będziemy czcić pamięć ofiar Wielkiego Głodu lat 1946-1947, od którego minie 80 lat. W zeszłym roku, latem, po wielu, wielu latach z Julią Iwaniwną spotkaliśmy się u mnie w domu. Przyjechała z siostrą Ludmyłą, aby porozmawiać z autorem, przywiozła przygotowany już do druku rękopis. Zapewne nagadaliśmy się do syta. Na koniec zapytałem, czym żyje, jaka jest obecna ukraińska diaspora. – Różni to ludzie, z różnymi charakterami, problemami. Ale staramy się skupić ich na tym, co najważniejsze – losie Ukrainy, zjednoczyć. Jak możemy, pomagamy jej. No, u was tutaj gorący front, a u nas swój. Jest duża rosyjska diaspora. Aktywna, agresywna. Swoją ideologię przepychają. Choć raszy nie lubią we Włoszech, ale pieniądze robią wiele. My zaś wszystko robimy dobrotliwie, szczerze. Niedawno, jak opowiedziała Julia Iwaniwna, Rosjanie zaplanowali szeroko zakrojone wydarzenie – na wystawie pokazać, jak okupanci dbają o ludzi w Mariupolu, odbudowują miasto. Akcję dobrze rozreklamowali. Jednak zorganizowany opór Ukraińców, gdzie moja krajanka była „na pierwszej linii”, oraz świadomych Włochów przeszkodził, władze odwołały wydarzenie. Oto taka moja krajanka, która we Włoszech jest „na zerze”. Niedawno w Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka odbył się wzruszający wieczór-elegia w ramach projektu „Za los i prawdę nowych pokoleń” – spotkanie z ukraińską pisarką Maryną Szwarcman, wdową po poległym obrońcy Maksymie Szwarcmanie. Maksym Szwarcman urodził się 17 października 1987 roku w miasteczku Kałanczak na Chersońszczyźnie. Po ukończeniu szkoły średniej wstąpił na Uniwersytet Narodowy w Odessie na wydział historyczny. Jednak nagła śmierć matki nie pozwoliła ukończyć nauki. W pierwszym dniu pełnoskalowej inwazji Maksyma poruszyły kadry zajęcia rodzinnego Kałanczaka. 24 lutego 2022 roku poszedł bronić swojej rodziny i kraju. Nie miał żadnego doświadczenia wojskowego, ale nie bał się wziąć do rąk broni. Maksym Szwarcman (pseudonim „Marvel”), który służył jako strzelec w 92. batalionie 107. samodzielnej brygady Sił Obrony Terytorialnej ZSU, zginął 15 lipca 2023 roku podczas wykonywania zadania bojowego. Odznaczony wyróżnieniami: „Za zasługi dla Bukowiny” (pośmiertnie), Rady Miejskiej Czerniowiec „Na chwałę Czerniowiec” (pośmiertnie), medalem „Za wyzwolenie obwodu charkowskiego” (pośmiertnie). Za męstwo i poświęcenie wykazane w obronie suwerenności państwowej, a także za rozwój telewizji, radiofonii i łączności, odznaczony orderem „Za męstwo” III stopnia (pośmiertnie). Po raz pierwszy Maryna odczytała listy-wiadomości swojego męża z wojny, napisane wysokim stylem artystycznym, wzruszające i szczere. Ciepłe, czułe, pamiętne wspomnienia naszej gościni o mężu pomogły obecnym na wieczorze lepiej poznać Maksyma Szwarcmana – obywatela, patriotę, kochającego męża i ojca, artystę i dziennikarza. Wzruszające wspomnienia o Maksie pozostały u kolegów, którzy z nim pracowali. W szczególności Tetiana Lis, która pracowała jako redaktorka naczelna w kanale telewizyjnym TVA, wspomina: „Maksym przyszedł do kanału TVA z niesamowitym pragnieniem – pracować jako operator. Po rozmowie kwalifikacyjnej wziął się do pracy: szybko opanował kamerę, wykonał zadania testowe – i od razu zostało postanowione: Maks będzie pracował w kanale telewizyjnym. Po prostu nie wiedząc, kto nagrywał, tylko po materiale wideo można było od razu poznać – to Maksym! Nienaganny obraz, głęboki podtekst, wypełniony treścią każdy kadr. Z czasem dziennikarze pragnęli pracować tylko z Maksymem: na nagranie się nie spóźni, nie zawiedzie, akumulatory podczas nagrania nie padną, twórczo podejdzie do sprawy. A przy sytuacjach awaryjnych zawsze mówił, że wszystko będzie dobrze. Twórczy i utalentowany, Maksym stale pracował nad sobą, pragnął więcej poznawać, nauczyć się. Między

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Nagroda Proświty imienia Hryhorija Czubaja dla Wałerija Wojtowycza

Inna OMELIANCZUK, działaczka Proświty. Wręczenie obwodowej nagrody Proświty imienia naszego ziomka – wybitnego ukraińskiego poety, tłumacza, artysty Hryhorija Czubaja – odbyło się w „Świtłyci” obwodowej biblioteki naukowej. 23 stycznia, w dniu urodzin Czubaja, zarząd Rówieńskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta” im. Tarasa Szewczenki podjął decyzję: laureatem tegorocznej nagrody uznać Wałerija Wojtowycza, niestrudzonego badacza najskrytszych zakątków naszego regionu, jego zwyczajów i tradycji. „Ta nagroda ustanawiana jest corocznie za znaczący osobisty wkład w rozwój literatury, sztuki, edukacji, nauki, kultury Rówieńszczyzny dla kandydatów, których działalność oświatowa jest długotrwała i bezpośrednio związana z naszym regionem. Właśnie takim jest pełen poświęcenia wkład w historię i kulturę rodzinnego kraju weterana Proświty Wałerija Wojtowycza, w szczególności w badaniach nad rzeźbiarzem ukraińskiego pochodzenia Tomaszem Oskarem Sosnowskim” – powiedział przewodniczący rówieńskiej „Proświty” Iwan Wetrow podczas wręczania nagrody. Symboliczne jest to, że nagroda wręczana była podczas wydarzenia poświęconego rzeźbiarzowi T. Sosnowskiemu. Wszak Wałerij Wojtowycz nie tylko skrupulatnie bada rodzinny Wołyński, Poleski kraj, ale także przywraca nam postać rzeźbiarza, którego zna świat, ale długo nie znano w rodzinnej Ukrainie. Sosnowski urodził się w urokliwym miejscu – wsi Nowomalin niedaleko starożytnego Ostroga. I właśnie działacz Proświty Wałerij Wojtowycz, członek Narodowych Związków Artystów, Dziennikarzy, Krajoznawców, autor „Ukraińskiej mitologii”, zagłębił się w tę postać tak, że stworzył książkę o znanym rzeźbiarzu, którego prace znajdują się nawet w katedrach Watykanu. Laureatowi nagrody pogratulowała najstarsza działaczka Proświty Jewhenija Hładunowa: przypomniała, jak razem z Wałerijem Wojtowyczem tworzyli komórkę „Proświty” w Równem, oraz podarowała książkę swojego męża-działacza Proświty, świętej pamięci Mychajła Borejki. Sam Wałerij Wojtowycz zaznaczył: „Miło, że moja praca w Proświcie, którą rozpocząłem u zarania naszej niepodległości, przynosi owoce. Przypominam sobie, jak wtedy namalowałem akwarele i pojechałem z nimi na Kozackie Mogiły: ludzie podchodzili, przyglądali się, obejmowali mnie, przynosili żółto-niebieskie flagi. Od tamtej pory minęło ponad trzy dekady – jak jedna chwila. To była chwila pełnego zagłębienia się w historię rodzinnego kraju i tworzenia naszego, narodowego: w szczególności „Ukraińskiej mitologii”, która po raz pierwszy ukazała się drukiem w 2002 roku i już doczekała się pięciu wydań. Były nowe znaleziska i odkrycia, w szczególności książka o Tomaszu Oskarze Sosnowskim. Marzę, by odwiedzić Watykan, spotkać się z Papieżem Rzymskim i podarować mu książkę o naszym sławnym ziomku, którego rzeźby zdobią tamtejsze katedry. Wspaniale byłoby, gdyby jego wybitną postać badała młodzież. Nagrodę przekazuję Rusłanowi Kornijczukowi, który broni Ukrainy w składzie 56. Mariupolskiej Brygady”. Dyrektor obwodowej naukowej biblioteki uniwersalnej Wałentyna Jaroszczuk przypomniała: „Nawet u zarania niepodległości nie mieliśmy informacji o Sosnowskim. Chociaż w Ostrogu były jego rzeźby, które sama widziałam na licznych wycieczkach. Ale o nich i o autorze nigdy nie opowiadano – oto przykład tego, jak zamknięta była historia. Wałerij Wojtowycz odkrył Sosnowskiego dla szerokiego ogółu. Z czasem pojawiła się organizacja społeczna – kulturalno-oświatowe centrum imienia Tomasza Oskara Sosnowskiego, która kontynuuje tę niezwykle ważną pracę oświatową. Teraz w Równem jest ulica jego imienia, a szkoła w rodzinnym Nowomalinie nosi jego imię”. O rzeźbach Sosnowskiego w muzeach Rówieńszczyzny opowiedział historyk, krajoznawca Ołeksandr Bułyha. Wcześniej ukazała się jej książka „Rzeka pamięci”. Wałentyna Nowodon przejmująco i szczerze napisała swoje dziecięce wspomnienia o tatusiu i mamusi, którym z wdzięcznością poświęciła wydanie. I nie tylko poświęciła, ale także zbadała do siódmego pokolenia ród ojcowski, ród matczyny i ród swojego męża. Zdołała zebrać niemało informacji o swoich kozackich przodkach. Wszystkie szkice napisane są lekko i swobodnie. Płyną, jak prastara ukraińska pieśń, wywołując to nieproszoną łzę, to wesoły śmiech. Książka bardziej dla kręgu rodzinnego, ale i czytelnikom będzie ciekawie dowiedzieć się o rodowodzie Wałentyny Nowodon. Ołena MOLNAR, przewodnicząca Wierchniodniprowskiego wydzielonego oddziału WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. Jarosław Kowalczuk, kierownik kulturalno-oświatowego centrum im. Tomasza Oskara Sosnowskiego, zapowiedział wydanie książki „Nieznali go wcale. Tomasz Oskar Sosnowski” polskiego autora prof. Lechosława Lameńskiego. Prawdziwym odkryciem dla obecnych licealistów z Rówieńskiego Liceum nr 1 stała się postać Oskara Sosnowskiego oraz badania Wałerija Wojtowycza. Informacyjnie. Tomasz Oskar Sosnowski urodził się w 1812 roku we wsi Nowomalin w pobliżu Ostroga, gdzie też minęło jego dzieciństwo. Uczył się w Liceum Krzemienieckim, później – w Polsce. Mieszkał i pracował we Włoszech, w Rzymie, gdzie był profesorem rzeźby w akademii sztuk pięknych. Ogółem był członkiem 24 akademii sztuk pięknych w różnych krajach świata. Mitologia antyczna, współczesność, tematyka biblijna – to krąg jego zainteresowań jako rzeźbiarza. W dojrzałym wieku pracował głównie w stylu neoklasycyzmu. Papież Pius IX odznaczył rzeźbiarza Złotym Orderem Świętego Grzegorza Wielkiego za stworzenie kanonicznego wizerunku Matki Boskiej. Najsłynniejsze prace – trzy reliefy Matki Boskiej z dzieckiem, rzeźby „Madonna z dzieciątkiem”, „Pieta”. Rzeźbiarz tworzył z drogiego marmuru, ale prace sprzedawał za symboliczną cenę. Sam zaś żył niezwykle skromnie. I zawsze pamiętał o Nowomalinie, gdzie miał pracownię twórczą. Zmarł w 77. roku życia, pochowany na cmentarzu Campo Verano w Rzymie. Jego prace znajdują się w Ostrogu oraz w Rówieńskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym. Hryhorij Czubaj urodził się 23 stycznia 1949 roku we wsi Berezyny w ówczesnym rejonie kozyńskim (obecnie dubieńskim) na Rówieńszczyźnie w rodzinie chłopskiej. Babcia nauczyła go czytać i pisać już w wieku czterech lat. Jeszcze jako uczeń Hryhorij drukował własne wiersze w gazetach rejonowych. Jego twórczość od najmłodszych lat miała charakter antyradziecki, ponieważ kształtował się pod wpływem rodziny, w której ponad wszystko była Ukraina. To właśnie proukraińska postawa młodzieńca stała się przeszkodą w przyjęciu na Rówieński Instytut Pedagogiczny oraz Lwowski Uniwersytet Państwowy imienia Iwana Franki. Dlatego pierwszy zbiór jego wierszy „Postać głosu” ukazał się w rodzinnych stronach w drugim obiegu. W 1969 roku poeta i tłumacz przeniósł się do Lwowa. Znał język niemiecki, polski, białoruski, czeski, serbski, rosyjski oraz hiszpański. Wśród młodzieży uniwersyteckiej z sukcesem deklamował swój antyimperialny poemat „Szopka”. Tutaj poznał studentkę filologii Hałynę Sawkę, z którą się ożenił. W 1970 roku urodził im się syn Taras Czubaj – obecnie artysta ludowy Ukrainy, lider zespołu „Płacz Jeremiasza”. A w 1979 roku – córka Sołomija. W 1971 roku Czubaj przygotował wydawane w drugim obiegu czasopismo literacko-artystyczne „Skrynia”. W 1975 roku stworzył poemat „Mówić, milczeć i mówić znowu”. Hryhorij Czubaj cieszył się autorytetem wśród elity twórczej Lwowa oraz dysydentów: znał Ihora i Irynę Kałynciów, braci Horyniów, Wiaczesława Czornowiła, spotykał się z Wasylem Stusem. Jednak prześladowania i aresztowania twórczej inteligencji zmusiły go do ukrywania się i ciągłej zmiany pracy. Pracował jako montażysta sceny w teatrze im. Zańkoweckiej, ładowacz, malarz-dekorator w zakładzie izolatorów – aby utrzymać rodzinę. W 1978 roku wreszcie spełniło się jego dawne marzenie o zostaniu studentem: zdał celująco egzaminy wstępne do Instytutu Literackiego imienia Gorkiego w Moskwie. Jednak na czwartym roku z powodu choroby nerek zmarł w wieku 33 lat. Hryhorija Czubaja pochowano we Lwowie na cmentarzu Sichowskim, a w 1995 roku przeniesiono jego szczątki na Cmentarz Łyczakowski. Dopiero pośmiertnie utalentowanego poetę i tłumacza przyjęto do Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Tak samo, pośmiertnie, zostały wydane wszystkie książki poetyckie autora: między innymi dzięki jego córce Sołomiji. Otworzyła ona również multimedialną salę dysydencką imienia ojca w więzieniu na Łąckiego we Lwowie oraz wraz z bratem i reżyserem Mychajłem Krupijewskim stworzyła film „Czubaj. Mówić znowu”. Imię Hryhorija Czubaja noszą teraz ulice we Lwowie, Równem oraz miasteczku Radziwiłłów na Rówieńszczyźnie. Tak powrócił z niebytu „hetman straconego pokolenia”, jak nazwał Czubaja w swoich wspomnieniach Jurij Wynnyczuk.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Książka działaczki Proświty

Valentyna Nowodon jest aktywną współpracowniczką tygodnika „Słowo Proświty” od 1989 roku. W latach 2005–2012 kierowała Wierchnodniprowską Rejonową „Proświtą” im. Tarasa Szewczenki, na Ziemi Sicz­sławskiej. Od 2013 roku do chwili obecnej jest zastępczynią przewodniczącego Wierchnodniprowskiego Oddziału Powiatowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Działaczka Proświty zawsze miała i ma aktywną postawę obywatelską w odrodzeniu duchowości i idei narodowej Ukrainy. W 2009 roku została uhonorowana najwyższym nagrodą Proświty – „Budowniczy Ukrainy”. Posiada iskrę pedagoga, nauczycielki języka i literatury ukraińskiej, a także dziennikarski zapał. W powiatowej gazecie „Prydniprowskyj Kraj” Walentyna Pietriwna często publikowała swoje szkice i publicystykę. Okazała się prawdziwą dziennikarką, a to doświadczenie przydało się podczas pisania książki „Płynie rzeka mojego życia”, która ukazała się w 2019 roku. W tym roku, w związku z 75-leciem jubi-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Na wezwanie proświtańskiego serca

Pod takim tytułem ujrzała światło dzienne książka o działalności organizacji społecznej „Rówieńskie Miejskie Zrzeszenie Towarzystwa »Proświta« imienia Tarasa Szewczenki”, prezentacja wydania odbyła się 29 stycznia w Równem. Oksana PRYCHODKO, docentka Państwowego Uniwersytetu „Kijowski Instytut Lotniczy”, proświtanka. Ozdobna sala Rówieńskiego Miejskiego Domu Kultury była wypełniona po brzegi proświtanami – edukatorami, naukowcami, artystami, działaczami społecznymi i kulturalnymi, ponieważ prezentowano długo wyczekiwane wydanie, które zgromadziło różnorodne gatunkowo teksty, połączone wspólną ideą ich autorów – pełną poświęcenia służbą Ukrainie w czasach kształtowania się niepodległości i walki z raszystami. Wydanie książki zostało zrealizowane dzięki Katerynie Syczyk, która kieruje Rówieńskim Miejskim Zrzeszeniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” od 2003 roku. Podsumowując swoje ponad 20-letnie doświadczenie i gromadząc wokół siebie najbardziej aktywnych proświtan regionu, pani Kateryna stała się kluczową redaktorką (współredaktorki Myrosława Żowtan, Iryna Syczyk) książki, która ukazała się nakładem wydawnictwa „Wołyńskie oberehy” (dyrektor Witalij Własiuk). Autorami artykułów, wspomnień, esejów, listów, not biograficznych najbardziej aktywnych proświtan regionu zostały proświtanki, które przez lata niepodległości uformowały intelektualno-patriotyczny rdzeń rówieńskiej „Proświty”, kierując swoją działalność w środowisko edukacyjne. Lilija Owdijczuk, Ludmyła Hrekul, Hałyna Kołomys, Natalija Sawczuk, Hałyna Pyłaj, Nina Sukacz – potężne postacie edukacyjne regionu, które na stronach książki ujawniają swoje doświadczenia realizacji proświtańskich projektów, zakorzenionych w dyskursie edukacyjnym oraz przestrzeni kulturalno-artystycznej. Książkę poświęcono pamięci Bohdana Bodnaruka, ukraińskiego patrioty-mecenasa z USA, który przez całe życie wraz z żoną Wirą Bodnaruk, przewodniczącą Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Chicago, wspierał duchowo i materialnie swoich rodaków na Ukrainie, inwestując środki w narodowo-patriotyczne wydarzenia i projekty organizowane przez „Proświtę”. Najobszerniejsza część książki autorstwa Jewheniji Hładunowej-Borejko nosi tytuł „Małżeństwo Bodnaruków – kwiat naszego narodu w ukraińskiej diasporze” i jest gruntowną analizą-ekskursem w życiorys oraz patriotyczną działalność małżeństwa Bodnaruków. Dzięki ścisłej współpracy z Mychajłem Borejkiem – generatorem najśmielszych proświtańskich projektów, który opiekował się w „Prośvicie” sprawami wydawniczymi, kontaktami z opinią publiczną oraz zawartością biblioteki, Wira i Bohdan sfinansowali wydanie ponad trzydziestu książek. Szczególnie ważne były wydania, które kształtowały patriotyczny światopogląd młodych Ukraińców, jak na przykład „Prorist” – literacki almanach utworów uczniów Rówieńszczyzny, laureatów i zwycięzców konkursu literackiego „Perło wielocenne”, którego organizacją i przeprowadzeniem od ponad 10 lat opiekuje się szef Rówieńskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Iwan Wetrow. Nawet po stracie męża Wira Bodnaruk nie przestała wspierać swojego narodu w trudnym czasie konfrontacji z raszystowskim okupantem. To właśnie ona wraz z Hałyną Pyłaj i Kateryną Syczyk sfinansowała wydanie prezentowanej książki. Wspomnienia o małżeństwie Bodnaruków autorstwa Jewheniji Hładunowej-Borejko organicznie uzupełnia skrupulatny wybór-badanie redaktora naczelnego tygodnika „Słowo Proświty” Ihora Zoca pod tytułem „Małżeństwo Bodnaruków na łamach tygodnika »Słowo Proświty«”. Szef gazety sporządził wykaz publikacji Wiry Bodnaruk, które ukazały się na łamach wydania w ramach wsparcia dla ukraińskich braci i sióstr, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji egzystencjalnej w okresie pełnoskalowej inwazji. Już po złożeniu książki do druku, w numerze 51 tygodnika z 26-31 grudnia 2024 roku pojawił się jeszcze jeden materiał Wiry Bodnaruk „Ukraińskie Boże Narodzenie na Florydzie” z życzeniami dla Ukraińców z okazji świąt Bożego Narodzenia i życzeniami długo wyczekiwanego Zwycięstwa. Osobny blok prezentowanej książki, uporządkowany przez pisarkę-bardkę Wałentynę Lulicz, stanowi wybór patriotycznej poezji rówieńskich pisarzy, zrodzonej już w czasach ciężkiej konfrontacji z raszyzmem. Głębokie, wzruszające pieśni bardów Wałentyny Słukwinej, Jurija Matwijczuka oraz Wałentyny Lulicz zachwycały wysokim kunsztem wykonania i dopełniały artystyczną atmosferę. Wydarzenie uświetnił pokaz slajdów, skomponowany ze zdjęć najważniejszych wydarzeń z życia rówieńskich proświtan, który artystycznie stworzyła i zaprezentowała graficzka, proświtanka Iryna Syczyk. A żywiołowe, heroiczne, autentyczne pieśni w wykonaniu dziecięcej grupy etnicznej tradycyjnego śpiewu poleskiego „Rankowa rosa”, którą profesjonalnie opiekują się małżonkowie Ałła i Jurij Kowalczukowie, wlewały przekonującą wiarę w to, że „Jesteśmy! Byliśmy! I będziemy! I Ojczyzna nasza z nami!”. 1 lutego w Muzeum Sześćdziesiątników odbyła się prezentacja książki „Za Ukrainę, za jej wolność”, którą wydała Fastowska Stanica Weteranów OUN (r), UPA oraz innych formacji narodowo-wyzwoleńczych. Weszły do niej utwory Dmytra Myrona-„Orłyka”, Wołodymyra Kosowskiego, Andrija Krawcia-Krawczenki, Petra i Olhy Onyszczenków, Mykoły Hłuchenkiego, Mykoły Łytwyna, Wasyla Portjaka i Artura Pawłenki. Taką nazwę miała impreza, zorganizowana przez Kijowską Miejską „Proświtę” na czele z ludowym artystą Ukrainy Kyryłem Stecenką przy wsparciu obwodowej „Proświty” oraz „Kijowskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych”. Prowadzącymi wydarzenie byli Wołodymyr Pidipryhora i Kyryło Stecenko, głos zabrali wydawca Jurko Lubczenko, Zoja Hołota, Natalija Osmak, Anatolij Drewecki oraz inni goście. Przypadkowych ludzi tutaj nie było: o każdym z obecnych i występujących można, bez przesady, napisać książkę… Z muzycznym powitaniem do obecnych zwrócili się aktor i piosenkarz, zasłużony artysta Ukrainy Dmytro Łinarowycz oraz ludowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Taras Kompanyczenko. Uczestnicy wydarzenia zebrali środki na dodatkowy (trzeci) nakład książki (jak poinformował Jurko Lubczenko, drugi jest już w druku), a egzemplarze pierwszego nakładu otrzymali bezpłatnie. Obecnie większość egzemplarzy zbioru „Za Ukrainę, za jej wolność” przekazano pododdziałom Sił Obrony Ukrainy, gdyż właśnie tam, na pierwszej linii frontu, gorące słowo naszych wielkich rycerzy jest najbardziej potrzebne. Jewhen BUKET, przewodniczący Kijowskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Zdjęcie Wiktoriji Buket

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Testamenty wielkich rycerzy

z nich – legenda narodowo-wyzwoleńczej walki. Nie ma ich już wśród nas, ale ich testamenty są jak nigdy aktualne dziś, w czasie wojny rosyjsko-ukraińskiej. Bo właśnie dziś, w ten trudny czas, mówią do nas jednym językiem. Żyli i tworzyli w walce z moskiewskim imperium zła, z którym my również walczymy obecnie. Dmytro Myron – kierował przywództwem OUN na Środkowo-Wschodnich Ziemiach Ukraińskich, autor fundamentalnego dzieła ideologicznego „Idea i czyn Ukrainy”. Fragmenty z niego przygotowała do prezentowanego zbioru młoda fastowianka Wiktoria Stelmach. Członkami OUN byli także Wołodymyr Kosowski – założyciel i pierwszy kierownik muzeum kompozytora Kyryły Stecenki w Wepryku, poeta Andrij Kraweć-Krawczenko, dziennikarz Petro Onyszczenko – kierownik podziemia OUN na Fastowszczyźnie, oraz jego żona Olha Onyszczenko, której utwory różnych gatunków weszły do prezentowanego zbioru. Znajduje się w nim również fragment powieści historycznej Mykoły Hłuchenkyja „Kolijiwszczyzna”, opowiadanie i kilka wierszy kobzarza Mykoły Lytwyna, utwory wybitnego nowelisty i scenarzysty filmowego Wasyla Portiaka oraz poległego na frontach wojny rosyjsko-ukraińskiej pod wsią Robotyne fastowskiego poety Artura Pawlenki. Razem – dziewięć nazwisk, dziewięciu gorących patriotów rodzinnej ziemi, dziewięć barwnych planet twórczego ukraińskiego Wszechświata. „Testamenty wielkich rycerzy” – to właśnie ta-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Lubow Hołota: „Skłamię, lecz nie skłamie słowo”

Poetyckie alogizmy Lubow Hołoty są tak naiwnie naturalne, po kobiecemu bezpośrednie, że odbiera się je od razu, bez żadnych zastrzeżeń – od tradycyjnego dylematu „kocha – nie kocha” po strach przed samotnością i rozkoszowanie się nią, od prób zatrzymania czasu po uznanie jego wszechmocy. Najbardziej złożony, doprawdy mało zrozumiały splot uczuć wywołuje ojczyste słowo, po raz pierwszy usłyszane w Krzywym Rogu: trwożne oczekiwanie na pojawienie się najdrobniejszej iskierki języka matczynego, odgadywanie jego odwiecznych tajemnic, zamęt wywołany nieposłuszeństwem, zdawałoby się, prostych zdań i tajemniczą niewyczerpalnością frazeologizmów, nieufność wobec górnolotnych fraz i zarazem wielka wiara w wypowiedziane, powiedziane, kiedy chce się, aby cię przynajmniej usłyszano. Autorka raz po raz w różnych wierszach powtarza niczym zaklęcie: „W słowie ja nie zgrzeszyłam”, „skłamię ja, lecz nie skłamie słowo”, „umrę i odrodzę się w słowie”, „boję się, że słowo umiera”, „I modlę się do słowa. I modlę się słowem”. O tym samym mowa również w najnowszym wyborze wierszy „Niezgłębiona dla świata – nasza krew nie wysycha” w gazecie „Słowo Proświty” (7–13 listopada 2024 roku): „Szukałam słów // bardziej niż treści”. Pod koniec 2024 roku światło dzienne ujrzał nowy zbiór wierszy Lubow Hołoty „Papierowy Anioł”. Mykoła SŁAWYŃSKI Urodzona w stepach Ustanowione przez poetkę reguły gry są jednoznaczne: w systemie obrazowania jej liryki mają prawo do istnienia zarówno żywioł umowności, jak i surowa logika. Lecz, jak zaświadcza zbiór wybranych wierszy „Napromieniona czasem”, złoty środek jest tu najbardziej naturalny. Jej poszukiwania są niełatwe, być może nie zawsze stosowne, ale charakterystyczne właśnie dla Lubow Hołoty – od pierwszych zbiorów „Urodzona w stepach” i „Wiosenne zrównanie dnia z nocą” po nowsze publikacje, w tym książkę wybranych utworów „Kobiecy apokryf” (2012). Złotego środka jako doskonałości, wyważenia czy też mozolnego szlifowania każdego wersu poetka pragnie dosięgnąć przeważnie w granicach tradycyjnego tworzenia wierszy. Dążenie do klasyki jest nie tylko oczywiste, ale wręcz determinujące. Autorka ma za ideał jasność myśli i przejrzystość środków obrazowania. Dla takich współrzędnych obce są nieokreśloność treści, słowne zawikłania i metaforyczna mglistość. Symbole Lubow Hołoty są z reguły wyraźne, wypełnione pradawną ukraińskością, rozjaśnione cichym światłem księżyca ludowego rozumienia upływu czasu, dobra i zła, świąt i dni powszednich, współistnienia wieczności i marności nad marnościami. I kiedy poetka po latach raz po raz powraca do niezapomnianych kwiatów dzieciństwa – miłków wiosennych, to zaczynasz rozumieć: właśnie one są tym symbolem, w którym zaszyfrowano sedno czarownego świata jej twórczości. Doprawdy, istotą liryki autorki jest właśnie poszukiwanie miłków („Swoich ptaków moja dusza czeka // I tworzy cud – jasny miłek”), a nie, jak się na pierwszy rzut oka wydaje, w wędrówkach kuraju – tego niezniszczalnego chwastu, który nierzadko pędzi przed wiatrami z rodzinnej dla Lubow Hołoty Dniepropietrowszczyzny aż do tego, co pozostało ze stepów moich przodków – kirowohradzkich zakątków zrusyfikowanej południowej bezkresności: „Ściernisko. Kuraj. Pusty widnokrąg. // I wiekowa, bezwieczna samotność”. Sucha chimera niepokornego chwastu podczas niekończących się wędrówek nabiera cierpkich zapachów rozłogów, staje się wolnościową cząstką twórczych przestworzy poetki, w wielkim (jednak nie pełnym) stopniu określa ład jej plonów. Właśnie od ojczyzny kuraju – ukraińskiej przestrzeni – aż chmieli się dusza lirycznej bohaterki pierwszego zbioru o wymownym tytule „Urodzona w stepach”. To nie tylko odczucie bezkresności z jej nieustannie ruchliwym centrum – chwastem, ale wchłanianie bezbrzeżności czy wręcz zachłyśnięcie się rwącym bezmiarem, czujne wpatrywanie się w nieskończoność i ostrożne, a nawet bojaźliwe wyłapywanie pokrewieństwa swojego wewnętrznego świata z niewyczerpaną bezkresnością. Przy tym przestrzenna wielowymiarowość harmonijnie wypełnia się historyczną ciągłością (stąd – „napromieniona czasem” i dusza, i los). Taka nieogarniętość jest współmierna chyba tylko z niezgłębioną naturą miłości – tej, która doprawdy nie ma granic i ograniczeń! Bezgraniczne wysławianie jej jasnego anarchizmu, wywyższanie machnowskiej woli, hosanna dla kozackiego ducha – to główne motywy czołowej przedstawicielki tak zwanej „poezji kobiecej”. Szczera, jakby nasłoneczniona, otwartość Lubow Hołoty odbierana jest jako dążenie do pozahoryzontalnej, nieosiągalnej doskonałości, na drodze do której są nieoczekiwane zwroty, strome spadki, kuszące szczyty marzeń. Wszystko to zlewa się w całościową czasoprzestrzeń wybrednego tworzenia obrazów przez autorkę. Bajkowe widziadła utraconego, lecz nie zapomnianego Filozofia poezji Lubow Hołoty, głęboko zakorzeniona w narodowym gruncie, żywi się źródłami ludowych pieśni i filozofią Skoworody, wchłania w siebie podania, mity, wierzenia, przepowiednie. Tworzony z ich pomocą duchowy bezmiar, niepozbawiony elementów pogańskich, ma jednak chrześcijańskie podłoże. Jest ono wyraziste, trwałe. I jest to naturalne dla autorki, która zasadniczo unika jakichkolwiek uogólnień. Tak, dbając o konkret pisarstwa, używa nie abstrakcyjnych określeń (na przykład „babcie”), a zawsze zindywidualizowanych, odtajnionych, jakby wyrwanych z nurtu zapomnienia: babcie Nastia, Warka, Lykerka… To samo dotyczy kwiatów („Krzak miotły, krzak tytoniu, psianka” lub „Krwawnik. Kocanki. Piołun”), szczególnie często wspominanych najróżniejszych ptaków, wreszcie wszystkiego, co istnieje. Osobista pamięć lirycznej bohaterki zlewa się z pamięcią ogólnonarodową. Czujne wpatrywanie się w sedno procesów i zjawisk wzmacnia przedmiotowość pisarstwa, warunkuje jego gęstość czy nawet pewną lepkość. Odczuwa się ją wtedy, gdy autorka ucieka się do szczerych prozaizmów („Wiesz, że masz trzy lata, // że ojciec twój jest wiertaczem, // a teraz choruje…”), pragnie upoetyzować codzienność „trudów i dni” tych, których nazywa się przedstawicielami prostego rodu, w szczególności kobiecego pokolenia. Jego wywyższony obraz – to istota wielu wierszy, ten magiczny kryształ, przez który podawane są nie tylko rozdroża teraźniejszości, ale i głębiny przeszłości oraz wyżyny przyszłości. Liryczna bohaterka próbuje zatrzymać historyczny czas, jakby uwiecznić go, a kiedy to się nie udaje, raz po raz zanurza się w dzieciństwo, wywołuje bajkowe widziadła utraconego, lecz nie zapomnianego („Wracam we śnie na swoje stare podwórko…”), nie tylko słyszy, ale i widzi matczyny głos („Widzę jej głos jak świecę, // która płynie nad kwiatem jabłoni”). Poetycka świątynia Lubow Hołoty wypełniona jest równym blaskiem dnia. Pod wysokim nieboskłonem nie ma ani oślepiających błysków, ani mrocznych zmierzchów. Promienie płyną spokojnie, łagodnie, cicho. Nawet trwożne czy też bolesne refleksje lirycznej bohaterki nie są mroczne, a jasne, natchnione dobrem, uskrzydlone wiarą i nadzieją. Pierwiastek spowiedzi jest zdumiewająco szczery, niepretensjonalny, bez ostrych oceniających akcentów i wyroków. Ta powściągliwość i dystans – wynikają z dojrzałości, mądrości, zrozumienia tego, że wszystko odczyta się między wierszami, w podtekście. Pierwszy stop-klatka. “Z otwartym sercem” – Krytycy literaccy już zwyczajowo piszą o dojrzałości i mądrości waszej poezji… – Tak już się stało, że do tych krytyków należycie i wy. Ale ja się nie obrażam. – A kto z naszych kolegów obraża się na wysokie oceny? – Zawyżone. – Zdarza się i takie? – Oczywiście, kiedy debiutowałam cieniutkim tomikiem, chciałoby się, żeby “urodzoną w stepach” i zauważono, i wsparto. Po latach i latach ukazał się drukiem tomik moich wybranych utworów “Kobiecy apokryf”. – W “Bibliotece Komitetu Szewczenkowskiego”. – Chce się, żeby książkę przeczytano. Po prostu przeczytano. Po tym, jak zmarli rodzice, pisałam dużo prozy. Wkrótce pojawił się utwór “Pamięć epizodyczna”, który nie ma głównego bohatera. Głównym jego tematem jest czterdzieści dni w pustym domu rodziców. – Jak odebraliście wyróżnienie “Kobiecego apokryfu” nagrodą literacką imienia Wołodymyra Swidzińskiego? – Spokojnie. – Na książce zrobiliście taki dedykacyjny wpis: “Z otwartym sercem”. – Ja nie zapomniałam. – Poetycki rozdział otwierają od dawna popularne wersy: “W przedwieczne dni, w nieskończone dni, // W trzeci dzień młodego nieba, // Wzeszło ziele…” Chciałoby się, żebyście podzielili się swoimi przynajmniej niektórymi przemyśleniami o “młodym niebie” dzisiejszej poezji. – Twórczość początkujących – to zawsze drogowskaz na ścieżce, którą rozwija się twórczość artystyczna w ogóle. Autorzy romantycznie porannego wieku, być może, nie mają profesjonalizmu i nie władają wypracowanymi technikami, ale oni zawsze są bardzo ciekawi ideami, rozluźnieni w swoich uczuciach, szczerzy. Dlatego, oczywiście, autorzy starszego pokolenia po prostu powinni interesować się twórczością debiutantów. I ja za nią stale śledzę. Powiedzmy, masowe przyjście osiemdziesiątników – choć jakkolwiek by się od tego nie odżegnywali – za wzór miało sześćdziesiątników. A oto wszyscy ci, którzy debiutowali lub nawet utwierdzali się na granicy wieków, mnie cieszą tym, że nie biorą standardowego sposobu przebicia się do literatury. Taktyka sześćdziesiątników – iść gromadą – została odrzucona, bo człowiek i rodzi się, i umiera w samotności. Twórczość nie jest możliwa w tłumie, zresztą czas jest taki, że nie sprzyja ścisłemu twórczemu zjednoczeniu. Bardzo mi imponuje, że oni grupują się wokół wydawnictw, czasopism, i teraz wiemy, jakiego ciągu dalszego debiutu oczekiwać, kiedy autorzy utwierdzali się w różnych czasopismach, na przykład, “Dnipro”, “Kurier Krywbasa” lub “Czwert”. To, do jakich wydawnictw ciągną młodzi prozaicy lub poeci, już świadczy o ich punktach odniesienia. Prawdziwe zaś miejsce w kohorcie wyznacza poziom talentu. Ja śledzę wiele debiutów, a wyróżnić chcę Mariannę Kijanowską ze Lwowa. To już absolutnie ugruntowana poetka, znane imię, potwierdzone wytężoną pracą, w szczególności translatorską. A jeszcze – moja dawna sympatia Marjana Sawka. Bardzo mi imponują wiersze wielu innych autorów z zachodu Ukrainy. – A nasze wschodnie obszary? – Tam mniej jest wyrazistych imion, chociaż one są. To, w szczególności, Serhij Żadan – poeta nowej fali, który ma już autorytet, poparty grantami. Ja mimo wszystko skłaniam się ku tej poezji, która skierowana jest nie na epatowanie, nie na to, co bije po oczach, a to, co zapada w duszę. “Prawdziwe tylko to, co było” Wysoki poziom kultury pisania Lubowi Hołoty odbierany jest jako naturalny punkt odniesienia dojrzałości, jako zwyczajny początek, który nie wymaga szczególnego wyróżnienia. Lecz przy tym należy zauważyć: doskonałość środków artystycznych, umiejętna wersyfikacja nie wywołują chłodu, nie odpychają sztucznością, robieniem. Wypracowanie frazy, wyważenie intonacji – to naturalne składniki systemu poetyckiego znanej autorki. Kiedy powiedziano jasno i twardo: “Prawdziwe tylko to, co było”, to nie warto się spierać, bo to – zdumiewająca, ale daremna rzecz, o której także wspominasz, czytając, powiedzmy, takie wyznanie: “I żal mi siebie, // I nie żal siebie”. W poezji Lubowi Hołoty próżno szukać zdecydowanych odstępstw od tradycyjnych kanonów. Poszczególne poszukiwania formalne (wiersze wolne, unikanie znaków przestankowych oraz wielkich liter) odbierane są jako wyjątki, próby poświadczenia możliwości eksperymentatorskich (świadectwem tego, w szczególności, jest wybór wierszy “Niezgłębiona dla świata – nasza krew nie wysycha”). Lecz, jak wiadomo, prawdziwy talent nie wymaga gromadzenia dodatkowych potwierdzeń. Potrzeba celowości artystycznej dyktuje autorce uporczywe dążenie do oszczędności, graficznej wyrazistości pisania. Jego prostota pomaga swobodnie przenikać w skomplikowane kody treści, pojmować przelewy logiki napiętej (niejednokrotnie balladowej) opowieści. Rozgałęziona asocjacyjność pojawia się tam, gdzie na pierwszy plan wychodzą wspomnienia o dzieciństwie stepu albo stepach dzieciństwa. Ile tu słońca, nieogarnionej wolności przestrzeni i czasu, wielobarwności i wielodźwięczności! Wżywasz się w system obrazowy Lubowi Hołoty i powoli przyzwyczajasz się do jej ulubionych słów: dyptam (pierwszy lód), ćma (nocny motyl), skowronek stepowy… Zasoby leksykalne poetki są doborowe, oszlifowane zarówno odziedziczonym wewnętrznym wyczuciem, jak i nabytą wiedzą. W wybranych utworach, które złożyły się na obszerną książkę “Napromieniowana czasem”, wyraźnie wyłania się całościowy obraz autorki. Przyciąga on niebanalnością, jasno określonymi współrzędnymi jej miłości i nienawiści. Wiersze Lubowi Hołoty, które nie zagubiły się w zgiełku czasu, dopełniają się nawzajem, uwydatniają nieprostą drogę twórczą poetki. Dzisiaj ona, mając płodny dorobek, tak jak wcześniej, studiuje klasyków, chociaż już sama dawno ma wdzięcznych uczniów i zawsze cieszy się, kiedy naśladowcy, spoglądając na odwieczny lot kuraju, nie zapominają o tym, że najszczerzej witają wiosnę miłki wiosenne. Drugi stop-klatka. Styczeń 2014 roku. Z rozmów w redakcji gazety “Słowo Proświty” – Ostatnio coraz częściej zwracacie się ku prozie… – A jeszcze częściej – ku publicystyce. – Dusza każe? – Otaczająca rzeczywistość. – Tak u nas chyba nie zawsze bywało. – Dlatego ja dużo czasu oddaję gazecie “Słowo Proświty”, w ogóle pracy proświatowej, a także wydawnictwu książek. – To, w szczególności, dotyczy unikalnej antologii poezji XX wieku “Strzała”, którą stworzył, dokładniej, jakby wyśpiewał sercem, Wołodymyr Bazylewski. – Ja byłam redaktorem książki, wszystkie materiały której najpierw drukowano na stronach “Słowa Proświty”. – W książce “Zbliżenie”, gdzie zebrano wasze rozmowy ze znanymi pisarzami oraz rozważania publicystyczne, zaznaczono: “Przypadkowe odsiało się, i powstała moja ulubiona siódemka…” Od tamtego czasu minął nie jeden rok. Czy nie chcielibyście zmienić listy imion? – Nie. Oto ona: Ołeś Honczar, Pawło Zahrebelny, Mykoła Winhranowski, Roman Iwaniczuk, Dmytro Pawłyczko, Lina Kostenko oraz Iwan Dracz. – Kiedyś wyznaliście: “Skłamię ja, lecz nie skłamie słowo”. – Takie moje credo i dzisiaj.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Trójjednia Mariany Sawki – człowiek, język i duch tworzenia

Mariana Sawka, znana w Ukrainie literatka, jest autorką tomików poetyckich „Oholeni rusła”, „Maljunky na kameni”, „Hirka mandrahora”, „Kochannia i wijna” (współautorka z Marianną Kijanowską), „Kwity cminu”, „Boston-dżaz”, „Tin ryby”, „Pora plodiw i kwitiw”, „Optyka Boha”, „Radujsia, żinko!”. Dwukrotnie trafiała na listę „100 najbardziej wpływowych kobiet Ukrainy” według magazynu „Focus”, a także do rankingu „40 osobistości, które zmieniają kraj” według wiodącego tygodnika biznesowego „Biznes”. Mariana Sawka jest laureatką Ogólnoukraińskiej nagrody literacko-artystycznej imienia Braci Bohdana i Lewka Łepkych z 2022 roku, przyznanej za serię prac literaturoznawczych, książki poetyckie dla dzieci i dorosłych, a także nagrody wydawnictwa „Smołoskyp” oraz Międzynarodowej nagrody dziennikarskiej im. Wasyla Stusa za książki poetyckie. Krąg zainteresowań Mariany Sawki nie ogranicza się jedynie do twórczości poetyckiej. Napisała kilka książek dla dzieci, m.in. „Czy je w babujina babusia?”, „Łapy i chwosty”, „Kazka pro Staroho Lewa”, „Bosonizhky dla stonizhky”, „Na bołoti”, „Tychi wirszky na zymu”, „Zaliznyceju dodomu”. A w 2023 roku Mariana Sawka zadebiutowała w prozie, wydając zbiór opowiadań „Ludy na kawi”. W tym samym czasie we Lwowie odbyła się premiera musicalu dla całej rodziny „Pyszy łysty do Mykołaja”, do którego słowa i muzykę stworzyła Mariana Sawka. W 2024 roku w „Wydawnyctwie Staroho Lewa”, którego redaktorką naczelną i współzałożycielką jest Mariana Sawka, ujrzała światło dzienne nowa książka wierszy poetki „Nawiky niżni. 77 wirsziw lubowi i wiry”. To właśnie ten liryczny tomik z wierszami o uczuciach, bólu, walce, nienawiści, rozpaczy, wytrwałości, przeczucie, czekaniu, walce, miłości, sile i czułości został zgłoszony przez „Wydawnyctwo Staroho Lewa” do zdobycia Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki w 2024 roku w kategorii „Literatura”. – Pani tomik poetycki nosi tytuł „Nawiky niżni” z podtytułem „77 wirsziw lubowi i wiry”. Liczbę 77 w okultystycznej nauce numerologii nazywa się anielską, ponieważ rzekomo jest ona przesłaniem z bożego królestwa. A dwie siódemki symbolizują duchową energię, która wspiera człowieka na jego życiowej drodze. Czyli świadomie wybrana przez Panią właśnie taka liczba poezji do publikacji w tomiku nie jest przypadkowa? – Nie, wręcz przeciwnie – ten symbolizm wcale nie jest zamierzony. Kompletnie nic nie rozumiem z nauk okultystycznych. Jednak wierzę w anioły. I ta wiara idzie z głębokiego dzieciństwa, kiedy moja babcia opowiadała mi o swoich wizjach, w których kilka razy ukazywały się jej anioły na granicy życia i śmierci. I w tych opowieściach babcia, bardzo prosty i uczciwy człowiek, była niezwykle przekonująca. Jedna z moich książek – „Kwity cminu” – dedykowana jest babci Annie i wszystkim moim aniołom. Dla mnie język to żywa substancja, można powiedzieć, że poeta pisze wiersz – a w rzeczywistości to język mówi do poety jako żywe stworzenie. I to język w dialogu z poetą tworzy ciało tekstu, wpuszczając między wersy żywego ducha emocji, olśnienia. Taka trójjednia – człowiek, język i duch tworzenia. Właśnie takim jest dla mnie proces tworzenia, natura twórczości jest dość mistyczna. Można różnie nazywać ten stan: natchnienie, olśnienie, przepływ. Ja, oczywiście, mogę pisać nie w przepływie, układając słowa w zdania. Ale tego nie robię, bo mnie to nie interesuje. I jestem pewna, że to mój język podrzucił tak wiele aniołów do moich tekstów. Przecież nazywając cokolwiek, nadajemy temu siłę. Poezja to także wiara. Jeśli chodzi o liczbę tekstów, to jest ich dokładnie tyle, ile napisałam przez trzy lata – od sierpnia 2021 do sierpnia 2023. We wszystkich innych tomikach nie trzymałam się tej zasady. A tutaj ważne było dla mnie, aby wszystkie one szły w dokładnej chronologicznej kolejności. Dlatego wstawiłam i numerację, i daty pod każdym wierszem, i na dwudziestym trzecim wierszu, w noc 26 lutego, zaczyna się już ta pełnoskalowa wojna w moich wierszach. Chociaż właściwie wojennych wierszy miałam niemało w poprzednich tomikach, i nie tylko po 2014 roku, ale znacznie wcześniej. Kiedyś z Marianną Kijanowską wydałyśmy nawet wspólną książkę wierszy w dalekim 2002 roku, która nosi tytuł „Kochannia i wijna”. Pamiętam, że mam tam wiersz z takimi wersami: Śnieg zaczyna padać tylko nocą. Pospiesznie. W naszych kieszeniach ani tytoniu, ani ziarna. Kto będzie obsiewał sienie gospodarzy grzesznych? Szczodry wam wieczór. To nie ostatnia wojna. Właściwie w dialogu z językiem, który jest znacznie starszy i mądrzejszy od każdego z nas, pojawiają się słowa jako przepowiednia. – Okres czasu, w ciągu którego powstawały utwory poetyckie, obejmuje trzy lata, najbardziej dramatyczny przypada na 2022 rok, kiedy rozpoczęła się gorąca faza wojny rosyjsko-ukraińskiej. Jak udawało się Pani pisać wiersze, kiedy realnie istniało zagrożenie życia od ostrzałów rakietowych miasta, w którym Pani mieszka? – Całkiem niedługo przed pełnoskalową inwazją pojechałam do Charkowa, miałam tam czytania poetyckie i spotkanie z kolegami-drukarzami z drukarni UNISOFT. Jechałam, oprócz innych powodów, także z zamiarem zapytania ich, czy wierzą w natarcie rosyjskich wojsk, które są tak blisko granicy. Zapewnili mnie, że już wszystko widzieli, bo wojna pod bokiem jest jeszcze od 2014 roku, i że najprawdopodobniej inwazji nie będzie. Po miesiącu ci sami moi koledzy znaleźli się we Lwowie, pilnie ewakuując swoje rodziny do miasta, gdzie jeszcze nie spadały rakiety. Wkrótce nasze miasto straciło swój status całkowicie bezpiecznego, jednak mimo wszystko – to nie Charków, nie Dniepr, nie Sumy, nawet nie Kijów. Teraz w Ukrainie nigdzie nie można czuć się bezpiecznie. Ale to także ludzki wybór – gdzie jesteś. Ja od razu wybrałam dla siebie, że ja, pozostając we Lwowie, nie mam prawa narzekać na niepełne bezpieczeństwo. Nie przebywałam blisko strefy uderzeń, chociaż, oczywiście, obserwowałam za oknami dymy pożarów. I w ogóle, ostrzały nie stały się przeszkodą dla ukraińskich poetów w pisaniu wierszy. Przeciwnie, próba wojną zdetonowała w ten sposób, że bardzo wielu ludzi zaczęło pisać, kanalizując emocje w wiersze, nawet jeśli wcześniej tego nie robili. Z ostrożnością i szacunkiem odnoszę się do cudzego bólu, aby w żaden sposób nie czynić go, umownie mówiąc, “źródłem twórczości”, dlatego wszystko, co piszę, to mój własny, głęboko prywatny ból, moje przeżywanie tych trzech lat. Swoją drogą, kiedy jesienią 22-go roku zaczęły się długotrwałe wyłączenia prądu, w ciemności bardzo dobrze pisały mi się wiersze, wtedy napisałam poetyckie libretto do swojego dziecięcego musicalu “Pisz listy do Mikołaja”, a także większość tematów muzycznych do tego samego utworu. Wiersze do zbioru “Na wieki czułe” często pisały się jako moje własne modlitwy. To nie tylko ze mną się działo. Wielu poetów zwracało się i zwraca do Boga, i, zważając na to, co mówiłam wcześniej, – ten dialog poety z językiem jest właśnie dialogiem z Bogiem. Po prostu każdy ma własne rozumienie i wyjaśnienie, kim On jest dla każdego z nas. – Sądząc po większości wierszy przedstawionych w zbiorze “Na wieki czułe”, jest Pani głęboko wierzącą osobą. Co mogłaby Pani powiedzieć tym, którzy stracili wiarę w Boga, doświadczywszy nieszczęścia na wojnie? – Jestem raczej agnostyczką. Moja wiara w Boga jest zbyt prywatna i niekanoniczna. Ale wiara i religia to różne rzeczy. Religia w wielu kwestiach ogranicza człowieka. Wiara zaś czyni go wolnym i silnym. Dlatego właśnie to mogłabym powiedzieć człowiekowi, który stracił wiarę. Wiem, jak ciężko cierpią ludzie, którzy stracili najbliższych. U mojej bliskiej przyjaciółki syn zaginął bez wieści pod Bachmutem, coraz więcej ludzi, których dość dobrze znałam, stało się ofiarami tej wojny, coraz więcej wdów, sierot. Czy mam prawo mówić im coś o wierze? Nie jestem pewna. Lepiej po prostu być obok i wierzyć w nich, rozmawiać z nimi. Albo milczeć. Ale być. – W jednej z poezji wspomina Pani świętego Antoniego. Jedną z cnót tego kanonizowanego przez Kościół chrześcijański świętego było to, że wytrzymał nadprzyrodzoną pokusę, przebywając na pustyni Egiptu, zresztą szeroko ogrywaną w zachodniej literaturze i sztuce. Jak Pani sądzi, zemsta na wrogu za wyrządzone przez niego zło – to ta pokusa, z którą można się godzić, czy przeciwnie, należy ją zwalczać? – Rozróżniłabym pojęcia “zemsta” i “kara”. Bo zło musi zostać ukarane. I jeśli ukaranie wroga za zbrodnie – to przywrócenie sprawiedliwości, to zemsta po ukaraniu wroga sama może być rozpatrywana jako zbrodnia. Dlatego jeńcy wojenni przebywają pod ochroną Konwencji Genewskiej o traktowaniu jeńców wojennych. A my stale słyszymy, jakich straszliwych tortur doznają ukraińscy wojskowi w niewoli. Zemsta zawsze jest pokusą. Ból od celowo wyrządzonego nam przez Rosjan zła nawet nie można mierzyć tylko w koordynatach obecnego momentu. Ten ból zdziera zaschniętą skórkę czasu ze wszystkich innych ran, zadanych nam przez tych samych wrogów (ich potomków) w różnych epokach. I wtedy pragnienie zemsty staje się jeszcze stokroć silniejszą pokusą. Zabezpieczeniem może być chyba uświadomienie sobie, że działanie metodami bestii – to coś, co upodabnia nas do tej samej bestii. – Co w Pani rozumieniu znaczy być silnym człowiekiem, jak, na przykład, Frida Kahlo, do której odwołuje się Pani w wierszu adresowanym do przyjaciółki? – Jesteśmy społeczeństwem silnych ludzi. Inaczej nie utrzymalibyśmy się tyle czasu w wojnie z bardzo silnym i podstępnym wrogiem, który konsekwentnie i długo przygotowywał się do ataku. Nasi wojskowi – to ludzie, którzy często przebywają w nadludzkich próbach. Moja wiara opiera się właśnie na nich. Wiersz adresowany do przyjaciółki został napisany przed inwazją. Teraz wokół mnie jest wiele silnych kobiet, które wytrzymują szalone obciążenia i nie przestają walczyć. Często – z własnymi lękami, pustką, rozpaczą, żalem. Kilka wierszy na końcu książki jest właśnie o “kobiecie, która się trzyma”. I o tym, “a co za tym się kryje”. Nie przypadkiem książka ma tytuł “Na wieki czułe”. Myślę, że w czułości jest wielka siła. Siła żywej emocji, człowieczeństwa, siła miłości. Ludzi, którym przypisana jest empatia, niektórzy błędnie uważają za słabych. Ale nie, oni nie są słabi, oni mają znacznie większy zasób wytrzymałości niż ci, którzy zewnętrznie są jak stal. – Podczas czytania książki odnosi się wrażenie, że Pani liryczny bohater jakby przebywa między dwoma światami, uosobieniem których są Eros i Tanatos. Czułe relacje między dwiema lub jedną płcią w apokaliptycznych czasach, Pani zdaniem, są tym kołem ratunkowym, które może utrzymać człowieka od fizycznego i duchowego upadku? – Między Erosem a Tanatosem przebywa cała literatura. Znowu przypomniała mi się nasza z Marianną książka “Miłość i wojna”. Człowiekowi zawsze potrzebny jest człowiek. Ale nie tylko do człowieka żywimy czułe uczucia, tę ratunkową czułość. W tej wojnie są setki wzruszających i przejmujących historii o ratowaniu zwierząt. I często zwierzęta ratują ludzi od ciężkich stanów depresyjnych, od ostrego bólu strat i samotności. Rozmawiał Taras HOŁOWKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

„Mój naród istnieje! Mój naród zawsze będzie!”

Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy zaprasza na wystawę „Mój naród istnieje! Mój naród zawsze będzie! Nikt nie przekreśli mojego narodu!”, przygotowaną z okazji 90. rocznicy urodzin Wasyla Symonenki. Wystawa ma na celu odsłonić główne tematy poezji Wasyla Symonenki. Z szczególnym dramatyzmem brzmi temat heroizmu walki ze światowym złem – dyktaturami, szowinizmem, wojnami, represjami, ludobójstwami. Poszczególne gabloty poświęcone są tematom matki, szczęśliwego dzieciństwa, miłości, przyjaźni, patriotyzmu. Z młodzieńczą pasją poeta bronił ideału wolności narodu i jednostki, który aktywnie przyjęła młodzież, i to właśnie w latach pełnowymiarowej wojny powstało tak wiele piosenek na słowa „Ty wiesz, że jesteś człowiekiem”, na najlepsze wzory intymnej i obywatelskiej liryki W. Symonenki. Poezja Wasyla Symonenki wydawana jest w serii biblioteki dla żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy, a młodzieżowe grupy rockowe wykonują ją z ogromnym sukcesem przed obrońcami Ukrainy. Rękopisy Symonenki, unikatowe fotografie, osobiste rzeczy poety i nie tylko – wszystko to będzie można zobaczyć na tej wystawie (potrwa w lutym i marcu). Według informacji Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Wiktor Zarecki – ukraiński Klimt z Sumszczyzny

Alla KACZUR, starsza pracownica naukowa Sumskiego Obwodowego Muzeum Sztuki im. N. Onackiego Los często obdarza człowieka nieoczekiwanymi spotkaniami i wydarzeniami, które zmieniają jego światopogląd i czyny, czyniąc go podatnym na wszelkie przeciwności albo, przeciwnie, zahartowanym jak stal. I zapewne na świecie nie byłoby tylu przypadków, gdyby nie działo się coś podobnego. Podobne paralele można zauważyć także w naszej Ukrainie, niemal każdy jej zakątek rodził i rodzi talenty, sławne daleko poza jej granicami. Sumszczyzna nie jest wyjątkiem, bo w burzliwych czasach XX wieku wydała tak wybitną osobowość, jak Wiktor Zarecki, który w tym roku obchodziłby 100. rocznicę urodzin. A teraz, w czasach wojny, jak nigdy dotąd aktualne jest mówienie i wykrzykiwanie na cały świat o wybitnych Ukraińcach, którzy tworzyli przyszłość kraju, starali się go zidentyfikować, ustrzec przed fałszywymi narzuceniami i przekonaniami. Jednym z nich był Wiktor Zarecki, którego powszechnie nazywa się „ukraińskim Klimtem”, o nim właśnie będzie mowa. Kim jednak właściwie był? Wiktor Iwanowycz Zarecki – ukraiński malarz, monumentalista, grafik, pedagog, działacz społeczny. Urodził się 8 lutego 1925 r. w miasteczku Białopilla na Sumszczyźnie. Pochodził z szanowanego kozackiego rodu Zareckich, którzy, według podań, byli jednymi z założycieli miasta Białopilla w XVII wieku. Do dziś zachowała się tam kamienna cerkiew świętych Piotra i Pawła, również wzniesiona z ich środków. Dzieciństwo i młodość Wiktora upłynęły w robotniczych osiedlach Doniecczyzny, gdzie jego ojciec Iwan Antonowycz pracował jako księgowy w zakładzie chemicznym. Matka Maria Andrijiwna była wykształconą osobą, grała na fortepianie, trochę malowała. Chłopiec wzrastał w twórczej atmosferze, słuchając śpiewu matki i jej gry na instrumencie, a także odgłosu maszyny do szycia, którą obsługiwała babcia-krawcowa. Jednak nie tylko miłe wspomnienia otaczały duszę artysty, wśród nich były także lata głodu, wspomnienia zaniedbanych, brudnych górniczych miasteczek, a mimo to nie odkładał ołówka, rysował, co ratowało go od przykrych codziennych chwil. Kształcić się w tym fachu profesjonalnie nie było gdzie, dlatego chłopcu za edukację artystyczną służył magazyn „Юний художник” („Młody artysta”), który prenumerowali rodzice. Takie domowe przygotowanie i niezwykła miłość do malowania przydały mu się podczas służby w wojsku. Od kwietnia 1943 r. do października 1945 r. Wiktor Zarecki służył w tulskim zapasowym pułku strzeleckim, jednak w działaniach bojowych nie brał udziału, bo od dzieciństwa był głuchy na jedno ucho. Po demobilizacji (1945) przez pewien czas mieszkał z rodzicami w osiedlu pod Tułą. Prywatnie uczył się tam u malarza Mykoły Oriechowa. Następnie zebrał swoje prace i wysłał je do Akademii Sztuk w Leningradzie, lecz nie doczekał się odpowiedzi: dokumenty i rysunki zaginęły w drodze. Był to dla niego cios, gdyż uważał, że marnuje czas, mając dany od Boga dar malowania. W 1946 r. pojechał do Kijowa – od razu trafił na egzaminy wstępne, zwracając uwagę swoją utalentowaną naturą. Poradzono mu, by poszedł do ostatniej klasy szkoły artystycznej i starannie przygotował się do wstąpienia do Instytutu Sztuk w następnym roku. Dzięki listowi polecającemu Michaiła Szaronowa został przyjęty do ostatniej klasy Średniej Szkoły Artystycznej im. T. H. Szewczenki, która mieściła się w murach Instytutu Sztuk, gdzie uczył się u Hennadija Tytowa i Petra Drachenki. Wiktor Zarecki uczęszczał tylko na zajęcia z fachu, przez resztę czasu po prostu rysował i dorabiał drobnymi usługami. Jak zauważa Olesia Awramenko w monografii „Terези долі Віктора Зарецького” („Wagi losu Wiktora Zareckiego”): „…miał charakter otwarty, życzliwy, niezwykle wielkoduszny. Był wdzięczny za dobre spojrzenie i słowo, a najbardziej – za wsparcie”. W latach 1947–1953 studiował w Kijowskim Państwowym Instytucie Sztuk, wykładowcami byli: Michaił Szaronow, Karpo Trochymenko, Oleksij Szowkunenko, Kostiantyn Jelewa, Hennadij Tytow, Heorhij Melichow, Serhij Hryhoriew. Otrzymywał stypendia imienne, najpierw im. I. J. Riepina, potem wyższe – stalinowskie. Dyplomowa praca Zareckiego, obraz „Do Mauzoleum”, której promotorem został Serhij Hryhoriew, otrzymała ocenę „celującą”. W 1953 r. decyzją Państwowej Komisji Egzaminacyjnej Wiktorowi przyznano kwalifikację malarza sztalugowego, a następnie przyjęto go jako kandydata na członka Związku Artystów Ukraińskiej SRR. Od 1953 do 1957 r. pracował w Instytucie Sztuk, gdzie prowadził zajęcia z malarstwa. Na ostatnim roku instytutu ożenił się z artystką, wówczas jeszcze studentką, Allą Horską, a rok później urodził się syn Oleksij. W pierwszych latach po studiach zajmował się głównie grafiką i ilustracją. W czasach „odwilży” zawrzało życie artystyczne i społeczne, a młody artysta w sposób naturalny i pewny siebie wszedł w środowisko artystyczne. Jego prace zaczęto eksponować na wystawach od 1951 r.: Tallin, Moskwa, Odessa, Lwów, Donieck, Sewastopol i inne. Wiktor Zarecki stworzył znaczną galerię portretów, był w ciągłym poszukiwaniu siebie na niwie artystycznej, a w połowie lat 50. zaczął odnajdywać własny temat, a wraz z nim swój, szczególny styl artystyczny. Wśród tych odkryć – różnorodne portrety, a za nimi obrazy na „górniczy temat”, mało zbadany przez innych współczesnych, który niósł nowy strumień myśli i środków stylistycznych. Mistrz Zareckiego, Serhij Hryhoriew, był uczniem Fedira Krychewskiego, dlatego zdołał przekazać swojemu wychowankowi niektóre uroki postrzegania świata sztuki. Fedir Wasylowycz nigdy nie malował portretów wodzów, czego trzymał się również W. Zarecki. Później pojawia się temat „chłopski”, który otwierał nowe wymiary wyobrażeń o ludowym malarstwie, jego pięknie, swobodzie, harmonii. Prace tego okresu przypominają artystyczną manierę Krychewskiego i przedstawiają osobiste postrzeganie chłopskich typów przez Zareckiego, wnikając w ich życie codzienne i wewnętrzne przeżycia. Wiktor Zarecki dzielił z ludźmi dni pracy, opisywał indywidualne charaktery, wyodrębniając przy tym cechy wspólne, właściwe Ukraińcom. Przez kilka lat pracował w kołchozie Horностайпіль w rejonie czarnobylskim, rozumiejąc, że wartość i szczęście człowieka tkwi nie w самym fakcie pracy, lecz w czerpaniu z niej zadowolenia. Poprzez tematy „górniczy” i „chłopski” artysta odzwierciedla istotę głębokich przemian społecznych. Zdecydowana większość dzieł z lat 50.–60. wysławiała entuzjazm pracy, powszechne dobro i radość życia. Uznanie twórczości Zareckiego nastąpiło w okresie rozkwitu ruchu szістdziesiątników, do którego sam należał. Jego obrazy kupowały muzea, o nich dyskutowano, były znane, a imię młodego artysty było na ustach wszystkich. Tematy „górniczy” i „chłopski” podążały w nurcie wyznaczonych ideologicznych wymogów sztuki plastycznej kraju tamtych czasów, wyróżniając się nietuzinkowymi rozwiązaniami kompozycyjnymi, błyszczącym malarstwem, szczerością. Przykładem tematu chłopskiego może być portret „Dziewczynka ze słomką” (1960) ze zbiorów Sumskiego Obwodowego Muzeum Sztuk im. Nykanora Onackiego. Obraz trafił do muzeum od autora. Przed widzem – przedstawienie dziewczynki w białej chustce i jaskrawym stroju, która siedzi, składając opalone dłonie w zamek na fartuchu. Jej śniada dziecięca twarz i duże, głębokie oczy podkreślają urok i naiwność, w cienkich ustach trzyma słomkę. Obraz dziewczyny nie jest wyidealizowany, jest taka, jaką naprawdę pragnie być – piękna, delikatna. Artysta nie odwraca uwagi widza od barwności przyrody, a przeciwnie – podkreśla znaczenie tego typu postaci, dążąc do ukazania istoty życia ludowego i charakterów. Mistrz oddaje dziecięcy urok, skupiając uwagę wyłącznie na portretowanej, bez użycia różnych detali. Swobodne pociągnięcia pędzla ożywiają płótno, zbliżają manierę artysty do impresjonizmu. Po tym, jak radzieckie służby specjalne zorganizowały zabójstwo żony Alli Horskiej i ojca (1970), artysta odsunął się od świata, znajdował się na granicy obłędu, jednak nadal tworzył i nawet założył pierwszą prywatną szkołę artystyczną. Pragnął nauczyć utalentowaną młodzież nie tylko malować z natury, lecz przede wszystkim rozumieć sztukę, kochać ją i orientować się w niej, znać style, zgłębiać ich zasady kształtowania formy i w swoje prace nieodmiennie wkładać ideę, bo bez tego nie będzie dzieła sztuki. Pod koniec lat 70. artysta znaj- Młodyk. 1987–1988 lata. Dziewczynka ze słomką. 1960 r. dić własny rozpoznawalny styl, dzięki któremu nazywa się go ukraińskim Klimtem. Dlatego ostatnie lata twórczości historycy sztuki określają jako „klimtowski okres”. Na pierwszy plan wysunęły się piękno pejzaży i wyrafinowanie kobiecych portretów, w przeciwieństwie do ideologicznej tendencyjności, właściwej wczesnym pracom. Zafascynowanie twórczością Gustawa Klimta Zarecki przekształcił w stworzenie ukraińskiego wariantu secesji, łącząc bujną ukraińską dekoracyjność z realizmem cielesności. Korzystał z zasad secesjonizmu, wyrażając w swojej sztuce indywidualność, posługiwał się symbolami i metaforami, w niezwykły sposób interpretował otaczający świat, nierzadko sięgając po ukraińską tradycję ludową. Piękno w jego dziełach ujawnia się poprzez wyrazistość linii, plam i harmonię barw. W zbiorach Sumskiego Muzeum Sztuki przechowywany jest również pejzaż „Młodzik” (1987–1988), który trafił z Dyrekcji Wystaw Artystycznych Ukrainy (2009). Płótno najpierw urzeka pięknem, nasyceniem kolorów i głębią odcieni, z czasem zadziwia doskonałością kompozycji, jej przejrzystą budową, a posmak pozostający po obejrzeniu to poczucie bycia cząstką tego zdumiewającego pejzażu, który zanurza w tajemnicze sieci zmierzchu. Miękko, zmysłowo podkreślono piękno letniej nocy w monochromatycznej gamie barw. Mimo elegijnego odbioru linii fabularnej obraz zachowuje pewną dynamikę, ruchliwość w rozwiązaniu kompozycyjnym. Ważną rolę odgrywa rytm, który umiejętnie wypełnia przestrzeń poprawnymi formami i świeżością barw. Wyważone malarstwo iluzorycznie poszerza ramy percepcji, nadając pejzażowi bogactwo i efektowność. Pierwszy plan pogrąża w tajemniczej wodnej głębi, jej tafla i przejrzystość odbijają kontury cieni gęstej roślinności. Łódki mimowolnie zaciemniają obecność ludzi. Komponując sztuczne i naturalne oświetlenie, autor tworzy doskonały obraz nocy jako symbol mistyczności, magiczności i tajemniczości. Na drugim planie artysta przedstawił zwartą ciemnozieloną ścianę lasu, na której wierzchołkach drzew „zabłąkał się” złoty młodzik jako proroczy znak czegoś nowego, niespełnionego. Tylko ze domysłów rozumiemy interpretację tego zjawiska dla samego Zareckiego – czas zmian, osiągnięcie czegoś nieprzewidzianego w życiu. Analizując to malarskie płótno, odczuwa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...się, jak w naturze artysty harmonijnie połączyły się liryczny romantyk i realista. W swoim czasie, dzięki żonie, Wiktor Zarecki zafascynował się monumentalizmem, jak sam to ujął: „Poszedłem po zapałki, a utknąłem na osiemnaście lat”. Brał udział w projektowaniu teatrów Iwano-Frankiwska, Symferopola i Sum. Sumski Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny i Muzycznej Komedii im. M.S. Szczepkina przechowuje pamięć o artyście – ścienne panno „Ptaki szczęścia” – unikatowe dzieło sztuki porcelanowej. Ma ono 608 elementów, których waga wynosi 30 kg, masa całkowita – 10 t 240 kg, długość – 26 m, wysokość – 3,5 m, każda ozdoba waży 205 g, a ich liczba wynosi 1663 szt. Do obróbki elementów zużyto 7,7 t gipsu, 140 g złota płatkowego, 12 kg glazury. Każdy element wypalano w piecu przez 16 godzin w temperaturze 1350 stopni. Ten cud został stworzony w 1980 r. przez zespół Sumskiej Fabryki Porcelany według szkiców Wiktora Zareckiego. Nad realizacją jego idei pracowano dwa lata. Współautorami byli artyści fabryki: Wasyl Jermolenko, Wiktor Szewczenko, malarz Anatolij Szarko oraz „modelarze” – Anatolij Jaworski, Jurij Machłajew. Tematyczne panno w pełni odpowiada funkcjonalnej architektonicznej orientacji teatru. Wiktor Wecherski w badaniu „Zabytki architektury i urbanistyki Lewobrzeżnej Ukrainy” podaje ocenę historyczno-artystyczną dzieła: „we wnętrzu szeroko zastosowano architektoniczno-artystyczne kompozycje z wykorzystaniem motywów sztuki użytkowej Słobożanszczyzny. Foyer zdobi dekoracyjna kompozycja wysokiego reliefu na ślepej ścianie. Panno w stylu sztuki ludowej przedstawia bajkowe pawie, które unoszą się w powietrzu. Plastykę reliefu wzbogacają polichromowe akcenty: zastosowano intensywne czerwone, niebieskie, zielone, żółte barwy oraz złocenia. Mimo zastosowania koloru panno w całości wygląda jak jasna plama na złocistym tle ściany i tworzy świąteczne wrażenie w połączeniu z wielopoziomowymi żyrandolami oraz ściennymi kinkietami z mlecznoróżowego szkła hutniczego”. W centrum – stylizowane reliefowe wizerunki siedmiu ptaków, lecących jeden za drugim, ściśle połączonych ze sobą, bez przerw w odstępach, tworzą wrażenie ruchu. Wielobarwne kule, jakby korale, zdobią części ciała ptaków, niektóre z nich, niczym perły, symbolizujące siłę wody, żeńską zasadę, światło, poświęcenie, sprawiedliwość, są symbolami narodzin i odrodzenia. Jednocześnie są to motywy ukraińskiego ornamentu, zapożyczone ze sztuki ludowej. Duża liczba elementów o różnej wielkości i barwie jakby wypełnia białe tło bogactwem rytmów kolorystycznych, nadając wizerunkowi fakturalną różnorodność. Ruch i lot ptaków tworzą niezwykłą harmonię. Artysta przekazał nam główną ideę ucieleśnienia harmonii i piękna w „świątyni sztuki”. Sierpień 1990 roku zabrał Wiktora Zareckiego na zawsze. Nie pokonawszy choroby, odszedł w zaświaty, pozostawiając bogatą spuściznę artystyczną. Jak mawiał Wiktor Zarecki do swoich wychowanków: „Jutro – to nigdy. Realizuj zamierzone dziś, teraz”. Zapewne według tej zasady układał swoje życie, pełne dramatów i tragedii. Twórczości Wiktora Iwanowicza nierealnie jest odbierać jednoznacznie, bo prowadziła go ścieżkami wzlotów, młodzieńczego zapału, miłości, strat. Reżim radziecki łamał stereotypy artysty, podstawiał mu nogę, lecz on podnosił się i szedł dalej, pracował z natchnieniem, owocnie, znajdował w sobie siły, ewoluując w malarstwie. Jego działalność – jakby protest przeciwko skostniałym dogmatom, szablonom i ramom, gdzie każde wyjście z ślepego zaułka jest indywidualnie oryginalnym i odważnym krokiem ku czystej przyszłości. Wierność sobie i ukochanej sprawie – oto czynnik sukcesu i przejaw prawdziwego talentu, które były właściwe silnej naturze Artysty.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

W sercu żyje Ukraina, choćbyś po światach błądził

Walerij HUŻWA Smutno bez Ukrainy, wyszywanka nie grzeje ramion, jakby połowę duszy spaliła Oświęcimska piec. Gdzieś tam milczące chodniki, drobny stukot obcasów, uderzenia serca stolicy raz lekkie, raz ciężkie. W sercu żyje Ukraina, choćbyś po światach błądził, jakbyś kogoś z rodziny dotykał za ciepły rękaw. I czujesz w odpowiedzi dotyk, i wiesz: nie jesteś sierotą, i w każdym domu naprzeciw Ukraina twoja złota. *** „Bracia” dawni – dziś zabójcy, Ukrainie los na szali. Jak dawców krwi – czerwonokrwistych, życie żołnierzy wysyła na wojnę. I wyłania się z ognia i dymu, jak symbol naszego bytu, przesławny książę, książę Włodzimierz, książę zwycięstwa i życia. *** Stuoka ciemność za oknem i martwa do rana cisza. Życie – nierozwiązywalny dwumian z ostatnich sił oddycha. Zdaje się, że zasnął pan Bóg, oparty o kosmos łokciem. Gwiazdy świętują blitzkrieg nad Unter den Linden. Sto pilnych pytań stoi w kolejce wśród nocy. Na przykład: po co Bretania chce być niepodległa? Czy wreszcie nastanie pokój, wojny przeminą w niepamięć, a w plemię, które zwie się ludźmi, przyszłość nie rzuci kamienia? Za oknem stoi ciemność i cisza martwa do rana. I nie ma odpowiedzi na wszystkie pytania śmiertelnych. *** W tym roku wiosna nadeszła późno, zima długo się nie poddawała. Za kurami stęsknili się wszyscy koguty, kum na noc wykradł kuma. Wiosny są wesołe i łobuzerskie, słońce zamieszkało w głowach. Rozpierzchły się z uli trutnie, świat pachnie bzowym zapachem. Grzeją się na słońcu staruszkowie, z chat powynosili krzesła. Zwycięska Ukraina-matka wciąż rodzi nowych bojowników. Niepowtarzalne wiosenne błękity, niepowtarzalna wiosenna miłość. By się ogrzać, ze swojej chaty wyszedł nawet prawosławny Bóg. Pokoju i słońca, droga Ukrainо, w każde twoje miasto, w każdy dom. Z wiosną, droga człowieku, w topolowe lato wyruszmy. *** Stały się wyższe srebrne gwiazdy – sygnalizatory kosmicznych dróg. Ciemną kopułę nieba bezmiernego zasypuje cichy gwiezdny śnieg. Meteory, niczym samobójcy, zostawiają krwawy ślad na chwilę, a gwiazdy, tutejsi tubylcy, skazane są żyć wieki wieczne. Utopiwszy wzrok w przestworzach niebios, skamieniały człowiek stoi. Śpią pod gwiazdami grody i wsie, i ziemski pyłek leci. *** Natchnienie śpi jak zawsze leniwie, śni mu się inny wierszokleta. Gaworzę z sąsiadami z działki, spotykam z drewnem „Kamaz”. Co nowego w programie telewizyjnym? Kurs walut i wojna nuklearna. Trzeba chyba zadzwonić do mamy, żeby nie słuchała wiadomości. Rozszedł się Putin-napoleonik, nad łysiną zajaśniał nimb samodzierżcy, lecz jeśli po istocie, płacze za nim uspokajający szlafrok. No, Rosja bez cara nie może – kagiebista ukradł berło. Słyszysz, wrogu, osika podrosła pod twój marny, żmijowy wzrost. ...ożyło natchnienie przeciw nocy, woła nieskładne do pióra. Niech poczeka, bo bardzo chcę spać. I tak nie płacą honorarium. *** Ile byś nie mówił: „Jeszcze nie wieczór”, biegu czasu nie zatrzymują lata, i lata jak naramienniki na ramiona zabłoconego prochowca. Więdnie spojrzenie jak kwiaty w wazonie, i chód staje się wolniejszy, i nie ma na to pełnomocnictw, by lata zwalniały. „Jeszcze nie wieczór” powiedz sobie znowu i nie ruszaj skomplikowanych twierdzeń. Stukają srebrne podkowy czasu w dali, w dali, w dali… *** Skąd on – choćby mnie zabijcie, nie wiem: melodia nieznanej pieśni. Solospiew gdzieś pod sercem brzmi, jakby cień smutku i radości. Nigdy nie byłem melomanem, na koncerty chodziłem z przymusu, więc dlaczego jak słodkim odurzeniem opowiedziała moją duszę melodia? Dopiero potem, gdy rozbrzmiała ta niechciana dziwna struna, zrozumiałem: tak w przeszłości śpiewała pewna już zapomniana kobieta... Minęło już lat – Boże daj, i melodii było niemało. Więc dlaczego moje serce niepokoi skrzydło ulotnego śpiewu? Po staremu już wzdycham, przekartkowawszy minione lata, a dawna melodia brzmi, nad moim grzesznym życiem się wznosi... *** Złowieszcza cisza przed burzą, powietrze stało się jakby szkliste, kudłate chmury jak zombi, które upiły się cabernet. Nagle zębaty błysk pioruna przebił niespokojne niebiosa, i ulewy jak wodospad spadły na sad biały od kwitnienia. Deszcz-olbrzym stał murem – taki sobie mini-potop – choć wołaj o pomoc wujka Noego, żeby zbudował jakiś pontonu, by ocalić żywych... I nagle burzy nadszedł koniec. W kałużach pływały kaczątka, a z nimi żaby, niech je diabli wezmą. Ziemia – zdawało się – odmłodniała, bochen słońca zajaśniał na niebie, a Noe wiosłem, jak kandelabrem, wszystko, co żywe, błogosławił. *** Dzień dziś taki, jakby szczęście odwróciło ku mnie twarz, jakbym się oczyścił komunią albo zjadł na śniadanie wielkanocne jajko. Ludzie wokół stali się dobrzy, szczerze ich uśmiechy kwitną zewsząd, jak śpiew Perikoli, płynność melodii, ruchliwych jak rtęć. Coś takiego stało się na świecie, że życie zdało się rajem, nietknięta stoi okowita, a czegoś takiego dawno nie było. Uśmiecham się do szczęśliwego dnia, biały świat mruga w oczach... Samolocik na południowych niebiosach, w nim do mnie leci ukochana. Nie zapytam – komu to potrzebne, gdzie i z kim, czy nie była to wieczność. Samolocik w bezchmurnym niebie, moje drogie dwa skrzydła... *** Ja, żebrak, w poezji w chwytach, ponad siłę, rym i wiersz. Jak dymek z niedopałka „Prima”, każda myśl i każdy mój krok. Wieczny raj w imperium słowa, oczy szperają po ziemi. Mych wierszyków marna plewa jak karykatura Salvadora Dalego. I nie mam siły uwolnić się od niewoli, w której, włóczęgo, żyję. Czy minie to piekielne uczniostwo, które nazywam opatrznością? Wszystko. Wychodzę z katowni na wolność, w płucach ozon wolności. Zamiast rymów jest pole mleczy i niebios, miła sercu niewolo. *** Świeży wiatr nakłada fale na pusty, zapomniany pomost. Żuraw, jak król na wygnaniu, chodzi. Jego dziób – ostrze miecza. Jeszcze do jesieni bardzo daleko, ptak do ciepłych krajów nie śpieszy się. Obok chodzi druh bocian – żurawiowi nie obojętna dusza. Zielenieją gęste trzciny, osłaniają gniazdko kaczek, a grążele – zielone berety, daszki dla nierozumnych maluchów. Zmierzchło. Wiatr dawno ucichł, w lustrze jeziora – sierp księżyca... Jest piękno w ukraińskim świecie, za które oddałbym wszystko, co wcześniej wydawało się ważne: dom, pracę, fałszywą rodzinę... Pożyczę od żurawika skrzydła i sobie gdzieś gniazdko uwiję. *** Nigdy wcześniej nie myślałem o tym, co będzie w przyszłości – po co? Cieszyłem się, gdy widziałem, jak kwitnie wiśnia – choćby nawet na cmentarzu. Kochałem wszystkie kobiety, a spośród nich najbardziej kochałem jedną – aż do bólu... Nie świętowałem zimy, kochałem tylko wiosnę, w deszczu nie brałem parasola. Pływałem dniami na oślep, jak po wodzie, byłem niezawodnym przyjacielem dla przyjaciół, dla nich mój dom zawsze był otwarty, gościnny i trochę naiwny. Lecz czas, jak wiadomo, nie zna litości, wszystko przenosi w przeszłość... Nalję sobie do kieliszka ostatnie szampana i wspomnę kobietę, i wiśnię. Pożegnanie, oczywiście, to smutny rytuał, nie będę się nim przejmował. Żegnajcie, Bahamy i plaża Étoile, żegnajcie, wystawne dziewczęta. Przyszłość wreszcie nadeszła do mnie. Cóż, witaj – i pożegnajmy się. Jestem wdzięczny życiu za to, że było szczęściem jasnym jak błyskawica.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

“Im głębsza pieśń, tym jaśniejsza dusza”

Myron FEDORIWTak twierdził znany ukraiński pisarz, działacz społeczny i polityczny, Bohater Ukrainy, poeta i proświcianin Iwan Dracz. Rzeczywiście, kiedy śpiewamy, wewnętrznie odczuwamy spokój i radość. Serce zaczyna bić w takt muzyki, puls zwalnia i przyspiesza wraz z pieśnią. Naukowcy z Uniwersytetu w Göteborgu (Szwecja) uważają, że “fenomen takiej synchronizacji wiąże się z tym, że śpiew zmusza do wydychania i wdychania powietrza w określonych odstępach czasu”. “Podobną synchronizację – zauważają badacze – można wykorzystywać do wzmacniania przyjaznych relacji w zespołach ludzi o podobnych poglądach lub wśród kolegów”. Zapewne zauważyliście również, że śpiew poprawia krążenie krwi, a zatem aktywuje pracę mózgu, co z kolei poprawia pamięć, łatwiej przyswaja się wszelkie informacje, organizm odmładza się, a odporność również się poprawia. Śpiewajcie więc na zdrowie ukraińskie pieśni, które dodają sił i wzbogacają nasz świat duchowy. Śpiew jako sztuka wokalna bywa solowy i zespołowy – duet, trio, kwartet, kwintet itd. Dziesiątki, a nawet setki wykonawców pięknych pieśni jednoczą się w chórze w wielogłosie. Chórem rodacy śpiewają pieśni przy akompaniamencie instrumentów muzycznych lub orkiestry. Jednak nawet bez akompaniamentu śpiewanie i słuchanie ukraińskich pieśni to czysta przyjemność. Pod względem psychofizjologicznym i wykonawczym śpiew dzieli się na trzy rodzaje – ludowy, akademicki i estradowy. W naszym skomplikowanym i nieprzewidywalnym czasie Ukraińcy coraz częściej zwracają się ku źródłom ukraińskości. Ludowa kultura narodowa staje się bardziej aktualna. Przechodzi ona w żywe bytowanie. U nas, u niemal każdego, pojawia się potrzeba usłyszenia swojego głosu, usłyszenia swojego wewnętrznego głosu i pobycia choć przez pewien czas w objęciach ukraińskiego melosu. Tak! Czasami chce się zaśpiewać nie po to, by występować na scenie, ale dla samego siebie. Śpiew staje się potężnym komunikatorem w obcowaniu z naturą i ze swoimi współmyślnikami. Znany ukraiński krajoznawca, honorowy akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, doktor nauk filozoficznych, profesor Wiktor Żadko zwraca uwagę na śpiew ludowy jako na “szczególny rodzaj sztuki wokalnej, oparty na tradycji folklorystycznego wykonawstwa i posiadający takie cechy: etniczną i narodową odrębność, związek z dialektem językowym, specyficzny system środków i technik wykonawczych, lokalno-regionalną swoistość dialektów językowo-pieśniowych, cechy barwowe głosów ludowych”. To znaczy, przytulając się duszą do ludowych źródeł, skłaniamy swoje wewnętrzne “ja” do otwarcia się, wyjścia w przestrzeń w gronie rodzinnym, czy nawet w samotności – i usłyszenia siebie prawdziwego. Bez artystycznych grymasów i odpowiednich manier wykonawczych. Ale jeśli ktoś powie, że śpiewać tak, jak śpiewali nasi przodkowie w polu – to nie jest poprawne, bo trzeba ustawić głosy w partiach i dążyć do brzmienia współbrzmienia, które przypominałoby akord. Jednak śpiew ludowy nie wymaga szczególnego śpiewu znamiennego czy partesowego, o których opowiemy w naszym następnym artykule, a przede wszystkim waszej naturalnej potrzeby śpiewania tym głosem, który jest wam przeznaczony przez los. I jeśli w śpiewie akademickim mogą wam zwrócić uwagę, że śpiewacie nie tak, to w ludowym ta wariantywność wykonania pieśni folklorystycznych jest bardzo ceniona. Każdy z Ukraińców swoim głosem może pokazać swoją unikalność i dodać pewnego piękna do tradycyjnej muzyki ludowej. Więc nie zwlekajcie, a dołączajcie do grona wykonawców tradycyjnej pieśni ludowej. I możecie to zrobić w każdej chwili. Po prostu wchodźcie w sieci Internet na platformę tradycyjnej muzyki Organizacji Społecznej “Ryś”, której założycielami są Andrij Łewczenko i Kateryna Karpa. Tam będziecie mogli wysłuchać wykładów online i usłyszeć swój śpiew ludowy, a dodatkowo nauczyć się grać na ukraińskich instrumentach ludowych. Pamiętajmy, że śpiew ludowy ma swoje regionalne cechy, czym urozmaica oryginalną i niezwykle atrakcyjną kulturę sztuki wokalnej Ukrainy. I ta cecha lub autentyczność jest w nas zakorzeniona od urodzenia. Bo każdy region Ukrainy, mimo nacisków ze strony okupantów różnych maści, ma już swoje tradycje autentycznego śpiewu, które przekazywano przez kilka tysiącleci z pokolenia na pokolenie. I kiedy słyszymy swoje, to serce rozkwita. I chociaż w oczach łzy, to dusza zmywa z siebie bielmo wieloletnich nawarstwień ze strony podstępnych najeźdźców i w momencie odczuwa echo tak boleśnie bliskiego, właściwego właśnie twojej małej ojczyźnie. Przysłuchujemy się, jak “zawodczycia”, czyli ta, która zaczyna pieśń i jest swoistym kręgosłupem w zespołowym wykonaniu utworu, swoim silnym aksamitnym głosem dodaje sił i przyłącza do wspólnego śpiewu jednego, potem dwóch, trzech lub więcej wykonawców, którym też ta pieśń jest bliska sercu. I już brzmi zespół, który tworzy unikalny wzór utworu wokalnego, harmonijnie wpisujący się w krajobraz malowniczego rodzinnego kraju. A ktoś spośród śpiewających z najwyższym i najgłośniejszym głosem obowiązkowo bierze na siebie rolę “wywodczyci” i doprowadza zespołowe wykonanie do najwyższej nuty. Przy tak zwanym “śpiewie wtórnym”, kiedy bardzo wykształceni profesjonaliści próbują odtworzyć pieśń folklorystyczną, rozpisuje się oddzielne partie dla określonych i dokładnie wyważonych głosów, z których każdy na polecenie dyrygenta wchodzi w swoim ściśle wyznaczonym czasie. Ale naturalny, tak zwany “śpiew pierwotny”, niesie w sobie Bożą iskrę, wtedy i zespół brzmi tak, jak kiedyś śpiewały babcie we wsi. I to dla Ukraińców jest całkowicie naturalne. Całkowicie naturalny dla Ukraińców jest też “biały głos”, technika wykonania którego angażuje wszystkie rezonatory w ciele śpiewającego. W Polsce “biały głos” wyróżnia daną manierę śpiewu jako taką, przy której “powietrze, powoli wypychane przez przeponę, wychodzi przez maksymalnie otwarte gardło”. Jeszcze niektórzy polscy folkloryści daną manierę autentycznego śpiewu nazywają “śpiewokrzyk”. Jednak wśród Ukraińców “białym śpiewem”, dzięki znanemu ukraińskiemu pisarzowi Romanowi Horakowi, nazywają śpiew kobiet w karpackich wsiach. A jeszcze niektórzy badacze ukraińskiego folkloru “białym głosem” nazywają głosy ulubionych ukraińskich piosenkarek Niny Matwijenko (1947–2023) i Kwitki Cisyk (1953–1998). Co, przyznajcie, wyraźnie różni się od “śpiewokrzyku”. Zbierając i badając ukraiński folklor pod koniec XIX wieku i na początku XX wieku, proświcianie Filaret Kołessa (1871–1947), Kłymientij Kwitka (1880–1953) i Andrij Hrabenko (1857–1932) wnieśli znaczący wkład w rozwój masowego zainteresowania ukraińską muzyką tradycyjną w ogóle i autentycznym śpiewem w szczególności. To zapewne posłużyło za impuls do opracowania wielu ukraińskich pieśni ludowych przez takich kompozytorów, jak Mykoła Łysenko (1842–1912), Kyryło Stecenko (1882–1922) oraz Mykoła Łeontowycz (1877–1921). W ciągu XX wieku zainteresowanie życiodajną siłą ukraińskiego folkloru przerodziło się w liczne tworzenie profesjonalnych i amatorskich zespołów, które zapoznawały świat z przebogatą skarbnicą pieśni ukra-Zespół “Krałycia” ukraińskiego narodu. Charakterystyczną cechą takiego postępu śpiewaków i muzyków stało się przedstawienie tradycji folklorystycznych rodaków w formie występu akademickiego przed widzami. Zespoły pieśni ludowej, zespoły folklorystyczne, kapele bandurzystów, zespoły kobziarzy i chóry, zespoły wokalno-instrumentalne oraz zespoły pieśni i tańca, które przez cały XX wiek pomagały Ukraińcom poznawać ukraińskie pieśni ludowe i osobliwości śpiewu ludowego – oto niepełna lista zapoczątkowanych kolektywów twórczych na terenach Ukrainy i nie tylko. Najsłynniejsze z takich kolektywów każdy Ukrainiec może od razu przywołać: to i Narodowy Chór imienia Hryhorija Werowki, stworzony w niepokojącym 1943 roku; to i Huculski Zespół Pieśni i Tańca, który został stworzony w 1939 roku. Na żądanie czasu na terenach Ukrainy zostały stworzone szkoły kulturalno-oświatowe i muzyczne, wydziały w wyższych uczelniach kultury i sztuki, które dążyły do tego, by niepokonaną siłę ukraińskiego folkloru sprowadzić do pewnego mianownika, który byłby w pełni podporządkowany cenzurze ówczesnej „sowieckiej” nomenklatury. Ukraińscy muzycy w diasporze propagowali prawdziwą ukraińską autentykę i zdobywali światowe uznanie. Swoimi występami zwracali uwagę na Ukrainę, na której pieśniarskim gruncie wyrastały wokalne klejnoty. Tak na przykład, niezwykle popularnym w USA na początku XX wieku był zespół muzyki etnicznej pod kierownictwem Pawła Humeniuka (Filadelfia, USA). I do teraz ukraiński folklor nie pozostawia obojętnymi nikogo, kto usłyszał go w wykonaniu zakochanych w ukraińskim folklorze muzyków. I dobrze, że pomimo szalonego oporu i metodycznego niszczenia wszystkiego, co ukraińskie, wśród rodaków pojawiały się osobowości, które cicho, bez zbędnego hałasu, pomagały Ukraińcom poznawać swoje, pomagały rozbudzić swoją duszę, powrócić twarzą do własnych źródeł i śpiewać. Chcemy nisko się pokłonić i podziękować naszym dzielnym współczesnym, pedagogom-wokalistom Jewhenowi Jefremowowi (zasłużony działacz sztuki Ukrainy, kandydat nauk o sztuce, profesor Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy, etnomuzykolog, kierownik grupy „Drewo”, m. Kijów), Ołeksandrowi i Natalii Tereszczenkom (założyciele grupy „Hilka”, m. Kropywnycki), Jurijowi i Alli Kowalczukom (założyciele grupy „Rankowa rosa”, m. Kijów), Ludmyle Wostrikowej (założycielka grupy „Horyna”, m. Równe) oraz wielu, wielu innym mentorom za codzienną żmudną pracę z Ukraińcami, którzy chcą śpiewać ukraińskie pieśni, a zwłaszcza z Ukraińcami, którzy nawet nie uświadamiali sobie, jak to fajnie – śpiewać ukraińskie pieśni. Dzięki przemyśleniu przez profesora Kijowskiej Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy, muzykologa-folklorystę Jewhena Jefremowa misji ukraińskiego folkloru w ukraińskim społeczeństwie jeszcze w dalekim 1979 roku została sformowana unikalna grupa folklorystyczna, która od 1988 roku nosi nazwę „Drewo”. Jak zaznacza znany ukraiński muzykolog Anatolij Iwanycki, „Grupa „Drewo” jest pierwszą w swoim rodzaju, która rozpoczęła nowy kierunek w kulturze muzycznej Ukrainy, demonstrując światu tradycyjną wiejską muzykę Ukraińców jako pełnowartościowe i oryginalne zjawisko artystyczne, które nie wymaga kompozytorskiej ingerencji”. Z odrodzeniem Niepodległości Ukrainy, za przykładem „Drewa”, pojawiły się inne zespoły folklorystyczne, które również formują swój repertuar z prawdziwych znalezisk folklorystycznych podczas ich ekspedycji etnograficznych. Najbardziej znanymi naśladowcami grupy „Drewo” są grupy „Bożyczi” (kierownicy Susanna Karpenko i Ilja Fetisow), „Kralycia” (założyciel i kierownik – zasłużony pracownik kultury Ukrainy, profesor Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki Iwan Synelnykow), „Wołodar” (kierownik, kandydat nauk o sztuce Marharyta Skażenyk) oraz „Buttia” (kierownik Oksana But). Z każdym rokiem „wtajemniczonych” w sakralną siłę ukraińskiego folkloru staje się coraz więcej. W latach 2000. na Ukrainie powstają festiwale etniczne, najbardziej znanymi z których są „Krajina mrij”, „ChataFest” oraz „Szeszory”. Na tych festiwalach ludzie mieli możliwość usłyszeć zarówno autentyczny śpiew, jak i różnorodne współczesne opracowania pieśni ludowych dla zespołów pop-rockowych. Więc nie wstydźcie się swojego, a dołączajcie do śpiewu ludowego, który dodaje sił naszej duszy i uzdrawia nasz organizm. Nie przypadkiem lekarze zarówno dorosłym, jak i dzieciom, u których występują wady wymowy, zalecają zajęcia wokalne. I dla ośrodkowego układu nerwowego, nawiasem mówiąc, śpiew ma niezwykłą wartość. Śpiewajcie na zdrowie! Dodawajcie sił sobie i swoim bliskim na Zwycięstwo światła nad ciemnością, ukraińskiej pieśni nad bagiennym „kakajaraznica”. Szanujmy się! Narodowy Zasłużony Akademicki Chór Ludowy im. H. Werowki, 2018 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

o „rozstrzelanym odrodzeniu”. Musieliśmy zapoznawać ich z tym wszystkim poprzez zdjęcia, poprzez teksty. Tak stopniowo powstawała atmosfera zaufania. Ważne jest posiadanie realnego kontaktu z naszymi kolegami za granicą. Niestety, wiele w tym względzie przegapiliśmy. Tamara Trunowa niczego nie zmieniała w kijowskim spektaklu. Myślę, że świadomie się na to zdecydowała, chciała po prostu zaprezentować ukraińskiemu widzowi artefakt. Jak prezentowaliśmy się w Europie, jak pokazaliśmy tam swoje możliwości aktorskie i reżyserskie. Do tego czasu dla niemieckiego środowiska teatralnego nie istnieli ukraińscy reżyserzy, oni nigdy nawet nie zastanawiali się nad tym, że w Kijowie jest jakiś teatr, który może mieć wysoki poziom. Na scenie razem ze mną są Ołeksandr Sokołow, Iryna Tkaczenko, Maryna Klimowa, Ołena Buszewśka oraz Dmytro Olijnyk. A w Berlinie pracowaliśmy w zespole z Witalijem Salijem oraz Kateryną Kisten. Pracować obok takich aktorów to po prostu szczęście. To młodzi ludzie, którzy są dwa razy młodsi ode mnie. Szczególnie imponuje ich otwartość na współpracę. A także – oddanie w pracy, zwłaszcza teraz, kiedy prawie nie grasz, a opowiadasz to, co przeżyłeś. Na przykład Iryna Tkaczenko mówi o tym, jak zbombardowano jej mieszkanie. I to było naprawdę tak. Była zagubiona i nie wiedziała, co robić. Wiele przeżyli też inni. Nie wiem, czy to, co robimy, można nazwać rolami. Będziemy dalej wszyscy sześcioro wychodzić na scenę i dzielić się swoim doświadczeniem sprzed półtora roku. Oczywiście, gdyby ten spektakl robiono dzisiaj, miałby nieco inny format. Obecnie pracuję nad nowym materiałem, jeszcze za wcześnie mówić, nad jakim dokładnie. A w naszym teatrze nieustannie odbywa się praca zarówno ze współczesną dramaturgią, jak i z klasyką. Reżyserzy znajdują się w stanie aktywnego poszukiwania, jakie właśnie spektakle obecnie trzeba grać na Ukrainie. pozycją. Mamy nadzieję również na to, że przy Akademii Tańca im. Serża Lifara w przyszłości może pojawić się oddział kształcenia baletmistrzów-inscenizatorów tańca klasycznego i ludowego. Świąteczny koncert zakończył się zdumiewającą kompozycją genialnego ukraińskiego baletmistrza Pawła Wirśkiego „Wyszywaczki” do muzyki I. Iwaszczenki w wykonaniu studentek I-III roku oddziału choreografii ludowej oraz studentek I-III roku poziomu licencjackiego szkolnictwa wyższego, która jest dedykowana 120. rocznicy urodzin Pawła Wirśkiego i świadczy o nieśmiertelności jego nowatorskich inscenizacji. Więc wbrew wojennym nieszczęściom i niepokojom, które obecnie przeżywamy, Kijowska Miejska Akademia Tańca imienia Serża Lifara kontynuuje wychowywanie młodych talentów – dla pokojowego jutra Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Spektakl o niewystawionym spektaklu

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie ze strony teatru W lutym 2022 roku w Teatrze na Lewym Brzegu trwały próby spektaklu „Hamlet”. Na fasadzie teatru wisiał afisz – Hamlet (Ołeksandr Sokołow) przytrzymuje drzwi pociągu kijowskiego metra, być może chce zatrzymać chwilę. Wkrótce pełnoskalowa inwazja zatrzyma próby spektaklu. „Ha*l*t” – to spektakl o spektaklu, który się nie odbył. Inscenizacja Tamary Trunowej według sztuki stworzonej we współpracy z zaangażowanymi w projekt aktorami i aktorkami, to refleksje na temat utraconego przez nas i utraconych nas. „Ha*l*t” – to Hamlet, z którego wyrwano, wycięto „me” – mnie. Z niemieckiego – całkowite zatrzymanie. „Ha*l*t” – to koprodukcja Teatru na Lewym Brzegu (Kijów) oraz Festiwalu RADAR OST (2023, Deutsches Theater Berlin, kuratorka festiwalu – Birgit Lengers) przy wsparciu Goethe-Institut oraz Christine Dissmann (dyrektor Hotel Continental). Spektakl został stworzony specjalnie na otwarcie festiwalu RADAR OST 2023. Z czasem spektakl wziął udział w festiwalach: Piatra Neamt (Rumunia), Kierunek Wschód VII (Polska), Fokus Ukraine – Europäisches Theaterfestival 777 TAGE DNI DAYS (Niemcy). I teraz, wreszcie, „Ha*l*t” został zagrany w domu. – Już szósty rok pracuję w Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru. Moim zdaniem, na dzień dzisiejszy jest to najpotężniejszy, najbardziej perspektywiczny zespół teatralny w Kijowie – przekonany jest jeden z uczestników projektu, zasłużony artysta Ukrainy Ołeh Stefan. – Aktorzy mają wielkie możliwości, więc trzeba szukać sposobów, jak je maksymalnie zrealizować. Osobiście miałem cel pracować z różnymi reżyserami, głównie młodego pokolenia i nie tylko w tym teatrze. Wśród nich – Tamara Trunowa, Stas Żyrkow, Dawyd Petrosjan, Iwan Urywśkyj, Tetiana Hrubij. Bardzo ważną dla mnie jest rola Prospera w spektaklu „Burza” według Szekspira, który jest grany na scenie Lwowskiego Narodowego Teatru imienia Marii Zańkowieckiej. Żywe wspomnienia pozostały ze współpracy z Oksaną Dmitrijewą, którą uważam za jedną z najpotężniejszych reżyserek we współczesnej przestrzeni teatralnej. Mamy i w naszym teatrze „Otella” w inscenizacji Oksany Dmitrijewej. W teatrze corocznie odbywa się festiwal młodej reżyserii, gdzie zwycięzcy dają możliwość wystawienia spektaklu. Poszukiwania trwają. Nad „Hamletem” zaczęliśmy pracować dwa miesiące przed rozpoczęciem pełnoskalowej inwazji. Pewnie każdy z nas przed próbami wielokrotnie przeczytał tekst tego utworu. Ale zaczęliśmy próby nie od tekstu, a od badania samych tematów zawartych w tej sztuce. Mieliśmy bardzo ciekawą pracę do momentu, kiedy rozpoczęła się pełnoskalowa inwazja. Wróciliśmy do tego tematu w 2023 roku w Berlinie. Tamara Trunowa postanowiła zrobić nie „Hamleta”, a spektakl o tym, jak nie dano nam go wystawić. To niezwykle skomplikowana dramaturgia i wydaje mi się, że Tamarze się udała. Wielu współczesnych dramaturgów głównie opowiada jakieś historie związane z konkretnymi ludźmi. A Tamara Trunowa postanowiła zbadać stan psychofizyczny człowieka w tak ekstremalnych sytuacjach, jak wojna czy emigracja, albo też znalezienie się w jakiejś prowokacyjnej przestrzeni. Z nazwy „Hamlet” wypadły dwie litery i zostało „Ha*l*t”, co w tłumaczeniu oznacza „stop”. Zaczęliśmy badać naturę każdego, kto bierze udział w tym spektaklu. Nie mogę powiedzieć, że istnieją tu postacie. Teksty, według których Tamara układała sztukę, – to nasze teksty. Pracowaliśmy nad sztuką w Berlinie przez dwa tygodnie. Zbieraliśmy się i odpowiadaliśmy na pytania, które stawiała Trunowa, albo dzieliliśmy się swoimi przemyśleniami, odczuciami i własnymi historiami, swoim wewnętrznym stanem, w którym wtedy przebywaliśmy. Te teksty nagrywano na dyktafon i już z nich układała się sama sztuka. Po miesiącu znów przyjechaliśmy do Berlina i w ciągu dziesięciu dni zakończyliśmy tę pracę. Ułożyć sztukę w tak krótkim terminie – to ekstremalna praca. Niemieccy widzowie odbierali spektakl różnie. Ten spektakl jest tekstowy i musieli być przywiązani do ekranów z tłumaczeniem na niemiecki. Więc niemiecka publiczność odbierała go bardziej analitycznie. Taki sposób odbioru – to dobre tło dla tego, by zrozumieć, co dzieje się z każdym człowiekiem, kiedy zatrzymuje się jego zwykłe życie. A nasza publiczność odbiera to wszystko nieco inaczej, ponieważ przeżywała to na własnej skórze. Pojawiały się nieoczekiwane momenty, kiedy widzowie zaczynali reagować śmiechem. Ale ten śmiech w pewnym momencie zmienia się w łzy. Między niemiecką a ukraińską premierą minęło półtora roku. Dziś ukraińscy reżyserzy w Europie prowadzą dość aktywną działalność kulturalną. Choć chciałoby się, aby była ona jeszcze większa. Można to nazwać działalnością oświatową. Wcześniej na Zachodzie widziano tylko „wielką” moskiewską kulturę. Ale, niestety, prawie nie widziano ani ukraińskiej, ani mołdawskiej, ani gruzińskiej, ani białoruskiej. I teraz, jak nigdy, trzeba pełnić tę misję oświatową dla Europy poprzez teatr, literaturę i sztuki plastyczne. Trzeba nie dać im zapomnieć o nas. Co więcej, zwrócić ich uwagę na to, co przegapili przez stulecia. Oni nic nie wiedzieli o represjach i głodomorach. Wiedzieli tylko, że istnieje taka straszydło, jak Stalin. Nasi zagraniczni koledzy w ogóle nic nie słyszeli o Kurbasie. W Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru odbyła się premiera spektaklu „Ha*l*t”. To nowe i dość niezwykłe doświadczenie teatru, które mało kogo pozostawi obojętnym.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

„Malarstwo petrykowskie” na scenie Opery Narodowej

Wołodymyr Korniejczuk, choreograf, zasłużony dziennikarz Ukrainy, laureat Nagrody w dziedzinie teatrologii i krytyki teatralnej Niedawno na scenie Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu Ukrainy im. Tarasa Szewczenki odbył się koncert uczniów i studentów Kijowskiej Miejskiej Akademii Tańca im. Serża Lifara. Koncert rozpoczął się jednoaktowym baletem Maurice'a Ravela „Bolero” w choreografii i inscenizacji pedagoga Akademii Tańca, zasłużonego artysty Ukrainy Dmytra Kliawina. Koncepcja projektu: zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wiaczesław Kołomijec, baletmistrz-repetytor Nadija Jatczenko, oprawa wizualna Marii Duki, pomysł zasłużonego działacza sztuk Ukrainy Andrija Lahuszczenki. Od czasu premiery baletu, która odbyła się w zeszłym roku na scenie Narodowej Opery Ukrainy w interpretacji uczennic i studentek wydziału choreografii klasycznej KMAT im. Serża Lifara, obecne wykonanie baletu nabrało jaśniejszej plastyki i artystyzmu, co ucieszyło wymagającą publiczność stołeczną. A oryginalna oprawa wizualna Marii Duki, z wykorzystaniem przez nią obrazu Pabla Picassa „Молода дівчина” jedynie pogłębiła estetyczne odczucie tego magicznego jednoaktowego baletu. W 120. rocznicę urodzin wybitnego ukraińskiego choreografa Serżа Lifara młodzi artyści poświęcili wariację Cygaretki i Pas de trois z baletu „Suita w bieli” E. Lalo w choreografii jubilata Serżа Lifara, w mistrzowskim wykonaniu studentki III roku wydziału choreografii klasycznej Anny Teplyuk oraz studentek I roku wydziału choreografii klasycznej Aliny Chomenko, Uliany Krasawcewej i Emmy Berezowskiej (nauczycielki Nadija Jatczenko i Halina Zarycka). Rozmowę o balecie kontynuujemy wariacją Kyliny z baletu „Leśna pieśń” M. Skorulskiego w choreografii S. Siergiejewa, w wdzięcznym wykonaniu studentki III roku wydziału choreografii klasycznej Melanii Kostenko (nauczycielka Nadija Jatczenko). Fragment z baletu „Rooster” Rolling Stones w choreografii Christophera Bruce’a i w scenicznym ujęciu studentów I roku poziomu licencjackiego szkolnictwa wyższego został przedstawiony widzom w bardzo szalonym tempie rytmicznym i przy towarzyszeniu nie mniej egzaltowanej muzyki (nauczyciel – zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Niesterow). Jeśli zaś chodzi o inscenizacje w stylu „modern”, należy wyodrębnić kompozycję „Absolut” w choreografii W. Fedia w wykonaniu uczennic klas 8–9 wydziału choreografii ludowej oraz uczniów klas 7–9 wydziału choreografii klasycznej, którzy stanęli przed widzami w białych chitonach na szczytach zaśnieżonych gór i nieba, jak anioły stróże Ukrainy (nauczyciele Wiktoria Baszkirowa i Władysław Fedź). Kompozycja „Ponad wszystko” przy akompaniamencie relaksacyjno-sugestywnej piosenki „As the world caves in” i w choreografii studentki I roku poziomu licencjackiego szkolnictwa wyższego Kateryny Rakowiec, a także w jej wykonaniu oraz wykonaniu Walentyna Szewczenki, oczarowała widza dopracowaną plastyką i wyrazistym artyzmem (nauczyciel – zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Niesterow). Spośród ludowych kompozycji choreograficznych warto wyróżnić inscenizację „Pietrykiwski malunek” A. Komlikowej w scenicznym ujęciu Ołeksandra Niesterowa i w wykonaniu studentek III roku wydziału choreografii ludowej oraz studentek III roku poziomu licencjackiego szkolnictwa wyższego. Zachwyciły widza „fajerwerkiem” barwnych kostiumów, które przypominały dekoracyjno-kwiatowe malowidła słynnych pietrykiwskich mistrzyń. A oryginalna, figlarna kompozycja Ołeksandra Niesterowa oraz iskrząca muzyka do niej jeszcze bardziej podkreślały żywiołową dynamikę efektownego widowiska (nauczyciel – zasłużona artystka Ukrainy Natalija Holowko). „Przez lata” – humorystyczno-choreograficzna kompozycja studenta I roku studiów licencjackich Wołodymyra Talajka w wykonaniu autora-reżysera i studentki kursu o tej samej nazwie Switłany Chanhanu, którzy oczarowali widza ekscentryczną plastyką w towarzystwie akordeonowej harmonijki (wykładowca – zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Nesterow). Należy podkreślić, że ta kompozycja, podobnie jak dwie poprzednie – „Ponad wszystko” w reżyserii studentki Kateryny Rakowec i „Bądź blisko” w reżyserii studentki Daryny Cap – świadczy o tym, że wykładowca i choreograf Ołeksandr Nesterow dba o przygotowanie przyszłych choreografów-reżyserów, którzy w перспективie, miejmy nadzieję, ucieszą widza jeszcze niejedną utalentowaną kom-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

“Więcej niż życie”

Artystka Natalia Basarab jest dobrze znana na Tarnopolszczyźnie, jak zresztą w całej Ukrainie, ze swoich prac malarskich, grafiki, portretów Bohaterów wielkiej wojny. “I w każdym pociągnięciu pędzla układa głębię tajemnicy” – trafnie zauważyła poetka Maria Karpyk. A ponad dwadzieścia lat temu pasją pani Natalii stało się lalkarstwo. W szczególności tworzy ona wizerunki znanych aktorów teatru i kina, w tym również tarnopolskich, bohaterów filmowych, Ukrainek, kozaków... Mykoła Szot, m. Tarnopol Zdjęcie autora Niedawno w Tarnopolskim Obwodowym Muzeum Sztuki Natalia Basarab przedstawiła swoją kolejną wystawę indywidualną “Więcej niż życie”. W tej placówce ekspozycję własnych prac rozwinęła już po raz czwarty. Choć ogółem w swoim życiu twórczym miała prawie 20 takich wydarzeń artystycznych nie tylko w rodzinnym Tarnopolu, w Ukrainie, ale także we Francji. Na każdej z wystaw pani Natalia stara się zaprezentować wiele nowych dzieł. Dlatego, oczywiście, złożyły się one również na podstawę obecnej ekspozycji w muzeum sztuki. Ponad 80 różnorodnych swoich tworów artystka zaproponowała miłośnikom sztuki do obejrzenia w ciągu całego miesiąca w Tarnopolskim Obwodowym Muzeum Sztuki. Pół setki z tych prac to malarstwo. Są to różnorodne pejzaże, martwe natury. Z licznych płócien przede wszystkim wyłaniają się, oczarowując swoim pięknem kwiaty – róże, kosaćce, piwonie drzewiaste, bez i, rzecz jasna, polne, wśród których maki, chabry, rumianki i inne. Nie mogą nie zachwycić również pejzaże tarnopolskiej artystki. Natalia Basarab maluje farbami akrylowymi, w technice impasto, głównym narzędziem wcielenia jej utalentowanych zamysłów artystycznych jest nie pędzel, a szpachla malarska. Zastępczyni dyrektora muzeum sztuki Oldze Wawryk, powiedzmy, bardzo podobają się pejzaże architektoniczne Tarnopola. Pani Olga mówi, że Natalia Basarab ma niepowtarzalny autorski styl, cechuje ją ekspresyjne malarstwo, jaskrawe barwy, jest bardzo swobodna w łączeniu kolorów, kompozycje ma bardzo ciekawe, doskonałe. Sama zaś pani Natalia przyznaje, że “bardzo boi się, aby z jej obrazów nie wychodziła negatywna energia”. Dlatego jest zwolenniczką realizmu, pokazywania we własnej twórczości tego, co dobre, jasne i barwne. Jednak obecnie rosyjski okupant jasność ukraińskiego życia bezlitośnie zamalowuje czarną farbą strasznej i krwawej wojny. Ten czas ognia, bez wątpienia, odbija się również w twórczości Natalii Basarab. Centralne miejsce na wystawie zajmują obrazy właśnie o tej tematyce. Kiedy zwiedzający oglądają wystawione płótna artystki, nie widzą napisów z tytułami. Artystka zrobiła to z pewnym zamiarem, aby każdy z koneserów jej dorobku artystycznego mógł sam nazwać obraz, biorąc pod uwagę własne wrażenia, wyobrażenia, przemyślenia od tego, co zobaczył. Tak więc tarnopolska poetka Maria Karpyk nie tylko wymyśliła tytuły wielu płótnom Natalii Basarab, ale nawet napisała wiersze do dziesięciu z nich. “Wyglądam, z nadzieją modlę się do Boga, od nieutulonych Portret wojownika Wasyla Iwaszkiwa z Tarnopolszczyzny z cyklu “Ich oczy patrzą w duszę” westchnień zaparowało zatarte okno” – poetyckie wersy, które zrodziły się u pani Marii po obejrzeniu obrazu, który wita zwiedzających ekspozycję. Poetka nazwała to płótno “Nieutulone czekanie”. Bo rzeczywiście, smutne oczy pięknej młodej Ukrainki wpatrują się w dal przez zaparowane od łez okno, czeka ona na swojego ukochanego z frontu. Centralnym na wystawie jest jeszcze jeden duży obraz. Mała dziewczynka wznosi się na huśtawce nad zielonym gajem i zgliszczami wielkiej wojny. Tarnopolska “Proświta” ogłosiła nawet konkurs na najlepszy tytuł tego płótna z wręczeniem nagrody. Swoją drogą, właśnie miejski oddział “Proświty” przyczynił się do organizacji wystawy indywidualnej Natalii Basarab “Więcej niż życie”. Pani Natalia jest aktywną proświcianką, bierze udział w różnych projektach, akcjach, przedsięwzięciach charytatywnych “Proświty”. Właśnie liczne wizyty w kręgu prośwician u naszych obrońców w jednostkach wojskowych, na leczeniu w szpitalach, klinikach, centrach rehabilitacyjnych przerodziły się dla artystki w wielki projekt twórczy “Ich oczy patrzą w duszę”. W jego ramach pani Natalia napisała pastelami ponad tysiąc portretów naszych wojowników. Wiele z nich autorka podarowała naszym obrońcom. Ale 150 z takich dzieł można zobaczyć podczas wystawy zarówno na ścianach muzeum, jak i na ekranie. Jak zauważa przewodnicząca Tarnopolskiej “Proświty” Natalia Czorna, artystka maluje nie tylko portrety wojowników, ale także ich rodzin. Często z matkami, żonami frontowców Natalia Basarab spotyka się na posiedzeniach proświciańskiego klubu “Niezłomni”, który prowadzi poetka Maria Karpyk. Niektóre Lalkowy wizerunek tarnopolskiej aktorki Tetiany Honcharyk portrety obrońców Ukrainy Natalia Basarab pokazała także na trzech wystawach, które organizowała już w Zachodnioukraińskim Uniwersytecie Narodowym, Galickim Kolegium im. W. Czornowoła oraz kolegium zawodowym TNTU im. I. Puluja. Oprócz malarstwa, grafiki, Natalia Basarab oddanie pracuje również w lalkarstwie. Pierwsze prace lalkowe wykonywała z papier-mâché. Z czasem zaczęła opanowywać gips. Teraz pracuje głównie z takim materiałem jak plastik, a także zaczęła wytwarzać lalki tekstylne. Na wystawie w muzeum sztuki można zobaczyć ponad 30 autorskich lalek. Niektóre z nich to prace tematyczne, w szczególności najnowszy “Kozak”. Szczególnie poruszają zwiedzających tworzone w lalkach wizerunki ulubionych artystów i postaci filmowych. Od razu w jej figurkach rozpoznacie sławnych aktorów filmowych, takich jak: Iwan Mykołajczuk, Brigitte Bardot, która niesie wodę, Louis de Funès, Sophia Loren i inni. Obok – lalkowe wizerunki tarnopolskich aktorów Mykoły Bułata i Tetiany Honcharyk. Autorka w swoich lalkach przywiązuje dużą wagę do detali, jest przekonana, że każda z nich ma od swoich postaci pewną energię. Paleta twórczości Natalii Basarab jest, bez wątpienia, różnobarwna, różnorodna. Ale zawsze jest tu obecna ukraińskość, bo to jej dusza, jej życiowe źródła i dążenia. A także artystka zaświadcza własnymi pracami: trzeba znajdować radość w tym świecie, w którym żyjesz. Natalia Basarab demonstruje nową tematyczną lalkę “Kozak”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe dla wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (kod EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: Kałmykow Andrij Wołodymyrowycz — 100 UAH. Szerstiuk Jewdokija Hawryliwna i Mychajło Hawryłowycz — 1000 UAH. Hłaholiuk Wasyl Petrowycz i Ołeksij Wasylowycz — 4000 UAH. Stolarowa Anna Petriwna — 500 UAH. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz — 1000 UAH. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn