Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

O NIEZWYKŁYCH PRZYGODACH ANIOŁA FELIKSA I JEGO PRZYJACIÓŁ

Слово Просвіти, №06 за 2008 рік

Alla DYBA, literaturoznawczyni, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy „Teraz możesz iść do domu i pisać. To stanie się celem twojego życia i będzie moim darem. Niech twoją bronią będzie słowo” — tak chyba kiedyś szepnął do ucha anioł Norweżce Evie-Marii Lund. Ta kobieta — głęboka znawczyni języków — tłumaczy z francuskiego (i na francuski!), angielskiego, włoskiego, niemieckiego, flamandzkiego, szwedzkiego i duńskiego. Historyczka sztuki, teatrolog, muzykolog. Autorka badań naukowych. A w 2004 roku Eva-Maria Lund podarowała czytelnikom dość dziwaczną powieść „Porywacz aniołów” (przekład na ukraiński Haliny Kyrpy, opracowanie graficzne Kateryny Miszczuk). Zawrotna, głęboko współczesna i jednocześnie zanurzona w odległych minionych wiekach, niezwykle porywająca fabuła. Ta książka jest debiutem pisarki w literaturze dziecięcej. Dlaczego ja, dorosła, wydawałoby się, obciążona wiedzą, problemami i troskami, tak szczerze płaczę nad jej kartami i tak pogodnie cieszę się sukcesami głównego bohatera i jego przyjaciela-anioła? Może dlatego, że każdy z nas gdzieś głęboko w duszy na zawsze pozostaje dzieckiem? A może dlatego, że to prawdziwe dzieło? Na jego wyjątkowość zwróciła uwagę autorka posłowia do ukraińskiego przekładu, literaturoznawczyni Zoja Żuk: „…osobliwością „Porywacza aniołów” jest to, że w tej powieści zupełnie nie ma przeciwstawienia świata dziecięcego i dorosłego, jak jesteśmy przyzwyczajeni widzieć w wielu współczesnych książkach dla młodzieży. Natomiast wyraźnie pokazano wieczne wartości rodzinne — przytulność domu, wzajemną miłość i zaufanie w rodzinie, życiową potrzebę pamiętania o swoich korzeniach, przeciwstawianie się wszelkim próbom współczesnej cywilizacji, by zamienić człowieka w bezojcowca”. Zatem w powieści celowo w ogóle nie kultywuje się (przeciwnie — w sposób uzasadniony, lecz nienarzucający się zostaje to zaprzeczone) problemu antagonizmu rodziców i dzieci, opiewanego w literaturze niezliczoną ilość razy. Bohaterami „Porywacza aniołów” są dwunastoletni Fabian Ringer, jego koledzy z klasy Pontus, Roza i Rajn oraz ich rodzice — dzwonnik, rzeźnik, piekarz, nauczyciel. Zwykli ludzie. Jako chłopak-łobuz na kartach powieści pojawia się Feliks Fuks — dobry anioł Fabiana. Owiany potężną energią duchową wyłania się przed nami ksiądz-mędrzec — pastor Lind, strażnik wielowiekowej kultury swojego narodu, rodzinnego miasta i kraju. Niezwykle mistrzowsko są skonstruowane linie fabularne, epizody, fantasmagoryczne wizje starego zamku; stworzono wyraziste, niezwykle współczesne alegorie ludu „zagłuszonego” futbolem. Niezapomniane sceny cynicznego rejderstwa, dewastującego rabunku świątyni i „bojowej” codzienności przyjacielskich rodzin, które zabarykadowały się w skromnym domku Ringerów, przemienionym w twierdzę, ponieważ ludzie zdołali nawet bez broni stać się nieugiętymi. Idolami pisarki Lund są Ibsen i Szekspir. I choć te nazwiska nigdzie w powieści nie są wspomniane, to mocne duchowe podstawy są dostatecznie przejrzyste i odczuwalne wszędzie. Niezwykle ważne jest to, że tłumaczka Halina Kyrpa nie tylko mistrzowsko interpretuje sam tekst powieści, ale także stara się dla nas, czytelników, rozszyfrować pewne ważne pojęcia. Na przykład rozszyfrowanie nazwiska dzwonnika, przezwiska anioła czy anielskiego okrzyku. Zwróćmy uwagę na jeszcze jeden wyrazisty szczegół — nazwisko pastora w powieści Lind z norweskiego tłumaczy się jako „lipa”, a nazwisko autorki powieści Lund oznacza nie jedną lipę, jesion czy sosnę, lecz cały gaj — potężna metafora zawarta w samym nazwisku. I jeśli tę grę nazwisk można nazwać przypadkową, to mimo wszystko bez czynnego udziału anioła się tu nie obeszło, i Eva-Maria Lund, sama o tym nie wiedząc, czarownie przemienia się w baśniową wróżkę. Imię jednej z głównych bohaterek — matki — Wita (życie) jest tradycyjne dla kobiet jej rodu. W większości krajów świata są kobiety o takim imieniu, bo jest to naprawdę imię-amulet. Eva-Maria Lund to zauważyła i odtworzyła. „Porywacz aniołów” to bardzo patriotyczna powieść, uczy człowieka kochać swoje miasto czy wieś, strzec i szanować jego historię, przekazywać potomkom, nie niszcząc ani nie gubiąc tych skarbów, które przypadły w udziale od przodków. A wszystko to przedstawiono w powieści nie w jakimś natrętnie moralizatorskim kluczu, lecz przeciwnie — nienachalnie, sprawnie, po ludzku, dokładnie tak, jak matka może opowiedzieć o tym swojemu ukochanemu dziecku. Matka współczesna, głęboko i wszechstronnie wykształcona, o czystej, kochającej duszy. Opowiedzieć tak, by po ciele przeszły ciarki, gdy w pewnej chwili rozumiesz, że rycerz, który żył siedem stuleci temu, jest twoim — choćby odległym, ale tak bliskim — praojcem, wybawcą, obrońcą, aniołem. I te ruiny starego zamku, porośnięte krzewami, i te unikatowe stare księgi i dokumenty z ogromnej biblioteki — pamięć twojego rodu i narodu, twoje najdroższe skarby, twoja przyszłość. I kościół z unikatowymi ikonami, witrażami, rzeźbami, które kiedyś stworzyli twoi dalecy przodkowie, a które dziś tworzy twoja matka-artystka. I ta muzyka organów i dzwonów od wujka-organisty Ptachospiwa i twojego ojca-dzwonnika — to twoja i twojej rodziny wieczność. Język przekładu jest czysty, wyszukany, żywy, za którym bezbłędnie odgaduje się błyskotliwy tekst oryginału, bo przecież z słabego fundamentu nawet najbardziej wprawny, najbardziej genialny tłumacz nie zrobi arcydzieła. Książkę czyta się jednym tchem, jak porywający kryminał, nie wypuszczając czytelnika ani na chwilę z objęć mistrzowsko skonstruowanej fabuły. Fantastyczna, nawet mistyczna kolizja wibruje na krawędzi możliwej katastrofy i nieustannie wyprowadza czytelnika i bohatera z oszałamiających labiryntów bytu ku światłu, ku zwycięstwu. Siły ziemskie i siły niebiańskie, ludzie, anioły, przestępcy, rodzinne miasto — wszystko to tu splotło się w utalentowanie nakreśloną przez pisarkę rozbudowaną alegorię współczesnego bytu. Eva-Maria Lund niestrudzenie wyznaje szlachetność myśli i czynów, to prawdziwe rycerstwo, które zawsze było bliskie także ukraińskiej tradycji duchowej. Tak samo, jak autorka wywodzi rodowód swoich bohaterów od waleczny rycerzy, tak jej duchowy rodowód jako pisarki, która odważyła się pisać dla młodego pokolenia, dostrzegamy w estetyce H. Ch. Andersena i Astrid Lindgren. Ale właśnie tym cenny jest prawdziwy nowy pisarz, że jest inny, oryginalny. znaczącą prezentacją drugiego tomu almanachu „Słoneczna Malwia” (Radosyńcy — dzieciom), wspólnego dziecka członków Ogólnoukraińskiego Literackiego Zrzeszenia „Radosyń”, działającego przy NSPU pod kierunkiem Dmytra Czerednyczenki, oraz wydawnictwa PVP „Zadruha”. Do drugiego tomu almanachu weszły nowe utwory radosyńców oraz członków honorowych zrzeszenia — Petra Zasjonka, Tamary Kołomijec, Ljubow Hołoty, Dmytra Biłousa (świętej pamięci) i innych wybitnych mistrzów słowa. Prezentacja odbyła się w przyjaznej atmosferze. Świąteczny wieczór otworzył redaktor almanachu Dmytro Czerednyczenko: — Oto powstała hojna książka dla dzieci do czytania, dla jasnego dorastania. Dzieci będą czytać i marzyć o (mieście? kraju?) rodzinnej słonecznej Malwii, gdzie spełniają się najskrytsze marzenia. Ze sceny rozbrzmiewały wiersze, piosenki i dowcipy w wykonaniu radosyńców. Z powitalnym słowem wystąpili szanowni goście z Obuchowa: Walentyna Szymonenko — zastępczyni przewodniczącej Rady Miejskiej w Obuchowie, Alla Tarasewycz — wiceprezes funduszu charytatywnego „Odrodzenie Ukrainy” oraz Zoja Piwtorak — kierowniczka przedszkola „Ruszniczok”, metodyczka Olha Korzun. Z „Ruszniczkiem” radosyńcy od dawna utrzymują dobre stosunki. Dzięki wsparciu Rady Miejskiej w Obuchowie (przewodniczący W. O. Melnyk) oraz funduszu charytatywnego „Odrodzenie Ukrainy” (wiceprezes A. W. Tarasewycz) ujrzało światło dzienne nie jedno wydanie obuchowskich pisarzy-radosyńców. Tak bardzo chce się uwierzyć w optymistyczne słowa Dmytra Czerednyczenki: Będą wabić magiczne palce, Kosmiczne szlaki i dalekie drogi. Lecz zawsze było i będzie wieczne — Dziecko z książką w ręku! Na zawsze i wiecznie.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn