Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №06 за 2006 рік

16 s. · 34 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 34 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» im. TARASA SZEWCZENKI

Zbliżają się wybory i dziś nie znajdzie się ani jeden polityk, który nie wspominałby o tematach Pomarańczowej Rewolucji. Jedni z zapałem, jakby na seansie spirytystycznym, przywołująducha Majdanu i wzywają, by go nie zdradzić, głosując na tych, którzy wtedy stali na scenie; inni dopisują swoje nazwisko po słynnym „Tak!”; jeszcze inni przypominają okres po rewolucji i podsycają rozczarowanie: „Nie tak”, jakoby, „nie udało się, wystarczy...”. Na tym obrazie Mykoły Łychoszwy nie ma ani jednego polityka. Co ciekawe, artysta ukończył go dopiero niedawno, po całym roku przemyśleń nad tym, co wydarzyło się na Majdanie. W tym czasie myśl twórcy zapewne przechodziła różne etapy: od ogólnej euforii do zdziwienia, goryczy, rozczarowania... I w końcu powstało takie dzieło pod tytułem „Ukraina się przebudziła”. Zawarty jest w nim niepowtarzalny duch Majdanu, ów już przyza- Antyukraińska histeria w Sewastopolu. S. 4 Kontynuujemy przedstawianie tegorocznych nominowanych do Nagrody im. Szewczenki. Są nimi: Anatolij Pohribnyj, Anatolij Kyczynskyj, Wasyl Niczepa, Jewhen Biezniśko, Zoja Czeherusowa, Ołeksandr Żyhun. S. 5, 9, 12, 13, 14 Ludowa lalka: czas i styl Uljany Hlibczuk. S. 10—11 Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarewą”: Międzynarodowy Fundusz Dobroczynny „Ukraińska Rodzina”, nr rachunku 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

DO ROZWAŻAŃ UKRAINA — PONAD POLITYCZNE HASŁA

będący obecnie stanem dźwięcznego oporu, zwartości narodu. Artysta jakby uchwycił nieustanny bieg historii w jedności umarłych i żywych — siwowąsi hetmani i młodzieniec z „Pory”, ikony i oblicza oświeconego narodu… Tu wszystko jest tak, jak było wtedy, i nie ma żadnego fałszu w tym, że hasła majdanowych politechnologów przeplatają się z nieśmiertelnymi słowami naszego Proroka, odwiecznymi ukraińskimi symbolami — kobzarzem, kaliną, wyszywanką... Choć może warto było zdjąć z dziecięcych główek na pierwszym planie opaski „Wierzę. Wiem. Możemy”, które jakby idą w przyszłość ze świecami w rękach, a także wstążkę z napisem „Tak!” z dziewczyny-Ukrainy z ikoną. Te hasła są już historią. Duch Majdanu jest już poza nimi, głębiej — w sercu i genetycznej pamięci narodu… Obraz „Obudziła się Ukraina” wraz z innymi dziełami Mykoły Łychoszwy można zobaczyć na wystawie artysty i jego uczniów w Państwowym Instytucie Sztuki Dekoracyjnej i Użytkowej oraz Designu im. M. Bojczuka w Kijowie. Szczegóły na stronie 16. Redakcja RAZEM NA KONCIE CERKWI TARASOWEJ — 763 775 hrywien 05 kopiejek

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

JEDNA EUROPA — DWA ROZUMIENIA DEMOKRACJI

EUROPA I KOMUNIZM Przykład takiej europejskiej dwubiegunowości to pierwsza część zimowej sesji Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy, która odbyła się 23—27 stycznia 2006 roku w Strasburgu. Dla Ukrainy dwie kwestie z bardzo bogatego porządku obrad miały szczególne znaczenie, podkreślają członkowie stałej delegacji. Jest to kwestia „Potrzeby międzynarodowego potępienia zbrodni totalitarnych reżimów komunistycznych” oraz kwestia bezpieczeństwa energetycznego Europy. I chociaż pierwsza kwestia była już szeroko omawiana na Ukrainie, wróćmy do niektórych niuansów, aby zrozumieć, dlaczego została ona rozwiązana tylko częściowo. Członkowie ZPRE poświęcili wiele uwagi raportowi „Potrzeba międzynarodowego potępienia zbrodni totalitarnych reżimów komunistycznych”, który przygotował komitet ZPRE ds. politycznych (sprawozdawca — G. Lindblad, Szwecja). Lista chętnych do wystąpienia w tej sprawie liczyła ponad 60 osób. Prawda, nie wszyscy z nich byli gotowi poprzeć to, z trybuny Zgromadzenia padały także diametralnie przeciwne poglądy. Występując w poparciu raportu, członkowie Zgromadzenia Z. Németh i M. Eörsi (Węgry), K. Saks (Estonia), Iwanow (Bułgaria), B. Schreiner (Francja) przytaczali przykłady ludobójstwa ze strony państw komunistycznych wobec własnego narodu, wskazywali na to, że dokument nie neguje ideologii, a ujawnia konkretne zbrodnie totalitarnych reżimów komunistycznych, które pod względem skali można porównać ze zbrodniami nazizmu. Parlamentarzyści zaznaczali, że młode pokolenie Europejczyków czeka od Zgromadzenia takiej decyzji, która poświadczyłaby prawdziwe oddanie demokratycznym wartościom, a nie wyznawanie koniunkturalnej moralności. Także zwolennicy raportu podkreślali, że ofiary KRAJ RAD W czym rzecz? Skąd taki szum? Przecież zainteresowanie miejscami we władzach lokalnych wykazały nie tylko polityczne marginesy, ale i osoby z całkiem szanowanymi pozycjami. Lider Partii Sił Patriotycznych Ołeksandr Zinczenko, bardziej znany jako „nieudacznik-demaskator” korupcji w otoczeniu Prezydenta, zadeklarował swój zamiar kandydowania zarówno do Rady Najwyższej, jak i do Rady Obwodowej w Czerniowcach oraz do Rady Miasta Kijowa. Eks-bokser i lider bloku Pora-PRP Witalij Kliczko również ogłosił zamiar zostania „kijowskim głową”. Na mera Czernihowa mierzy deputowany-socjalista Mykoła Rudkowski. Nawet wysokiej rangi urzędnicy, wydaje się, nie mają nic przeciwko zamianie stanowisk ministerialnych na „skromne” miejsce we władzach lokalnych. Przynajmniej taki wniosek można wyciągnąć, gdy słyszy się, że minister spraw wewnętrznych Jurij Łucenko publicznie deklaruje zamiar kandydowania do Rady Miasta Kijowa, a Sekretarz RBNiO Anatolij Kinach przewodzi liście wyborczej kandydatów ze swojej partii do Rady Obwodowej w Ługańsku. Dlatego jeszcze pod koniec ubiegłego roku deputowani wielu rad lokalnych, oczekując na takie zainteresowanie wysokiej rangi konkurentów, a co za tym idzie, obawiając się, że może im nie wystarczyć miejsca w radach następnej kadencji, postanowili się zabezpieczyć, zwiększając liczbę miejsc w radach. Zgodnie z ustawą „O samorządzie lokalnym na Ukrainie”, zwiększać liczbę deputowanych w radach lokalnych można nie później niż na 90 dni przed wyborami do rad lokalnych. Ponieważ następne wybory odbędą się pod koniec marca, koniec grudnia stał się tym czasem „x”, do którego miejscowi deputowani mogli rozszerzyć granice swoich rad dla następnej, co prawda, tych zbrodni potrzebują przynajmniej moralnej restytucji. Część przedstawicieli ukraińskiej delegacji (O. Bondarenko, M. Hładij, O. Kłympusz, B. Kostyniuk, K. Lapina) występowała z inicjatywą, aby do dokumentu w tej sprawie (mieli nadzieję, że będzie to rekomendacja dla Komitetu Ministrów RE) wnieść propozycję projektu rekomendacji z propozycją uznania Wielkiego Głodu 1932—1933 lat na Ukrainie za ludobójstwo przeciwko narodowi ukraińskiemu, zorganizowane przez totalitarny reżim komunistyczny. Lewa część ukraińskiej delegacji uchyliła się od rozpatrzenia tej kwestii. W odróżnieniu od ukraińskiej delegacji, podzielonej według interesów partyjnych, Rosjanie przybyli do Strasburga z twardym państwowym nastawieniem, jeśli nie zerwać rozpatrzenie tej kwestii, to przynajmniej przyjąć dokument w jak najbardziej miękkim wariancie. G. Ziuganow skrytykował główne założenia raportu, uznał go za stronniczy, nieaktualny i przygotowany w niewłaściwy sposób. Rosjanie nalegali, że wraz z potępieniem zbrodniczych działań reżimów, które nazywały siebie komunistycznymi, proponowany do głosowania w Radzie Europy dokument potępia także pewną ideologię, a to jest niedopuszczalne, w szczególności dlatego, że sympatycy idei komunistycznych stanowili podstawę ruchów wyzwoleńczych w wielu krajach. Inny przedstawiciel Rosji K. Kosaczow zauważył, że dokument nie zawiera odpowiedzi na pytanie, czy wszystkie reżimy komunistyczne są z definicji totalitarne. Jednak decydujące było wystąpienie Żyrinowskiego. Rosyjski wiceprzewodniczący oskarżał Ukrainę o to, że proponowana przez nią poprawka to próba „wyrwania” od Europy trochę pieniędzy. Stanowisko części ukraińskiej delegacji i ofensywna postawa Rosjan stały się przyczyną tego, że w wyniku dyskusji w sprawie „Potrzeby międzynarodowego potępienia zbrodni totalitarnych reżimów komunistycznych” przyjęto jedynie rezolucję. Jeśli porównać z ukraińskimi dokumentami, to jest to odpowiednik uchwały krajowego organu ustawodawczego. Aby dokument uzyskał status prawny i do wykonania we wszystkich krajach Rady Europy, musiało za nim oddać głos 2/3 obecnych. Jednak w rezultacie rekomendacje ZPRE nie uzyskały wymaganej liczby głosów i uważa się je za odrzucone. A co to oznacza w praktyce? Chociaż w rezolucji ZPRE mowa jest o indywidualnych i zbiorowych morderstwach i egzekucjach, niszczeniu ludzi w obozach koncentracyjnych, Wielkim Głodzie, deportacjach, torturach, pracy przymusowej i innych formach zbiorowego psychicznego terroru, rosyjscy historycy i politycy będą mogli nadal nazywać wszystko „burżuazyjno-nacjonalistycznymi fanaberiami”, „rozniecaniem antyrosyjskiej histerii”. Obecnie żadna siła nie zmusi Rosjan do przedstawiania w podręcznikach szkolnych historii taką, jaką była naprawdę, a będą przedstawiać ją taką, jaka jest potrzebna do wychowania ducha wielkomocarstwowego mesjanizmu. Rozumiejąc możliwe konsekwencje nieprzyjęcia rekomendacji ZPRE, pytam członków ukraińskiej delegacji, czy ten problem jest ostatecznie pogrzebany? Deputowana Ołena Bondarenko mówi, że praktycznie nie ma podstaw, aby w najbliższym czasie wrócić do tej kwestii. Co więcej, nikt ze starych europejskich demokracji nie będzie chciał kłócić się z Rosją z powodu skrajnie ważnej kwestii dla młodych europejskich demokracji. Czyżby FR miała aż tak wielki wpływ, że zdołała zablokować przyjęcie niezwykle ważnej dla budowy jednolitego europejskiego organizmu kwestii? — Tutaj zjawisko jest bardziej złożone — kontynuuje O. Bondarenko. — Wokół zerwania rozpatrzenia tego problemu zaktywizowały się lewicowe frakcje w Zgromadzeniu Parlamentarnym Rady Europy. A ze strony starych europejskich demokracji, które nigdy nie odczuły na sobie „uroków” totalitaryzmu, wyczuwa się beztroski stosunek do możliwego lewicowego rewanżu. Jeśli on nastąpi, to daleko od ich „domu”. Dlatego przedstawiciele starych demokracji nalegali na to, że kwestia zbrodni komunizmu jest niestosowna do rozpatrzenia. Natomiast nowe demokracje nalegały na konieczność jej rozpatrzenia. I nie jest to jedyny przykład dwóch różnych wizji europejskich problemów z różnych okien wspólnego europejskiego domu. Należy do nich zerwanie przez Rosję niezwłocznego rozpatrzenia kwestii bezpieczeństwa energetycznego Europy. Będzie ona rozpatrywana w trybie zwyczajnym, przechodząc przez wszystkie komisje branżowe. Dlatego nikt nie może dać gwarancji, że stanie się to już w kwietniu lub czerwcu bieżącego roku. Świadectwem różnego postrzegania tych samych problemów jest także rozpatrzenie kwestii tak zwanych „tajnych więzień” w państwach członkowskich Rady Europy. Podczas dyskusji w tej sprawie opinie europejskich parlamentarzystów podzieliły się. Przedstawiciele jeszcze młodych europejskich demokracji nalegali na brak bezpośrednich dowodów, które potwierdzałyby istnienie tajnych ośrodków odosobnienia w Europie, oraz wypowiadali się za niedopuszczalnością podsycania nastrojów antyamerykańskich. Przedstawiciele starych demokracji z Danii i Włoch przeciwnie, podkreślali istnienie takich ośrodków i nalegali na szczegółową weryfikację swoich młodszych kolegów w kręgu europejskiej demokracji. Myrosław ŁEWYCKYJ niedawno eks-wicepremier ds. humanitarnych, — a ceny za miejsca w radzie miejskiej Kijowa wzrosły w postępie geometrycznym po przyjęciu ustawy o immunitetach poselskich, która stała się skutkiem memorandum Juszczenki—Janukowycza”. Natomiast przewodniczący Centrum Wartości Politycznych Ołeś Donij uważa, że rozszerzenie rad szczebla lokalnego to proces dość obiektywny i wywołany corocznym wzrostem ilościowym przedstawicieli regionalnych i lokalnych elit. Dla wielu z nich miejsce w radzie jest potwierdzeniem statusu przynależności do lokalnej elity. Inna sprawa — osoby, które już należą do elity państwowej. Powstaje wątpliwość, czy rzeczywiście w razie zwycięstwa ci ludzie będą „zasiadać” w radach szczebla regionalnego czy lokalnego. Najprawdopodobniej wybiorą Radę Najwyższą lub teki ministerialne, a miejsca zdobyte swoim autorytetem w organach władzy lokalnej zwolnią dla partyjnych kolegów, którzy nie mają „w terenie” wystarczającego autorytetu. O moralnej stronie takich „kombinacji” nawet nie wspomnę ze względu na jej oczywistość. Pozwolę sobie przypomnieć, z roku na rok mieszkańców Ukrainy staje się coraz mniej. Za to deputowanych — coraz więcej. W ciągu trzech ostatnich tygodni grudnia korpus deputowanych organów samorządu lokalnego wzrósł o kilkaset osób. Czy jest w tym celowość — można wątpić. Ale że takie niepohamowane pragnienie jest u wielu lokalnych „działaczy” — bez wątpienia. Jak to mówią w ludzie, „zły to deputowany, który nie chce zostać jeszcze raz deputowanym”. Wołodymyr PAWLIW Obecnie z ust zwolenników rosyjskiej integracji często padają oświadczenia, że Ukraina jako państwo i Ukraińcy jako naród nie są potrzebni zjednoczonej Europie. I wyliczane są wymagania, które przed Ukrainą stawiają kraje UE. Jeśli obiektywnie spojrzeć na te procesy, można powiedzieć: dla mieszkańca Europy Wschodniej ważne jest to, co dla mieszkańca jej zachodniej części może wydawać się drugorzędne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

TO SŁODKIE SŁOWO „DEPU-

Przez ostatnie dwa tygodnie można było obserwować niebywałe dotąd zainteresowanie deputowanych Rady Najwyższej, ministrów i liderów partii miejscami na listach wyborczych do organów samorządu lokalnego. Najwyraźniej taka tendencja nie stała się nowością dla obecnych deputowanych rad lokalnych różnych szczebli. Bo jeszcze kilka tygodni temu poszerzyli oni skład ilościowy swoich organów władzy do maksymalnych granic dozwolonych prawem. kadencji. Tylko w ciągu ostatnich dwóch tygodni 2005 roku ramy przyszłych rad obwodowych rozszerzyli wybrani przedstawiciele ludu obwodu lwowskiego (z 81 do 120), charkowskiego (z 68 do 150), dniepropetrowskiego (z 80 do 120) oraz winnickiego (z 80 do 100). Dla czytelników, którzy nie znają odpowiedniej ustawy, podkreślimy: rozszerzyli maksymalnie. Górną granicę, do której można zwiększać liczbę deputowanych organów samorządu terytorialnego, określa także ustawa dotycząca liczby mieszkańców danego regionu. Na przykład w obwodzie lub mieście, gdzie mieszka do jednego miliona osób, deputowanych może być nie więcej niż 90, w regionie z ludnością do dwóch milionów — nie więcej niż 120 deputowanych, a tam, gdzie mieszka ponad dwa miliony, maksymalnie 150 wybrańców ludu. Pierwszeństwo w tej sprawie, jak wypada, objęła miejska rada stołeczna. Kijowska rada miejska już 8 grudnia zwiększyła liczbę swoich deputowanych na następną kadencję z 90 do 120. Biorąc pod uwagę, że w Kijowie zarówno liczba mieszkańców, jak i wyborców „przekracza” dwa miliony, można uznać, że stołeczni deputowani i tak wykazali powściągliwość i umiar. Przecież zgodnie z ustawą mieli prawo zwiększyć liczbę miejsc deputowanych do 150. Istnieje też odpowiedni precedens: na przykład rada miejska Berlina, liczącego 3,5 mln mieszkańców, ma 141 deputowanych. Są również przykłady przeciwne. Na przykład w trzymilionowej Warszawie członków rady jest 60, a w moskiewskiej Dumie — zaledwie 30. Ponadto istnieją powody, by sądzić, że „skromność” kijowskich deputowanych miejskich wynika także z ograniczeń technicznych. Problem polega na tym, że obecnie w Kijowradzie brakuje nawet krzeseł dla 120 deputowanych, nie mówiąc już o 150, a obecne pomieszczenie nie jest zaprojektowane na tak dużą liczbę „miejsc”. Nie wykluczone, że podobna sytuacja panuje w innych radach obwodowych, rejonowych czy miejskich. Stąd nasuwa się pytanie: w czym tkwi potrzeba tak nagłego zwiększenia liczby deputowanych? Tym bardziej że oznacza to dodatkowe obciążenie budżetu państwa w ogóle i budżetów lokalnych w szczególności. Na przykład roczne utrzymanie jednego kijowskiego deputowanego kosztuje państwo 900 tysięcy hrywien. Nietrudno policzyć, że dodatkowi 30 wybrańców ludu obciążą budżet stolicy kwotą 27 milionów hrywien. W regionach koszty te są znacznie mniejsze. Mimo to pojawia się pytanie: czym uzasadnić takie wydatki? Po pierwsze, wdrożenie reformy politycznej doda nowych uprawnień i nowych obszarów odpowiedzialności organom samorządu terytorialnego. Po drugie, prawdopodobnym wzrostem efektywności działania rady jako całości i każdego deputowanego z osobna. Oczywiście wraz ze wzrostem liczby deputowanych automatycznie maleje liczba wyborców, za których oni odpowiadają, a zatem — teoretycznie rośnie liczba problemów mieszkańców, którym deputowani mogą pomóc rozwiązać. Teoretycznie. Lecz czy przeciętny mieszkaniec w praktyce wierzy w skuteczność pomocy deputowanych i w to, że przy powiększeniu korpusu deputowanych liczba problemów obywateli się zmniejszy? Podobne pytania rodzą się nie tylko u autora artykułu, lecz także u samych deputowanych. Najkonsekwentniejszymi przeciwnikami rozszerzenia granic rad lokalnych okazali się deputowani z partii „Batkiwszczyna”, czyli obecni BJuTowcy. Na przykład we Lwowie tylko frakcja „Batkiwszczyny” nie poparła pomysłu zwiększenia liczby deputowanych rady obwodowej. Podobnie było w Kijowie. Prawdą jest, że tutaj stanowisko partii wyraził jeden z czołowych BJuTowców, Mykoła Tomenko. Według niego prawdziwą przyczyną zwiększania liczby miejsc w radach wszystkich szczebli jest wzrost zainteresowania przywilejami przyszłego deputowanego wśród określonych kategorii obywateli. „Popyt przedstawicieli biznesu na kupno mandatów deputowanych przekroczył już kilkakrotnie podaż — zauważył

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

KONSTYTUCYJNY

Kiedy nowo wybrany Prezydent Ukrainy, obejmując swój urząd, składa na posiedzeniu Rady Najwyższej Ukrainy przysięgę, to jedną rękę kładzie na Biblii, a drugą — na Konstytucji Ukrainy. Ten polityczny rytuał ma na celu symboliczne potwierdzenie dwóch sakralnych, fundamentalnych źródeł państwowej moralności, na których zobowiązany jest opierać się lider narodu. Jednakże Prawo Państwowe, czyli Konstytucja, zdaje się niepowstrzymanie wyślizgiwać spod prezydenckiej ręki i parlamentarnego pojmowania, co wyraźnie nie koreluje z jego konstytutywną zasadniczością i sakralnością. Wichury kryzysu parlamentarno-rządowego, paniczne czytanie zmienionych postanowień Ustawy Zasadniczej, niekończący się konstytucyjny performans potężnie naelektryzowują życie polityczne Ukrainy. W rezultacie problem reformy polityczno-prawnej całkowicie legitymowanie wchodzi do dzisiejszego politycznego porządku dziennego. Społeczno-polityczne i prawne studia w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej ze względu na swoje humanistyczne powołanie i przeznaczenie powinny operatywnie i głęboko przemyśliwać problematykę aktualnego porządku dziennego i wydawać na świat fundamentalną analizę najbardziej problematycznych kwestii. W ramach tegorocznych „Dni nauki” NaUKMA podjęto kolejną próbę takiej akademickiej recepcji podczas „okrągłego stołu” „Reforma polityczna i prawna na Ukrainie: stan i perspektywy”, przeprowadzonego wspólnie z wydziałem nauk prawnych oraz katedrą politologii. USTAWA ZASADNICZA Dyskusja nad wielokrotnie omawianym, a częściowo wręcz znudzonym i wyświechtanym tematem okazała się dość konstruktywna i pouczająca. Uczestnicy „okrągłego stołu” rozważali instytucjonalno-prawną stronę tego problemu. Ukraina, według słów Jurija Kluczkowskiego, otrzymała „dziurawą Konstytucję” z nienależytą jakością spisanego tekstu. Głównie konstytucyjne dziury świecą w artykułach 85 i 87, gdzie mowa o wszystkich możliwych przypadkach zakończenia pełnomocnictw Gabinetu Ministrów na mocy decyzji ukraińskiego parlamentu. Do dziś trudno wytłumaczyć otwarcie ekstrawagancką decyzję o dymisji rządu J. Jechanurowa. Po wejściu w życie ustawy „O wprowadzeniu zmian do Konstytucji Ukrainy” z dnia 08.12.2004 r. Rada Najwyższa może albo wysłać rząd do dymisji na wniosek Premiera, albo, rozpatrzywszy na wniosek co najmniej 150 deputowanych kwestię odpowiedzialności rządu, przyjąć rezolucję o wotum nieufności, albo też zwolnić poszczególnych członków Gabinetu Ministrów, włącznie z Premierem. Procedura zwolnienia nie została opisana w obowiązującym Regulaminie Rady Najwyższej. I faktycznie Rada Najwyższa zwolniła rząd według nieprzestrzeganej procedury przyjęcia rezolucji o wotum nieufności, nazywając to wszystko dymisją. Jednym słowem — absurd. Ogólnie rzecz biorąc, „okrągły stół” po raz kolejny unaocznił wszystkim obecnym, że nihilizm prawny i woluntaryzm są bardzo nieatrakcyjną wyborczą plewą ukraińskiego quasi-pseudoparlamentaryzmu. W końcu słynna decyzja Rady Najwyższej jasno zaświadczyła również o tym, że „konstytucyjne dziury” nie są produktem zaangażowanej wyobraźni naszoukraińców, w tym obecnego na „okrągłym stole” Jurija Kluczkowskiego. Chociaż w dyskusji nie brali udziału przedstawiciele tych sił politycznych, które zajmują inne stanowiska wobec reformy konstytucyjnej. Dlatego stanowisko NSNU wobec reformy konstytucyjnej równoważyła jedynie opinia ekspercka i akademicka. Ta ostatnia była reprezentowana przez całą plejadę byłych sędziów Sądu Konstytucyjnego Ukrainy, a obecnie wykładowców akademii, którzy byli jednomyślni w uznaniu niedopracowania nowego tekstu Ustawy Zasadniczej naszego państwa. Mykoła Koziubra, kierownik katedry nauk państwowo-prawnych, podkreślił, że mieszana forma rządów państwowych jest obiektywnie najbardziej akceptowalna dla społeczeństw, którym brakuje zakorzenionej, stabilnej tradycji demokratycznej. Jak zauważył dziekan wydziału prawa Andrij Meleszewycz, zgodnie z danymi empirycznymi to właśnie republiki parlamentarne są bardziej skłonne do demokratycznego sprawowania rządów. Jednocześnie w zachodnim dyskursie polityczno-prawnym taki fenomen jak „republika prezydencko-parlamentarna lub parlamentarno-prezydencka” nie figuruje, ponieważ sama metodologia przeglądu mechanizmu państwowego jest inna. Tak zwane uprawnienia dyskrecjonalne organu konstytucyjnego, czyli uprawnienia, które ten organ może wykonywać całkowicie samodzielnie, są decydującym czynnikiem konstytucyjnego reliefu pola państwowego. Uprawnienia dyskrecjonalne Rady Najwyższej nie mogą i nie powinny być szerokie, gdyż stwarza to zagrożenie parlamentarnej bezkarności i samowoli. Zdaniem Mykoły Koziubry zmiany w Konstytucji utrwalają dla ukraińskiego parlamentu wystarczający zakres takich uprawnień. „Parliamentarism” lub „presidentialism” — to dwa kluczowe pojęcia dla rozważenia formy rządów w zachodnioeuropejskim dyskursie politologicznym. Istnieją różnorodne wariacje uprawnień w konkretnych systemach politycznych, a kiedy mowa o mieszanej formie rządów, to faktycznie w zależności od obecności lub braku proprezydenckiej większości w parlamencie dochodzi do naprzemiennego zmieniania się parlamentaryzmu i prezydencjalizmu w ramach jednego systemu. Ponadto, zgodnie ze zmienioną Konstytucją, Prezydent Ukrainy zachowuje swoje prawo inicjatywy ustawodawczej i prawo weta wobec przyjętych przez Radę Najwyższą ustaw, co jest ważnym indykatorem stopnia „prezydenckości” obowiązującej formy rządów. W końcu podział między republikami prezydencko-parlamentarną a parlamentarno-prezydencką jest sztuczny. W praktyce powinien nastąpić nie tyle podział uprawnień, co efektywny i przemyślany balans. A tego właśnie skrajnie brakuje obowiązującej Ustawie Zasadniczej. Wołodymyr Stretowycz, deputowany ludowy, wykładowca Akademii, w wystąpieniu na „okrągłym stole” odkrył, oprócz normatywno-instytucjonalnej, konkretno-historyczną składową problemu. Jako członek tymczasowej komisji specjalnej Rady Najwyższej Ukrainy w kwestii przeprowadzenia reformy konstytucyjnej, przewodniczący komitetu RN ds. walki z przestępczością zorganizowaną i korupcją, obserwował te kuluarowe okołokonstytucyjne układy, które organizowano na ulicy Bankowej w latach 2000—2004. Ze słów Wołodymyra Stretowycza wyłonił się mniej więcej taki schemat pracy komisji: wieczorem odbywa się spotkanie z Leonidem Kuczmą, na którym Prezydent zgadza się na propozycje komisji, a następnego dnia Prezydent odmawia uzgodnionych z nim propozycji. Oczywiście nie legitymizowane instytucje opracowania reformy konstytucyjnej, takie jak: tymczasowa komisja specjalna RN lub kręgi eksperckie — a zakulisowa, w żadną Konstytucję świata niewpisana instytucja szarych eminencji polityki Kuczmy była centrum opracowywania i przyjmowania strategicznych decyzji reformatorsko-konstytucyjnych. W rezultacie mamy niełatwą krzyżówkę proceduralno-normatywną i polityczną. Ciekawe, że W. Stretowycz, na oczach którego zmieniano Konstytucję, występuje za uchyleniem ustawy „O wprowadzeniu zmian do Konstytucji Ukrainy”. Jego argumentacja podstaw prawnych jest lakoniczna: „Naruszenie procedury uniemożliwia decyzję. I każdy sędzia o tym wie”. Mykoła Sawenko, wykładowca katedry nauk państwowo-prawnych i były sędzia Sądu Konstytucyjnego, przytoczył bardzo ciekawy fakt: dzięki instytucji referendum Hitler doszedł do władzy i przeprowadził większość fundamentalnych zmian ustroju konstytucyjnego Niemiec. Jeśli zaś mówić o możliwości ogólnonarodowego głosowania w sprawie zmian Ustawy Zasadniczej, dokładnie nie wiadomo, co ma być przedmiotem głosowania: czy już wprowadzone do Konstytucji zmiany, czy nowe zmiany, czy częściowo nowe, a częściowo stare? Jeśli mówić o nowych zmianach, to większość wspomnianych na „okrągłym stole” „konstytucyjnych dziur”, takich jak niejasność procedury zatwierdzenia Regulaminu RN lub pływający termin przeprowadzenia wyborów do RN — to wąskofachowe niuanse normatywne, które nie odpowiadają skalom i zadaniom referendum. Jeśli zaś chodzi o zachowanie prezydenckiej dominanty w formie rządów, to prawdopodobnie nowa ekipa władzy nie operuje maksymalnie pełną wiedzą o prawach instytucjonalnych i władczych, w których, aż chce się podkreślić jeszcze raz, najważniejszy jest filigranowy balans, a nie monościenna dysproporcja uprawnień. Ogólnie ze wszystkich wystąpień na „okrągłym stole” wyłonił się taki obraz: obowiązujące zmiany w Konstytucji są zbyt dalekie od ideału, aby można było się z nimi pogodzić, ale jednocześnie są zbyt bliskie bezdyskusyjnej legitymizacji, aby można było je tak po prostu zmienić. Dla przeprowadzenia zmian „zmian” (tautologia zamierzona) istnieją trzy drogi: referendum, przyjęcie odpowiedniej decyzji przez nowy skład Sądu Konstytucyjnego lub przyjęcie tej decyzji przez Radę Najwyższą nowego zwołania. Problem niesformowania Sądu Konstytucyjnego już „nadjadł się” ukraińskiemu politycznemu establishmentowi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

O UKRAIŃSKICH PERSPEKTYWACH NAFTOWO-GAZOWYCH ORAZ LATARNIACH MORSKICH

Mykoła Sawenko zwrócił uwagę na niezwykle wymowną rzecz: w wielu europejskich konstytucjach nie są zapisane warunki i podstawy rozwiązania parlamentu. Istnieje natomiast pewna zwyczajowa praktyka polityczna rozwiązywania organów ustawodawczych, zgodnie z którą niezdolność parlamentu do sformowania jednolitego organu jurysdykcji konstytucyjnej jak najbardziej może być uznana za wystarczającą podstawę do rozwiązania parlamentu. Jednak w ukraińskich realiach Sąd Konstytucyjny jest na razie jedynie potencjalnym graczem w grach konstytucyjnych. Jeśli chodzi o zdolność nowego składu Rady Najwyższej do przeglądu reformy konstytucyjnej, to w ogólnym rozrachunku nie jest ona zła, jeśli wziąć pod uwagę wysoki ranking Julii Tymoszenko, która, co prawda, w ostatnich gazokondensatowych miesiącach często zmienia swój stosunek do reformy konstytucyjnej. Także podczas „okrągłego stołu” padały krytyczne uwagi dotyczące niedopuszczalnie znikomej roli władzy sądowniczej w systemie zarządzania państwem. Słów i myśli sędziów po prostu nie słychać w państwie — tak można scharakteryzować ten problem. Dość efektowny był sprowokowany przez przedstawicieli katedry politologii zwrot dyskusji od instytucjonalnych, formalno-prawnych wymiarów problemu ku wartościowemu wypełnieniu transformacji instytucjonalnych. Natalia Amelczenko, wykładowczyni katedry politologii NaUKMA, twierdzi, że mówiąc o niespójnościach w artykułach, kolizjach prawnych, kuluarowych kalkulacjach, niezwykle ważne jest wzięcie pod uwagę celowo-racjonalnej oraz wartościowo-racjonalnej motywacji głównych graczy politycznych. Przyjęte zmiany do Ustawy Zasadniczej Ukrainy są kompromisem między interesami biznesowymi, korporacyjnymi, politycznymi, a nie mianownikiem wspólnych wartości. I to jest fundamentalny problem ukraińskiego dyskursu politycznego. Jak podkreślał podczas dyskusji Wołodymyr Kusznirenko, wykładowca katedry politologii, trudno nie dostrzec obłudy i bezpodstawności wszystkich odwołań przy przeprowadzaniu reformy konstytucyjnej do interesów ukraińskiego społeczeństwa, do interesów narodowych Ukrainy. Przecież ukraińskie społeczeństwo w rzeczywistości nie zostało jeszcze dokładnie zbadane, a pojęcie „interesy narodowe” jest bodaj najbardziej mgliste w życiu politycznym Ukrainy, ponieważ jego definiowanie wymaga zrozumienia tego, kim jesteśmy. I właśnie tutaj, prawdopodobnie, dochodzimy do centralnego nerwu niezwykle złożonego i wielkoskalowego problemu. Ołeksandr Demianczuk, kierownik katedry politologii NaUKMA, słusznie zauważył, że można zebrać tysiąc ekspertów i wysłuchać ich opinii na temat reformy konstytucyjnej, jednak czy zmieni to coś realnie w kulturze politycznej i zachowaniu ukraińskiego parlamentu i czy pomoże konkretnemu Ukraińcowi? A właśnie w tym pytaniu otwiera się centralny nerw całego ukraińskiego dyskursu politologicznego i ma ten nerw dwa odgałęzienia: jedno w kierunku pełnego wyobcowania od realnego życia i praktycznej niezdolności ekspercko-pozarządowego wpływu oddolnego na podejmowanie decyzji na szczycie pionu władzy, drugie — w kierunku jego embrionalnego kształtowania się. Ale jeszcze bardziej ukraiński proces konstytucyjny przypomina McDonald’s tym, że posługuje się standardowym dla wszystkich zakątków świata menu i tym, że ukraińscy politycy nie tyle wybierają, co zamawiają. Wszystko można kupić — wszystko można zmienić — wszystko można pod siebie skręcić... Z pewnością jest on niewymownie daleki od sakralizacji Ustawy Zasadniczej Państwa. Na koniec pragnę szczerze podziękować organizatorom i uczestnikom „okrągłego stołu”. Żanna BEZP’JATCZUK, studentka Uniwersytetu Narodowego. Podczas narady z Premierem Jurijem Jechanurowem na Krymie stało się wiadome, że Ukraina z zagospodarowania szelfu Morza Czarnego i Azowskiego liczy na uzyskanie 2 miliardów dolarów inwestycji. Kto będzie brał udział w przetargach i odpowiednio otrzyma część ukraińskiego gazu, jeszcze nie ogłoszono. „Czornomornaftohaz” planuje zwiększyć wydobycie paliwa z jednego do ośmiu miliardów metrów sześciennych rocznie. Na półwyspie Premier odwiedził krymskie latarnie morskie, wyspę Kosa Tuzła oraz odwiedził szereg innych obiektów. Relacje z Rosją Premier planuje budować na pragmatycznej podstawie. W tym sens inwentaryzacji obiektów Floty Czarnomorskiej na Krymie. „Tutaj nie ma polityki, są pragmatyczne podejścia, tak jak nie ma polityki w konflikcie wokół latarni morskich” — podkreślił J. Jechanurow. Sytuację wokół obiektów nawigacyjnych Premier poprosił nie upolityczniać, ponieważ w tym sporze dostrzega on czysto gruntowy aspekt, uważa, że jest to walka o użytkowanie gruntów na wybrzeżu. Jego zdaniem, hałas wokół latarni morskich wywołali właściciele posiadłości i domków letniskowych, które „wyrosły” przy latarniach. Więc innych kwestii, poza majątkowymi, J. Jechanurow tutaj nie dostrzega i radzi przenieść to na czysto ekonomiczną płaszczyznę. „Musimy je zinwentaryzować, jeśli ta latarnia należy do Ukrainy, a Federacji Rosyjskiej potrzebne są usługi, to naturalnie za te usługi trzeba płacić. Przecież problemu latarni nie ma, jest problem ziemi i własności, położonej wokół obiektów. Trzeba zainteresować się, czyje „chatki” są przylepione do latarni i kto osobiście jest zainteresowany, aby tę sytuację przenieść na płaszczyznę polityczną, żeby nie odpowiadać na pytanie, za jakie środki zbudował tę „chatkę”? Mam nadzieję, że 14 lutego zdejmiemy wszystkie zbędne pytania, które zostaną rozwiązane podczas procesu negocjacyjnego” — podkreślił J. Jechanurow. W szczególności także w relacjach z Rosją „niezrozumiałe” momenty dostaw mięsa, produktów mlecznych, kwotowania dostaw rur i odmowa silników śmigłowcowych. Ale Szef ukraińskiego rządu jest zasadniczo przeciwny analogicznym krokom w odpowiedzi. W odniesieniu do każdego takiego przypadku Ukraina będzie się dogadywać, tym bardziej, że „mamy wspaniałe relacje na poziomie prezydentów i rządów, jest pełne zrozumienie i normalnie pracujemy”. Jeśli chodzi o wyspę Tuzła, to J. Jechanurow popiera ideę jak najszybszego stworzenia tutaj kurortu i poleca Ministerstwu Transportu i Łączności przyspieszyć wyposażenie i zagospodarowanie wyspy. A ogłosić ostateczne podsumowania ukraińsko-rosyjskich umów gazowych obiecał w najbliższym czasie i prosił nie robić z tego sensacji. Tym bardziej, że cały komplet dokumentów, który jest w tematyce gazowej, to „całe tomy”. Premier J. Jechanurow podziękował krymskim urzędnikom za przyjęcie dzieci z Ałczewska, ale zganił za niegospodarność, która doprowadziła do zimna w mieszkaniach kilku osiedli półwyspu. W szczególności w mieście Szczołkine i kilku przyległych do niego wsiach do tej pory pozostają bez zaopatrzenia w wodę i ogrzewania 84 budynki. I poprosił, żeby to, co wydarzyło się w tym mieście, „nie wieszali na gaz”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kierowanie obywateli. Teraz będą oni mogli legalnie narzucać swój język, głównie rosyjski, zważywszy na ogromny odsetek obecnych rosyjskojęzycznych urzędników, sędziów, prokuratorów, milicjantów i innych. Taka jest natura ludzka, a zwłaszcza jeszcze zepsuta niewolnictwem. Nieunikniona będzie także dyskryminacja ze względu na język przy zatrudnieniu i w karierze zawodowej. Oczywiste jest, nosiciele którego języka będą najczęściej dyskryminowani. O jakim społeczeństwie obywatelskim mowa, jeśli obywatele nie będą mieli jedności w języku, nie będą jednakowo postrzegać dwóch języków państwowych? Takie społeczeństwo będzie zdezorientowane we własnej tożsamości, osłabione i gotowe upodobnić się do udanych światowych modeli: amerykańskiego, nieokreślono-europejskiego, izraelskiego czy nawet rosyjskiego po sąsiedzku. Taki naród łatwo przekształcić w bezliczny tłum, którym kieruje obca telewizja, kocha swoich kolonizatorów i jest gotowy na śmierć walczyć jedynie z własną władzą. Dlatego robi się przerażająco, gdy obce wielkie mocarstwa chwalą nas za sukcesy w budowaniu społeczeństwa obywatelskiego wtedy, gdy nie znamy prawdziwej wartości języka państwowego i tradycji ukraińskości. technologii automatycznego wyszukiwania informacji tematycznych, co negatywnie odbije się na gospodarce i życiu ludzi. Język rosyjski jako państwowy będzie rywalizował z ukraińskim państwowym o rozpowszechnienie w mediach, w przestrzeni informacyjnej. Przewaga jest już po stronie rosyjskiego, ponieważ poprzez rosyjski, jako język bardzo rozpowszechniony, będzie wywierana światowa presja informacyjna na społeczeństwo. Oprócz tego polaryzacja językowa rozdzieli i dodatkowo osłabi społeczeństwo, ułatwiając lobbowanie interesów obcej gospodarki na Ukrainie. Od ogólnej bezbronności informacyjnej, która pogłębi się wraz z wprowadzeniem drugiego języka państwowego, naród może tylko tracić ceną obniżenia poziomu dobrobytu. O jakiejkolwiek korzyści ekonomicznej nie może być mowy. Mówiąc prościej, drugi język państwowy osłabi i rozdzieli naród, ułatwiając kolonizację Ukrainy przez Rosję czy jakikolwiek. Zdjęcie Iwana. Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. Przygotowała Olga SKRYPKINA. Szczerą nieprawdą jest, że wprowadzenie drugiego języka państwowego przyczyni się do rozwoju gospodarki i w ten sposób wzrośnie poziom życia ludzi. To nieuchronnie osłabi bezpieczeństwo informacyjne społeczeństwa, stworzy sprzyjające warunki dla lobbowania przez inne państwa i ich zglobalizowany kapitał własnych interesów na Ukrainie kosztem Ukraińców. Mówiąc prościej, ułatwi to neokolonizację Ukrainy ze wszystkimi negatywnymi konsekwencjami dla gospodarki i dobrobytu obywateli. Wprowadzenie drugiego języka państwowego jest ekonomicznie nieopłacalne dla Ukrainy i korzystne dla każdego silnego państwa świata z zamiarami osiągnięcia wielkiego zysku na naszej ziemi. Od tego mogą wygrać jedynie światowi konkurenci Ukrainy, a jest ich niemało. Świadome, nieświadome czy pod wpływem ideologii partyjnej domaganie się drugiego języka państwowego — jednoznacznie — bardzo zaszkodzi dobrobytowi ukraińskiego obywatela niezależnie od tego, jaki język jest dla niego ojczystym lub wygodnym w komunikacji. Jeśli ukraiński wyborca naprawdę chce żyć lepiej, musi zadbać, aby w parlamencie nigdy nie było polityków, którzy bawią się kwestią językową na wyborach, nie rozumiejąc, jakim nieszczęściem naprawdę może zakończyć się taka gra dla przeciętnego człowieka. zawartą wcześniej umowę z Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” o współpracy (zgodnie z którą w oddziale szkoleniowym Marynarki Wojennej Ukrainy czytano wykłady i prowadzono kurs wiedzy o narodzie), nie chcą korzystać z usług prośwician. A wszystkie problemy stąd, uważa Kławdija Markiwna, że w kraju nie ma polityki państwowej. „Nasze działania raczej przypominają ruchy Browna, a potrzebne są niebanalne burze mózgów całego narodu. Co więcej, nie jesteśmy pierwszym postkolonialnym państwem, które rozwiązuje kwestię językową. Ukrainie warto brać przykład z państw, które już rozwiązały kwestię narodową: Finlandii, Belgii i innych. Bo kraj, jak organizm, funkcjonuje, gdy normalnie rozwijają się wszystkie „organy”: i gospodarka, i kultura. Ukraińców trzeba konsolidować. A konsolidować naród można tylko metodami ukrainocentrycznymi, wokół jednego języka”. Oto dlaczego, podkreśla Kławdija Trubnikowa, Ukraińcom, jak nigdy dotąd, trzeba stawać w obronie własnego języka i zaprzestać antypaństwowej histerii w Sewastopolu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

O CZYM KRZYCZY REKLAMA PRZEDWYBORCZA

OSTRZEŻENIE Głośna reklama „Partii Regionów” obiecuje „zjednoczyć” Ukrainę, gwarantując dobrobyt już dziś oraz język rosyjski jako drugi państwowy na wieki. Rzekomo rosyjski ma sprzyjać nawiązywaniu kontaktów biznesowych wewnątrz i poza granicami państwa, co doprowadzi do rozwoju gospodarki i wzrostu dobrobytu obywateli. Podczas minionych wyborów technologia przeforsowania drugiego języka państwowego pod śmiesznym pretekstem ochrony języka rosyjskiego nie odniosła żadnego sukcesu. W tych wyborach motywacja została zmieniona i ściśle powiązana z naturalnym pragnieniem każdego człowieka, by żyć lepiej, zamożniej. Liczą na przyjęcie idei wprowadzenia drugiego języka państwowego w jednolitym pakiecie agitacyjnym przez wyborców wschodniej Ukrainy i częściowo zachodniej Ukrainy. Liczą jeśli nie na szczere poparcie, to na zrozumienie nieszkodliwości, praktyczności takiego kroku dla ukraińskiego społeczeństwa, dobrze znając powszechną ignorancję w dziedzinie języka państwowego. Ludzi, którzy naprawdę rozumieją przeznaczenie i istotę języka państwowego, nawet wśród inteligencji jest katastrofalnie mało. To jedna z „zasług” minionej władzy. Nie warto się uspokajać, naiwnie licząc na tradycyjnie niskie poparcie dla wprowadzenia drugiego języka państwowego. Tym razem motywacja jest zupełnie inna i podawana w komplecie jako jeszcze jeden warunek dobrobytu, którego tak pragnie przesycony negatywem wyborca. Nikt nie będzie rozważał, czy tak jest naprawdę. Po wyborach ideę drugiego języka państwowego wyciągną z talii jak weksel, mówiąc, że naród poparł. Możliwe, że od razu zainicjują referendum, póki państwo nie zaczęło wyjaśniać istoty i znaczenia języka państwowego. Plan nie jest zły, odczuwalna jest obecność w starej ekipie Janukowycza nowych polittechnologów. Jeśli tak gorliwie dbają o drugi język państwowy dla dobrobytu wyborców, to obowiązkiem „Proświty” jest pomóc ludziom zrozumieć istotę propozycji. Co może się stać, jeśli rosyjski rzeczywiście stanie się drugim językiem państwowym? W SFERZE GOSPODARKI I BIZNESU W relacjach biznesowych język rosyjski był stosowany i będzie stosowany jako jeden z rozpowszechnionych języków światowych Europy Wschodniej. To jego wykorzystanie jest czysto praktyczne jako języka komunikacji międzynarodowej i praktycznie nie zależy od jego statusu państwowego na tym czy innym terytorium. Zgodnie z ukraińską Konstytucją, państwo sprzyja nauce języków komunikacji międzynarodowej, w tym rosyjskiego. Czego jeszcze potrzeba? We współczesnym świecie biznesu bariera językowa nie jest problemem, najważniejsze to mieć potężny aktywny kapitał narodowy, za którym stoi światowy autorytet państwa. Taki, przeważnie zglobalizowany kapitał, jest w stanie kupić wszystko. I specjalistów-tłumaczy w szczególności. Oszczędność na tłumaczeniu jest zbyt znikoma, by mówić o wzroście gospodarki i dobrobytu obywateli. Praktyczne relacje biznesowe w granicach Ukrainy w ogóle nie znają problemu językowego. Język państwowy jako język porozumienia ukraińskiego społeczeństwa dobrze znają i uczą się go wszyscy, zwłaszcza młode pokolenie, które dominuje w sferze biznesowej. Między wschodem a zachodem nie ma przeszkody językowej. Jeśli do Dniepru zadzwonić i rozmawiać po ukraińsku, bardzo często można liczyć na całkiem udaną próbę odpowiedzi w języku państwowym. Zatem problem jest czysto psychologiczny, nie przeszkadza kontaktom biznesowym i z czasem można go pokonać. Praktyka biznesowych wewnątrzpaństwowych i zewnętrznych kontaktów biznesowych odbywa się normalnie i bez potrzeby nadawania jakiegoś szczególnego statusu językowi rosyjskiemu. Problemy powstają właśnie z wprowadzeniem drugiego języka państwowego przez konkurencję dwóch języków państwowych z jednakowymi prawami stosowania i rozpowszechniania. Dotąd etniczni Ukraińcy pokładali nadzieje w państwowej trosce o konstytucyjny status języka ukraińskiego, chociaż — daremnie. Teraz gwarancją staje się zdobyte prawo w zmaganiach o sfery rozpowszechniania państwowego, poprzez codzienne naleganie na swoje prawo do stosowania języka ukraińskiego. Analogicznie będą robić rosyjskojęzyczni obywatele, powołując się na konstytucyjny status swojego języka. Nikt nie będzie chciał przechodzić na inny język rozmówcy. To nieuchronnie zrodzi problem wydatków na tłumaczenia i obowiązkowe dublowanie aktów państwowych oraz ważnych umów w obu językach państwowych. Dwujęzyczność państwowa nieuchronnie zrodzi realną dyskryminację w zatrudnieniu, wniesie rozkład w relacje pracownicze. Jeśli kierownictwo i większość będą rosyjskojęzyczni z prawa konstytucyjnego, będzie to psuło relacje z konstytucyjnie ukraińskojęzycznymi i odwrotnie. Istota jest jedna. Co więcej, w wyniku rezygnacji z nauki rosyjskiego jako obcego z podziałem na podgrupy wzrośnie bezrobocie nauczycieli. Wszystko to nie będzie sprzyjać rozwojowi gospodarki i będzie psuło ludziom życie codzienną potrzebą walki o własną tożsamość, o prawo pozostania takimi, jakimi są. Poczucie szczęścia już nie będzie pełne, a tych strat nie da się zmierzyć pieniędzmi. Wreszcie, zniknie ochrona informacji biznesowej i innej poufnej, którą zapewniał jedyny język państwowy. Informację rosyjskojęzyczną można będzie śledzić bez problemów z zastosowaniem nowoczesnych technologii przez jakiekolwiek wpływowe państwo z silnym kapitałem narodowym. OSTRY SYGNAŁ Dziś na Krymie na 600 rosyjskich szkół przypada tylko 6 ukraińskich (mniej niż szkół krymskotatarskich). Ukraińcy w Sewastopolu nie mają swojej pełnowartościowej szkoły. Na prośbę o wybudowanie w mieście ukraińskiej szkoły władze na szczeblu wydziału edukacji i polityki społecznej Sewastopola odpowiadały: niech „wasi” przyjeżdżają i budują ukraińskie szkoły. Co prawda, na bazie przedszkola jednak stworzono szkołę — ośmiolatkę (bez sali sportowej, basenu, bez gabinetów fizyki i chemii). Aby kontynuować naukę po jej zakończeniu, dzieci muszą jechać przez całe miasto do szkoły z równoległymi klasami ukraińskimi. Większość wyższych uczelni Sewastopola to rosyjskie, są nawet takie, które działają bez licencji. Rosyjskojęzyczne uczelnie mają status narodowych (!). Kierownicy miasta zwracali się nawet do przedsiębiorstw o udzielanie pomocy rosyjskim szkołom wyższym, bo, rzekomo, „nauczyciele języka ukraińskiego jeszcze nie są na należytym poziomie w nauczaniu języka ukraińskiego w Sewastopolu, a dlatego uczniowie nie mogą wstąpić do ukraińskojęzycznych szkół wyższych”. W SFERZE POLITYKI I SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO Obecnie praktycznie we wszystkich partiach normalnie współpracują obywatele ukraińskojęzyczni i rosyjskojęzyczni. Jednak wraz z wprowadzeniem drugiego języka państwowego automatycznie nastąpi konkurencja języków, dlatego każdy członek partii będzie bronił priorytetu swojego języka i wymagał poszanowania swojego prawa przez innych. Partie nieuchronnie spolaryzują się według kryterium językowego, co oznaczać będzie radykalną zmianę istniejącego systemu partyjnego i przeniesienie konkurencji językowej w sferę polityki. Oczywistym skutkiem tego może być realny separatyzm z niebezpieczeństwem utraty integralności terytorialnej państwa, podziału z następującym po nim wchłonięciem przez silnych sąsiadów. O oczywistych problemach machiny państwowej nawet nie warto wspominać. Cała dokumentacja teraz obowiązkowo musi być w dwóch wariantach: ukraińskim i w równoprawnym rosyjskojęzycznym. W przeciwnym razie urzędnikom grozić będą pozwy sądowe za dyskryminację językową. Ale społeczeństwo na takie akty ochrony praw nie jest gotowe. Nie są gotowe udzielać wsparcia prawnego obywatelom w kwestiach językowych obecne ukraińskie organizacje broniące praw człowieka. Dlatego urzędnicy będą mogli spokojnie nadużywać stanowiska służbowego, lekceważąc wybór języka, wstrzymując ukrainizację rosyjskich szkół na Krymie”, oświadczenia, że u nas „nie będzie żadnego nacjonalizmu, u nas będą dobre relacje z Rosją”. A przyjezdnych wita orkiestra Floty Czarnomorskiej i babcie z fartuszkami i matrioszkami. Po mieście — symbole Federacji Rosyjskiej. „To czarna dziura, w której przepada nasz honor i godność, niweluje się ukraińska idea i wszystko co ukraińskie. Codziennie w radiu słyszymy, że jesteśmy jednolitym narodem krymskim, chociaż tylko w Sewastopolu jest 32 towarzystwa narodowo-kulturalne, z których każde ma prawo uczyć się własnej kultury, mieć swoje szkoły niedzielne. I to opłaca nasze państwo. Tylko Ukraińcy nie mają możliwości uczyć się ojczystej kultury i historii. Specjalnie tworzone są takie warunki, aby ludności chciało się pędem uciekać do WNP, EWP — prosić o ratunek”. „Proświty” gotowi są nie zauważać. Marynarka Wojenna Ukrainy, pomimo zawarcia-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

ANTYUKRAIŃSKA HISTERIA W

Zapanowała ona w gabinetach władzy, nigdy nie dając drogi wszystkiemu, co ukraińskie. Członkini zarządu miejscowej „Proświty” Klawdija Markiwna TRUBNIKOWA opowiada, że Sewastopol bardziej przypomina rosyjskie miasto niż ukraińskie. Dotąd w mieście nie ma ukraińskiego przedszkola, cerkwi, teatru, nie słychać ukraińskiej pieśni. Natomiast tytuł teatru narodowego za wielki wkład w rozwój kultury ukraińskiej nosi Rosyjski Teatr im. Łunaczarskiego, chociaż na jego scenie nie wystawiono ani jednego ukraińskiego spektaklu. Sam Łunaczarski mówił: kto nie zna języka ukraińskiego na Ukrainie, niech wyjeżdża z Ukrainy. Ukraińskiego w mieście się nie szanuje. Tu szybciej postawią pomnik katów, dajmy na to Katarzyny II (pomysł jednomyślnie poparli deputowani rady miejskiej). Jedyne działające w mieście Ukraińskie Centrum Kulturalno-Informacyjne obejmuje tylko jedną dzielnicę. Nie wszyscy sewastopolanie pokonują dziesiątki kilometrów, by włączyć się w rodzimą kulturę. Państwo staje się „dobroczyńcą” Rosjan, wydając środki z budżetu na rozwój i wsparcie rosyjskiej kultury. Językiem ukraińskim w Sewastopolu zajmuje się tylko garstka entuzjastów-proświtian – w konspiracji, doświadczając ucisku i prześladowań. Ci ludzie pracują społecznie: już drugi rok w wilgotnej, podziemnej piwnicy, gdzie gniją książki, nie ma oświetlenia (dla „Proświty” nie znaleziono lepszego pomieszczenia niż piwnica). Dysputy, wykłady, wymianę literatury, przegląd nowej literatury ukraińskiej prowadzi się przy świecach... „Kiedy wychodziliśmy na Majdan, wydawało nam się, że to początek wielkiego odrodzenia narodu… Myśleliśmy, że nowa władza zdoła kontrolować sytuację, ale w mieście rozpoczął się nowy zwrot antyukraińskiej histerii”, mówi pani Klawdija. W mieście wywieszane są billboardy z obietnicami wprowadzenia drugiego państwowego języka rosyjskiego w razie zwycięstwa w wyborach, hasła N. Witrenko „nie do-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Redaktorzy donieckiego i lokalnego radia, przechodząc na ukraiński, tak go uwsteczniają, podczas gdy mowa rosyjska płynie u nich płynnie i delikatnie, że odnosi się wrażenie, jakby proponowali słuchaczom porównać i wybrać… A w naszych gazetach samo słowo „państwowy” w odniesieniu do języka nierzadko bierze się nawet w cudzysłów, demonstrując tym samym wstręt do wszystkiego, co ukraińskie. Rosjan można zrozumieć — nie chcą tracić zdobytych pozycji. Ale dlaczego wielu z nas ich wspiera — mówiąc, że tak wyszło, tak się ułożyło? To znaczy, jeśli dano wam w twarz — to tak wyszło, tak się ułożyło? Do kiedy będziemy mieć tę mentalność wasala, który patrząc na Moskwę, boi się nawet rękę oderwać od daszka czapki, śpiesząc się, by nawet przed czasem wykrzyknąć: „Jest!”? Czyż nie my sami w dużej mierze jesteśmy winni tego, że część Rosjan po prostu odmawia postrzegania języka ukraińskiego? Oto dałem sąsiadowi gazetę do poczytania, a on oświadcza: niby nie rozumiem po ukraińsku. I to w czasie, gdy przeżył tu pół wieku, dorobił się dzieci i wnuków… Przecież nawet pies Szarik rozumie więcej słów niż on, słucha się. A on arogancko nie chce znać „narzecza”… Oto i stanowisko: my, Rosjanie, uczyć się ukraińskiego nie zamierzamy, ale „tubylcy” — Ukraińcy, niech uczą się języka rosyjskiego… O tym przekonuje również przekształcenie naszej lokalnej gazety „Wiesti”. Z jedynej u nas ukraińskiej, w ostatnim czasie, wraz z przyjściem nowego redaktora, stała się już dwujęzyczna i — jako przykład — popularyzuje oto taką dyplom, który podczas procedury „pasowania na turystę” otrzymały dzieci z klubu turystycznego „Tor”: „…Poddanemu ziemi Ruskiej, strażnikowi jej lasów i mórz, właścicielowi skarbów niezliczonych za to, że on jest taki, jaki jest!..” No, bardzo to wymowne — „poddanemu ziemi Ruskiej”! Takie oto mamy wychowanie narodowe”. I oto jaka dość trafna diagnoza w liście tego korespondenta, która musi skłonić ukraińskie władze do znacznie aktywniejszych działań w obronie ukraińskich pozycji w Donbasie: „Wydaje mi się, że wcześniej szowiniści bardziej liczyli na czas, który stopniowo oduczy nas bycia Ukraińcami. Teraz zaś, widząc zagrożenie utraty zdobytych pozycji, przeszli do ofensywy”. Jak zaświadcza moja poczta, niektórzy tej ofensywy nie wytrzymują. Tak, Mykoła Boriłko z Charcyska (obwód doniecki) informuje, że postanowił w ogóle „sprzedać dom i wyjechać z tego kacapskiego Donbasu”. Dlaczego? Bo „znudziły mi się już ta obczyzna, ten okupacyjny język i te histerie szowinistycznych głupców, że podawaj im jeszcze status państwowego. Gdyby pan widział, panie Anatoliju, co te rosyjskojęzyczne karaluchy u nas robią, dosłownie szarpiąc, przywłaszczając nasze ziemie”. Jednocześnie, będąc już w zwątpieniu, ten korespondent jest pewien tego, że „Donbas to ukraińska ziemia i cały wschód jest ukraiński, i tutaj obowiązkowo utwierdzi się z czasem język ukraiński, bo on jest państwowy”. Ciąg dalszy nastąpi. Anatolij POHRIBNYJ z Wołodymyr MELNYCZENKO, dyrektor generalny Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, doktor nauk historycznych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

ЖИВА ДУША ДОНБАСІВСЬКОГО

НА ЗДОБУТТЯ НАЦІОНАЛЬНОЇ ПРЕМІЇ імені ТАРАСА Продовження. Початок у ч. 2, 3, 5 за 2006 р. “Отямтеся, Донбас — не той, який ви бачите з київських висот. Не треба плакати, що тут 51 відсоток українців. Він увесь український, за винятком кількох сотень негідників, які на дух не переносять України”. (Із листа радіослухача С. Тищенка з Донецька) * * * Два свідчення з Маріуполя. Петро Петренко: “У нашому Маріуполі українців мешкає, думаю, не менше 60 %, а говорить рідною мовою не більше 1 %. Так хто кого “зажимаєт”, за висловом росіян?” Віра Федотова: “Боріться з русифікацією сходу. Скрізь у нас російська мова, а для відродження української практично не робиться нічого! Нас примусово змушують лишатися зросійщеними”. Листи з Луганської області. В. Бесалий, м. Рубіжне: “Проживаю у місцевості, де упосліджений стан української мови особливо простежується. Так, я знаю, що в деяких державних школах години поділені так, що на російську мову відводиться три години, на українську — дві. Відомі й такі факти, що в українських — на папері — класах насправді викладають російською. Тобто правдивий стан справ значно гірший, ніж той, що його увиразнюють офіційні дані. Усе це дуже небезпечно”. Або пишуть також із Рубіжного Ніна, Надія, Олег, Тиміш Годунови: “Ставлення до нашої мови тут — це патологічна ненависть. Висміюють її у місцевій пресі так, що, прочитавши той “бред”, ми часто не можемо прийти до пам’яті”. В. Шишковська з м. Сватове: “Коли я вмикаю телевізор, то в’їжджаю в Росію. Мені набридли “Хорошиє пєсні” і “Хорошиє шуткі”, мені набридла брутальна бездарна ро- УКРАЇНА: АРБАТ, 9 Головною подією січня стало відзначення в Культурному центрі України в Москві Дня Соборності України. Понад 300 московських українців і москвичів завітали до нас. Із доповіддю на урочистому вечорі виступив доктор філологічних наук, академік АПН України, президент Міжнародної асоціації “Україна і світове українство”, директор Інституту украсійська попса — отруйний продукт, який споживає молодь. Я скучила за українською виставою, за концертом українських музичних творів. Я скучила за своєю культурою, тим більше що мешкаю в провінції, маю вже багато років, і єдиним вікном у світ для мене є телевізор”. Лист Володимира Калашникова, народного артиста України, з Луганська: “У містах нашої області продовжує чинитися всілякий спротив запровадженню в освітніх закладах і в державних установах української мови. І оскільки серед депутатів Верховної Ради ще досить осіб, які й понині продовжують політиканські забави, сповнені неповаги до державної мови, то й депутати місцевих рад поспішно приймали всілякі рішення про двомовність. Здавалося б, ця справа враховує запити населення. Та, як переконуємося, подібні рішення на практиці є узаконенням процесу упослідження державної мови, і не лише в чиновницьких кабінетах. Зокрема у багатьох містах і селищах Луганщини ще немає жодної української середньої школи, обласної української газети. Телерадіоефір над Донбасом майже цілком заполонила мова іншої держави. А де ж мова держави Україна?” І далі з цього листа: “Приємно нам вітати у себе високих гостей із Києва. Та коли послухаєш більшість із них, складається враження, що вони — державні мужі Російської Федерації, а не України. Чому державні службовці всіх рівнів не несуть відповідальності за впровадження української мови як державної на теренах України? Чужою мовою незалежну Україну збудувати неможливо”. Особливо тривожні листи моїх дописувачів, у яких увага акцентується на тому, що після Помаранчевої революції ставлення до української культури на Донбасі не тільки не змінилося, а подекуди навіть погіршилося. Помста за поразку Януковича? — запитує шахтар Василь Сенчило з Горлівки і відповідає: “Безумовно, так, адже я більше 50 років мешкаю на Донеччині, різне пам’ятаю, але такої ненависті у шовіністів і перевертнів до українців, як сьогодні, у нас ще не було. Мстять. Я думав, що після перемоги В. Ющенка вже припиниться тут тотальне зросійщення, та не так сталося, як гадалося. Та доки ж воно буде — ось це нерозуміння, що чим більше нав’язують нам тут язик, тим більше люду проймається до нього спротивом? А може, це так і треба, щоб більше українців у нас прозріло? Бажаю вам, професоре, козацького здоров’я та довголіття для боротьби за відродження української мови”. Такої самої думки, що нині “наступление русского даже усилилось”, і А. Думан зі Слов’янська, який пише (нарочито не перекладаю): “Мне больно, что мы здесь поголовно русскоязычные, точнее — изъясняемся на суржике. А заговори по-украински — оглянутся и во взгляде прочтешь: не наш, западник, бандеровец, через таких, мол, и страну лихорадит. Иными многим из нас, местных украинцев, особенно в моем пенсионерском возрасте, уже трудно стать, но как же хочется видеть свою Украину украинской! Хотя бы уже дети наши такой ее увидели… Однако как этого достичь, если и сегодня нам вдалбливают, что наш язык и “телячий”, и “искусственный”, и “деревенский”, а русский — “великий” да “могучий”… Да и дик-
Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

DOM UKRAIŃSKIEJ SOBORNOŚCI W

...ństwa Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy Petro Kononenko. Podstawą świątecznego koncertu był występ zasłużonego ludowego zespołu pieśni i tańca Ukrainy „Darniczanka” pod kierownictwem zasłużonego działacza kultury Ukrainy, profesora Petra Andrijczuka. Z ogromnym entuzjazmem publiczność przyjęła kompozycję chóralną „Pieśni kozackiej sławy” oraz ukraińskie pieśni ludowe. W takich chwilach szczególnie przenikliwie czuje się, że Centrum Kultury daje Ukraińcom możliwość, by, używając słów Wasyla Symonenki, „pobyć z matką w samotności”. W koncercie wzięła udział zasłużona artystka Ukrainy Olena Kuchta oraz dziecięcy zespół tańca ukraińskiego „Szczedryk” pod kierunkiem głównego specjalisty Centrum Kultury Tetiany Kuzmiczowej. Po koncercie wszystkim gościom wręczono świeżo wydaną książkę „Słowo o Centrum Kultury”, którą otwieramy nową serię wydawniczą „Ukraina na Starym Arbacie”. Kolejna książka tej serii „Arbat oczami Ukraińca” ukaże się w najbliższym czasie. Z okazji Dnia Soborności Ukrainy zorganizowano otwarcie wystawy młodego ukraińskiego malarza Serhija Piwtoraka, którego płótna są wypełnione żywym powietrzem i drżącym kolorem, przeniknięte szczerą i ciepłą miłością do Ojczyzny. Ta wystawa kontynuuje prezentowanie przez Centrum twórców pracujących w regionach Ukrainy. Serhij Piwtorak pochodzi z obwodu sumskiego, jest rodakiem Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki. Niedawno zainicjowany projekt „Wasyl Stus” 27 stycznia wzbogacił się o pokaz dokumentalnej trylogii filmowej „Czarna świeca jasnej drogi. Pamięci Wasyla Stusa” (autor scenariusza i reżyser — Stanisław Czernylewski, produkcja „Halicyna-film”). W ramach projektu „Powrót zapomnianych imion” odbyła się prezentacja zbioru wierszy utalentowanego ukraińskiego poety lat 20.–30. Anatolija Olijnyka „Amurowa dekada” oraz książki Anatolija Riecmedina o tym poecie „Czarodziejski liryk z Borzni” (Winnica, „Knyha-Wieha”, 2005). Nawiasem mówiąc, Riecmedin napisał do nas, że „każda krokiew i każda łata Ukraińskiej chaty w Moskwie nie żałuje dla nas, rodaków-Ukraińców, swojego ciepła”. Staramy się jak najszerzej prezentować w Moskwie wszystkie zakątki Ukrainy, wykorzystując różne możliwości i gatunki. Znaczne zainteresowanie wzbudził wieczór autorski zasłużonej artystki Rosji i Ukrainy, solistki Teatru Bolszoj Rosji Haliny Czornobaj — utalentowanej śpiewaczki i szczerej patriotki Ukrainy. Na początku stycznia w ramach projektu „Dzieci w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie” przyjmowaliśmy u siebie dzieci z miasta Niżniekamsk (Republika Tatarstanu), za co otrzymaliśmy podziękowanie od przewodniczącego Niżniekamskiej miejskiej narodowo-kulturalnej autonomii „Ukraińskie Towarzystwo «Werbyczenька»” Jewhena Sawenki. Odbył się kolejny sobotni abonament „Młode talenty nowego stulecia”, tym razem Dziecięcy Teatr Operowy Szkoły Chóralnej miasta Dubna wykonał operę-feerię „Dziecko i czary” (Maurice Ravel, libretto G. S. Colette). Odbyło się posiedzenie klubu „Gwiazda Wernadskiego”, podczas którego przyrodnicy omawiają współczesne problemy wzajemnego oddziaływania człowieka i środowiska naturalnego. Kontynuowano ukraińską linię tematu Bułhakowa: zaprezentowano artystyczno-publicystyczny film „Wrócę. Podróż Mychajła Bułhakowa na Krym” (autor scenariusza i reżyser Heorhij Natanson). Otwarto wystawy książek, na których położono nacisk na propagowanie za granicą idei, które w swoim czasie były postępowe, a ojczyzną których była Ukraina. Chodzi o patriotyczne kozackie kroniki oraz zdumiewającą „Historię Rusów”, o „Konstytucję praw i wolności Wojska Zaporoskiego” Pyłypa Orlika — pierwszą europejską konstytucję w dzisiejszym rozumieniu, o niezapomniany Akt Zjednoczenia ze stycznia 1919 roku, który zjednoczył ziemie ukraińskie w jedno sobórne państwo. Naturalnie, że styczeń upłynął pod znakiem Dnia Soborności, ale w rzeczywistości Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie nieustannie, z miesiąca na miesiąc, z dnia na dzień, pełni zaszczytną misję propagatora ukraińskiej soborności, daje Ukraińcom w Rosji możliwość odczucia żywej duszy swojego narodu, swojej Ojczyzny. z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

HONOR I GODNOŚĆ — DOMINUJĄCY SKŁADNIK

Państwowa Administracja Podatkowa Ukrainy zatwierdziła Kodeks honorowy pracowników organów Państwowej Służby Podatkowej. Realizuje on jedno z głównych zadań rządu: przywrócenie obywatelom Ukrainy wiary we władzę, zapewnienie otwartości instytucji władzy dla kontroli społecznej, przezwyciężenie korupcji. Są to standardy, według których społeczeństwo ocenia przejrzystość władzy, ponieważ Kodeks jest ukierunkowany na stworzenie warunków dla podniesienia autorytetu Państwowej Służby Podatkowej. Pracownicy organów podatkowych stale pamiętają, że pełnią funkcje państwowe i muszą być godni miana urzędnika państwowego, a swoimi działaniami przyczyniać się do wzmocnienia zaufania obywateli do systemu podatkowego. Przestrzeganie wymienionych zasad w działalności służbowej i pozasłużbowej jest bezpośrednim obowiązkiem przedstawicieli sfery podatkowej. Pracownicy Państwowego Inspektoratu Podatkowego w rejonie peczerskim Kijowa stale pracują nad podnoszeniem jakości zawodowej podczas komunikacji, uwzględniając opinię publiczną w celu poprawy swojej działalności. Jakość obsługi podatników w pewnym stopniu zależy zarówno od merytorycznej odpowiedzi, jak i od kultury komunikacji. Zrozumienie problemów podatnika oraz humanitaryzm sprzyjają tworzeniu atmosfery wzajemnego zaufania i wzmacnianiu relacji partnerskich między podatnikami a pracownikami organów podatkowych. Na seminariach, spotkaniach z kolektywami pracowniczymi, posiedzeniach „okrągłego stołu” podatnicy wielokrotnie podkreślali, że jakość ich obsługi w Państwowym Inspektoracie Podatkowym w rejonie peczerskim Kijowa z każdym rokiem się doskonali. I najlepszą formą nawiązywania relacji jest stała, szczera komunikacja, podczas której omawiane są różne kwestie, padają propozycje, rozwiązywane są problemy. Pracownicy inspekcji podatkowej nie pozostawiają bez uwagi żadnego podatnika. Dzisiaj Ukraina przeżywa czasy reformowania systemu podatkowego, którego głównym zadaniem jest stworzenie maksymalnie sprzyjających warunków dla rozwoju przedsiębiorczości i na tej podstawie zapewnienie stałego zasilania budżetu państwa. Tworzenie atmosfery wzajemnego zaufania, wzmacnianie relacji partnerskich z podatnikami, przejrzystość pracy, zrozumiałość i przewidywalność skutków konkretnych działań — na takich strategicznych zasadach budują obecnie pracownicy organów podatkowych swoją pracę. Organizacja i prowadzenie pracy informacyjnej i ideologicznej w aktualnych kwestiach polityki podatkowej oraz działalności państwowej służby podatkowej w rejonie peczerskim m. Kijowa powierzone zostały między innymi wydziałowi ds. kontaktów ze społeczeństwem, środkami masowego przekazu oraz pracy masowo-wyjaśniającej. Jedną z form pracy masowo-wyjaśniającej, która sprzyja zapewnieniu informacji zwrotnej między władzą a biznesem, są comiesięczne sesje łączności telefonicznej „gorąca linia” z udziałem kadry kierowniczej inspekcji. Podatnicy mają możliwość zadzwonić w wyznaczonym dniu i czasie, zapytać o to, co ich niepokoi, i otrzymać wyczerpującą odpowiedź. Przytaczamy przykłady odpowiedzi na najaktualniejsze pytania, które padły podczas ostatniej sesji łączności telefonicznej — „gorącej linii” w kwestiach opodatkowania osób fizycznych, przeprowadzonej z udziałem naczelnika wydziału opodatkowania osób fizycznych Dmytra Anatolijowycza KARTASZOWA.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

PRZEWIDZIEĆ KONSEKWENCJE POMOŻEMY W PORĘ

— Jaki jest minimalny rozmiar podatkowej ulgi socjalnej w 2006 roku? — Zgodnie z ppkt 6.1.1 pkt 6.1 art. 6 Ustawy Ukrainy z dnia 22.05.2003 r. nr 889-IV „O podatku od dochodów osób fizycznych” (z późniejszymi zmianami i uzupełnieniami), rozmiar podatkowej ulgi socjalnej równa się 50% jednej minimalnej płacy (w przeliczeniu na miesiąc), ustalonej ustawą na 1 stycznia roku podatkowego, którego dotyczy sprawozdanie, — dla każdego podatnika. Minimalna płaca na 1 stycznia 2006 roku została ustalona art. 82 Ustawy Ukrainy z dnia 20.12.2006 roku nr 3235-IV „O Budżecie Państwowym Ukrainy na 2006 rok” w wysokości 350 hrywien na miesiąc. W ten sposób, przy zachowaniu granicznego rozmiaru płacy (w 2006 roku do 680 hrywien na miesiąc), podatnik w 2006 roku ma prawo do zastosowania podatkowej ulgi socjalnej w wysokości 175 hrywien. — Jaki jest graniczny rozmiar płacy, do której stosuje się podatkową ulgę socjalną w 2006 roku? — Zgodnie z ppkt 6.5.1 pkt 6.5 art. 6 Ustawy Ukrainy z dnia 22.05.2003 r. nr 889-IV „O podatku od dochodów osób fizycznych” (z późniejszymi zmianami i uzupełnieniami) określenie rozmiaru dochodu, który daje prawo do zastosowania wobec płacy podatkowej ulgi socjalnej, jest powiązane z rozmiarem minimum socjalnego na osobę zdolną do pracy, ustalonego na 1 stycznia roku podatkowego, którego dotyczy sprawozdanie. Biorąc pod uwagę, że rozmiar minimum socjalnego na osobę zdolną do pracy na 1 stycznia 2006 roku wynosi 483 hrywny (ustalono art. 65 Ustawy Ukrainy z dnia 20.12.2006 roku nr 3235-IV „O Budżecie Państwowym Ukrainy na 2006 rok”), graniczny rozmiar płacy (u jednego pracodawcy), do której stosuje się podatkową ulgę socjalną, równa się 680 hrywien (483 hrywny x 1,4 i zaokrąglone do najbliższych 10 hrywien) na miesiąc. — Czy prawo do kredytu podatkowego za naukę dziecka w uczelni wyższej posiada podmiot działalności gospodarczej, osoba fizyczna, która otrzymywała w 2005 roku dochody tylko z działalności przedsiębiorczej? — Nie, ponieważ pkt 5.4.2 pkt 5.4 art. 4 Ustawy Ukrainy z dnia 22.05.2003 r. nr 889-IV „O podatku od dochodów osób fizycznych” (z późniejszymi zmianami i uzupełnieniami) ustalono, że ogólna suma naliczonego kredytu podatkowego nie może przekraczać sumy ogólnego dochodu podlegającego opodatkowaniu podatnika, otrzymanego w ciągu roku sprawozdawczego jako płaca. — Według jakiego formularza pracownikowi należy dostarczyć zaświadczenie o otrzymanych w 2005 roku dochodach? — Zaświadczenie dostarcza się zgodnie z pkt 19.2 art. 19 Ustawy Ukrainy z dnia 22.05.2003 r. nr 889-IV „O podatku od dochodów osób fizycznych” (z późniejszymi zmianami i uzupełnieniami) na żądanie podatnika. W zaświadczeniu zaznacza się informacje o sumie wypłaconego na jego korzyść dochodu, sumie zastosowanych socjalnych ulg podatkowych i sumie potrąconego podatku. — Czy należy składać deklarację o otrzymanych w 2005 roku dochodach obywatelowi, który pracował w ramach dodatkowego zatrudnienia? — Zgodnie z Ustawą Ukrainy z dnia 22.05.2003 r. nr 889-IV „O podatku od dochodów osób fizycznych” (z późniejszymi zmianami i uzupełnieniami), obowiązek złożenia deklaracji u podatnika podatku od dochodów osób fizycznych powstaje w przypadku otrzymania przez niego w ciągu roku sprawozdawczego poszczególnych rodzajów dochodów podlegających opodatkowaniu (zysków), od których przy ich naliczaniu lub wypłacie podatek nie był potrącany, w przypadku otrzymania dochodów od osoby, która nie jest agentem podatkowym, lub w przypadku otrzymania dochodów zagranicznych. — Jeśli pokwitowanie o opłaceniu kosztów nauki syna nie zachowało się, czy obywatel może potwierdzić fakt opłaty zaświadczeniem z uczelni wyższej i otrzymać kredyt podatkowy? — Nie, ponieważ zgodnie z ppkt 5.2.1 pkt 5.2 art. 5 Ustawy Ukrainy „O podatku od dochodów osób fizycznych” z dnia 22.05.2003 r. nr 889-IV (z późniejszymi zmianami i uzupełnieniami) do składu kredytu podatkowego włącza się faktycznie poniesione wydatki, potwierdzone przez podatnika dokumentalnie, a mianowicie: fiskalnym lub towarowym paragonem, dowodem kasowym, fakturą towarową, innymi dokumentami rozliczeniowymi lub umową, które identyfikują sprzedawcę towarów (robót, usług) i określają sumę takich wydatków, czyli dokumentami płatniczymi. Zaświadczenie z uczelni wyższej o tym, że na rachunek tej placówki edukacyjnej wpłynęły środki za naukę określonego studenta, nie jest dokumentem płatniczym. Zatem, w celu otrzymania kredytu podatkowego należy przedstawiać organowi podatkowemu wyłącznie wskazane przez Ustawę dokumenty.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

CZYM NIEBEZPIECZNA JEST PŁACA „W KOPERCIE”?

Pracownicy wydziału ds. kontaktów z opinią publiczną, środkami masowego przekazu oraz pracy masowo-wyjaśniającej Państwowej Inspekcji Podatkowej w rejonie peczerskim Kijowa prowadzą wśród ludności działania wyjaśniające, których celem jest informowanie opinii publicznej o negatywnych skutkach otrzymywania nieewidencjonowanych dochodów oraz angażowanie jej w aktywny udział w przełamywaniu tendencji ukrywania przez pracodawców realnych środków wypłacanych osobom zatrudnionym. Zamieszczając artykuły w drukowanych mediach, komunikaty w radiu, telewizji oraz na oficjalnej stronie internetowej Państwowej Administracji Podatkowej w Kijowie, pracownicy organów podatkowych dążą do przekazania obywatelom prostej prawdy: otrzymywanie pensji „w kopercie” oraz należyty poziom ochrony socjalnej to rzeczy nie do pogodzenia. Na posiedzeniu „okrągłego stołu” z udziałem pierwszego zastępcy naczelnika inspekcji S. J. Iszczenki, wiodących specjalistów inspekcji oraz kierowników przedsiębiorstw rejonu peczerskiego Kijowa podkreślono, że kwestia wypłacania wynagrodzeń „w kopertach” powinna zostać poddana kontroli społecznej. Tylko wspólne wysiłki organów podatkowych i społeczeństwa obywatelskiego mogą doprowadzić do pozytywnych zmian zarówno na poziomie lokalnym, jak i ogólnokrajowym, przyczyniając się do zwiększenia dochodowej części budżetu oraz wzmocnienia sfery ochrony socjalnej. REPORTAŻ Z WYNIKÓW SONDAŻU SOCJOLOGICZNEGO Sondaż socjologiczny odbył się w czterech miejscach centrum stolicy: stacja metra „Peczerska”, stacja metra „Arsenałna”, Majdan Niepodległości, ulica Chreszczatyk. Większość obywateli chętnie odpowiadała na pytania pracowników organów podatkowych. Ich emocjonalne odpowiedzi zawierają element zainteresowania i wdzięczności za uwzględnienie opinii publicznej. Jednak zdarzały się przypadki, gdy obywatele kategorycznie odmawiali omawiania kwestii własnych dochodów i zabezpieczenia materialnego. Wśród ankietowanych 22% jest w wieku do 25 lat, 38% — od 25 do 50 lat oraz 19% — powyżej 50 lat, czyli uwzględniono opinię ludności w wieku produkcyjnym z różnych kategorii wiekowych. 76% ankietowanych pracuje w Kijowie, 24% — w innych regionach Ukrainy. U 60% pracujących rodzina mieszka w Kijowie, u 40% — w innych regionach Ukrainy. W ten sposób śledzi się migrację ludności z regionów Ukrainy do Kijowa w poszukiwaniu pracy. 34% respondentów pracuje w organizacjach państwowych, 66% — w strukturach komercyjnych. Co ciekawe, 44% ankietowanych nie zawarło umowy o pracę z pracodawcą, a 56% posiada zawarte umowy o pracę. Jeśli chodzi o wypłatę pensji, to 34% respondentów otrzymuje minimalne wynagrodzenie według listy płac oraz środki poza listą, z nich: 24% ma dochody „w cieniu” od 1500 do 2000 hrywien oraz 10% — powyżej 2000 hrywien, 18% ankietowanych obywateli — od 1000 do 1500 hrywien, 48% — do 1000 hrywien. 48% otrzymuje zalegalizowane wynagrodzenie, z nich 73% w wysokości od 600 do 1000 hrywien oraz 27% powyżej 1000 hrywien. 18% respondentów otrzymuje pensję tylko „w kopercie”, przy czym istnieją przypadki rozliczeń dziennych. Przeciętni obywatele chętnie opowiadali o tym, w jaki sposób wypłacane jest im wynagrodzenie. Zatem według analityki sondażu problem ma kilka składowych. Po pierwsze, wypracowano mechanizm, w którym część pensji wypłacana jest pracownikom w wysokości minimalnej i tylko ta suma jest zalegalizowana, wykazana w sprawozdawczości i opodatkowana. Inną sumę dochodu przedsiębiorstwo wypłaca „w kopercie”. Skutkiem takiej wypłaty jest bezpodstawne przyznawanie podatkowej ulgi socjalnej, co prowadzi do znacznych nieuzasadnionych strat budżetów różnych szczebli oraz zaniżania w sprawozdawczości statystycznej realnych dochodów obywateli. Taki mechanizm wypracowali „minimalizatorzy płac”, w szczególności podmioty gospodarcze — osoby prawne. Po drugie, w celu niewypłacania wynagrodzenia oraz nieodprowadzania do budżetu podatku od dochodów osób fizycznych, podmioty gospodarcze rejestrują swoich pracowników jako przedsiębiorców na uproszczonym systemie opodatkowania, zawierają z nimi różnorodne umowy na wykonanie usług i wypłacają im za to dochody jako podmiotom działalności gospodarczej, unikając przy tym wypłaty pensji. Takie zjawisko jest charakterystyczne dla osób prawnych i fizycznych — podmiotów działalności gospodarczej. Po trzecie, w celu nieodprowadzania podatku od dochodów osób fizycznych i składek socjalnych, podmioty gospodarcze wypłacają dochody w formie pożyczek lub formalizują wydanie wynagrodzenia w formie środków przekazanych do rozliczenia. Wypłata „szarej” pensji pozbawia naszych obywateli należytej ochrony na wypadek niezdolności do pracy i skazuje na nędzną emeryturę w przyszłości. Od tego ponosi dziś znaczne straty Fundusz Emerytalny, co oznacza, że przedstawiciele starszego pokolenia mają żałosne środki na egzystencję i leczenie. A osoby w wieku produkcyjnym, w wyniku „szarej strefy” wynagrodzeń, nie mają możliwości zabezpieczenia swojej starości. Ponadto zaniżona podstawa opodatkowania negatywnie wpływa na napełnianie dochodowej części budżetu podatkiem od dochodów osób fizycznych, który jest budżetotwórczy dla budżetów lokalnych i odpowiednio wpływa na poziom samowystarczalności regionów, możliwość rozwiązywania złożonych problemów na poziomie lokalnym. Na pytanie: „Dlaczego podejmują Państwo takie kroki, jak otrzymywanie pensji „w kopertach” — obywatele odpowiadali, że pracodawca korzysta ze złożonej sytuacji na rynku pracy oraz niskiego poziomu dochodów obywateli. To zmusza wielu do otrzymywania zarobionych pieniędzy, nawet jeśli są one wypłacane z naruszeniem przepisów prawa. Szanowni obywatele! Pamiętajcie: godząc się na „kompromis” w sprawie wypłaty pensji „w kopertach”, przyczyniacie się do rozwoju „szarych” schematów i zmniejszacie swoje bezpieczeństwo socjalne, pozbawiacie się prawa do emerytury, otrzymywania kredytów i stabilności w życiu. Wzywamy Was do wykazania aktywnej postawy życiowej, woli obywatelskiej, szacunku do siebie poprzez ocenę swojej pracy oraz do pomocy organom władzy państwowej w rozwiązaniu tego problemu. Jeśli posiadają Państwo informacje o wypłacie wynagrodzenia w kopertach, prosimy o zgłaszanie ich do Państwowej Inspekcji Podatkowej w rejonie peczerskim m. Kijowa pod numerem telefonu 201-13-68. Stronę przygotował wydział ds. kontaktów z opinią publiczną, mediami oraz pracy masowo-wyjaśniającej Państwowej Inspekcji Podatkowej w rejonie peczerskim m. Kijowa. Na posiedzeniu „okrągłego stołu” w Państwowej Inspekcji Podatkowej rejonu peczerskiego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

W obnażonej postaci kara jest przewidziana. Podając się za dzieci w czatach internetowych (online chat rooms), przestępcy mogą nagabywać nieletnich. Wchodząc na czaty, prowadzą tak zwane przygotowanie („grooming”). Oprócz prób uzyskania zdjęć, starają się zorganizować spotkanie z dzieckiem. Zgodnie z badaniem przeprowadzonym w Tajlandii, 24% dzieci w wieku od 7 do 11 lat opowiedziało, że spotykało się twarzą w twarz z „przyjaciółmi” z Internetu. W 58% przypadków takie spotkanie stało się nieprzyjemną niespodzianką, ponieważ ich wirtualny przyjaciel kłamał na swój temat. Ogółem 48% dzieci było zdziwionych, a 28% – zszokowanych. Według informacji uzyskanych przez ECPAT, w niektórych krajach zachodnich, takich jak Hiszpania i Portugalia, dzieci, które komunikowały się przez czat z „wirtualnym przyjacielem” i poszły na spotkanie z nim, nigdy nie wróciły do domu. Fotografie jednego z zaginionych chłopców później odkryto na portalach pornograficznych. Niektóre zaginione dzieci wykryto również na obrazach pornograficznych w 1998 roku, kiedy ponad 1000 policjantów skonfiskowało w dwunastu krajach ponad 750 000 dziecięcych obrazów pornograficznych, jednocześnie dokonując nalotu na ponad sto domów, w których przebywali członkowie klubu „Wonderland Club”. Z 1200 wykorzystywanych w pornografii dzieci ze wszystkich zakątków świata udało się zidentyfikować tylko 16. Wśród aresztowanych wykryto również winnych popełnienia przemocy seksualnej wobec dzieci. W ostatnim czasie pojawiły się także nowe rodzaje dziecięcej pornografii. Jest to „dziecięcy wrestling” („child wrestling”) – nagie dzieci są filmowane podczas gdy walczą, biją się lub popychają, oraz „ukryta kamera” („hidden camera”) – dzieci nie wiedzą o tym, że są filmowane. Tak, wiosną 2005 roku na Ukrainie wykryto przestępstwo kryminalne (jesienią sprawę przekazano do sądu), kiedy dzieci filmowano ukrytymi kamerami w prysznicach, szatniach i w toalecie, gdzie kamera była wmontowana w muszlę klozetową. Kamery internetowe też stają się narzędziem komercyjnej eksploatacji seksualnej. Tak, w Kijowie na jednym z zakładów cieniowi biznesmeni wynajęli halę, do której przywozili dziewczęta w różnym wieku. Dziewczęta rozbierały się przed kamerami internetowymi, połączonymi z komputerami, i wykonywały różne zachcianki klientów (klientami byli przeważnie Amerykanie i Niemcy). Tak zwani „przyjaciele” z Internetu mogą również prosić dzieci, które mają takie kamery, aby filmowały siebie. Cóż powiedzieć, pojawienie się i aktywne wdrażanie nowych technologii, niestety, przyczyniły się do gwałtownego rozwoju dziecięcej pornografii. Na tyle gwałtownego, że dzisiaj już musimy chronić własne dzieci przed niebezpieczeństwem stania się ofiarami przestępczych działań producentów pornografii.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

STOP! DZIECIĘCE PORNO W INTERNECIE Pewien chłopiec poszedł na spotkanie z „przyjacielem”, którego poznał przez Internet. Nigdy nie wrócił do domu. Później jego zdjęcie odkryto na portalach pornograficznych... Dziś tym chłopcem może stać się wasze dziecko...

SPOJRZENIE Materiały o charakterze pornograficznym można porównać do prątków AIDS, które rozprzestrzeniają się szybko i groźnie. Zdjęcia, slajdy, czasopisma, rysunki, filmy, nagrania wideo, dyski komputerowe i pliki o takiej tematyce mają liczną publiczność. Firma badawcza i serwis internetowy „NetValue”, która ma główną siedzibę w Paryżu i zajmuje się badaniem oraz analizą użytkowników Internetu w Europie i USA, twierdzi: co czwarty Brytyjczyk, korzystając w domu z Internetu, odwiedza strony pornograficzne (w Internecie pornografia zajmuje 5% informacji). Z 9411 stron, na które wchodzili Brytyjczycy w 2001 roku, 3879 zawierało materiały o charakterze pornograficznym. Średnio na takich stronach odwiedzający spędzali 45 minut. Częściej od Brytyjczyków strony pornograficzne odwiedzali Niemcy, średnio spędzali tam 59,2 minuty. Nic więc dziwnego, że zyski właścicieli znanych zasobów pornograficznych wynoszą od 500% do 1000%. W dochodowy biznes cieniowych graczy przekształciła się także dziecięca pornografia: jakikolwiek, niezależnie od formy, pokaz dzieci w realnych lub wirtualnych aktach seksualnych albo demonstracja narządów płciowych dziecka w celach seksualnych. Technologie producentów i dystrybutorów są różne i dostępne: to tradycyjne i cyfrowe fotografie, filmy, żywe obrazki, grafika. Problem granic i dostawy gotowych produktów rozwiązuje Internet, za jego pomocą dziecięce porno udostępnia się bez fizycznego kontaktu między sprzedawcą a klientem, co praktycznie uniemożliwia wykrycie takich przestępstw. Oglądanie już otrzymanych filmów pornograficznych w zamkniętym pokoju jest bezpieczne. Co prawda w krajach rozwiniętych istnieją specjalne urządzenia: wyłapują one i rozpoznają obrazki na monitorach komputerów. Nawet przebywając na ulicy, można zobaczyć obraz na ekranie. W ten sposób udało się aresztować trzech watykańskich księży-miłośników dziecięcej pornografii. Oto tylko niektórzy użytkownicy pornografii uniemożliwiają dostęp do ekranów za pomocą specjalnej ochrony elektromagnetycznej. Oprócz tego, że konsumenci dziecięcej pornografii, przeważnie pedofile, oglądają otrzymane materiały w samotności (zamknięta grupa), mogą zmuszać dzieci do oglądania filmów pornograficznych razem z nimi (izolowana z dziećmi) albo wymieniać się zdjęciami (domek) i, oczywiście, sprzedawać zdjęcia i czerpać zyski (grupa komercyjna). Zazwyczaj pedofile mają szczegółowy i uporządkowany opis swoich kolekcji, rzadko kiedy coś ginie. Traktują takie kolekcje jako jedną z najważniejszych rzeczy w swoim życiu i poświęcają im sporo czasu oraz środków. Interpol donosi, że na płatnych stronach światowego Internetu udział dziecięcej pornografii z Rosji, Białorusi i Ukrainy stanowi ponad połowę ogólnego wolumenu produkcji pornograficznej, a zysk mierzony jest dziesiątkami tysięcy dolarów miesięcznie: koszt dziecięcego porno wynosi od 20 do 150 dolarów. Za granicą rosyjska i ukraińska produkcja pornograficzna cieszy się popytem ze względu na surowe lokalne prawa dotyczące powielania dziecięcej pornografii. Głośnym ujawnieniem brutalnej dziecięcej pornografii (kadry z filmu porno, gdzie dwóch nagich sadystów torturuje związane dziecko, zszokowały świat) stała się swego czasu sprawa „Błękitnej orchidei” („Gołuboj orchidei”). Moskiewska strona „Błękitna orchidea” oferowała pedofilom z całego świata zdjęcia nagich rosyjskich chłopców, kasety, płyty kompaktowe i inne materiały pornograficzne. Środki za produkty przekazywano przez sieć „Western Union”. Pod koniec 2000 roku organizatorzy strony zostali zatrzymani w Moskwie, dwóch z nich popełniło samobójstwo. Milicjanci skonfiskowali 600 kaset i 200 płyt z dziecięcą pornografią. Fala aresztowań przetoczyła się przez cały świat: 22 sprawy karne wszczęto w USA, 12 w Niemczech, 7 w Holandii, 6 we Francji, 3 w Danii i Wielkiej Brytanii, po jednej sprawie w Hongkongu, Kuwejcie, Hiszpanii, Szwecji, Włoszech, Norwegii i Austrii. Oprócz tego, że przez Internet rozprzestrzeniają się dziecięce obrazy pornograficzne, światowa sieć może być wykorzystana także jako środek manipulacji dziećmi – przez pedofilów, seksualnych wyzyskiwaczy, rabusiów i innych przestępców. Przecież cechą wirtualnej komunikacji jest możliwość przyłączenia się do rozmowy, niezależnie od narodowości, płci, wieku, religii i kultury, działanie anonimowo lub pod wymyślonym imieniem. Korzystając z poczty elektronicznej (e-mail), komunikatorów (ICQ, MSN) lub rozmawiając w cyberprzestrzeni (online chat rooms), dziecko przebywa sam na sam ze swoim komputerem i polega na sobie, odróżniając prawdę od kłamstwa. 44% ankietowanych nastolatków w Tajlandii odpowiedziało, że przeważnie rozmawiają z przyjaciółmi i krewnymi, 22% z tak zwanymi „wirtualnymi przyjaciółmi” i 33% z nieznajomymi. Ale wirtualni przyjaciele to często tacy sami nieznajomi, którzy jedynie regularnie rozmawiają i mogą wzbudzić zaufanie, a zatem mogą liczyć na uzyskanie od dzieci prywatnych informacji lub zdjęć. Uzyskane informacje złodzieje wykorzystują na przykład do obrabowania mieszkania. A zdjęcia – do montażu w produkcji pornograficznej. Technicznie nietrudno, mając tylko twarz dziecka i wykorzystując najnowsze technologie, zmontować pornograficzne zdjęcia. Zmontowane zdjęcia wykorzystuje się w Internecie, sprzedaje. Wystawione w Internecie zdjęcia mogą przechowywać się latami. Obecnie w światowej sieci jest około 12 milionów obrazów dziecięcej pornografii i być może przedstawione na nich dzieci są już dorosłe. Z tych 12 milionów, według danych Włoskiego stowarzyszenia zapobiegania przestępstwom pedofilskim (Segretariato Sociale), 90% zgwałconych małych dzieci na obrazach należy do rasy białej, a siedem na dziesięć ofiar to osoby płci żeńskiej. Na Zachodzie popularne stało się także szantażowanie rodziców przetworzonym zdjęciem ich dziecka. Taka sytuacja częściowo spowodowana jest też tym, że w kodeksach karnych wielu krajów nie przewidziano kary za tworzenie fotomontaży (wirtualnej pornografii) i ich sprzedaż, podczas gdy za fotografowanie dzieci w WARTO WIEDZIEĆ net, wcześniej nie poradziwszy się rodziców. Nie będę odpowiadać na listy czy prośby, które wywołują uczucie dyskomfortu lub wstydu. Ustalimy z rodzicami zasady pracy w Internecie: — czas i długość mojej pracy w Internecie; — sferę odwiedzania Internetu. Nie będę szukać innych sfer bez pozwolenia rodziców i nie będę naruszać ustalonych zasad. Będę dobrym użytkownikiem/użytkowniczką Internetu i nie będę robić niczego takiego, co może wyrządzić szkodę innym ludziom, czy tego, co jest niezgodne z prawem. Oprócz tego na Ukrainie istnieje program, który blokuje dostęp do pewnych stron, które zawierają w swojej nazwie słowa w rodzaju „hotgirls”, „coolgirls”, “sexy”, “escortservice”, “sexyboys” („gorące dziewczyny”, „seksowny”, „eskort-serwis”, „seksowni chłopcy”). Rozpowszechnianie takiego programu jest bezpłatne (w Europie Zachodniej podobne programy kosztują od 20 do 50 euro). Program można pobrać ze strony internetowej http://www.kn.org.ua. Zdjęcie Oksany Ceacury P.S. Autorka dziękuje za udostępnione do artykułu materiały Oldze Wołodymyriwnie SWED – przedstawicielce międzynarodowej organizacji „Ecpat International” dla regionu WNP. Organizacja pracuje na rzecz likwidacji dziecięcej pornografii i handlu dziećmi w celu seksualnej eksploatacji. Materiały studiowała Olga SKRYPKINA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

ZASADY BEZPIECZEŃSTWA DLA DZIECI W INTERNECIE

Aby dziecko nie stało się obiektem manipulacji ze strony pedofilów, seksualnych wyzyskiwaczy, złodziei i innych przestępców w Internecie, rodzice powinni nauczyć je następujących zasad. Nie będę podawać żadnych danych osobowych (imienia, wieku, adresu, numeru telefonu, numeru szkoły, miejsca pracy rodziców, opisu mieszkania) bez zgody rodziców. Jeśli otrzymam informację, która wywoła we mnie odrazę i zaniepokoi mnie, opowiem o tym rodzicom lub nauczycielowi. Moi rodzice znają wszystkich, z którymi rozmawiam w Internecie. Nigdy nie zgodzę się na spotkanie z osobą, którą poznałem/poznałam przez Internet, bez uprzedniej zgody rodziców. Jeśli zezwolą na to spotkanie, odbędzie się ono w miejscu publicznym i w obecności kogoś z rodziców. Nigdy nie wyślę swoich zdjęć osobie, którą poznałem/poznałam przez Inter-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

— Ten krzyż wziąłem na siebie zaraz po utworzeniu związku literackiego „Czernihów”, ponieważ jednocześnie założono też czasopismo. Kiedy zapoczątkowałem to wszystko, nie myślałem o trudnościach, nie wyobrażałem ich sobie. Był entuzjazm, gorące pragnienie odrodzenia tradycji literackich na Czernihowszczyźnie, z których słynęła w przeszłości, pomoc tym, którzy stawiają pierwsze kroki w literaturze. Tylko to, zapewne, dało mi możliwość wytrwania i nieporzucenia sprawy w krytycznych chwilach. Bez lokalu, jakiegokolwiek transportu, etatowych pracowników — mimo wszystko udało się utrzymać na powierzchni. Już trzynaście lat czasopismo regularnie dociera do czytelnika. Obecnie ma wspaniały design: papier kredowy, nowoczesną poligrafię. Jest ilustrowane. W każdym numerze — kolorowa wkładka z reprodukcjami obrazów artystów z naszego regionu. Czasopismo staje się coraz bardziej zauważalne w środowisku literackim: czytają je, mówią o nim. Zresztą, dwa lata temu stało się laureatem konkursu obwodowego festi— Ostatnio na Czernihowszczyźnie wyraźnie zaznaczają swoją obecność młodzi poeci i prozaicy. Pojawiły się nazwiska na literackim firmamencie, które godnie reprezentują obwód. Jaka jest więc rola związku literackiego „Czernihów”, a w szczególności czasopisma, w kształtowaniu twórczych osobowości? — Mnie najbardziej dzisiaj cieszy to, że czasopismo nieustannie wspiera zdolną młodzież. Przeprowadziliśmy już kilka obwodowych konkursów literackich, które potwierdziły, że ziemia czernihowska jest hojna w talenty. „Literacki Czernihów” dał wielu młodym przepustkę do literatury. Właśnie od naszego czasopisma zaczynali poeci i prozaicy, znani dzisiaj na Ukrainie. To zwycięzcy międzynarodowych i republikańskich konkursów, w szczególności Ołeksandr Jarowyj, Serhij Dziuba, Oksana Kucenko, Anatolij Dnistrowyj. Oraz wielu innych młodych literatów, którzy wydali już jedną lub dwie książki, otrzymali na początku swojej drogi nasze wsparcie. Tak, czernihowianin Artem Zacharczenko, student KNU, członek litera—wychodzi jeszcze naukowo-krajoznawcze czasopismo „Siwerski latopis”, ogólnoukraińska gazeta dziecięca „Lichtaryk”. Pojawiło się kilka potężnych wydawnictw, które mają nowoczesny sprzęt. Utworzono wydawnictwo przy Zarządzie ds. Prasy i Informacji „Czernihowskie amulety”, które drukuje książki ze środków wydzielonych z budżetu lokalnego. W ciągu dwóch ostatnich lat ujrzało tu światło dzienne ponad dwadzieścia wydawnictw. Wśród nich takie, jak „Hanna Barwinok (biografia na podstawie spuścizny epistolarnej)” Ludmyły Zełenskiej, zbiór „Pieśni Czernihowszczyzny”, powieść-trylogia „Prawo-tajga” Mykoły Adamenki, powieść „Zielone bytowanie” Petra Didowycza, zbiór o głodzie na Czernihowszczyźnie 1932—1933 lat „Pamięć narodu nie jest zabita: wspomnienia świadków” i inne. Należy powiedzieć dobre słowo także o władzach lokalnych, które już od kilku lat nie tylko udzielają wsparcia finansowego czasopismu, ale i wydzielają co roku środki z budżetu na wydanie książek lokalnych autorów. Chcę podać takie liczby: w zeszłym roku wydano w obwodzie około 280 tytułów książek, których łączny nakład wynosi 215 tysięcy. — Obecnie przeciwko wszystkiemu, co ukraińskie, zaktywizowały się pewne wrogie siły, trwa totalna ofensywa na naszą kulturę, język ojczysty w celu jego upodlenia, uczynienia drugorzędnym. Wysuwane są propozycje uznania rosyjskiego jako drugiego języka państwowego. Obserwujemy masowy zalew rosyjskojęzycznych wydawnictw na półkach naszych księgarni. Czy wierzy Pan w to, że nasz język i nasza książka będą panować na Ukrainie? — Ukraińskie słowo — to źródło Boże, którego nikomu nie uda się zamulić. Gdybym w to nie wierzył — nie brałbym się za pióro. Dopóki książka narodowa będzie wydawana w mizernym nakładzie, dopóty nie będzie miała dominującej pozycji. A na to potrzebne są środki. Tutaj jest błędne koło — im mniejszy nakład, tym droższa książka. — Co Pan myśli o ogólnoukraińskich konkursach literackich „Złoty Babaj”, „Koronacja słowa”... Czy jest to pozytywne zjawisko dla naszej kultury? — To bolesne pytanie. Nie cieszą mnie ani „Złoty Babaj”, ani „Koronacja słowa”. To masowe angażowanie do pisania utworu literackiego w istocie dewaluuje prawdziwą twórczość. Na kulturze masowej, literaturze brukowej, w której brakuje narodowego fundamentu, ukraińskiego geniusza nie wychowamy. Młodemu pokoleniu dzisiaj narzuca się „nową świadomość”. Trwa totalne wykorzenianie z ich pamięci symboli narodowych, tradycji, pieśni ludowej. I to nie może nie niepokoić. — Dzisiaj świat szybko się zmienia. Wzmacniają się procesy globalizacyjne, które negatywnie wpływają na etniczne strony państwa. Jakim widzi Pan Ukraińca w trzecim tysiącleciu? — Trudno sobie wyobrazić. Ukrainiec w trzecim tysiącleciu będzie istotnie inny. Rozwój techniczny i intelektualny zmieni jego światopogląd, sposób życia — i to jest naturalne. Chciałoby się, żeby zachował język ojczysty, pamiętał naszą historię, szczerze kochał i chronił ziemię, za którą oddały życie miliony Ukraińców. — I tradycyjne pytanie: nad czym Pan pracuje? Proszę podzielić się planami twórczymi. — Pracuję nad powieścią o okresie okupacji i powojennym życiu na wsi, którą rozpocząłem jeszcze w czasach radzieckich, ale z pewnych powodów włożyłem do szuflady. Przygotowuję do wydania książkę opowiadań. Niestety, na pracę twórczą jest bardzo mało czasu. Rozmawiał Anatolij SOŁOMKO, m. Mena, obwód czernihowski.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

NA WEZWANIE DUSZY

— Panie Mychasiu, co skłoniło Pana do stworzenia związku literackiego „Czernihów” i założenia własnego czasopisma? Jaki cel Pan sobie stawiał? — Jeśli dokładnie, to stało się to rok po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy: 19 sierpnia 1992 roku. Czernihowskie Obwodowe Towarzystwo Języka Ukraińskiego (późniejsza „Proświta”), w którym pracowałem wtedy jako sekretarz odpowiedzialny, po raz pierwszy wydało własnymi siłami almanach literacki „Proświta nr 92”, w którym wydrukowano szereg utworów i materiałów publicystycznych dotyczących kwestii kultury i języka autorstwa czernihowskich literatów. Słowo, uwolnione z kompartyjnych okowów, zapulsowało świeżo i prawdziwie. To wydanie dało nam poczucie i zrozumienie tego, że los naszego dorobku zależy teraz nie tylko od oficjalnego Kijowa, ale i od każdego z nas. Ten almanach popchnął nas, którym nie był obojętny los ojczystego słowa, do działań, do pewnych kroków organizacyjnych, do zjednoczenia, aby aktywniej wspierać duchowe odrodzenie naszego kraju. Miejscowy oddział Związku Pisarzy Ukrainy w tamtym czasie nie przejawiał aktywności, wciąż był w cieniu, wyczekiwał. Wtedy właśnie wystąpiłem z propozycją do swoich kolegów po piórze (z których większość wydała już po jednej książce, ale z pewnych przyczyn członkami ZPU nie zostali), aby utworzyć swój związek i założyć czasopismo. Cel był jeden: ożywić proces literacki na Czernihowszczyźnie. — Czy nie był on pomyślany jako alternatywa dla Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy? Jak współistnieją dzisiaj dwie organizacje literackie na terenach Czernihowszczyzny? Na jakim poziomie jest współpraca? — Jednoznacznie nie. Nasz statut nie zawiera w sobie takich zapisów, które świadczyłyby o rozbieżnościach czy konfrontacji z NZPU. W obwodzie wszyscy literaci są jak jedna rodzina. Przecież robimy wspólną sprawę. Swego czasu pisałem nawet na zjazd pisarzy list, w którym proponowałem wprowadzenie pewnych zmian do Statutu i przyjęcie Związku Literackiego „Czernihów” jako członka stowarzyszonego NZPU. Dzisiaj jest już na to czas — trzeba zjednoczyć wszystkie związki literackie, które pojawiły się na terenach Ukrainy. Niestety, mojego listu nie rozpatrzono — do reformowania sprawa nie doszła. Jednak jedna trzecia naszych członków już zasiliła szeregi NZPU, a reszta zasługuje na to, by być jej członkami. — Jaki jest Statut Związku? Kto do niego należy? Czym się zajmuje? Jaka jest jego rola w duchowym odrodzeniu ojczystego kraju? — Związek Literacki „Czernihów” to obwodowe zrzeszenie literatów, którzy sami piszą lub badają twórczość innych. Jest osobą prawną, posiada pieczęć i konto w banku. I co najważniejsze — ma swój organ prasowy, czasopismo „Literacki Czernihów”. Związek zajmuje się również wydawaniem i rozpowszechnianiem prac artystycznych i krajoznawczych. Jego działalność jest skierowana na kształtowanie świadomości narodowej obywateli i utwierdzanie języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego. — Czy członkostwo w związku literackim będzie zaliczane do stażu pracy? Jaka jest gwarancja? Co was łączy? Na co liczy ten czy inny literat, wstępując w jego szeregi? — Myślę, że taka gwarancja istnieje, ponieważ nasz związek odprowadza podatek do Funduszu Emerytalnego. Ta kwestia nie jest jeszcze wyjaśniona, bo nie było takiej potrzeby. Związek udziela pomocy w drukowaniu książek swoim członkom od pierwszego dnia założenia. Warto zaznaczyć, że przez te lata napisaliśmy i wydaliśmy około 50 książek poetyckich, prozatorskich i krajoznawczych, prawie jedną trzecią z nich wydano bezpośrednio przez związek. Dzisiaj związek liczy 31 osób. — Panie Mychasiu, wiem, że Pana rodzony brat Mykoła, znany poeta, etnolog, autor wielu zbiorów poetyckich i książek z zakresu ludoznawstwa, będąc już członkiem NZPU, również wstąpił do związku literackiego „Czernihów”. Czy w Pana rodzinie pisze jeszcze ktoś i czy jest członkiem związku? Czy można mówić o rodzinnych tradycjach literackich? — Związek Literacki „Czernihów” to nie klub rodzinny. Tak, Mykoła jest członkiem naszego zrzeszenia, ponieważ brał udział w jego tworzeniu. I choć obecnie mieszka w Kijowie, to duszą jest w ojczystym kraju. Nawiasem mówiąc, do związku należy jeszcze jeden kijowianin, nasz krajan, literaturoznawca, profesor Wołodymyr Kuźmenko. Członkami naszego związku są również poeta Mykoła Chołodnyj, prorektor Niżyńskiego Uniwersytetu Pedagogicznego, poeta Ołeksandr Zabarnyj, Nadija Hałkowśka, Wołodymyr Sapon, Wołodymyr Szkwarcz i inni znani na Czernihowszczyźnie literaci. Jeśli chodzi o moją rodzinę, to żona Łarysa pisze wiersze. Wydała książkę dla dzieci „Nieposłuszny deszczyk” oraz zbiór liryki intymnej „Rzeki nurt”. Przygotowała nową książkę dla dzieci. Pisze starsza córka Chrystyna, która ukończyła Niżyński Uniwersytet Pedagogiczny i aspiranturę, drukowała się wielokrotnie w czasopiśmie. Jednak nie są one członkami związku. — Teraz kilka słów o czasopiśmie „Literacki Czernihów”, które redaguje Pan od wielu lat. Jak udało się Panu przetrwać w niezwykle trudnych warunkach finansowych: nie tylko zachować czasopismo, ale i uczynić je jednym z najlepszych wydawnictw periodycznych w obwodzie? [fragment tekstu] nagrodę „Złoty oddźwięk Naddnieprza” w nominacji „Wydanie roku”. — W ostatnich latach wydał Pan około dziesięciu publikacji prozatorskich. W ubiegłym roku ujrzała światło dzienne książka „Karmazynowe gromy”, za którą przyznano Panu obwodową nagrodę literacką imienia M. Kociubynśkiego. Jakie ścieżki-drogi przywiodły Pana do literatury, na niwę proświtowską, skoro wiem, że ukończył Pan dwa technika: mechanizacji rolnictwa i budowlane, i przez kilka lat pracował Pan na budowie? Dwaj bracia — pisarze. Czy istniało wzajemne oddziaływanie między wami na polu duchowości? — Chyba los. Tak Bogu było potrzeba. Przecież długo szukałem siebie. Zmieniłem wiele zawodów. Od dzieciństwa marzyłem, by zostać artystą, nawet zdobyłem wykształcenie. Próbowałem realizować się jako artysta. I nagle, gdy miałem już ponad trzydzieści lat, chwyciłem za pióro. Zresztą Mykoła też nie od razu wszedł na drogę literacką. Pewnie wszystko od rodziców. Matka nasza — z kozackiego rodu, kochała się w wyszywaniu, a ojciec miał wielki talent do ciesielstwa. Przed wojną pół wsi domów postawił. A co do wpływów, to one bez wątpienia były. Zwłaszcza na początku naszej twórczej drogi, kiedy jeszcze nie byliśmy żonaci i mieszkaliśmy razem w Czernihowie. Wtedy dzieliliśmy się nowinkami z przeczytanych lektur, wspólnie omawialiśmy tematy, zamysły, cieszyliśmy się napisanym wierszem czy opowiadaniem. związku literackiego „Czernihów” zadebiutował również w „LCz”. Obecnie zwycięzca ogólnoukraińskiego konkursu „Hranosłow”, autor dwóch książek prozatorskich Serhij Konowałenko, pochodzący z Nieżyna, wziął udział w obwodowym konkursie literackim, jego wiersze zostały wydrukowane w naszym czasopiśmie. Później został zwycięzcą kilku konkursów, w tym ogólnoukraińskiego imienia Bohdana-Ihora Antonycza. Książka ukazała się we Lwowie, został przyjęty w szeregi Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Właśnie otrzymałem jeszcze jedną przyjemną wiadomość: zdolny prozaik z Pryłuk Jurij Kudraszow, którego wielokrotnie drukowaliśmy, został zwycięzcą konkursu „Hranosłow”. — Czernihowszczyzna ma głębokie tradycje literackie. Swego czasu żyli i tworzyli tu artyści znani całemu światu: O. Dowżenko, P. Tyczyna, M. Kociubynski... Dziś sławne tradycje kontynuuje nowa plejada literatów. Bez wątpienia czasopismo, wokół którego zjednoczyła się twórcza inteligencja, pozytywnie wpływa na proces literacki w obwodzie, na jego duchowe odrodzenie. Czy są jakieś zmiany? Czy są one zauważalne? — Moim zdaniem w Czernihowie wrze dziś życie literackie, w czymś podobne do początku XX wieku, kiedy w mieście nad Desną żyli i tworzyli tak wybitni twórcy jak B. Hrinczenko i M. Kociubynski. Dość mocno dają o sobie znać miasteczka rejonowe: Nieżyn, Pryłuki, Bachmacz, gdzie zaktywizowała się młodzież. Oprócz „Literackiego Czernihowa”, po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy, jak grzyby po deszczu, zaczęły pojawiać się gazety, czasopisma, almanachy. Jedne z nich spłonęły jak motyle w ogniu, inne istniały przez jakiś czas, a oto czasopismo „Literacki Czernihów”, pomimo trudności i przeszkód, bez lokalu, transportu, etatowych pracowników, już pełne 13 lat regularnie trafia do czytelnika. A to dzięki jego niezmiennemu redaktorowi naczelnemu, członkowi Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureatowi nagrody imienia M. Kociubynskiego Mychasiowi TKACZOWI. W latach 90. brał on aktywny udział w działaniach skierowanych na umocnienie naszej niepodległości, utworzenie w obwodzie czernihowskim Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia T. Szewczenki (obecnie „Proświta”) i przez pewien czas pracował jako sekretarz odpowiedzialny tego Towarzystwa. Wtedy też założył związek literacki „Czernihów”, któremu przewodniczy do dziś.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

POETA PRZY OGNISKU

O NAGRODĘ NARODOWĄ imienia TARASA SZEWCZENKI — Czy słyszy Pan swój głos w przestrzeni narodowej? — Nigdy o tym nie myślałem, bo cały czas przysłuchiwałem się innym głosom — i bliskim, i dalekim. Najbliższy jest, oczywiście, głos mojego lirycznego bohatera. Słyszę go i wydaje mi się, że nie jest on przypadkowy w naszej narodowej wielogłosowości. Prawdziwego miłośnika poezji autor tych czy innych wierszy albo mało interesuje podczas ich czytania, albo wcale go nie interesuje. Jego uwaga skupiona jest na lirycznym bohaterze, jeśli ten jest tego wart, na jego myślach, uczuciach, na jego, w końcu, głosie, który niekoniecznie musi być tylko przyjemny. Jeśli w dramaturgii czy w prozie działa masa bohaterów — od najbardziej negatywnych do najbardziej pozytywnych — to w poezji wszystkie role musi odgrywać tylko liryczny bohater. Poezja jest jak teatr jednego aktora. I im bardziej liryczny bohater będzie się zmieniał, tym bardziej polifoniczny i ciekawszy dla czytelnika będzie stawał się jego głos. — „głębia prowincji /jak i głębia bólu/ mierzy się cierpliwością”, — pisze Pan... Artyści zlatują się do stolicy jak motyle do ognia. Znam tylko jeden przykład odwrotnego kierunku: Pawło Hirnyk przeniósł się z Kijowa na Chmielniczyznę... Proszę wyjaśnić to Pana cierpliwość. Jak się Panu żyje w Chersoniu? — Bolesne pytanie. Jeśli pojawia się ono w rozmowie, to „nie wszystko w porządku w państwie duńskim”. Zresztą, na podobne pytanie musiałem * * * Zwinęła się w kłębek dusza i śpi, przykryta chmurką cienką. I we śnie sama siebie pociesza tym, że do gwiazd już ręką sięgnąć. Lecą pod nią ptaki i wiatry, płynie Dniepr, stoi góra Czerniecza, i cała ziemia wokół tej góry z góry — niby koło bocianie, co wszystko gdzieś toczyło się kiedyś, toczyło się, kręciło się w wozie, i wyrwana pieśń spod kół o czajce-niebożce przy drodze nad nim leciała, jak czyjaś dusza, jak siwa chmurka pyłu stepowego, co tak zmieszał się z solą Siwaszu, że do dziś w ustach słono od niego… * * * Moja mała iskro Boża, wybacz za to, że nie trwożę, że ja tylko wspomnieć mogę swoją dziecięcą akwarelę: jak teraz widzę chatę ojców, którą podnieść w niebo chce stary skrzypiący żuraw. Jak teraz widzę chatę ojców, taką daleką chatę ojców, (czyżby ja płaczę?) chatę ojców, gdzie na słońcu, wołaj nie wołaj, na pogodny dzień błękitne oczy, na pogodny dzień głębokie oczy zamknął powój, gdzie między bielizną na drucie, niby na promieniu, na drucie, na złotym tym drucie czarna jaskółka siedzi i, odsłużywszy w piechocie, oddawszy młodość piechocie, szynel taty wisi. Kwitnie akacja nad majem, i to kwitnienie nie mija. Kwitnie akacja nad majem, jaśnieje strużka złota. To przecież tata huśtawkę naprawia, tę, której już nie ma. A mama ścieżkę zamiata. I to między nimi nie wróbelek. Wszak na ścieżce — nie wróbelek. No ktoż wtedy, jak nie wróbelek? Czyżby to ja? — stoi ów tak do mnie podobny chłopiec, stoi do mnie podobny chłopiec — mój najbardziej liryczny bohater. Wysoki świat. Niskie drzwi. Szeroki świat. Wąskie drzwi. Wesoły świat. Smutne drzwi. Szarzeje taty szynel… To wszystko było nie na papierze. To wszystko było. Nie na papierze. I zwało się to — nie „akwarela”. ŻYWA I SKOSZONA PŁYNIE WE MNIE TRAWA …A będzie tak: przycichną drzewa — i wszechświat jakby nieruchomy stanie. I ja poczuję pierwszy i ostatni raz: żywa i skoszona płynie we mnie trawa… Wszak nie wszystko w życiu było daremne. Mojej myśli prężna cięciwa dała lot i rzekom, i drzewom. Tylko ja nie wiedziałem, jak namiętnie i żarliwie żywa i skoszona płynęła we mnie trawa żarliwą zieloną rzeką. Głęboka fala, słyszę, pod ręką. Wysoka fala w serce wpływa! Chmieli się i jaśnieje głowa. I cieszy się, że nie ma dla niej spokoju. Żywa i skoszona płynie we mnie trawa, tylko potem — wiecznie — nade mną… * * * Kosmiczny pył i pył ziemski. Buczy między nimi trzmiel smutny, w gęstych mgławicach pyłku szuka ładunku niesłodkiego. Lepki pyłek lipcowych lip na skrzydła wspomnień nalepił. To — jeszcze pyłek, a pył już tobie drogę strzeże, jak pies na długim łańcuchu. Kurzy droga w stepie. Płyną miody w dziuplach lip. I słychać daleki skrzyp: to, pełen wysuszonych łez, skrzypi stary Droga Mleczna. Kurzy droga w stepie, i ty już prawie po omacku idziesz, idziesz, idziesz, idziesz strząsnąć proch ziemski z odzieży. A myśl w sercu — niby żądło: wszystko, co będzie, już było. I pył gorzknieje, niby dziki miód. I wszystko wiadomo naprzód. GUBIĄC SIĘ W DOMYSŁACH Ty wszystko to widziałeś na własne oczy wtedy jeszcze, kiedy wzrok twój był ostry i ty mogłeś dostrzec każdą drobinkę na skrzydełkach nocnego motyla, których on już się wstydził, spadając do podnóża świecy. Ty widziałeś, jak czarnym tlenkiem pokrywały się wahadła i wskazówki zegarów i jak pod ciężarem tych ostatnich ściany dawały pęknięcia. rok temu odpowiadać w wywiadzie dla „Literackiej Ukrainy”. Kiedy mówiliśmy, że bardzo ważne jest znaleźć się w odpowiednim czasie w odpowiednim miejscu, to ze smutkiem myślimy o tym, że los rzuca nas, z reguły, w niepotrzebne czasy i w niepotrzebne miejsca. Takie życie. Chersoń to rzeczywiście głęboko prowincjonalne miasto, które, wydaje się, pogodziło się z wyznaczoną mu rolą. Jak nazwiesz statek, tak on popłynie. Ale mnie bardziej gnębi nie tyle to, co to, że ktoś w Kijowie na mój status chersończyka patrzy jak na taki, który rzekomo coś uniemożliwia. — W swojej poezji Pan wypowiada, wyrysowuje z chaosu ukraiński kosmos. I jednocześnie słychać jakieś wrzenie zmęczenia i buntu, dążenie do wyjścia poza granice, rozerwania koła... Przebłyskuje pragnienie przejścia w prozę... — Aluzja w wierszu „Styczeń. Chrzcielne mrozy...” na ciągoty do prozy nie oznacza pragnienia przejścia na jej terytorium. A oto maksymalnie zbliżyć się do niej chciałbym. Ty widziałeś, jak ludzie z drzew zrywali resztki ognia, aby nim odstraszyć wilki, które pomyliły fresk na ścianie zrujnowanego soboru z księżycem. Ty widziałeś, jak najbardziej niecierpliwi przebiegali życie na czerwonym świetle. Ty widziałeś, jak na szalonej prędkości drogowskazy nie mieściły się w zakrętach i jak na szarej skórze asfaltu krwią ścinał się czas. Ty widziałeś, jak czas szczególnie okrutnie obchodził się ze swoimi zabójcami, początkowo nie dając im spać, a później — i żyć, w tym celu pozwalając ich dzieciom wyrosnąć niebywale szybko. Ty widziałeś szczury, które panicznie uciekały z twojego papierowego stateczka. Ty widziałeś każdą słomkę, za którą można było się chwycić. I jeśli zauważyłeś, że wzrok twój słabnie, to oznacza tylko jedno: na świecie są rzeczy, które chciałbyś dostrzec, aby nie gubić się w domysłach, jak teraz, na przykład, zauważywszy z boku tłumu mężczyznę, którego wcześniej gdzieś widziałeś, a gdzie i kiedy — przypomnieć sobie nie możesz. Zdaje się, wtedy on stał tak samo — z szeroko rozpostartymi rękami. Oto i trzeba myśleć rękami. Oto i trzeba myśleć na dwoje: czy on objąć kogoś się zbiera, podczas gdy nikt w objęcia do niego nie śpieszy, czy szkło ogromne trzyma, z którym nie wejdziesz do żadnego transportu. Najbardziej prawdopodobne, że szkło trzyma. O, i krew na dłoniach. Wszak skaleczył się. W końcu w niektórych wierszach próbowałem to robić. — ...I wreszcie — „Taniec ognia”. Ale czy rzeczywiście „wszystko, co zdolne jest płonąć, czuje się skazanym”? — W kontekście wiersza „Ogień, tańcząc, przeskakuje...” właśnie tak, wszak w hipostazie ognia pojawia się obraz czasu, który nie oszczędza niczego i nikogo. — Nie pytam o najbliższych Panu autorów, ich głosy tak czy inaczej pobrzmiewają w Pana poezji. To Mykoła Winhranowski, Wasyl Herasymiuk, Lina Kostenko... I jakże bez Szewczenki? To jego orbita, poeci tworzą obraz Ukrainy, założony przez geniusza. „W podziemie zejdziemy / Na stacji Tarasa Szewczenki”, — pisze Wasyl Herasymiuk, mając na myśli, zapewne, nie stację metra... Jak Pan sądzi, jaka jest następna stacja? — Następna stacja każdy ma swoją. I daj Boże wszystkim im mieć tylko jasne nazwy, które nie wywoływałyby negatywnych emocji. Maria Lytwyn * * * Ogień, tańcząc, przeskakuje z mostu na most, z mostu na most, z letnich ściernisk na kupy jesiennych liści. O, ten taniec ognia, który coraz bardziej mnie kusi, by nie tyle go podtrzymywać, co wzmacniać — to łętami, to chrustem, to dziennikami, to rękopisami. Ostatnie płoną, okazuje się, nie gorzej niż recepty lekarskie, czy strony kalendarzowe, czy inny papierowy chłam. Ogień pochłania odbitki słów, wciąga w wir swoich hipnotycznych ruchów, nasuwa myśl o konieczności składania mu w ofierze wszystkiego, co prędzej czy później pójdzie z dymem. Już ile w jego objęciach spłonęło nocnych motyli i naiwnych twarzy, które miały nadzieję choćby na fotografiach pozostać niezmiennymi! Ogień to podskakuje, to przykuca, to spowalnia ruchy, to szaleje, i wszystko, co zdolne jest płonąć, czuje się skazanym. Siedzę przy ognisku, i komu co do tego, co i po co wrzucam do niego i czym ja teraz się zapasuję: cierpliwością czy popiołem. Anatolij Kyczynski Poezja Anatolija Kyczynskiego jest swobodna, organicznie utalentowana. Wydaje się, że poecie wystarczy tylko uchwycić rytm — i słowa same układają się w wiersze... To poezja o tym, co najważniejsze, więc całkiem naturalne, że Anatolij Kyczynski został wysunięty do zdobycia tegorocznej Nagrody im. Tarasa Szewczenki (za książki „Przelatując nad listopadem” (2004) oraz „Taniec ognia” (2005)). Poeta mieszka w Chersoniu, dlatego wysłałam mu pytania przez Internet. I brak żywego kontaktu jednak dał o sobie znać. Ja pytam o swoje, Anatolij Kyczynski odpowiada — o swoje... Otrzymawszy odpowiedzi od poety, przeczytałam jego zbiory i zrozumiałam, że on jednak ma rację, jest prawda w tej jego zwięzłości, faktycznie milczeniu, unikaniu pytań: wszystkie odpowiedzi — są w poezji.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

DZIEWCZĘTA O JASNYCH WŁOSACH SIEDZĄ NA CZEBRYNIE STUDNI I CZESZĄ WARKOCZE...

Bodźcem do zajęcia się tematem ukraińskiej lalki stała się wystawa zabawek ludowych w murach Narodowego Muzeum im. Tarasa Szewczenki. Jej niezmienny kurator Ołeksij Dola już od kilku lat przypomina nam o unikalności ludowego rzemiosła. „Słowo Proświty” drukowało już na swoich łamach rozmowę z Ołeksijem Dolą o autochtonicznej zabawce. Zatem, aby dotknąć żywego nerwu tematu, postanowiłam przedstawić go nieco nietypowo. Już sama koncepcja rubryki „Czas i styl” sprzyjała temu, wymagając pewnej chronologii, terytorium miejsca oraz filozoficznego podtekstu. Początkowo zwróciłam się o pomoc do historyka sztuki Ołeksandra Najdena. Niedawno ukazały się jego książki „Ukraińska zabawka ludowa” oraz „Obraz wojownika w ukraińskim folklorze”. Mimo że ludową lalką jeszcze na początku XX wieku poważnie interesował się Marko Hruszewski, wraz z bolszewickim przewrotem temat ten został pogrzebany i zapomniany. Hruszewski wpadł w tryby czerwonego terroru, a jego praca zniknęła w archiwach. Od tamtej pory ludowa lalka wypadła z pola widzenia badaczy. W końcu patrzyli na nią, ale nie dostrzegali. Tak bywa... Bez eseju Leonida Kononowycza koncepcja rubryki „Czas i styl” zaczęłaby kuleć. Tak uważam... Ta pewność pojawiła się na poziomie idei fixe. Po prostu poczułam, że trzeba nakreślić zarys wyimaginowanej wagi. Przemyślenie przez pisarza Kononowycza teraźniejszości było niezbędne, aby zrównoważyć całą tę archaikę i autochtoniczne warstwy przeszłości. Trochę lodowatej wody w nostalgiczne wspomnienie... Ponieważ musimy żyć tu i teraz... Jak? To już inny temat do rozważań. „Czas i styl” przygotowała Ulana HLIBCZUK. SENS RYTUAŁU Zdjęcie z archiwum „SP” Ludowa lalka Naddnieprza Był czas, kiedy Ołeksandr Semenowycz NAJDEN mógł dotknąć żywej ludowej żyły. Po prostu wypytajmy go o wszystko... — Ukraińską lalką zainteresowałem się przypadkiem. O jej istnieniu nikt nic nie wiedział. Nawet w Instytucie Folklorystyki nie słyszeli... — A co z pracą Marka Hruszewskiego? Przecież zaczął badać ten temat jeszcze na początku XX wieku... — Kuzyn Mychajła Hruszewskiego został represjonowany. Jego praca kurzyła się w archiwach prawie do lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku... Swoją drogą, swoją książkę „Ukraińska zabawka ludowa” zadedykowałem pamięci Marka Hruszewskiego... Zatem ukraińską lalką zainteresowałem się w 1968 roku, kiedy przyjechaliśmy z żoną nad Tyśmienicę. Tę rzekę pamiętam z dzieciństwa. Ze wspaniałymi rozlewiskami, ptakami... Teraz to rów... Wielki grzech popełnili, kiedy zabrali się za regulację koryt rzek. I nie tylko Tyśmienicy, ale też Irpienia, Trubeża i wielu innych. Co teraz z tymi rzekami? Nad Tyśmienicą jest wieś Dubenci, naprzeciwko — Czubijiwka i tam Onufrijewski monaster. Dalej, za górami — Motroniwski monaster, a już za nim — Chołodny Jar... Z żoną szliśmy przez wieś i zobaczyliśmy dziewczynkę, która bawiła się niezwykłą lalką. Taką jakąś ze szmatek i z krzyżykiem na głowie. Żona pierwsza zauważyła... Znaleźliśmy babę, która zrobiła tę lalkę dla swojej wnuczki. Hanna Rudenko, urodzona w 1909 roku... Potem i nam zrobiła kilka podobnych zabawek. Nie różniły się od tych, które w dzieciństwie robiła jej babcia. Tradycyjnie przyjęło się, że przejście i przekaz wiedzy odbywa się przez pokolenie. Nie matki, a babcie majstrują dla wnuczek lalki. Pokolenie matek to średni wiek produkcyjny. Kobieta wtedy aktywnie pracuje i nie ma czasu zajmować się rękodziełem. A babcie są właśnie w tym wieku, kiedy aktywnie pracować nie są w stanie. Zatem przekazywały wnukom całą mądrość, tradycje, dawne zasady życiowe, które przyswoiły przez swoje życie. Na szczęście dobrych, mądrych babć na ukraińskich wsiach jest wiele. Zatem dzięki lalkom Hanny Rudenko otworzyła się przede mną tajemnicza warstwa jeszcze niepoznanej twórczości ludowej. Zdziwiło nas, że lalki zamiast twarzy miały krzyże, zrobione z kolorowych nici i jakoś tak splecione, że tworzyła się forma rombu lub kwadratu. Potem, kiedy zacząłem poważnie badać zabawkę ludową, zauważyłem, że takie same lalki z krzyżami spotyka się w Afganistanie, Uzbekistanie, Kirgistanie i na Północnym Kaukazie — u Czeczenów, Inguszów, Dagestańczyków. Ciekawe, że na Ukrainie takie lalki są tylko na Środkowym Naddnieprzu — Czerkaszczyźnie, Połtawszczyźnie... Istnieje hipoteza, że część Północnego Kaukazu została przesiedlona na Ukrainę. I Hruszewski także pisze, że w XIV wieku litewski książę przeszedł przez Morze Czarne, zwyciężył tam Mongołów i przesiedlił nad Dniepr Czerkiesów i czerkieską księżniczkę. Nie podejmuję się twierdzić, ale coś jest na rzeczy w tej teorii... Przez pewien czas Ukraińców nazywano Czerkasami. Oprócz tego wszystkie lalki zrobione są jednym, jedynym węzłowym sposobem. To znaczy głowa jest objętościowa, a cała reszta jest do niej przymocowywana. Ludzie, którzy wytwarzają takie lalki, mówią „kręcić kukłę”. Właśnie tak: kukłę. Nawet w Karpatach zachowała się ta nazwa. Najwyraźniej trzeba rozróżniać: te, które sprzedają się w sklepie, to lalki, a samoróbki — kukły. Wadym Skuratiwski opowiadał mi, że na Żytomierszczyźnie tę żowankę... Pewnie wiecie, że kiedyś po wsiach dla niemowląt przeżuwano w chusteczce... Zdjęcie z archiwum „SP” chleb, wiązano... I wychodziła kukła. — Czy lalki z różnych regionów Ukrainy czymś się różnią? — Oczywiście. Mam lalki z prawie wszystkich regionów. Podola, Polesia, Naddnieprza... Na różnorodność wpływają otaczające krajobrazy i odwieczne zajęcia ludności. Na przykład Środkowe Naddnieprze to kraj rolniczy. Od zarania dziejów ludzie mieli do czynienia ze snopami. Więc przy wytwarzaniu lalek prowadziła ich pamięć dotykowa rąk, która przywykła do owych snopów, powróseł, wiązania. Dlatego i lalki, i nawet strachy na wróble robi się tam w ten sam sposób — węzłowy. W dawnej kołysance śpiewa się: “Była jedna chusta, i tę w wodę wpuściła, a tam praczki prały, chustę złapały, na kukłę podarły, kukieł narobiły, koty podrażniły...” Bardzo wiele wariantów kołysanek o kukłach przytaczam w swojej książce. Albo: “Był sobie Łazar, pod płotem łaził, i wyłaził sobie siermięgę, szarą-szaruteńką, białą-bieluteńką, a dziewki ukradły, na kukły podarły, kukły porobiły, kota ożeniły, Łazara zabiły, kukły spaliły...” — Boże, co za straszydło... — Tak, ale bardzo ciekawa kołysanka. Zapisana na Charkowszczyźnie. A w Karpatach pewna kobieta, Wasylina Diaczycha, mi co nieco wyjaśniła. Okazuje się, że kiedy dziecko choruje, to robią kukłę i kładą obok niego. Potem kukłę trzeba spalić, zakopać albo puścić z wodą. W górach ludzie jeszcze pamiętają ten rytualny obrzęd. Mistrzyni nawet zrobiła mi podobną lalkę. I powiedziała: “Żeby kukła była bardziej skuteczna, żeby ona przejęła chorobę, to trzeba ją skonstruować nie ze swojego, a z kradzionego”... Teraz wyjaśnia się sens: “A dziewki ukradły, na kukły podarły...” Owa dawna kołysanka z Charkowszczyzny doniosła do nas pewną wiedzę, która w praktyce już się nie zachowała. Tak historycznie się złożyło, że wschodni kraj bardzo ucierpiał. A w Karpatach te dawne zwyczaje, które były we wszystkich zakątkach Ukrainy, zakonserwowały się. Mam kilka lalek z rejonu zmiowskiego, co na Charkowszczyźnie. Są zrobione według innej zasady. I tam mówią “szyć kukłę”, a nie “kręcić”, jak na Naddnieprzu. Po pierwsze, to terytorium już graniczy z Rosją. Dlatego lalki tam są mniej wyraziste, powściągliwe, neutralne. Naddnieprze ma wyrazisty i niechby umowny, ale jednak ukraiński typ. Na Podolu lalki są czarnowłose, z oryginalną konstrukcją. Nie szyte Zdjęcie z archiwum “SP” Lalka z trawy ani nie kręcone, a coś pośredniego. I tam często bywają lalki tematyczne: On i Ona... — A w Karpatach? — Tam rolnictwem prawie się nie zajmowano... Wypas bydła i rzemiosło żywiło ludzi. Dlatego lalki są drewniane. Mężczyźni toczą tułów, a kobiety szyją ubranie. I tak skrupulatnie... Kiedyś robiono je specjalnie na sprzedaż do Wiednia, Lwowa, Pragi. Wasylina Diaczycha opowiadała, że wcześniej takie lalki wytwarzano miesiąc, dwa, nawet trzy... Ale już tak wyszywano! Mam karpackie lalki, to mają one i korale, i sylianki, i dukaty srebrne, i marszczone kierpce... — Ale to, można powiedzieć, już nie kukła, a lalka... — W Karpatach ją mimo wszystko nazywają kukłą. Chociaż ona jest pamiątkowo-ozdobna. Do Karpat naddnieprzańska tradycja — wyszywania krzyży zamiast twarzy — nie dotarła. Historia podrzuca wiele różnych zagadek. Pomyśleć tylko: dlaczego krzyże? I to jeszcze z takim przeplotem... Na Czehryńszczyźnie Marko Hruszewski zebrał lalki w ogóle ze skomplikowanym przeplotem. Podobne lalki znajdowano na Kaukazie, przeważnie w dziecięcych grobach. Uważano, że będą one towarzyszyć dzieciom na tamtym świecie... Tak że to rytualne lalki. A u małych narodów Syberii — kult babci. Dlatego dziewczyna, która wychodzi za mąż do obcej osady, obowiązkowo bierze ze sobą lalki. Uważa się, że będą one chronić ją od nieszczęść. Lalki Środkowego Naddnieprza również niosą pewne sakralne zasady. Na przykład tam, gdzie ziemia siewierska, na granicy obwodu czernihowskiego i połtawskiego, jest kult studni. Wierzą, że dziewice o jasnych włosach siedzą na cembrowinie studni i czeszą warkocze... Do studni zwracają się w pierwszy dzień wiosny, w pierwszy poniedziałek marca przy wieczornej zorzy... A na Podolu są lalki-panienki. Robią je z trawy. Po tym, jak opada powódź, wyrasta cienka zielona i bardzo soczysta trawa. Rwie się ją prawą ręką i wypowiada: na kukłę cię rwę — szczęście sobie przyniosę. I skręcają z niej kukłę. Dają bawić się dziecku, a potem skarmiają kozę lub krowę, żeby dawała więcej mleka. Nawet na Środkowym Naddnieprzu są różne wizerunki lalek. W jednych wsiach bardziej użytkowe lalki, w innych — bardziej świąteczne, w trzecich — coś pośredniego, a w czwartych — bardziej obrzędowo-pogańskie. Ale wszystkie one są związane z żywiołem wody. Dlatego że lalki majstrowano we wsiach, które narodziły się na brzegach rzek Tiasmyn, Zołotonoszka, Roś... I lalki przeważnie robiono wiosną. — A dlaczego nie pojawiało się pragnienie rysowania twarzy? — To wiadomo. Jeśli babcia robi lalkę dla wnuczki, to wie, że duch przodków przenosi się tylko w te lalki, które nie mają twarzy. Duchy przodków, które chronią... — Mówiła pani, że zainteresowała się lalkami od 1968 roku. Minęło już dużo czasu. Jaki los spotkał tamte mistrzynie? Czy przekazały one swoje umiejętności? — To tylko w Karpatach mistrzowie, jak pani Wasylina, a w innych regionach Ukrainy lalki robili zwykli ludzie. Ale ich dawno już nie ma na świecie. W obwodzie winnickim Raisa Wełyczko wykonała nam kilka lalek. Takich, jakie robią w tamtejszych wsiach, i zapisała obrzęd Iwana Kupały też z lalkopodobną antropomorficzną figurą. Pani Raisa należy do średniego pokolenia, ma 46 lat. Mistrzostwo przekazała jej babcia. Ale to raczej wyjątek... — Wieś tradycyjna znika... — Oczywiście, obiektywne zmiany rolniczego środowiska Ukrainy. Miało ono charakterystyczne hierarchiczne kryteria i było wyraźnie rozdzielone. Miały swoje znaczenie piec, próg, tragarz. Odpowiednio piec malowano najbardziej gęsto i jaskrawo. Dlatego że piec — to ognisko, miejsce przodków. Tak by rzec, reaktor atomowy, który dawał jedzenie, energię, ciepło.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Dlaczego ikony przyozdabiano ręcznikami? Dlatego, że ręcznik jest ornamentowany i bardziej charakterystyczny dla wiejskiej chaty. Podczas gdy ikona jest figuratywna. I ręcznik jakby łagodził tę interakcję w przestrzeni ornamentu i figuratywności. Dlatego też lalka w chacie nie była dekoracyjną ozdobą. Służyła jako dziecięca zabawka i pełniła rolę obrzędowo-rytualną. Zwłaszcza wiosną. Albo podczas obrzędów weselnych. Kiedy witano młodych, dziewczynki wychodziły z lalkami. W ten sposób życzyły nowożeńcom dzieci. W Kronikach Łuckich wspomina się początek XVI wieku. Mowa tam o wielkanocnych chodzeniach młodzieży z lalkami-pannami. Istniał zwyczaj wśród młodzieży z różnych wsi, by wchodzić z tymi lalkami do chaty, w której są narzeczeni, i życzyć im szczęścia. W ukraińskich kolędach jest wiele obrazów huśtawki-kołyski. „Płynie jeleń siedemdziesięciorożny, płynie po Dunaju, a na siedemdziesiątym rogu kołysze kołyskę, a w tej kołysce piękna panna...” Dawna kołysanka... Archaiczny obraz przeprawy z tamtego świata lub na tamten... Albo: „Powieszę ja kołyskę w ciemnym lesie na lipce, będzie wietrzyk powiewał, małe dziecię kołysał...” Widzicie, jakie tragiczne rzeczy... To kołysanki dla martwych dzieci. W mojej książce „Obraz wojownika w ukraińskim folklorze” jest wiele kolęd o wędrówkach wojownika po zaświatach. Wszak narzeczoną najlepiej szukać za morzem, za Dunajem... A to, jak uważano, świat przodków... Wiele jest bajek o tym, jak wojownik wchodzi do lasu, a tam upiorzyca lub żmij. I uciekają oni z narzeczoną. Rzucają grzebień i wyrasta gęsta ściana lasu, rzucają chustkę — i pojawia się jezioro. Ta magiczna ucieczka to ucieczka z tamtego świata. Nieprzypadkowo w kolędach utrwaliło się, że wojownik dokonuje oblężenia miasta, miasto cierpi i daje okup. Najpierw wyprowadzają konia — on nie bierze, potem złoto dają — on nie bierze, a potem wyprowadzają pannę — córkę kniazia. Dopiero wtedy zdejmuje czapkę i dziękuje. W tym przypadku odczytuje się dualizm: wojownik jako żmij. Nieprzypadkowo w wielu bajkach jest podobny wątek: żmij obkłada miasto, odcina wodę i jako okup żąda córki cara. Oto taki wojownik-żmij, który bierze siłą... To wywodzi się z dawnej tradycji, by nie żenić się w swoim rodzie, a brać z obcego, skądinąd. Taki zwyczaj istniał wśród wielu narodów, w tym także pośród Indian Ameryki Północnej. Dla silnego rodu potrzeba, by nie mieszała się krew bliskich krewnych... Dlatego ukraiński mężczyzna ciągle w wędrówkach... I taki jest los Ukrainy. Oto na przykład klasyczny obraz ludowy: kozak i dziewczyna przy studni. Za plecami dziewczyny — obejście, chata... Dlatego że kobieta to symbol stabilności i osiadłości. A kozak — obok konia lub wierzchem. I za jego plecami daleki step. Ukraina graniczy z wielkim stepem. Nazywano go jeszcze przechodnim dworem, wielkim korytarzem. O tym pisał badacz Lew Nikołajewicz Gumilow w pracy „Driewniaja Ruś i Wielikaja Stiepi”. Przez ten step przeszło wiele narodów. Romantyczne kozackie marzenie, by polecieć, zanurzyć się i gdzieś tam hulać z szablą... Czyli mamy dwa pierwiastki: wędrówek-tułaczki i stabilności. I ich wieczny konflikt, który dał się we znaki naszej mentalności. A kobiety — one są strażniczkami. I język nasz one tworzyły... Kiedy uczyłem się w Czerkaskim Instytucie Pedagogicznym, nasz wykładowca, znany lingwista Mychajło Andrijowycz Żowtobriuch, radził, abyśmy na praktykach folklorystycznych zapisywali tylko kobiety. Mężczyźni są mniej skłonni do odtwarzania języka. Mówił, że jeżdżą, włóczą się wszędzie i zaśmiecają język... Wybaczcie, trochę odbiegłem od naszego tematu... Ale wszystko to są bardzo powiązane rzeczy... — Pan zapewne porównywał ukraińską lalkę z europejską... Na czym polega nasza unikalność? — Europejska lalka jako ludowa nie istnieje. Są lalki pamiątkowe i nie należy ich mylić z autentycznymi. Nawiasem mówiąc, ukraińskiej lalki pamiątkowej również nie należy utożsamiać z ukraińską ludową. Czyli tą, którą majstrowano do obrzędów lub do dziecięcej zabawy. Ale dziecięca zabawa to też obrzęd. Zatem u europejskich narodów autentycznej lalki nie spotkałem. — A u Rosjan? — U nich jest wiele różnych lalek. Ciekawa jest archangielska lalka. Bywałem tam na północy, więc mam je w kolekcji. Rosyjska lalka różni się od ukraińskiej. Przede wszystkim dekoracyjnością. U nich jest ona bardziej powściągliwa, blada, jednolita — jakby z jednakowych wyblakłych szmat. Ukrainie właściwy jest kontrast. Czarnowłosość, czarnobrowość. — Przypomniał mi się film Paradżanowa „Cienie zapomnianych przodków”... I ten molfar z rytualną lalką... — Jeszcze Wołodymyr Hnatiuk pisał, że nad Białym Czeremoszem wytwarzają lalki — z chleba, wosku, szmat... Do manipulowania cudzym życiem. W książce przytaczam przykład takiej lalki, nawiasem mówiąc, francuskiej. Tam również są głuchy osady i czarownicy, którzy robią lalki do czarowania... — Oczywiste jest, że na takich lalkach krzyża nie wyszywają... — Nie. Zresztą w Ukrainie lalki z krzyżami spotyka się tylko nad Dnieprem: rejon kaniowski, czerkaski, czyhyryński. Ten krzyż nie jest związany z chrześcijaństwem. Oznacza on znak solarny — znak słońca. To bardzo głębokie warstwy historyczne... Nie na darmo w Czerkasach jest rejon Kazbek... Tam mieszkają ludzie bardziej kaukaskiego typu. Oczywiście słowiański element wziął górę... A na Opiszni jest rejon Drany Kaukaz... Co tu powiedzieć? Wyraźnie etniczno-kaukaski element jest u Ukraińców.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

ANATOMIA SYMULAKRA

WARTOŚCI I FAŁSZYWKI Jeśli zapytać dziś jakiegokolwiek Europejczyka, co jest najważniejszym osiągnięciem zachodniej cywilizacji, to po namyśle z pewnością odpowie: naszym osiągnięciem, naszą najważniejszą wartością, alfą i omegą naszej cywilizacji jest postęp. W ramy tego pojęcia mieści się dziś wszystko: nauka, technika, demokracja, prawa człowieka, humanizm wraz z liberalizmem i tym podobne rzeczy, wszak zgodnie z powszechnie przyjętymi wyobrażeniami wszystkie one są skutkami tego linearnego ruchu, który nazywa się słowem „postęp”. Z tego punktu widzenia społeczeństwo zachodnie (chrześcijańskie) przewyższa wszystkie cywilizacje, które kiedykolwiek istniały na ziemi, a człowiek typu europejskiego jest niepomiernie wyższy od przedstawicieli prymitywnych archaicznych społeczeństw, ponieważ jego życie bazuje na chrześcijańskiej moralności, a działalność na osiągnięciach nauki i techniki. Jeszcze niedawno nikt nie zastanawiał się nad tym, że takie wyobrażenie jest sprzeczne z humanistycznymi wartościami społeczeństwa zachodniego, wszak wprowadza ono niesłychaną dyskryminację wobec innych kultur i narodów. Pierwszy zwrócił na to uwagę francuski filozof Jean Baudrillard, który w swojej pracy „Wymiana symboliczna i śmierć” (1976) przeanalizował istotę społeczeństwa zachodniego i doszedł do oszałamiającego wniosku: cywilizacja zachodnia istnieje w szczególnej, katastroficznej płaszczyźnie, która charakteryzuje się całkowitą wirtualnością, brakiem jakiejkolwiek konstruktywnej treści i odznacza się wyjątkową antyhumanitarnością. Koncepcja Baudrillarda bazuje na obaleniu pozytywnej treści takiego pojęcia jak postęp, ponieważ ze swej natury człowiek potrzebuje nie postępu, w wyniku którego gromadzą się różne dobra (komfort, bogactwo, dobrobyt), a wymiany zgromadzonych wartości, mówiąc prościej, marnowania wszystkich dóbr. Psychologia człowieka jest skonstruowana w taki sposób, że własne życie traktuje on jako niezwykle rzadki dar, który stanowi jedyną wartość i nie wymaga dodawania do niego innych, drugorzędnych wartości, że trzeba go nie zachowywać i nie pomnażać, a wydawać, czyli obdarowywać, a dokładniej, zwracać temu, kto go podarował (Bogu, Absolutowi, Światowemu Rozumowi), czyli niszczyć, spalać bez najmniejszej reszty, bezmyślnie składać w ofierze. Właśnie tym podświadomym nastawieniem tłumaczy się na przykład to, że liczba samobójstw rośnie proporcjonalnie do wzrostu dobrobytu i spada niemal do zera podczas wojny i ciężkich okresów kryzysowych, albo też ten zdumiewający fakt, że wzmocnienie techniki bezpieczeństwa w transporcie samochodowym zazwyczaj prowadzi do zwiększenia, a nie zmniejszenia liczby ofiar na drogach! Przeciwstawiając archaiczny kolektyw współczesnemu społeczeństwu, Baudrillard twierdzi, że nasze społeczeństwo jest zatrute nagromadzeniem wartości, która nie została wymieniona, nie spłonęła i martwym ciężarem zaległa w społecznej podświadomości, zrodziwszy symulakry. Symulakr to coś, co symuluje realne zjawisko, fałszywka, pusty znak, który podmienia sobą rzeczywistość. Na dziś polityka, kultura, ekonomia, moralność już nic sobą nie stanowią, nie reprezentują – są po prostu zjawami tych zjawisk, zjawami, które ukrywają przed nami ten fakt, że już utraciły jakąkolwiek treść i zachowują jedynie zewnętrzną podobność do oryginałów. Jednym z takich symulakrów jest współczesna Ukraina, która stanowi nie co innego, jak ogromne nagromadzenie tendencji, które w swoim czasie nie zostały wymienione, nie zniszczyły się i doprowadziły do zniekształcenia, a potem i zniwelowania idei narodowej, zrodziły cały szereg pustych znaków, które są symulacją zarówno realnej działalności, jak i realnych wyników. Te symulakry istnieją wszędzie, wypełniły wszystkie sfery życia publicznego. Symulakr demokracji, kiedy wybory do parlamentu odbywają się z list partyjnych, a naród na szczeblu ustawodawczym jest pozbawiony prawa wysuwania swoich kandydatów. Symulakr odrodzenia narodowego, kiedy kultura narodowa znajduje się w takim upadku, jakiego nie było nawet w epoce radzieckiej. Symulakr zabezpieczenia emerytalnego (proszę porównać emerytury deputowanych i zwykłych emerytów). Symulakr kinematografii narodowej, której nikt nie widzi. Symulakr ukraińskiego wydawnictwa książkowego: książki wychodzą w nakładach dwa-trzy tysiące egzemplarzy, z których połowa nie znajduje nabywcy. Wreszcie, to także symulakr samodzielnego państwa ukraińskiego, które rzekomo stało się ucieleśnieniem odwiecznych dążeń narodu ukraińskiego – i w tej niepodległej Ukrainie prokuratura odmawia rehabilitacji bojowników UPA i powstańców z Chołodnego Jaru, bo, jak mówi się w pisemnych odpowiedziach, „prowadzili oni zbrojną walkę przeciwko władzy radzieckiej”! Jednak pośród wszystkich tych symulakrów jeszcze niedawno istniało zjawisko, które nie utraciło swojej realnej treści, co więcej, było zagrożeniem dla współczesnego społeczeństwa ukraińskiego, ponieważ sięgało po to nagromadzenie martwych wartości, które zatruwa świadomość społeczną. Chodzi o literaturę piękną, która na Ukrainie zawsze była nie po prostu słowami, a Słowem przez wielkie „S”, literaturę, która zawsze była myślowana jako tekst sakralny, bezpośrednio wpływający na rzeczywistość, zmieniający i przeobrażający człowieka i społeczeństwo. Literatura zawsze traktowała tylko o najważniejszych, najistotniejszych rzeczach, ponieważ jej źródła leżą jeszcze w społeczeństwie archaicznym, gdzie słowo używane było tylko do przekazywania najważniejszych komunikatów, a także w obrzędach sakralnych i rytuałach – codzienna zaś mowa była znakowa lub kinetyczna, jak twierdził w latach 30. ubiegłego stulecia akademik M. J. Marr. W ciągu minionej dekady zarówno społeczeństwo, jak i władza na Ukrainie robiły wszystko, aby ograniczyć wpływ literatury na życie publiczne, zagnać ją do podziemia, uczynić sprawą osobistą poszczególnych ludzi, którzy siedzą w swoich mieszkaniach i nie wiadomo po co piszą powieści i opowiadania. W rezultacie nastąpiło to, co Oksana Zabużko trafnie scharakteryzowała jako „katastrofę humanitarną” – z najważniejszej cechy i nieodłącznego atrybutu społeczeństwa kultura stała się zjawiskiem trzeciorzędnym czy, można by rzec, dziesięciorzędnym, które istnieje gdzieś na peryferiach, a literatura zaczęła przeobrażać się w symulakr. Ten proces stał się zauważalny w ciągu ostatnich dwóch-trzech lat, kiedy organizatorzy różnorodnych konkursów literackich ogłosili, że literatura to sprawa prosta i dostępna, więc pisać może każdy, nawet ten, kto nigdy i czytać ani pisać się nie uczył. I zaczęli pisać – pielęgniarki i prawniczki, dziennikarze i lekarze, urzędnicy, uczniowie, weterynarze... Całej tej, za pozwoleniem powiedzieć, literaturze przypisana jest jedna cecha: całkowita wirtualność, jakaś przykra pustka, w której brak prawdziwych żywych uczuć i prawdziwego, wycierpianego doświadczenia. Te pisma jakby przekreślają formułę Richarda Aldingtona, który jeszcze pod koniec ubiegłego wieku stwierdził: „Prawdziwa literatura wyrasta wprost z życia i pisana jest krwią”. Wszakże dziwi co innego: napisanie tekstu, nawet najprostszego, wymaga pracy i wysiłku, czasem bardzo znacznych, więc dlaczego bizneswoman, żelazna biznes-lady ze stalowymi szczękami i wilczym uściskiem, po napiętym dniu pracy, wypełnionym przygotowywaniem umów prawnych i negocjacjami z klientami, siada do komputera i zaczyna „pędzić tekst”, czyli, z jej punktu widzenia, nieproduktywnie wykorzystywać czas? Jak to nie dziwne, odpowiedź na to usłyszałem w radiu, od eksperta konkursu literackiego BBC Kostiantyna Rodyka, który podczas omawiania finału powiedział mniej więcej tak: wszystkie te książki napisane są według zasady „ja też tak potrafię”. Innymi słowy, książka stała się świadectwem sukcesu człowieka, jego integracji w hierarchii społecznej. Jeśli uprościć sytuację do prymitywu, to brzmiałaby ona tak: nasza Ołenka i w pracy jest szefową, i sama wygląda jak laleczka, i samochód ma piękny, i mieszkanie ma duże, i mąż dobrze zarabia, i dzieci dwoje, – ale ona jeszcze książkę napisała! Oto przyjdą goście, a w serwantce jej książka stoi! Oto Ołenka, oto mądrala – wszędzie zdąży! I nie ma znaczenia, co w tej książce jest napisane, tam nawet wszystkie strony mogą być czyste, – najważniejsze, że ona jest... Literatura zaczęła pełnić rolę szmatki, którą nadaje się połysk obuwiu, książka służy nie namysłowi i niszczeniu, a zyskowi i pomnażaniu, stała się jednym z elementów w subkulturze klasy przeciętności, dla których najważniejsze – urwać i jak najszybciej połknąć (a nuż odbiorą). Desakralizacji i degeneracji literatury sprzyja także proces globalizacji, który narzuca standardy życia, zachowania i psychologii, a także rozpowszechnia ogólnie przyjęte symulakry, zrodzone przez zachodnią cywilizację. Jednym słowem: symulacja literatury, wirtualność przestrzeni literackiej – to perspektywa, która już aktywnie wcielana jest we współczesny proces literacki. Co zaś będzie działo się dalej? Nie ma wątpliwości, że podmienianie realnych wartości fałszywkami, krążenie pustych znaków w świadomości społecznej, dewaluacja Słowa będzie rozwijać się dotąd, dopóki nie stanie się kodem społecznym (stereotypem). Degeneracja kultury doprowadzi do powstania martwej przestrzeni, w której nie będzie mogła istnieć prawdziwa literatura. W tej sytuacji możliwe są dwa warianty: albo literatura zejdzie na manowce i zniknie, ustępując miejsca swojemu symulakrowi (pisaniu prawniczek, uczniów i weterynarzy), albo inkapsuluje się w obcym środowisku i będzie funkcjonować w warunkach rezerwatu (jak funkcjonuje dzisiaj, na przykład, kanał „Kultura” w Ukraińskim Radiu). Tak czy inaczej, a wyjścia stąd nie ma, wszak mamy do czynienia z globalnymi tendencjami, – pozostaje chyba tylko mieć nadzieję na odwieczną żywotność ukraińskiego ducha, który, jak wiadomo, zawsze zmartwychwstawał, niczym ten feniks, i wtedy wszystko znów stawało na swoich miejscach. Leonyd KONONOWYCZ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

PIEŚŃ-WSPOMNIENIE O DANYLE NAR-

WIECZORY „PROŚWITY” W stołecznym Domu Nauczyciela odbył się wieczór poświęcony 90. rocznicy urodzin ludowego artysty Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, Danyła Narbuta. Zorganizowało go Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wspólnie z Ukraińskim Centrum Kulturalno-Oświatowym MAUP. Danyło Heorhijowycz urodził się w 1806 r. w Petersburgu, w rodzinie artysty, jak wspominają, członka „Mira Iskusstwa”, Heorhija Narbuta. Według słów Pawła Mowczana, Danyło Narbut to syn autora całego systemu znaków narodowych. Do historii ukraińskiej sztuki Heorhij Narbut wszedł jako autor projektów znaków pieniężnych i znaczków pocztowych Ukraińskiej Republiki Ludowej, dwóch wersji ukraińskiego alfabetu, jeden z fundatorów, a od 1919 roku — rektor Ukraińskiej Akademii Sztuk. Danyło Narbut rozpoczął swoją działalność jako artysta teatralny w Operze Kijowskiej. W 1933 roku podczas dekady w Moskwie zaprezentowano „Natałkę Połtawkę” w oprawie plastycznej D. Narbuta, a wkrótce potem nastąpiło aresztowanie: za niedoniesienie o buncie, który rzekomo był przygotowywany... Tak artyście przyszło doświadczyć innej pracy — na Kanale Białomorskim, po czym nastąpił zakaz powrotu do Kijowa. Z czasem pracuje jako główny artysta w teatrze w mieście Złatoust. A potem zakręciły wojenne wichry: najpierw front fiński, rany (i pewien czas pracy w Kijowie — w muzeum sztuki teatralnej), dalej — II wojna światowa, niewola, obóz... Dopiero potem powrót do ukochanego zajęcia — teatry w Czerniowcach i Iwano-Frankiwsku. I wreszcie — Czerkasy, gdzie jest głównym artystą teatru dramatycznego. Jak wspominają przyjaciele: „Z przeprowadzką Danyła do tego miasta coś się nad nim otworzyło, tam, w górze”. Zapewne zbiegły się aury miasta i artysty. Tutaj w pełni rozkwitł jego talent, ujawnił się rycerski kozacki duch, z właściwymi mu mocą i poczuciem humoru. Mówią, że miał dar uczynienia z całego życia — teatru. A jeszcze wspominają przyjaźń z kompozytorem Anatolijem Paszkewyczem, również nietuzinkową osobowością — w dziedzinie ukraińskiej muzyki. Zapewne była w genach Narbutów miłość do teatru, wszak i siostra Maryna została znaną w Australii baletnicą (nawiasem mówiąc, Danyło odmówił wyjazdu w gości: „Nie pojadę! Niech przyjeżdża tutaj!”). Młodsi przyjaciele artysty mówią, że nigdy nie odczuwali różnicy wieku, bo był on — wielkim żartownisiem! I bezdyskusyjnym autorytetem, jego uwagi były wielką szkołą dla młodszych mistrzów malarstwa. Powierzał mu swój repertuar kobziarz-lirnik W. Neczepa, obserwując, co przyjmie Danyło (bo to właśnie jest wartościowe jako dzieło sztuki). Jeśli chodzi o badanie twórczości samego D. Narbuta, — pierwszy gruntowny artykuł w branżowym czasopiśmie „Obrazotworcze mystectwo” pojawił się dopiero na jego 70-lecie... Pierwsze wystawy artysty były prezentacją szkiców dekoracji, które są samodzielnymi, ukończonymi dziełami. Już na emeryturze artysta otrzymał radę od „kuma Kłymenki”: zwrócić się ku pracom sztalugowym. Tak w pracowni, gdzie „dywany, szable i pistolety”, rozpoczęło się nowe dzieło-tworzenie. W jego pracach sztalugowych odczuwalny jest silny, potężny wpływ sztuki ludowej, ponadto syntetyzował etnografię, wchłoniętą — jako Wiedzę — od małego, i teatralną dekoracyjność. Właściwie jego malarstwo jest jaskrawo dekoracyjne, gdyż czuje się podejście artysty-dekoratora. Tworząc galerię hetmanów, zaznaczał: „Jestem artystą teatralnym, zatem wykorzystuję ukraińską parsunę, dobierając odpowiedni do okresu historycznego kostium”. Jeszcze dwie pasje, które połączywszy się, wpłynęły na twórczość malarza Danyła Narbuta: dorobek Mykoły Hohola z jaskrawymi, charyzmatycznymi typami, szczególnym humorem i czerkaskie bazary (być może jako skutek fascynacji hoholowskimi bohaterami). W Czerkasach była nawet wystawa bazarowych typów Danyła Narbuta. Zapewne humor — jest wśród tych czynników, które pozwalały artyście już w podeszłym wieku być ciekawym życia we wszystkich jego przejawach, pozycjonować się jako aktywny obywatel, który pragnie właściwych zmian na Ukrainie. Ród Narbutów, wywodząc korzenie z Litwy, odznaczył się szczerą, głęboką i czynną miłością do Ukrainy. ...Dobiegł końca wieczór, dotknąwszy Niebios głosem Neczepy. W foyer, obok sali, jeszcze przez pewien czas pozostawała niewielka wystawa artysty: 10 dzieł, które oddają spektrum zainteresowań Narbuta-malarza. Zapamiętam odkrycie artysty jako pejzażysty poprzez eksponowany krajobraz architektoniczny „Kamieniec Podolski. Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego z XVIII w.”. W tym dziele artysta opowiedział o swoim odczuwaniu świata wszystko: nasycone chmury ustępują, gdyż na ścianach cerkwi — światło; budowla zalana jest jasnym (nie oślepiającym!) światłem, chociaż odtworzenia samego słońca nie ma... Dorobek D. Narbuta — jest jaskrawy, ciepły, często przesiąknięty humorem. Ale nie tak prosty do „odczytania” jak może się wydawać na pierwszy rzut oka; trzeba go i warto badać, odkrywając warstwę po warstwie. Dziś w Czerkaskim Muzeum Sztuki działa świetlica utworów D. Narbuta, na 90-lecie od dnia urodzin otwarto ekspozycję „Kwiaty Ukrainy”, „Hetmani” (właśnie do tego muzeum przez radę artystyczną zakupiono wiele dzieł artysty). Pawło Mowczan zaznaczył, że D. Narbut — jest wieczny jak ukraińska pieśń. U Wasyla Neczepy przechowuje się cytra Heorhija Narbuta, podarowana mu przez Danyła. Myślę — jako cząstka duszy tego rodu. Więc pieśń, zwłaszcza w wykonaniu przyjaciela artysty, wlewa pewność w nieśmiertelność ducha Narbuta. Tetiana CZUJKO Zdjęcie Wołodymyra Koskina dla pierwotnej muzyki, — nie wiadomo, ale muzykami rzeczywiście byli. …Czumackimi szlakami przeszedł Wasyl Neczepa, zanim stworzył ten program. I poświęcił go Ołeksandrowi Samijłowyczowi Kornijewskiemu, który i na kobzie, i na bandurze grał, i stworzył ich ponad 180, a nie tylko naprawiał skrzypce Stradivariego. Wkrótce wyjdzie książka Wasyla Neczepy, poświęcona Kornijewskiemu, przy mecenackim wsparciu MAUP, gdzie wykłada kobziarz. Zarówno koledzy, jak i studenci, i przedstawiciele nowego ukraińskiego kozactwa na czele z kozackim generałem i prezesem zarządu banku „Ażio” S. Arżewitinem witali artystę na scenie Narodowej Filharmonii. Ostatnia pieśń koncertu przerodziła się w owacje. Długo stali widzowie, nie wypuszczając ze sceny artysty. Niełatwo będzie członkom Szewczenkowskiego komitetu porównywać nieporównywalne i decydować, komu w tym roku przyznać pierwszeństwo… Hanna KOZACZENKO, członek zarządu Ukraińskiego funduszu kultury z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

W GRZMOCIE, W ŁKANIU

O ZDOBYCIE NAGRODY NARODOWEJ imienia TARASA SZEWCZENKI. Najpierw gdzieś z tylnych rzędów parteru między kolumnami szlachetnej sali imienia M. W. Łysenki Narodowej Filharmonii rozbrzmiał czysty, donośny śpiew, a potem ukazała się postać kobziarza-lirnika, kozaka-charakternika Wasyla NECZEPY. Wyszedł na scenę spośród nas, aby jeszcze raz podkreślić: starodawna sztuka kobziarska powstała nie dla rozrywki, a z głębi serca ludowego, które nie mogło nie śpiewać. A na scenie artystę powitał portret w szerokiej ramie z żywych jagód kaliny — Ołeksandr Samijłowycz Kornijewski, który nie pozwolił zgasnąć czernihowskiej szkole kobziarskiej, kiedy stalinowska niszczycielska maszyna wyrwała z korzeniami niemal wszystkich ukraińskich kobziarzy. Dziś ukraińska bandura znana jest całemu światu jako instrument koncertowy. Wiek temu, z błogosławieństwem (Kobzar). Bolesnym szarpnięciem przerywał on swobodny nurt melodii w kozackiej dumie, jakby to jemu, tak jak młodemu Morozence, żywcem serce wyrywano… Ale nie tylko tragiczne strony historii przewracał Wasyl Neczepa. Nasz dowcipny, ostry na chwytliwe, celne, barwne słowo lud umiał i żartobliwe pieśni układać, zwłaszcza na Czernihowszczyźnie. Już późniejsi od dawnych kozaków geniusze stawali się bohaterami muzycznych opowieści Neczepy: jeszcze w dzieciństwie Ołeksandr Dowżenko chłonął historię i kulturę przy matczynym śpiewie i młodzieńczych szczedriwkach, albo ożywały opowieści Mychajła Kociubynskiego, niemal kinematograficznie wyraziste, bo jednak potrafią charakternicy-kobziarze i lirnicy poruszyć w świadomości i podświadomości cechy zdumiewające, nadmierne, złożone w nas jeszcze w Edenie. Koncert trwał bez antraktu, a kiedy na 4 minuty zszedł za scenę Wasyl Neczepa, aby nastroić instrumenty, sala słuchała zdumiewających nagrań dźwiękowych. 20 tysięcy lat temu, jeszcze za kultury mezyńskiej na naszych ziemiach, na pierwszych, wykonanych z kości mamutów instrumentach muzycznych wydobywali dźwięki nasi przodkowie. Czy byli oni doświadczonymi anatomami, dobierając różne kości. W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy otwarto wystawę artysty Jewhena BEZNISKI o zdobycie Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki. Na zdjęciu Iwana Pyłypenki — ilustracja

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

SZTUKA TO DIALOG POŚWIĘCONY ZDOBYCIU NAGRODY NARODOWEJ im. T.

Franc Czerniak. Profil kobiecy, autorska technika hutnicza. Znowu zobaczyłam drogie mi twarze, przypomniałam sobie własne spotkania w pracowniach, wywiady i zdjęcia filmów o artystach, gdy przeglądałam strony książki Zoi CZEGUSOWEJ „Sztuka dekoracyjna Ukrainy końca XX wieku. 200 nazwisk”. Dla niektórych ta książka to już pamięć o ich twórczości. Nie zapomną się też i mnie epizody zdjęć filmu telewizyjnego o Ołehu Maszkewiczu, już wtedy samotnym, niechronionym w swoim subtelnym talencie i wyrafinowanej szlachetności. Jego gobelin jeszcze, zdaje się, zdobił apartamenty pierwszego Prezydenta niepodległej Ukrainy, a sławny artysta żył biednie i, pokazując nam swoje kartony stworzone do nowych gobelinów, już, zdaje się, sam rozumiał, że nie zobaczy ich utkanych. Kiedy jedyny autorski gobelin w jego mieszkaniu — z samotnym łabędziem na jeziorku — filmował operator telewizyjny, artysta smutno powiedział: „Mój autoportret”... Więc rozmowa z autorką wydania „200 nazwisk” — historyczką sztuki, uczoną sekretarz Ukraińskiej sekcji Międzynarodowego stowarzyszenia krytyków sztuki Zoią Czegusową była poświęcona nie tylko udanej prezentacji twórczości naszych najbardziej utalentowanych artystów w Europie, ale i problemom ochrony tej sfery sztuki. — Pani Zoio, Pani może jako pierwsza zwróciła uwagę na profesjonalną sztukę dekoracyjno-użytkową nie jako na drugorzędną, utylitarną. Do tego czasu pozostawała ona jakby „na peryferiach” uwagi historyków sztuki i „klasycznych” artystów. — Mnie to zawsze bolało i obserwowanie tego było bardzo przykre. Przecież sztuka artystów-profesjonalistów, zwłaszcza pod koniec XX wieku, stała się tak skomplikowana, ciekawa i wielowarstwowa, jak malarstwo, rzeźba, grafika. Już oczywiste jest, że ceramika, szkło, tkanina przestały być tylko utylitarnymi i do czegoś „przykładanymi”. Wyszły one poza zwykłe ramy swoich gatunków i rozwijają się na styku wielu rodzajów i technik. W nich zachodzi takie mieszanie sztuk plastycznych i dekoracyjnych, że trudno podzielić to na rzemiosło i „wysoką” sztukę. Tutaj krzyżują się tradycje i awangarda, ludowe i profesjonalne, funkcjonalność i czysto artystyczna obrazowość. Obecnie ukraińska sztuka dekoracyjna to fenomen, który demonstruje prawdziwy przełom i może godnie prezentować kulturę Ukrainy na świecie. Co też udowodniła wystawa UNESCO „Współczesna sztuka dekoracyjna Ukrainy” w Paryżu w 2004 roku. Prawie rok przygotowywałam tę wystawę z katalogiem. Bardzo dobrze zdawałam sobie sprawę, że nasza próba zdobycia Paryża ukraińską sztuką to wielkie ryzyko, bo zaciekawić wybredną paryską publiczność to zadanie naprawdę niełatwe. Lecz my mimo wszystko odważyliśmy się zadziwić Paryż dziełami naszych wspaniałych profesjonalistów i w tym, jak się okazało, był wielki sens. Ten projekt wystawowy, stworzony na podstawie autorskiego art-projektu „Sztuka dekoracyjna Ukrainy końca XX wieku. 200 nazwisk”, został uznany za najlepszy projektem wystawowym UNESCO w ciągu ostatnich 30 lat. Ogłosił to na otwarciu wystawy Dyrektor Generalny organizacji Koichiro Matsuura. I jest to, zgodzicie się, wielkie zwycięstwo ukraińskiej sztuki dekoracyjnej. — Bez wątpienia, tym bardziej, że obecnie zarówno w Europie, jak i na świecie istnieje duże zainteresowanie autorskimi pracami artystów, wykonanymi z materiałów, z którymi ludzkość pracuje od tysiącleci. Czy swoją książką dążyła Pani do udowodnienia oczywistej równości wszystkich rodzajów sztuki? — Glina, szkło, wełna, metal, drewno — materiały tajemnicze i wieloznaczne, które nie mogą nie poruszać. Znali je jeszcze dalecy przodkowie Ukraińców: trypolanie, Scytowie, starożytni Słowianie. Dlatego dzieła potomków wielkich przodków Ukraińców były przyjmowane bardzo przychylnie w Paryżu. Nasi artyści ceramiki, szkła, tekstyliów, metalu, drewna myślą swobodnie i oryginalnie, wcielając w swoich dziełach głębokie uczucia, skojarzenia, obrazy. Ta sztuka jest bezsprzecznie interesująca dla świata, ponieważ posiada własny język artystyczny. Dlatego w książce zadaniem priorytetowym było dla mnie zjednoczenie artystów z różnych regionów Ukrainy, zaprezentowanie ich twórczości, aby maksymalnie sprzyjać wchodzeniu ukraińskiej profesjonalnej sztuki dekoracyjnej w światowy proces kulturowy. Ten ogromny pokład kultury narodowej faktycznie pozostawał do niedawna najmniej zbadanym przez historyków sztuki. Dlaczego tak się stało? W ciągu ostatniej dekady prawie nie odbywały się ogólnoukraińskie wystawy dzieł artystów użytkowych, nie ukazało się drukiem żadne wydanie, które naświetlałoby panoramę tej dziedziny życia artystycznego. W latach 90. nie uzupełniano kolekcji muzealnych dziełami profesjonalnej sztuki dekoracyjnej, — tak cała dekada pozostała białą plamą. Dlatego wydanie po raz pierwszy tak szeroko zaznajamia świat z osiągnięciami rodzimych twórców profesjonalnej ceramiki, szkła, tekstyliów, metalu, drewna. — Według jakiego kryterium dobierała Pani te dwieście nazwisk spośród wszystkich profesjonalnych twórców? — Podstawowy wymóg, aby mistrz miał własną, wyraźną koncepcję twórczą, swoje indywidualne oblicze artystyczne. Bez wątpienia liczy się wysoki kunszt zawodowy, który przede wszystkim daje szkoła, w danym przypadku szkoły Lwowa, Kijowa, Charkowa, Odessy. Ważnym czynnikiem dla mnie przy doborze artystów do tego wydania było ujawnienie przez nich korzeni narodowych, stopień przynależności do kultury ludowej i jednocześnie próba twórczego przekształcenia tradycji narodowych i światowych. Jestem przekonana, że zaprezentowane w książce arcydzieła zasługują na muzeum współczesnej sztuki dekoracyjnej w Kijowie, zresztą takie muzea od dawna działają w Paryżu, Nowym Jorku i innych stolicach świata. Moim marzeniem jest stworzenie takiego muzeum, nie mam wątpliwości, że stałoby się ono perłą wśród muzeów naszego miasta. A póki co, zrealizowałam to marzenie na stronach wydania, gdzie czytelnik ma realną możliwość zobaczyć różnorodny świat sztuki narodowej, wcielony w dziełach dwustu ukraińskich artystów. — Obecnie artystów, i to nie tylko nurtu użytkowego, przyciąga prasztuka ludzkości — malarstwo jaskiniowe, plastyka trypolska, dzieła Scytów, Sarmatów, starosłowiańska archaika. Być może one rzeczywiście niosą jakieś kody, żywotnie ważne dla ludzkości, a sztuka jest środkiem do ich wcielenia? — Podejście do dzieła jako do pewnego zakodowanego systemu znaków, który niesie w sobie nawarstwienia ogólnoludzkiego doświadczenia, jest znamienne dla twórczości, powiedzmy, Leonida Bohinskiego. Makitra, dzban, półmisek — to, jego zdaniem, uniwersalne formy wyrażania najnowocześniejszych idei artystycznych. Monumentalna makitra L. Bohinskiego z popękaną powierzchnią szamotu i celowym nachyleniem formy, podkreślonymi szwami i zadymioną fakturą wciela w sobie obraz wyschniętej z pragnienia ukraińskiej ziemi, symbolizuje łono matczyne i serce Ukrainy lub przeistacza się w ratunkową arkę, która zachowała siłę jej ducha i kulturę. Petro Peczornyj zwraca się do obrazu Pramatki-Berehyni, orędowniczki i opiekunki naszych przodków. Hanna-Oksana Łypa również uważa starożytną plastykę za najbardziej współbrzmiącą z dynamicznym współczesnym światem. To ceramicy, a oto Andrij Bokotej, który w plastyce figuratywnej z płaskiego szkła witrażowego niezmiennie powtarza motyw koła. Jest to zarówno znak solarny, bo pojęcie słońca jako koła było rozpowszechnione w starożytności, jak i słońce jako źródło światła w metaforycznym znaczeniu rozumu i duchowego przejrzenia. Te przykłady można mnożyć. — Jednak na tle bez wątpienia jasnego twórczego postępu naszych artystów konstatujemy niemal katastrofalne straty w przemyśle artystycznym z powodu zamykania przedsiębiorstw. podnoszą czynsz za pracownie do nierealnych, niemal astronomicznych sum. To — najzwyklejszy atak satanizmu. Halina Sewruk. Królowa Anna Jarosławna, szamot, szkliwa, lepienie, malowanie — Rzeczywiście, obniżył się potencjał produkcyjny hut szkła i zakładów porcelanowo-fajansowych, nawet fabryk tekstylnych. Artyści nie mają możliwości twórczo pracować w przedsiębiorstwach, bo, niestety, trzeba mówić o zamknięciu prawie wszystkich zakładów szkła artystycznego, w tym również kijowskiego, gdzie pracowały unikalne piece hutnicze i przez wiele lat tworzono ogromny asortyment wyrobów. Kijowski zakład „Keramik” przekształcono w „Otwarte towarzystwo akcyjne”, jednak już z zamkniętymi dla artystów drzwiami. W trudnej sytuacji jest Lwowska Fabryka Ceramiki i Rzeźby. Jeśli przestanie pracować jej wydział hutniczy, to nie tylko „odetnie oddech” artystom i mistrzom, ale także uniemożliwi przeprowadzanie tutaj międzynarodowych sympozjów, które stworzyły Lwowowi renomę wybitnego wschodnioeuropejskiego ośrodka nowoczesnego eksperymentalnego hutnictwa. Dlatego autorskim projektem „Sztuka dekoracyjna Ukrainy końca XX wieku. 200 nazwisk” dążyłam do zwrócenia uwagi zarówno na problem ochrony tej sztuki, jak i na jej utalentowanych mistrzów. Przecież ich twórczość już teraz reprezentuje nasz kraj przed światem jako cywilizowane i wysokorozwinięte państwo, przede wszystkim w kontekście kulturowym. Wywiad przeprowadziła Walentyna DAWŁDENKO Ich prace — zarówno malarskie, jak i przede wszystkim emalie, tak jak dawniej, są przepełnione wysoką Miłością, więc niosą światło do każdego domu, do każdego muzeum, które kupuje ich dzieła. Piekło — to miejsce, gdzie nie ma Miłości. W pracowni Serhija i Tetiany Koleczków mieszka miłość i, przepełniając serca, hojnie wylewa się w ich dzieła, aby pozostać tam na zawsze. I dla swoich nowych ekspozycji w Ojczyźnie artyści najczęściej wybierają duże sale miejskie lub przytulne, jak te „Srebrne dzwony”, galerie w rodzinnym rejonie Peczerskim stolicy. I, rozmawiając z nimi, dziwisz się, jak silna jest prawdziwa inteligencja w dzisiejszej walce z ciemnymi siłami, które nigdzie nie zniknęły w czasach poradzieckich. A z małymi aniołami-stróżami, kiedy przychodzą do swoich nowych właścicieli, zdarzają się rzeczy niemal mistyczne. Pewnie, skupisko czystej energii duchowej, wtopione przez artystów w te skrzydlate emalie, rzeczywiście wzmacnia w człowieku wszystko, co dobre, i pomaga mu przeciwstawiać się złu. Fizycy obecnie łatwo wyjaśniają ten fenomen polami torsyjnymi, a my, z przyzwyczajenia, mówimy o błogosławionym Duchu Bożym, który napełnia wszystko i wszystkich, co jest otwarte na światło. Hanna KOSKINA, członek zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

KOLECZKI W „SREBRNYCH DZWO-

Kiedy skrzypiący śnieg na kijowskich pagórkach wręcz jakby drwił z kijowian zaskoczonych nieoczekiwanymi, dawno zapomnianymi mrozami, galeria „Srebrne dzwony” na placu Sławy przywróciła ciepło i lato, otwierając nową indywidualną wystawę małżeństwa Serhija i Tetiany KOLECZKÓW. Chociaż sami artyści nazwali tę wystawę „Bajkowymi etiudami”, wspomnienie późnego lata, nawet nuta początku zeszłorocznej jesieni, zostały zachowane w ich malarstwie. Owoc plenerowej wędrówki po drugiej stronie Karpat jest po części rzeczywiście bajkowy, ponieważ przede wszystkim stare zamki przyciągały artystów, którzy zawsze dostrzegają coś niezwykłego, niepowtarzalnego, barwnego, co przypomina człowiekowi o jego przemijalności w tym widzialnym świecie i dlatego wyostrza wszystkie zmysły. Artystom rzeczywiście czasami wydawało się, że kiedyś dawno temu byli wewnątrz tych budowli, dlatego znane są i kontury, i drogi dojścia, i rozmieszczenie komnat pod wysokimi sklepieniami, pod ochroną sędziwych murów. A jednocześnie w galerii „Srebrne dzwony” Serhij i Tetiana Koleczkowie umieścili wśród obrazów swoje sławne emalie, i oto aniołowie stróżowie świętują zwycięstwo dobra nad złem w naszych duszach i jako niezawodne amulety zastygają nawet na przedmiotach użytkowych. Naprawdę, kiedy na biurku przybory do pisania, ołówki i długopisy stoją za skrzydlatymi plecami anioła stróża, mało kto pomyśli, by nimi pisać coś nieprzyzwoitego. Tetiana i Serhij Koleczkowie są artystami wewnętrznie wolnymi, ponieważ duchową siłę wchłonęli już od ojca i matki i sami przyszli na ten świat na początku lat 60., kiedy serca i dusze ogrzewała posttotalitarna odwilż. A może dlatego, że pracując przede wszystkim w technice emalii, przyzwyczaili się przetapiać drżące emocje w mocny, trwały dar artystyczny, przyzwyczaili się czynić niepochwytne, lekko odgadywane zmysłowo, widzialnym i mocnym aż do najbardziej aktywnego dotyku. W nasze trudne dla artystów czasy, wbrew przeciwnościom, tworzą nowe arcydzieła, przypominając widzom — swoim wielbicielom — że nawet w najgęstszych światach (powiedzmy w świecie, w którym żyją, porozumiewając się własnym językiem, różne metale) jest obecność Boga. Pracownia artystów znajduje się na ulicy Kostielnej, u podnóża Górki Włodzimierskiej, i aż do ostatniego administracyjnego podziału dzielnic należała do Peczerska. W bezwstydnym pogoni za nadmiernymi zyskami drobni urzędnicy, uzurpując sobie władzę w mikrorejonach, zrównują artystów z komercjalistami i podwyższ-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na” (rok 1986) trwała praca nad badaniem ukraińskiej muzyki duchowej — wspomina Ołeksandr Iwanowycz. — Ciekawie było porównywać ukraińskich kompozytorów z europejskimi...”. Rzeczywiście, nasi utalentowani kompozytorzy byli nie tylko nie gorsi, ale i znacznie silniejsi od swoich europejskich kolegów. Jednak szerokiemu i swobodnemu postępowi ukraińskiej kultury przeszkodził ponad trzystuletni okres bezpaństwowości. Wtedy przekonywano Ukraińców, że wszystko, co stworzyli, jest poniżone, drugorzędne, nieprestiżowe… Ten stereotyp i dziś nie pozwala wielu z nas wyprostować ramion, dumnie podnieść głowę. Właśnie praca oświatowa jest nieocenioną pomocą na drodze powrotu do naszych zamulonych studni. Bez wątpienia „Poczajna” w tej dziedzinie wykonuje ogromną pracę. Jej kierownik jest przekonany, że seria programów chóralnych „Muzyka duchowa Europy” byłaby niepełna, gdyby nie zaprezentowano współczesnej muzyki duchowej Ukrainy. Wniosek badawczy rozgrzewa: „Integracja kulturowa Ukrainy z Europą dokonała się jeszcze w XVIII wieku!”. A co dalej? A dalej — pracujmy, „nie wypierajmy się, przyznawajmy się”, bo bogaci jesteśmy swoją sławą i swoją kulturą. Bo nie jesteśmy przybłędami na swojej ziemi, a rdzennym narodem od dziadów-pradziadów. I chociaż mamy za plecami tragiczną historię, wciąż się odradzamy. I odradzamy się według dawnego zwyczaju w pieśni. „Na 70. rocznicę Hołodomoru przygotowaliśmy oratorium »Trzydziesty trzeci« — kontynuuje Ołeksandr Iwanowycz. — Autorem muzyki jest Ołeksandr Jakiwczuk, tekst Wasyla Juchymowycza, aranżację na orkiestrę symfoniczną zrobił W. Stepurko. Do odtworzenia tragicznych wydarzeń 33. roku autorzy znaleźli takie środki, które wywołują u słuchaczy nie tylko bolesne wspomnienie, ale i zmuszają do zastanowienia się nad więzią między pokoleniami, kiedy »i umarli, i żywi, i nienarodzeni« jednoczą się w jednym łańcuchu pamięci”. A ponadto, jak wyznał dyrygent, spełniło się jego marzenie: kapela publicznie wykonała pierwsze ukraińskie oratorium Mychajła Werykiwskiego „Duma o dziewczynie-brance Marusi Bohusławce”. Nasz naród układał pieśni, dumy, wysławiając heroizm dziewczyny, która przebywając w niewoli u tureckiego paszy, wyzwoliła kozaków. Ten wątek dla utworów o tym samym tytule wykorzystali Iwan Neczuj-Łewycki, Mychajło Starycki, kompozytor Mychajło Werykiwski. Obecnie „Poczajna”, jak zawsze, jest w poszukiwaniu. I jeśli prawdziwe są słowa, że ten, kto śpiewa, modli się dwa razy, to ten, kto oświeca, dokonuje czynu bohaterskiego. Natalja OSYPCHUK M. Łewyckiej), wymaga jednak poprawy. Mimo wszystkich nadludzkich prób Iwan Franko nie stał się pesymistą. Prorokował, zwracając się do rodaków: Lecz przyjdzie czas, i ty ognistym licem Zabłyśniesz w kręgu narodów wolnych, Wstrząśniesz Kaukazem, przepaszesz się Beskidem, Potoczysz Morzem Czarnym gwar wolności! I spojrzysz, jak gospodarz domowy, Na swój dom i na swoje pole! „Ten czas nadszedł” — to ostatnie słowa wspaniałej opery Myrosława Skoryka. I chce się wierzyć, że usłyszy je każdy z nas. Hanna KOZACZENKO, członek zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

GŁOS „POCZAJNY” Z GŁĘBI WIEKÓW

O ZDOBYCIE NARODOWEJ NAGRODY imienia TARASA SZEWCZENKI Ołeksandr Żyhun Przywykliśmy już do tego, że nasz lud jest śpiewny i muzycznie uzdolniony. Dlatego trudno kogoś zadziwić amatorskimi zespołami. Ale nie można tego powiedzieć o „Poczajnie”. Jej wykonawcy pracują „z poważnym materiałem”. W dorobku kapeli znajduje się „Requiem” Cherubiniego, „Liturgia” A. Wedela, S. Rachmaninowa, utwory duchowe Bortniańskiego, Berezowskiego, Stecenki, Łeontowycza... Słuchacze zawsze dziwią się, gdy dowiadują się, że główną część kolektywu stanowią studenci Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. ...Wszystko, jak zawsze, zaczyna się od dzieciństwa. Wielki wpływ na syna miał ojciec — na różne sposoby zachęcał go do gry w orkiestrze. I choć Ołeksandr wybrał zawód nie muzyka — wstąpił do Kijowskiego Instytutu Politechnicznego na wydział mechaniczno-technologiczny, muzyka i tak go „dogoniła”. I nigdzie nie uciekł od tego, co było przeznaczone przez sam los. Od pierwszego dnia nauki Ołeksandr Żyhun zaczął śpiewać w chórze KPI. Tutaj pracowali bardzo ciekawi ludzie: potomek naszego sławnego kompozytora Mykoły Łysenki — Witalij Romanowycz, Lidija Padałka, Wołodymyr Czubynski. FRANKIANA 150-lecie Iwana Franki będzie obchodzone na Ukrainie szeroko i różnorodnie. Wszak dla wielu artystów postać tego geniusza jest źródłem inspiracji i generatorem nowych konkretnych idei. Premiera opery „Mojżesz” Myrosława Skoryka w Narodowym Teatrze Opery i Baletu imienia T. H. Szewczenki otwiera cały szereg wybitnych wydarzeń, które uświetnią obchody jubileuszu Franki. Mówili o tym przed premierowym spektaklem, zwracając się do rodaków przez salę widowni, wicepremier Ukrainy do spraw humanitarnych Wiaczesław Kyryłenko i minister kultury Ihor Lichowy. Wszak „Mojżesz” Iwana Franki i melodyjna opera Myrosława Skoryka według tego poematu (libretto stworzone razem z Bohdanem Stelmachem) dzisiaj odbierane są tak, jakby właśnie do każdego z nas skierowane było każde słowo, abyśmy pokonali zamęt i zwątpienie i nie zatrzymywali się w postępie, a zdobyli godne życie dla całego narodu. Ludowy artysta Ukrainy Wiaczesław Łupałow w prologu i epilogu śpiewał partię Poety. „O nie! Nie same łzy i westchnienia ci są sądzone! Wierzę w siłę Ducha i w dzień zmartwychwstania twego powstania!”… Frankowa wiara w zmartwychwstanie dla nowego, wolnego życia narodu przyciągnęła młodego reżysera Anatolija Sołowjanenkę, więc w inscenizacji „Mojżesza” główny akcent położono właśnie na sile Ducha, która jest istotą, a nie tylko synonimem całego życia. Śmiało wpisuje on w kontekst wizualnego widowiska ekran, i nad synajskimi skałami skoncent- Ołeksandr Żyhun tak zafascynował się chórem, że nawet nie chciał kończyć instytutu. Żal było rozstawać się z ludźmi, do których przywiązał się duszą. Rozumiał, że bez muzyki nie zrealizuje się w tym życiu. I kiedy po ukończeniu instytutu zaczął pracować w fabryce stempli i form wtryskowych, to i tam zorganizował zespół. „Dlaczego nazwałem go „Poczajną”? — pyta Ołeksandr Iwanowycz. — Chciałem uwiecznić nazwę rzeki znanej jeszcze od czasów Rusi Kijowskiej. Wszak wtedy Poczajna była jedną z najważniejszych na szlaku wodnym „od Waregów do Greków”. Do tej kapeli zaprosiłem przyjaciół z KPI. Początkowo wykonywaliśmy ukraińskie pieśni ludowe, stopniowo rozszerzając repertuar. Potem zainteresowałem się twórczością Artemija Wedela, którego utwory wykonywał chór kameralny pod kierownictwem Wiktora Ikonnyka. Własnoręcznie przepisałem w nowoczesnych kluczach 12 koncertów chóralnych i Liturgię Jana Złotoustego”. Słuchając Ołeksandra Iwanowycza, przekonałam się, że w życiu nie ma nic przypadkowego, mijają kamienie milowe naszej historii od czasów Rusi Kijowskiej aż do dziś. Aby nie powstała wątpliwość: Iwan Franko stworzył dla nas przypowieść, która pod żadnym pozorem się nie starzeje. Tragiczna postać Mojżesza i naród, który przywykł kłaniać się przyziemnemu, dając upust swoim zwierzęcym instynktom — ten dramatyczny konflikt w spektaklu został wyraziście ucieleśniony także dzięki baletmistrzyni Aniko Rechwiaszwili. Taniec wokół złotego cielca w pewnym momencie wywołuje skojarzenie z kłębieniem się węży. Bo tym poematem Iwan Franko występował właśnie przeciwko pełzaniu w duchu. Zasłużony artysta Ukrainy Serhij Mahera, który śpiewał Mojżesza w premierowym spektaklu, stworzył prawdziwie ofiarny, przenikliwy obraz proroka, w istocie zdradzonego przez swój naród, proroka, który nie daje wiary demonicznym głosom w wewnętrznym dialogu, bo wie, że tam, gdzie nie ma miłości, nie ma Boga. I mimo wszystko: „Biada mojej doli, Czyż na wieki nie wyrwie się już mój lud z niewoli? Oszukał nas Jehowa!” — te słowa wywołują Grzmot Niebieski. Ale głos Jehowy, który odpowiada Mojżeszowi na te słowa, to głos chóru, tak jak głos narodu to również chór, bezbłędnie kierowany przez Lwa Wenedyktowa. Burza zmiotła Mojżesza, jak historia zmiata wszystkich liderów i proroków, ale miejsce przywódcy nigdy nie bywa puste, jeśli naród pragnie przywódcy. Przez Boga wybrany naród wszedł do Ziemi Obiecanej, którą mimo wszystko zdążył zobaczyć Mojżesz z synajskiej wyżyny. W tym poemacie Iwan Franko przepowiedział własną straszną, nędzną śmierć, a jednocześnie pobłogosławił swój cierpiący naród na przejrzenie. Nie na darmo dzieci, które urodziły się na pustyni i nigdy nie widziały budowli wzniesionych ręką człowieka (od tego zaczyna się spektakl), tworzą piękny zamek, otoczony murami obronnymi. Pamięć genetyczna narodu przechowuje nie tylko tragedie i klęski, jest w niej bez wątpienia gen tworzenia, gen zmartwychwstania, gen Miłości Najwyższej. Reżyser-inscenizator Anatolij Sołowjanenko wieloma udanymi rozwiązaniami wcielił w spektaklu ideę wyjścia z ciemności ku światłu jako zwycięstwo Ducha nad materią. Bo tylko w ten sposób można osiągnąć harmonijne życie, którego potrzebuje nasz naród dzisiaj. Ale właśnie w drugim akcie, bogatym w twórcze odkrycia, zamysł reżyserski zostaje zniweczony. Jeśli na początku opery widzieliśmy niebo nad pustynią, to w drugim akcie scenograf Maria Łewytska jakby opuszcza akcję do kopalni, a skały Synaju upodabniają się do zwałów antracytu i widzimy już nie uniwersalne uogólnienie, a drobną lokalną historię. Bo nie ratują już reflektory, które oświetlają i piękne kostiumy, i natchnione, wyraziste twarze aktorów. Wydaje się, że Jehowa rzeczywiście zostawił swój lud, by borykał się w walce o władzę… W pedagogice nie przyjęło się porównywać jednego człowieka z drugim, ale jak tu powstrzymać się od wspomnienia o wybitnym mistrzu, artyście-scenografie Danyle Liderze, u którego uczyła się kiedyś M. Łewytska. W spektaklu Kijowskiego Akademickiego Teatru im. I. Franki D. Lider przedstawił widzom Tewjego Mleczarza na tle bezkresnego rozgwieżdżonego nieba, i historia małego człowieka nabrała uniwersalnego uogólnienia. Tutaj, w cudownej operze M. Skoryka, nieprzenikniony mrok zamiast nieba w interpretacji M. Łewytskiej w istocie pozbawia nas perspektywy ujrzenia światła Niebieskiego. W obecnym wyścigu przedwyborczym wielu osobom może się wydawać, że naród Ukrainy nie doczeka się normalnego, dostatniego życia. Ale odpowiedzialność artysty polega na tym, aby proroczo tworzyć lepszą przyszłość swoją sztuką. Ów przykry błąd (zresztą ponury pesymizm daje się zauważyć jako świadoma twórcza cecha artysty). Ot, kieruje on kapelą „Poczajna”, która ma „zameldowanie” przy Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Ale przecież i sam Artemij Wedel, i jego przyjaciel — kompozytor Petro Turczynow — też byli wychowankami tej „alma mater”. „Po koncercie kapeli ludzie stają się duchowo oczyszczeni i oświeceni, a to jest główna nagroda dla zespołu twórczego”, — jest przekonany dyrygent Ołeksandr Żyhun. ...Jeden z koncertów był poświęcony pamięci Wiktora Ikonnyka, artysty ludowego Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki. Ten wybitny artysta był twórczym mentorem Żyhunna. To właśnie on skierował pana Ołeksandra na głębokie studiowanie ukraińskiej i europejskiej muzyki klasycznej, odkrył przed nim geniusz Wedela... Dzięki radzie Ikonnyka Ołeksandr Żyhun kontynuował swoją profesjonalną naukę. W 1993 roku otrzymał dyplom dyrygenta w Kijowskim Instytucie Kultury. „Od momentu stworzenia zespołu „Poczajna”... Bez chóralnej kapeli „Poczajna” (pod kierownictwem Ołeksandra Żyhunna) obecnie trudno wyobrazić sobie życie kulturalno-artystyczne Kijowa. A jeśli wziąć pod uwagę jej amatorski status, staje się jasne, jak ważną rolę odgrywa zespół w rozwoju naszej kultury narodowej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

ON JEST Z NAMI I DZISIAJ

POWRACAMY IMIONA SŁOWO POŻEGNANIA z Pawło RUDCZENKO, m. Kijów RECENZJA Minęło ponad dwa lata, odkąd odszedł w wieczność Leonid Iwanowycz Łyman — poeta o wyrazistym talencie, prozaik, publicysta, krytyk literacki, aktywny członek MUR (Międzynarodowego Ukraińskiego Ruchu) oraz stowarzyszenia pisarzy „Słowo”, redaktor rozgłośni „Swoboda”. Wraz z jego odejściem jakby jeszcze raz umarli dla nas J. Małaniuk, M. Orest, W. Derżawin, I. Kosteckyj, J. Ławrynenko, J. Szewelow — charakternicy, z którymi poeta był w przyjacielskich stosunkach, współpracował, korespondował. W nekrologu z podpisem Iwana Dziuby, Rostysława Docenki, Mykoły Żułynskiego oraz innych znanych literaturoznawców są takie słowa: „Przestało bić serce pisarza o całožyciowym dramatycznym losie, którego trzy czwarte ziemskiego bytu minęły poza Ukrainą i niemal cały dorobek twórczy powstał poza nią, choć treścią i duchem był na wskroś ukraiński”. Leonid Łyman — jeden z najbardziej utalentowanych przedstawicieli ukraińskiej diaspory literackiej w USA, urodził się w 1922 roku we wsi Małe Soroczynci, w rodzinie księdza na Połtawszczyźnie. Lata szkolne spędził we wsi Sosniwka w pobliżu Hadziacza, gdzie ojciec miał parafię cerkiewną. Po ukończeniu Hadziackiej szkoły średniej uczył się w Charkowskim Instytucie Pedagogicznym. Wiele wspomnień roji się w mojej pamięci o tym cudownie utalentowanym, skromnym, duchowo czystym i dobrym człowieku. Leonid — mój najdroższy przyjaciel dzieciństwa i młodości. Razem uczyliśmy się w Sosniwskiej szkole niepełnośredniej, razem kończyliśmy Hadziacką szkołę nr 1, razem w 1939 roku wstępowaliśmy do instytutów w m. Charkowie — on do pedagogicznego, ja — dziennikarstwa. Wiele smutku i cierpień przyszło przeżyć przyszłemu poecie. Hołodomor 1933 roku, kolektywizacja, stalinowskie represje — wszystko to w młodości zahaczyło czarnym tragicznym skrzydłem także Leonida, odbiło się na jego przyszłym dramatycznym losie literackim i życiowym. Lata 30. Ruina świątyń, cerkwi, zabytków kultury i sztuki. Bezsensowna i okrutna walka z religią. Represje. Rozstrzeliwania. W Hadziackim więzieniu stalinowscy kaci niszczą represjonowanego ojca Iwana — ojca Leonida. Starszy brat Dmytro — student Charkowskiego technikum energo-mechanicznego, umiera na suchoty, a matka odbiera sobie życie. Chłopiec-uczeń zostaje całkowitym sierotą. Opiekuje się nim społeczność sosniwska. Dar poetycki i literacki Leonida ujawnił się wcześnie. Pierwsze wiersze z lat szkolnych drukowano w prasie periodycznej — rejonowej i republikańskich gazetach, młodzieżowych czasopismach. Podczas II wojny światowej Leonid Łyman emigruje do USA. Jego twórczość poetycka przyciąga baczną uwagę zagranicznego czytelnika. Krytyka literacka diaspory tamtych czasów pisała: „Łyman — nasza najlepsza nadzieja wśród młodszego pokolenia poetów na emigracji”. W szczególności krytyk literacki Wołodymyr Derżawin w czasopiśmie „Ukraina i świt” (Hanower, 1952 r.) zaznaczał, że Łyman jako poeta-liryk, publicysta i krytyk literacki należy do tych, zbyt nielicznych u nas — jak i wszędzie — pisarzy, których twórczość naznaczona jest pewnymi cechami genialności”. Wiele pochlebnych recenzji otrzymał także jego autobiograficzny utwór prozatorski „Powieść o Charkowie”. Przetłumaczony na język angielski, miał szeroki popyt u czytelników zagranicy. W ostatnich latach Leonid Łyman pracował jako pracownik naukowy Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk w USA (UWAN). Na 80-lecie poety w wydawnictwie „Zadruha”, Kijów, pod redakcją literaturoznawcy, badacza jego twórczości Rostysława Docenki, wyszła w świat pierwsza książka utworów Leonida Łymana „Pamięć” (poezja i proza). Przygotowywana jest do wydania druga książka. Jego wiersze porywają czytelnika od pierwszego wersu. Przepełnione liryczno-filozoficznym nastrojem, głębią myśli i doskonałą artystyczno-poetycką subtelnością, ogrzane wzruszającą synowską miłością do rodzinnej Ukraińskiej ziemi — nie sposób czytać ich bez wzruszenia. Będą wiosny, akacje kwiecie, Jeszcze wiele ułoży się pieśni. Niech ci tylko szczęście przynosi, Każdy słońcem opromieniony dzień. Niech przestrzenie twoje błękitnieją, Kłoszą się zielone pola… Najbogatszą w świecie niech stanie się Nieśmiertelnej siły ziemia”. „Ukrainie”. W życiu Leonida Łymana właściwe były rzadka skromność, małomówność, skoncentrowanie w myślach. Mówił mało, ale rzeczowo. Dużo pracował, był obowiązkowy i punktualny. Swoje życie poeta przeżył godnie, z miłością do bliźniego, do rodzinnej Ukrainy, do małej swojej Ojczyzny. „On żył dla ludzi i bardzo im przysłużył się” (Z nekrologu w diasporze). Takim Leonid Iwanowycz na zawsze pozostanie w pamięci wszystkich tych, którzy go znali. Człowiek jasnej duszy, czystego serca i bezgranicznej dobroci. Człowiek przez wielkie „C”, on i dzisiaj jest z nami. Dawno, dawno, może z dwadzieścia lat temu, Andrij Nimenko napisał wiersze i wersy z nich stały się skrzydlate: O, ja chciałbym wiecznie żyć, Ale dziękuję — i za chwilę!.. Cytowano, oczywiście, wiersze także przy autorze — i on uśmiechał się, pięknie uśmiechał się swoim powściągliwym uśmiechem mędrca, za którym jakby zawsze pozostaje znaczniejsza od wypowiedzianej na głos tajemnica niewypowiedzianego, wszystkiego tego, co powstaje za nim, — w głębinach myśli, uczucia, nastroju, być może, dokładniej, duchowego świata człowieka, który udało się — trafnym słowem! — otworzyć dla innych. Chociaż treść wersów jest oczywista i dramatyczna, we wspomnieniu o nich jakby powstawała tylko jedna prawda powiedzianego — o pięknie życia i szczęściu, niepowtarzalnej w swojej pełności bytem chwili… Ale w te niezapomniane, jaśniejsze czy smutniejsze, i teraz już tak niepowtarzalne dni przyjaźni i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

POCZĄTEK NIESKOŃCZONEGO

Poeta Bohdan Czepurko, który wydał nową książkę wierszy „Uprowadzenie Europy” z własnymi kolorowymi ilustracjami, dawno wypracował właściwy tylko jemu system wartości. Jego poetyckie znawstwo słowa i teoria samopoznania opierają się jednak bardziej na duchowych czynnikach etycznych, w których wariuje ciągłość życia, los społeczeństwa i człowieka w ogóle. Tytuł książki wyznaczył mit o uprowadzeniu Europy przez Zeusa oraz skutki tej antycznej pogańskiej akcji. W ciągu historii mit ten był aktywnie interpretowany w kulturach wielu narodów, zwłaszcza przez poetów i malarzy, którzy tworzyli na ten temat wyraziste obrazy (K. Lorrain, W. Sierow), nie zawsze zastanawiając się nad religijnym, a nawet socjokulturowym znaczeniem tego zjawiska… B. Czepurko nie trzyma się wypracowanego schematu tego mitu, traktując jego paradygmat według współczesnych kryteriów duchowych i ocen rozwoju społecznego. Mit o uprowadzeniu Europy jest dla niego fenomenem kulturowym, repliką i precedensem do polemiki z nowym, ale spróchniałym światem. Książka jest nowatorska już przez zakres czasoprzestrzeni oraz osobiste śledzenie europejskich zasad moralnych, do których autor ma tak wiele zastrzeżeń i propozycji, dodatkowo sformułowanych w eseju „Powrót uprowadzonej Europy” (po mowie — posłowie). W poezji i eseju jedynie współbrzmią one swoimi głównymi dyspozycjami, odkrywając możliwości asocjacyjnych rozmyślań lub nawet zwracając nas ku historii niepokojącego formowania się światowej cywilizacji. Autor bez wątpienia przestudiował pewne momenty problemu, ale mimo to lepiej byłoby przedstawiać swoje rozważania nie tak kategorycznie, choć rozumiemy, że książka jest jego dziełem artystycznym. Na korzyść B. Czepurki przemawia to, że znajduje on własny klucz do drzwi poetyckiego ideału. Chyba nie ma szczególnego znaczenia, czy poeta osiągnie swój cel. Dla metafizycznego działania — a poezja nim jest — ważne jest zaświecenie prawdą, która skłania do bycia wiernym Stwórcy. Bohdan Czepurko nie tylko odzwierciedla ducha ukraińskiej kultury, dawności i teraźniejszości, on wykazuje w swoim narodzie cnoty i świętości, które mają nieprzemijającą wartość i na które nie śmie się zamachnąć sprzedawczyk czy obcy duchem. Jego język poetycki jest giętki i przewidujący. Dominująca tematyka książki odrzuca mistyczny sens mitu o uprowadzeniu Europy i przewiduje spontaniczne oczyszczenie ze skutków jego negatywnego wpływu. Mit, jak uważa autor, okazał się zbyt reaktywny, a korozja głęboka, dlatego proces oczyszczenia jest ciężki, ale odnawiający duszę i ciało. Poeta widzi swoje zadanie w tym, aby przekonać czytelnika do powrotu do pierwotnego systemu współrzędnych, poznania tego, co niebiańskie, radosne, wyważone. Dla B. Czepurki Bóg to nie standardowe pojęcie o wyższej istocie, a utajniona wiara w Jego prawdziwość i modlitewne działanie w imię Jego miłości i dobroci. Poeta świadomie orientuje słowo na trwanie w duchowej kulturze narodu, tutaj on go broni i weryfikuje w przeciwieństwie fenomenów bytu-niebytu. Nie zmaga się z mitem jako takim, a wymaga od niego uczciwej pracy socjokulturowej. Bohdan Czepurko to prawdziwy poetycki marzyciel. Ale marzenie staje się rzeczywistością. Słowo to praca. Dlatego jest on skrupulatnym praktykiem poetyckiego ducha. Jego ideały są prawdziwe, pozytywne, godne wysokich ocen. Niech według wiary jego spełnia się poetycka modlitwa i praca. Hryhor MOWCZANIUK, m. Winnica

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

PONAD HORYZONTEM STEPU… 1 lutego 2006 roku zmarł znany ukraiński malarz i poeta Andrij NIMENKO

podczas rozmów z Andrijem Nimenkiem ten surowy odcień myśli poety o przemijalności ziemskiego życia jakby nie przygnębiał, jakby zupełnie ustępował miejsca zachwyconemu nastrojowi przejęcia życiem. …Nadszedł gorzki czas, by poznać nie tylko radość, ale i wielki smutek tych wierszy… Chwila życia oddanego artysty i poety Andrija Nimenki na ziemi minęła i nie ma dla niej ani kontynuacji, ani zamiennika. W osiemdziesiątym pierwszym roku życia odszedł on za ziemskie horyzonty, które nie mają ani końca, ani krawędzi, jak na jego rodzinnych stepach czy w gwiezdnych przestrzeniach, ku którym tak często kierował wzrok ponad wszystkimi ziemskimi marnościami i troskami. Zadziwiająco sprasowana, wypełniona pracą i miłością była ta chwila!.. Aż do ostatnich dni, aż do szpitalnych sal, w czasie ciężkiej choroby (która dopadła go na drodze, którą przez dziesięciolecia chodził codziennie — do pracowni), pragnął życia i miał nadzieję na przedłużenie swojej szczęśliwej chwili w nim. Będąc już w beznadziejnym stanie, znajdował w sobie siły, by uśmiechnąć się do tych, którzy go odwiedzali. Wyznawał miłość, a do swojego ostatniego tomu wierszy wybrał motto z Hryhorija Skoworody: „Miłość rodzi się z miłości… Miłość jest źródłem wszelkiego życia…” Z miłości wyrosła też jego wszechstronna zdolność. W wielu gatunkach sztuki spieszył, by ją urzeczywistnić: jako rzeźbiarz — w postaciach współczesnych i wybitnych działaczy kultury i historii narodowej; jako malarz — w wyrafinowanych nastrojowych pejzażach rodzinnego kraju; jako poeta — w przenikliwych lirycznych wersach o życiu i sztuce. Pracował — i za pracą nie zdążył się zestarzeć, żył myślami o przyszłości — i nie spieszył się, by sporządzić testament… Znów miał nadzieję pojechać do ukochanej Iwanówki, wsi w rodzinnej stronie, która w ostatnich latach stała się dla niego pewną stepową przystanią do rozmyślań i twórczości. Chciał też zobaczyć, jak w miasteczku Dolińskim urządza się stałą wystawę obrazów, podarowanych rodakom. Wybierał się bez nastrojów pożegnalnych — zwykła podróż, nowe spotkanie. Starszy mężczyzna, pogrążony w rozmyślaniach o czasie i ludzkim życiu, nigdy nie mówił o śmierci. Być może, mój starszy przyjacielu Andriju, jej naprawdę nie ma… Bo jak można poznać ten świat bez pamięci i wyobraźni?!. Bez zwracania myślą do tych, którzy odeszli, jak do żywych?!. Zapewne o tym pisał twój imiennik — Andrij Małyszko, wyobrażając sobie swoje ziemskie już poza wiecznym prusem: Ale i takie bywa, być może, Jak mówią, we śnie i na jawie, Zdarza się nagle dziwny cud: Że umrę i ożyję. A wy, wracając do kraju, Kalinę zerwiecie i po niej Wszystko poznacie: no i gra, Tak mówi, tak przemawia, Jak przemawiał, bywało, Andrij. …Więc i nasza rozmowa nie nad trumną, lecz jakby nad stepowym horyzontem, za którym — nowa dal, i której końca nie ma. z Anatolij SKRYPNYK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TWÓJ PORTRET WIELKOŚCI DŁONI...

Oleksa Blyzniuk “Wiatrak” M. Łychoszwa “Echo czasu” Ten obraz z wiersza Kosti Moskalcia jest malowniczy na wieki. I jeśli spotykam u któregoś z artystów, którzy wysławiają Ukrainę, taką samą niepowtarzalną metaforę w malarstwie olejnym czy akwareli, wtedy tę Ukrainę przyjmuję, bo wywołuje ona ścisk w sercu i mieści się cała w twojej dłoni, jak ten portret w dłoni. Ksenia Roweneć “Chryzantema” Walentyna DAHYDENKO Zdjęcia Iwana PYŁYPENKI Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA Jarema HOJAN Pawło MOWCZAN Anatolij POHRIBNYJ Ołeksandr PONOMARIW Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego, dział polityki Wołodymyr PAWLIW, 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Marija ŁYTWYN 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK 278-63-69 Dział języka Ołeksandra TKACZ 270-55-57 Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Walentyna DAHYDENKO 270-55-57 Dział pracy oświatowej Olha SKRYPKINA 279-49-47 Dział korekty Tetiana MYCHAJŁENKO Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovo.prosvita.com.ua Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie “Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301206 Nakład ogólny — 24000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, wliczając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny, na 3 miesiące — 9,59 hrywny, na 6 miesięcy — 19,18 hrywny. Mykoła Łychoszwa w pracowni dydaktycznej M. Łychoszwa “Nasiona cebulki” Odkryciem dla mnie jest także Ukraina Mykoły Łychoszwy — sławnego praprawnuka wielkiego Szewczenki. Niewielkie płótna, może jak ćwiartka tej przedzielonej krzyżem szyby z ojcowskiego domu, przez którą widział najbliższy świat wokół: mamine malwy i wiatrak ze skrzypiącymi skrzydłami, a dalej — niebiesko-kwieciste tło dla marzeń. Na tym tle w różnych latach potem powstawały nowe obrazy artystyczne, z miłością namalowane krajobrazy, portrety ludzi, którzy przyciągnęli uwagę mistrza przede wszystkim wewnętrznym światłem, dlatego też są piękni z twarzy. I oto dopiero teraz ta martwa natura na barwnym tle, jako podsumowanie jeszcze jednego etapu twórczego. Bukiet z rozkwitniętych kwiatów cebuli, która wyrosła w łodygę. Czy sami zauważylibyśmy ten urok w prostym bycie, a artysta precyzyjnym celownikiem — w nasze wspomnienia, wywołując przelatujące stado delikatnych skojarzeń, zapachy letniego ogrodu, bzyczenie owadów i rozgrzane słońcem ramię pod skrzydełkiem, i, być może, gdzieś blisko (przez łzę) obecność mamy... Ale, właściwie, pierwsza idea mistrza — uogólnić metaforą tej martwej natury własną drogę działalności twórczo-dydaktycznej. Ten bukiet — to warsztat artystyczny, braterstwo pedagoga i jego uczniów, bo wystawa w Kijowskim Państwowym Instytucie Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Projektowania im. M. Bojczuka, poświęcona 35-letniej działalności artysty, tak właśnie się nazywa “Mykoła Łychoszwa i jego uczniowie”. Pięciuset wychowanków, z nich dwustu kontynuowało naukę w wyższych uczelniach artystycznych. Wiele znanych nazwisk. Delikatne pismo graficznego Iwana Pyłypenki, którego obrazy są już w wielu kolekcjach i muzeach Ukrainy oraz za granicą. Impulsy nastrojowe w rzeczywistości bytu odnajduje Wasyl Chodakiwski. Wielostronna w gatunkach twórczych Oksana Ternawska, która pracuje w grafice sztalugowej i malarstwie, ilustruje książki, współpracuje z wydawnictwem “Marka Ukrajiny”. Nagrodzona nagrodą Hryhorija Narbuta. Ołena Abessinowa po udziale w biennale w Bolonii (1991 r.) została zaproszona do współpracy ze szwajcarskimi wydawnictwami i galeriami. Jaskrawo-oryginalna w swoich malowidłach Olha Szynkarenko. A jeszcze Neonila Jakowlewa, a Oleksa Blyzniuk, a Mychajło Dejneka... Tak różni pod względem maniery twórczej i dlatego wyraziści jako osobowości, bo credo ich pedagoga — pomóc zdobyć profesjonalny kunszt, ale nie zgubić indywidualności. Mykoła Petrowycz Łychoszwa opracował nawet własną oryginalną metodykę nauczania rysunku i malarstwa, bo poprzednie programy uznał za nieefektywne. Wystawy instytutowe jego studentów, dyskusje twórcze zawsze stawały się wydarzeniem w tej placówce edukacyjnej. To jest to, co było zauważalne dla wszystkich, lecz mało kto wiedział, jak skromny z natury i, zazwyczaj, z majątku pedagog jeszcze materialnie pomagał swoim uczniom. ...Mnie opowiedział kiedyś mimochodem, że od dzieciństwa uderzały jego wyobraźnię twarze wiejskich nauczycieli i ludzi starszych — swoją szczerością, bez cienia fałszu, jedynie nadzwyczajną dobrocią. “Oni dla mnie byli jak bożki. I tak samemu chciało się zawsze czynić dobro, jak ci ludzie”, — mówi Mykoła Petrowycz. W głodnym 1947 roku jego pracowita matka, samotna wdowa, zdołała uratować od śmierci swoje dwoje dzieci, a jeszcze dzieliła się ostatnim z współmieszkańcami wsi. “A ja zgrzeszyłem wtedy, brałem garście suszonych jabłek, wiśni, gruszek, które nazbierała przez lato mamusia, i po cichu rozdawałem głodnym, żal ich było. Mama zaś narzekała: ja sama ludziom pomagam, a przecież muszę was, dzieci, wyciągnąć do życia”. Jednak w jej synu tak i pozostała dominującą w charakterze ta cecha — pomagać innym, nawet w trudnych okolicznościach. On i w twórczości jest konsekwentny nie tylko manierą twórczą, ale i szczerością nastroju. Nigdy nie dążył do tworzenia “paradnych” obrazów, korzystnych dla pewnego momentu. Dopiero niedawno zakończył i przedstawił na obecnej wystawie swój obraz Pomarańczowej rewolucji, bo długi czas przemyśliwał to wydarzenie, określając je jako przełomowe dla siebie i swojej Ukrainy. Też stał wtedy ze swoimi kolegami z instytutu i studentami na Majdanie. “Nasze miejsce było na prawo od Głównego Urzędu Pocztowego”, — uśmiecha się. Lecz rozmyślania o przejawie woli ludu, a zwłaszcza o skutkach tego zjawiska, doprowadziły artystę do tematu szewczenkowskiego. “W jego poezji można znaleźć wszystko, co się z nami dzieje obecnie, wszystkie odpowiedzi na bolesne pytania”, — uważa artysta. W swoje płótna wplata te prorocze wersy i, jak mi się wydaje, syntetyzuje w gatunku malarstwa olejnego jeszcze zapomnianą od XVII wieku ukraińską grafikę alegoryczną, tak zwane ifiki, które też towarzyszyły napisom o pouczającej lub ukrytej treści metaforycznej. Obrazy do uważnego odczytania. I z pewnością — czułym sercem.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn