Zdjęcie: Ołeś Dmytrenko
7 lutego prosvitianie wraz z rodzicami uczniów donbaskich ukraińskich szkół, które podlegają „optymalizacji” z polecenia Tabacznyka, przeprowadzili konferencję prasową dla mediów stołecznych. Czytaj na s. 2
DZIECI WOJNY — SIEROTY?
UKRAIŃSKI CZYN ZAKARPACIA
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło SŁABOSZPYCKI
To nie jest przesada. Dziś tylko leniwy z nacjonalno-patriotycznego obozu nie wygłasza filipik pod adresem ministra oświaty i nauki Ukrainy Dmytra Tabachnyka. Gdyby w nas istniały rankingi mierzące odiozność, to bezsprzecznie pierwsze miejsce — bez żadnej konkurencji — na stałe zajmowałby właśnie Dmytro Tabachnyk. Nawet tak złowieszczo-komiczne postacie, jak Petro Symonenko czy Natalia Witrenko z jej Wołodymyrem Marczenką, nigdy nie zdołałyby dorównać Tabachnykowi. Dmytro Tabachnyk dziś uosabia naszego domowego Goebbelsa, pamiętnego dla ludzi starszego pokolenia Małanczuka oraz ajatollaha Chomeiniego w prosowieckim wydaniu. Jest jednym z tych, którzy, oficjalnie zajmując bynajmniej nie najwyższy szczebel w hierarchii państwowej, określają prorosyjsko-prosowiecką orientację całej polityki humanitarnej Państwa Ukraińskiego. Nie tylko wszystko, co osiągnięto w dziedzinie edukacji narodowej, zostało zniszczone lub jest niszczone przez Tabachnyka wraz z jego klientami. Tabachnyk i tabachnykowie mają decydujący wpływ na kształtowanie oficjalnego systemu wartości we wszystkich sferach życia dzisiejszego ukraińskiego społeczeństwa. Rejestr wszystkich czynów Tabachnyka może być długi. On „со товаріщі” zdążył już cofnąć naszą oświatę do czasów USRR, zaprogramował wyraźne obniżenie narodowego produktu edukacyjnego we wszystkich wymiarach, a także utratę narodowych drogowskazów w szkołach i uczelniach Ukrainy. Tu dochodzi do otwartych kuriozów. Na przykład wysocy urzędnicy państwowi na czele z premierem Mykołą Azarowem składają hołd pamięci bohaterów bitwy pod Krutami na Askoldowej Mogile, na oficjalnej stronie Prezydenta Wiktora Janukowycza napisano, że bitwa pod Krutami to lekcja męstwa, a na mocy zarządzenia ministra oświaty i nauki Tabachnyka wszystkie wzmianki o Krutach usuwa się z podręczników szkolnych. Czy coś podobnego można sobie wyobrazić na przykład we Francji, Włoszech, Grecji, Turcji, a w ogóle w jakimkolwiek pełnowartościowym państwie świata?! I to wcale nie jest sytuacja, w której prawa ręka nie wie, co robi lewa. To nie zwykły kuriozum, za tym stoją, moim zdaniem, znacznie głębsze motywy i symptomatyczne oznaki. Tabachnyk prowadzi swoją (czy kimś — z Kremla? — podyktowaną) linię, którą realizuje w naszej oświacie. Ta linia polega nie tylko na całkowitym wykorzenieniu wszelkich narodowych imperatywów i priorytetów w ukraińskiej edukacji. Nie będę tu zatrzymywać się na szczegółach jego cenzurowania podręczników historii Ukrainy, gdzie wszystko, co miało odcień ukraińskiej flagi, zostało przekreślone, i ten podręcznik bardzo przypomina podręcznik z czasów Ukraińskiej SRR. Ukraińscy publicyści oskarżają Tabachnyka o humanitarną ignorancję. Po części tak jest. Niektóre wypowiedzi ministra oświaty o literaturze ukraińskiej wywołują nie tylko słuszne oburzenie, ale i podejrzenie, że jest on duchowym bratem nieśmiertelnego Chlestakowa z „Biedy od rozumu” Aleksandra Gribojedowa. Jak pamiętamy, Chlestakow wszędzie próbuje wygłaszać swoje bzdury, w których bezapelacyjność i pewność siebie nie mogą zamaskować elementarnego niedouczenia. Najwyraźniej nie odczuwa on ani trochę ryzykowności swoich stwierdzeń w rodzaju: Ukraina, rzekomo, nie ma takich pisarzy jak Dostojewski, Tołstoj itd., bo można mu odpowiedzieć, że Rosja nie ma takich pisarzy jak na przykład Taras Szewczenko, Lesia Ukrainka, Wasyl Stefanyk, Michaił Kociubynski itd. Albo też Rosja ma wielką literaturę, lecz nie ma Dantego, Petrarki, Cervantesa, Mistrala, Whitmana, Marqueza, Faulknera itd. W płaszczyźnie zasadniczej takie stwierdzenia są po prostu niepoprawne i zupełnie nieporównywalne. A człowiek, który stoi na czele Ministerstwa Oświaty, powinien znać te elementarne sprawy, by nie wygłaszać takich werdyktów ku pośmiewisku. Ale Tabachnyk to nie tylko „komiczna figura”. Tabachnyk to konsekwentnie kierowana niszcząca maszyna przyspieszonego działania. To, że błyskawicznie przekształcono rolę języka ukraińskiego w procesie nauczania, to nic innego jak tabachnykowska kontrrewolucja. Ale on na osiągniętym nie poprzestaje. Idzie dalej. Na stronie Ministerstwa Oświaty opublikowano projekt „Koncepcji edukacji językowej Ukrainy”. Tam wśród języków mniejszości narodowych wyjątkową rolę przypisano językowi rosyjskiemu. Na przykład: „Dla znacznej liczby obywateli Ukrainy językiem ojczystym jest język rosyjski, którym swobodnie włada większość mieszkańców naszego kraju. Jest to język międzynarodowej komunikacji, jeden z najpowszechniejszych języków międzynarodowych, blisko spokrewniony z językiem ukraińskim”. A na Ukrainie, i w każdym pełnowartościowym państwie, to właśnie językowi państwowemu przypisuje się rolę tak zwanego języka międzynarodowej komunikacji. Autorzy projektu irlandyzują sytuację językową na Ukrainie. Rzekomo językiem państwowym jest ukraiński, a językiem, którym naprawdę mogą się porozumieć wszyscy, — rosyjski. Właśnie tak, a nie inaczej to jest odbierane.
Zakończenie na str. 2
DIALOGI LINY KOSTENKO
MAGNETYCZNA SIŁA MUZEUM
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
rady, ministra oświaty, nauki, młodzieży i sportu D. W. Tabacznyka, przewodniczącego Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej A. M. Blyzniuka oraz Ługańskiej Obwodowej Administracji Państwowej W. M. Prystiuka, prokuratora obwodu donieckiego W. I. Halcowa, prokuratora obwodu ługańskiego M. H. Beskyskiego, naczelnika Głównego zarządu oświaty i nauki Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej J. I. Sołowjowa, naczelnika Głównego zarządu oświaty i nauki Ługańskiej Obwodowej Administracji Państwowej I. I. Cymbała, mera Krasnego Łucza M. W. Filipowej. Oprócz Jurija Hnatkewycza, apel podpisali przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan, przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. kultury i duchowości Wołodymyr Jaworiwski, przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej ds. oświaty i nauki, minister oświaty i nauki rządu opozycyjnego Wołodymyr Połohało, deputowany ludowy Taras Czornowił. Apel jest otwarty do podpisywania przez innych deputowanych ludowych. „Ten problem dotyczy nie tylko Doniecczyzny i Ługańszczyzny. Społeczeństwo całej Ukrainy powinno wesprzeć rodziców, którzy bronią praw swoich dzieci do zdobywania wykształcenia w języku państwowym” — apelowali mówcy. Na zakończenie sekretarz odpowiedzialny „Proświty” Mykoła Nesterczuk podarował przedstawicielom Doniecczyzny i Ługańszczyzny „Kobziarze” Tarasa Szewczenki, słowniki oraz płyty kompaktowe z ukraińskimi bajkami, pieśniami i nagraniami ukraińskich obrzędów. rady miejskiej w sprawie jej likwidacji. W mieście zebrano ponad 1000 podpisów jego mieszkańców przeciwko zamknięciu jedynej ukraińskiej szkoły. Rodzice dzieci ogłosili swoją gotowość do rozpoczęcia strajku głodowego. Jakie jeszcze szkoły ukraińskojęzyczne planuje się (planowano dotąd) zlikwidować w obwodzie ługańskim? Prosimy Państwa o wydanie polecenia niedopuszczenia do likwidacji jedynych w odpowiednich miastach (rejonach miast) szkół ukraińskich podczas „optymalizacji” sieci placówek budżetowych i wydatków budżetów lokalnych na ich utrzymanie, wzięcia pod osobistą kontrolę ochrony praw uczniów do nauki w istniejących szkołach z ukraińskim językiem nauczania, polecenia lub zarekomendowania lokalnym organom władzy wykonawczej i samorządu lokalnego rezygnacji z zamykania szkół ukraińskojęzycznych, udzielenia każdemu z nas wyczerpującej informacji w poruszonych kwestiach, włącznie z kopiami dokumentów, które po pierwsze świadczyłyby o pociągnięciu, w razie istnienia podstaw, do odpowiedzialności dyscyplinarnej i innej funkcjonariuszy systemu oświaty oraz administracji lokalnych, którzy naruszali prawa obywateli Ukrainy do nauki w języku państwowym, po drugie o przywróceniu praw dzieci do nauki w języku państwowym w szkołach obwodu ługańskiego, które znalazły się na granicy zamknięcia. Z poważaniem, Deputowani ludowi Ukrainy Pawło MOWCZAN, Jurij HNATKEWYCZ, Wołodymyr JAWORIWSKI, Wołodymyr POŁOHAŁO, Anatolij HRYCENKO, Taras CZORNOWIŁ i in. „Powiedziano nam, że takie jest polecenie rejonowego wydziału oświaty: nie przyjmować dzieci do szkoły nr 136 — mówi Oksana Neczepurenko. — Uważamy, że pozbywając się pierwszoklasistów i dziesięcioklasistów, w szkole nr 136 robią sztuczny niedobór. Odciążają ukraińską szkołę, aby zapełnić rosyjską. Mam dwoje dzieci. Starsze póki co jeszcze uczy się w 2. klasie szkoły nr 136, a młodsze to przyszły pierwszoklasista. W klasie starszego dziecka za nasze rodzicielskie 15 tysięcy (mamy czeki) zrobiono remont. Kleiliśmy tapety, zainstalowaliśmy plastikowe okna, a teraz tę szkołę zwolnią z dzieci i komuś podarują! Dyrektor przyznała, że do 2012 roku szkoła nr 136 zostanie zamknięta całkowicie. Naszych nauczycieli zastraszają, że w rejonie budionnowskim nie znajdą pracy, jeśli będą protestować. Uważam, że dzieci, które uczą się po ukraińsku, mają większe perspektywy na kontynuację edukacji. Sama nie znam języka ukraińskiego, ale chcę, żeby dzieci się rozwijały i właśnie dzięki nim zaczęłam uczyć się ukraińskiego”. Całkowite bezprawie i samowola prokremlskiej ekipy Janukowycza, która dokonuje językowego ludobójstwa narodu ukraińskiego, naruszając obowiązujące ustawodawstwo i Konstytucję Ukrainy. Rodzice obu szkół nr 111 i nr 136 póki co czekają na odpowiedź na swoje protesty przeciwko likwidacji ich ukraińskich szkół od mera Doniecka Ołeksandra Łukianczenki. A on w swoich wywiadach zapewnia, że żadne decyzje nie zostały podjęte, że sprawa nie została zbadana, a naczelnicy rejonowych wydziałów oświaty i dyrektorzy szkół nr 111 oraz nr 136 z ukraińskim językiem nauczania dopuszczają się bezprawia. 2 lutego 2011 roku likwidują już Ukraińskie Kolegium Humanistyczne w rejonie woroszyłowskim Doniecka, które zostało otwarte w 1992 roku! Wszystko to robi się zgodnie z „Regionalną mapą drogową dotyczącą optymalizacji sieci placówek budżetowych i wydatków budżetów lokalnych na ich utrzymanie” z 15.10.2010 roku z podpisem przewodniczącego Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej A. M. Blyzniuka. W Doniecku w 1990 roku uczyło się 126 tysięcy uczniów, a w tym — 65 tysięcy. A faktu, że uczniów, którzy chcą uczyć się w języku państwowym, przybyło, nikt nie bierze pod uwagę, a nawet przeciwnie — LIKWIDUJĄ W PIERWSZEJ KOLEJNOŚCI SZKOŁY Z UKRAIŃSKIM JĘZYKIEM NAUCZANIA, hańbią dzieci, które domagają się od przewodniczącego Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej przestrzegania Konstytucji Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Nadia KYRIAN 7 lutego w pomieszczeniach Centrum Odrodzenia Narodowego Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zorganizowało konferencję prasową „Zamykanie ukraińskich szkół Donbasu: wyzwanie, które jednoczy społeczeństwo”. Aktywiści komitetów rodzicielskich ukraińskich szkół obwodu donieckiego i ługańskiego opowiedzieli o systematycznym łamaniu praw uczniów do nauki w języku ukraińskim w swoich szkołach. O sytuacji w Doniecku opowiedział przedstawiciel komitetu rodzicielskiego, student Donieckiego Państwowego Instytutu Sztucznej Inteligencji Dmytro Diadyk. Powiedział, że nie widzi logiki w działaniach kierownictwa, które zamyka właśnie ukraińskie szkoły. Na przykład ukraińską szkołę nr 136 zamykają rzekomo w związku z małą liczbą uczniów (570). W tym samym czasie uczniów kieruje się do nauki w rosyjskiej szkole nr 120, gdzie uczniów jest znacznie mniej (tylko nieco ponad 400) i jest wiele pytań zarówno co do samego budynku szkoły, jak i jej lokalizacji. Aktywistka komitetu rodzicielskiego z ukraińskiej szkoły nr 15 I—III stopnia w Krasnym Łuczu Natalia Osypowa poinformowała, że na Ługańszczyźnie dzieci pragną uczyć się języka ukraińskiego i same wysłały ją do Kijowa, aby obronić ich prawa. „Nasze dzieci to zwycięzcy różnorodnych konkursów artystycznych, laureaci, dyplomanci, jest tu wspaniały zespół nauczycielski. I taką szkołę chcą zamknąć?” — oburza się pani Natalia. Poparła ją jeszcze jedna przedstawicielka z Krasnego Łucza Iryna Tyszczenko: „Poziom edukacji zależy od nauczycieli, którzy mają odpowiedni status i powinni być chronieni. A na naszych nauczycieli stale wywierana jest presja. Jednym z argumentów jest mała liczebność klas. Ale jaka może być liczebność, kiedy rodzicom stale mówi się, że szkołę będą zamykać?” Sytuację z zamykaniem ukraińskich szkół skomentowali profesorowie-językoznawcy Iwan Juszczuk i Ołeksandr Ponomariw, deputowany ludowy Ukrainy Jurij Hnatkewycz, który podczas konferencji prasowej podpisał apel w tej sprawie do kierownictwa państwa i władz lokalnych, w szczególności do prezydenta Ukrainy W. F. Janukowycza, premiera M. J. Aza- APEL do Premiera Ukrainy M. J. AZAROWA Przedstawiciele komitetu rodzicielskiego ukraińskiej szkoły w Krasnym Łuczu żądają zaprzestania prób zamknięcia ich placówki oświatowej. Te żądania uważamy za w pełni uzasadnione i takie, które opierają się na normach art. 10 Konstytucji Ukrainy dotyczących państwowego wsparcia wszechstronnego funkcjonowania języka ukraińskiego. Fakty przytoczone przez przedstawicieli komitetów rodzicielskich świadczą o systematycznym łamaniu praw uczniów do nauki w języku ukraińskim. Poinformowano, że decyzją nr 20 z 28 grudnia 2010 r. Rady Miejskiej Krasnego Łucza zlikwidowano jedyną ukraińską szkołę w mieście — niedawno wyremontowaną szkołę ogólnokształcącą nr 15 I—III stopnia. Pod znakiem zapytania postawiono także los mieszczącej się w tej szkole Dziecięcej Szkoły Sztuk Pięknych, której uczniowie byli laureatami ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów. Przy tym władze miejskie mają swoje plany na wykorzystanie boiska piłkarskiego szkoły oraz pomieszczeń zlikwidowanej szkoły. Tam już ulokowało się biuro lokalnego oddziału „Młodych Regionów”. Komitet rodzicielski poinformował, że obecna mer Krasnego Łucza M. Filipowa w trakcie kampanii wyborczej podczas transmisji na żywo w TRK „Łucz” obiecywała nie zamykać tej ukraińskiej szkoły, ale po zwycięstwie podpisała decyzję
Tłumaczenie maszynowe
Marija OLIJNYK, m. Donieck
Zaproponowano przeniesienie uczniów do rosyjskiej szkoły nr 100 oraz dwujęzycznej nr 101. Tę trzecią w Doniecku szkołę otwarto w 1995 roku z pomocą ukraińskiej społeczności: z Czerniowiec przywieziono eksponaty do wyposażenia świetlicy oraz ukraińskie stroje dla pierwszej klasy; obwody lwowski, iwanofrankiwski i tarnopolski zapewniły szkole podręczniki. Oto jak na przykład wyjaśnił dziennikarzom mer Doniecka, dlaczego nie porozumiewa się w języku ukraińskim: „Gdybym poszedł dzisiaj do kolektywu Donieckiej Huty Żelaza lub do kopalni im. Zasiadki, wyszedł i wygłosił referat w języku ukraińskim — posłuchaliby, a potem myśleliby, że merowi coś stało się z głową”. To ten sam Ołeksandr Łukianczenko, który wraz z Prezydentem Ukrainy Wiktorem Janukowyczem, Prezydentem Rosji Dmitrijem Miedwiediewem oraz premierem Rosji Władimirem Putinem 10 grudnia 2010 r. otrzymał narodową rosyjską nagrodę „Człowiek Roku — 2010”. Dlatego zapewne występują jako grabarze, kopacze grobów własnego narodu, „optymalizując” ukraińskie szkoły, cerkwie, historię, sławnych ukraińskich bohaterów, wbijając obywatelom Ukrainy do głowy pogardę dla swoich prastarych korzeni. 14 stycznia rodzice 240 uczniów, którzy uczą się w języku ukraińskim w 10 klasach tej szkoły, przeprowadzili akcję protestacyjną, napisali wnioski do rady rejonowej i rady miejskiej. Mer Doniecka Ołeksandr Łukianczenko obiecał, że szkoły będą zamykane tylko po wnioskach komisji profilowej rady miejskiej. Skłamał! Bo już 16 stycznia w rejonie budionnowskim Doniecka likwidują dopiero co wyremontowaną ukraińską szkołę nr 136, w której uczy się 570 uczniów i 52 pięciolatków. 622 uczniów przenoszą do rosyjskiej szkoły nr 120, w której uczy się tylko 440 uczniów przy przepustowości 1150. Dyrektor szkoły Tetiana Trusowa bez żadnych dokumentów nie pozwoliła 2 klasom pięciolatków przeprowadzić zajęć w szkole nr 136 i wysyłała dzieci bez żadnego rozkazu do rosyjskiej szkoły nr 120. Ostrzegła również trzy dziewiąte klasy, że nabór do 10 klas w tej szkole nie będzie prowadzony. Dokąd iść uczniom do dziesiątej klasy, nie jest jasne. W tym mikrorejonie „Zaperewalna” są tylko 4 szkoły z rosyjskim językiem nauczania. Rodzice uczniów szkoły nr 136 zarejestrowali swoje protesty w rejonowym wydziale oświaty oraz u mera Doniecka. „U nas były zaplanowane zajęcia z przyszłymi pierwszoklasistami, których rodzice napisali wnioski o naukę dzieci w języku ukraińskim w ukraińskiej szkole nr 136. Kiedy przyprowadziliśmy dzieci do klasy przygotowawczej, tam odesłano nas do szkoły nr 120 — mówi Tetiana Chilij. — Proponują pisać wnioski o przyjęcie dzieci do 1 klasy rosyjskojęzycznej szkoły nr 120. Obiecują, że dla nas zrobią tam ukraińską klasę. Ale my już byliśmy w tej szkole i jesteśmy jednoznacznie przeciw! Opowiadają nam, że jest bardzo dobra, ale zbudowana 5 metrów od jezdni, nie ma ogrodzenia, 15 metrów dalej jest miejski narkodyspanseryzm, który mieści się, nawiasem mówiąc, w przedszkolu. W szkole mocno przecieka dach, a co najgorsze — w nocy działa w niej sauna. Autorytet szkoły nr 120 jest fatalny, dlatego wszyscy rodzice są przeciw. W naszej szkole zeszłego lata za środki budżetowe (400 tysięcy hrywien) wykonano kapitalny remont, wzmocniono fundament, wyremontowano dach i system grzewczy. W klasach za pieniądze rodziców zainstalowano plastikowe okna”.
W 1990 roku w Doniecku otwarto pierwszą szkołę z ukraińskim językiem nauczania — od 1965 roku nie było ich wcale. Przez 22 lata w Doniecku odrodzono tylko 18 szkół z ukraińskim językiem wykładowym, a ogólna liczba uczniów, którzy uczą się w latach 2010—2011 w języku ukraińskim w póki co 18 szkołach z ukraińskim językiem oraz ukraińskich klasach 64 dwujęzycznych szkół, wynosi w Doniecku 26,5 %. Reszta — (71 szkół Doniecka) do dziś pracuje w języku państwowym Federacji Rosyjskiej, w których ukraiński język państwowy wykłada się jako język mniejszości narodowej! Władza kontynuuje bezlitosną polityczną rusyfikację i denacjonalizację. Ale nawet te liczby przestraszyły antyukraińską władzę Partii Regionów i znaleźli oni jeszcze jeden sposób walki z własnym narodem: dali komendę zamykać dopiero co odrodzone ukraińskie szkoły. Rozpoczęli „optymalizację” szkół w Doniecku od zamknięcia pierwszej szkoły nr 111 w rejonie pietrowskim Doniecka z ukraińskim językiem nauczania.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «ZAGADKA NIE DLA NAIWNYCH: ILE ZOSTAŁO TABACZNIKOWI?», s. 1
Zakończenie. Pocz. na str. 1
A oto szczery nawrót edukacji czasów radzieckiej Ukrainy czasów breżniewizmu: „Wolny wybór języka nauczania jest ważną cechą demokratycznego społeczeństwa oraz koncepcji edukacji językowej na Ukrainie”. Nie trzeba być Kasandrą, by nie przewidzieć: w takich okolicznościach wszystkie wyższe uczelnie Południa i Wschodu Ukrainy — a do tego w warunkach takiego nacisku na wszystko, co ukraińskie — nieuchronnie staną się czysto rosyjskojęzyczne i nie będzie w nich ani jednej ukraińskiej placówki choćby na pokaz. W państwie z tak ciężkim postkolonialnym dziedzictwem, z tak skomplikowaną sytuacją językową, gdzie uderzają wszelkie anomalie i dysproporcje, istnieje realne zagrożenie utraty, zniknięcia języka państwowego, jeśli to państwo nie uruchomi mechanizmów nie tylko jego ochrony, ale i spójnego systemu odpowiednich aktów prawnych, którymi jednoznacznie podkreślono: państwo ukraińskie to język ukraiński. Arcy-dzieło Tabacznyka i spółki, nazwane projektem „Koncepcji edukacji językowej Ukrainy”, zostało druzgocąco skrytykowane przez wybitnych naukowców i pedagogów, którzy podkreślili, że wszystko to jest sprzeczne z normami obowiązującej Ustawy o językach oraz postanowieniami „Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych”. W karcie w szczególności podkreśla się, że języki terytorialne nie powinny przeszkadzać w prowadzeniu nauczania języka (języków) urzędowego państwa. Jak zaznaczyli profesorowie Uniwersytetu Lwowskiego im. I. Franki, koncepcja edukacji językowej Ukrainy, która została opublikowana w tym projekcie, to „próba reanimacji imperialnej polityki językowej, którą system bolszewicki siłą wprowadzał na Ukrainie”. A pisarze, którzy jako jedni z pierwszych zareagowali na pojawienie się tego projektu, wyjaśnili: „Opublikowany dokument faktycznie daje podstawy do tego, aby w sferze edukacji język rosyjski korzystał z nieuzasadnionych przywilejów, znacząco zmniejszając bodźce do nauki państwowego języka ukraińskiego nie tylko przez przedstawicieli innych narodowości mieszkających na Ukrainie, ale i przez samych Ukraińców”. Demagogiczna retoryka o tym, że nieustanne procesy globalizacji zmuszają kierowników oświaty do wrażliwego reagowania na nie właśnie poprzez wzmocnienie roli języka rosyjskiego we wszystkich procesach związanych ze zdobywaniem wykształcenia — ta „zasłona dymna”, pod którą ekipa Tabacznyka próbuje przeforsować konceptualną rusyfikację, może przekonać chyba tylko dzieci z przedszkoli. To charakterystyczny moment działalności Dmytra Tabacznyka, który jeszcze raz potwierdza: uważa on swoich oponentów za głupców. Bliskie temu sformułowania nie raz pojawiały się w jego pismach i wypowiedziach (wspomnijmy choćby wszystkie jego definicje Galicjan, do których żywi po prostu zoologiczną nienawiść). Osobny temat biografii Tabacznyka w kontekście stanowiska ministerialnego to wojna z niezależnymi rektorami oraz z uniwersytetami, którym pragnie obciąć wszelkie oznaki uniwersyteckiego samorządu (dość wyraźnie widać to na przykładzie Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, którą minister zamierza przekształcić w college lub liceum). Akademia Kijowsko-Mohylańska — jeden z autorytatywnych osiągnięć narodowych, wyższa uczelnia na poziomie światowych standardów, nieprzypadkowo stała się obiektem tak bacznej uwagi Dmytra Tabacznyka. Tabacznykowi tutaj nie wyszło. Kontyngent studencki w „Mohylance” jest trochę „nie ten”, bo zdolny dać mu należytą odprawę. Zresztą honorowy prezydent uniwersytetu Wiaczesław Briuchowecki oraz obecnie działający Serhij Kwit należą do tych, którzy nie zegną karku przed ministrem. Oni zorganizowali kampanię obrony uniwersytetu i już wygląda na to, że tutaj ministra czeka porażka. Bardzo oryginalna kolizja. Pierwszy zastępca Szefa Administracji Prezydenta Hanna Herman stanowczo oświadcza, że Prezydent nigdy nie zgodzi się na reformę edukacji Tabacznyka. I zapewnia: na każdego Tabacznyka na Ukrainie jest Prezydent. Mądremu dość: rozumie on, że Prezydent państwa wskaże Tabacznykowi jego miejsce. Ale mija dzień za dniem, a Prezydent mu tego nie wskazuje. Chyba że, może, wskazuje Prezydent Rosji. Bo inaczej sytuacji wyjaśnić się nie da. Tabacznyk otrzymuje pensję na Ukrainie za to, że służy Rosji. A jednak, moim zdaniem, sytuacja nie jest beznadziejna. Nie wszystko dla Tabacznyka to protekcja Kremla. Reformy Tabacznyka już wyprowadzają umiejętnie zaplanowanej przez Stalina i jego zbrodniczy system wrogiej akcji przeciwko Ukraińcom na Ukrainie, ludobójstwem, etnobójstwem, nieuznawaniem walki patriotów Ukrainy w szeregach Strzelców Siczowych, różnych formacjach powstańczych okresu wojny Rosji przeciwko Ukrainie 1917—1922 lat, wojsk OUN i UPA, sprowokowało totalne wypaczenie historii narodowej pod dowództwem wroga Ukraińców, za to ministra edukacji Janukowycza, D. Tabacznyka. Dążenie do wysłużenia się przed kremlowskimi gospodarzami prezydenta Janukowycza widzimy w likwidacji Instytutu Pamięci Narodowej, w prześladowaniach języka ukraińskiego, kultury w ogóle, w zamykaniu ukraińskich szkół, zwłaszcza w bliskich prezydentowi stronach, w niszczeniu ukraińskojęzycznych programów w telewizji, radiu, w braku uwagi dla ukraińskojęzycznej książki, filmu. Pierwszy kanał narodowy Ukrainy już może nazywać siebie pierwszym od końca kanałem narodowym Rosji, a jego niezatapialna kadra w osobie S. Schustera nawet zamyka usta ukraińskojęzycznym uczestnikom audycji, jak to było z A. Illienką na antenie 4 lutego 2011 roku. Uznanie (przez kogo i na jakich podstawach?) w państwie ukraińskim nie języka ukraińskiego za język komunikacji międzyetnicznej, a rosyjskiego, języka jednej z mniejszości narodowych, to jeszcze jeden szczebel „zasług” prezydenta i jego ekipy, ekipy wojowniczej wobec Ukraińców, kolonialistycznej. Taką samą wojowniczo-kolonialistyczną jest cerkiew moskiewska, przygarnięta przez prezydenta. Cerkiew, która nie zajmuje się sprawami duchowymi, a prowadzi otwartą wojnę na Ukrainie przeciwko prawosławnym Ukraińcom niepodlegającym jej. Księża tej konfesji podżegają swoich parafian przeciwko parafianom prawosławnym Patriarchatu Kijowskiego, cerkwi autokefalicznej, grekokatolikom, nielegalnie zajmują pomieszczenia muzeów, świątyń Patriarchatu Kijowskiego. Przekształciwszy ławry Poczajowską i Świętogórską w pchle targi ogólnoukraińskiej skali, moskiewskie duchowieństwo prawosławne zbliża się do zniszczenia i przekształcenia w spekulantkę od wiary także Ławry Peczerskiej w Kijowie. Zająwszy w Perejasławiu cerkiew św. Michała — zabytek architektury o znaczeniu narodowym XVII wieku, który znajduje się pod zarządem Narodowego Historyczno-Etnograficznego Rezerwatu „Perejasław”, ci, za pozwoleniem powiedzieć, księża już zniszczyli jej autentyczność, wymieniając w pomieszczeniu podłogę, dekorując ściany, budując na dachu dodatkowe kopuły. Przy tym niszcząc ekspozycję jedynego na świecie muzeum ukraińskiego stroju narodowego XIX wieku. Na uwagi, prośby zuchwali księża cynicznie odpowiadają, że niszczyć ukraińskie dziedzictwo kulturowo-historyczne pozwalają im Bóg i władyka. Teraz w pełni staje się zrozumiałe agresywnie-natrętne zachowanie patriarchy Gundiajewa, autorytetu naszego prezydenta, na Ukrainie. Niedbale traktując Ukraińców, zwłaszcza nieprorosyjskiego nurtu, inne konfesje na Ukrainie, prezydent skłania do zniszczeń cerkiew moskiewską — cerkiew kolonizatorską, o której jeszcze Taras Szewczenko w poemacie „Kaukaz” (1845 roku) powiedział: My chrześcijanie; świątynie, szkoły, Wszystko dobro, sam Bóg u nas! Nam tylko sakla oczy kole: Czemu ona stoi u was, Nie przez nas dana; czemu my wam Czurek wasz wam nie rzucimy, Jak tej psinie! Czemu wy nam Płacić za słońce nie powinni! …My prawdziwi chrześcijanie… Wspierając wywrotowe wobec państwa działania cerkwi moskiewskiej, ukraińskich komunistów, prorosyjskich szowinistów, z których niemało jest członkami Partii Regionów, prezydent sprzyja pogłębieniu antyukraińskiego natarcia także zewnętrznym wrogom Ukrainy, w szczególności kremlowskim, i ich „piątej” kolumnie na Ukrainie. Obiecane prezydentowi W. Janukowyczowi „łaski” za niszczenie fundamentów naszego państwa, za kontynuowanie zagarniania przez moskiewskich władyków Sewastopola w postaci taniego gazu, obróciły się w podrożenie. Oszukali? Czy swoi miliarderzy, osłonięci pancerzem władzy, rozkradli? Ukrainę niszczą neokoloniści, zjednoczeni w tak zwaną pro-władzową większość: pseudokomuniści-stalinowcy, regionałowie i litwynowcy — to nowa formacja historyczna, która nienawidzi swojego narodu, swojego państwa, tożsamości narodowej, historii, a za „kawałek zgniłej kiełbasy” (T. Szewczenko) służy kolonizatorom.
na ulicy ukraińscy studenci, którzy protestują przeciwko projektowi ustawy „O szkolnictwie wyższym”. Nawet instynkt samozachowawczy nie podpowiada ministrowi: ze studentami żarty są złe. Zrozumieli to i odczuli w wielu krajach świata, gdzie właśnie od takich protestów zaczynały się wstrząsy społeczne. I nie jest wyjątkiem pod tym względem Ukraina, gdzie wciąż dobrze pamiętamy studencką rewolucję na granicie i rolę studentów w pomarańczowej rewolucji. Tabacznyk, jako człowiek pretendujący do miana i roli historyka, powinien o tym pamiętać. Chyba że zagwarantowano mu na wypadek wybuchu sprowokowanej przez niego sytuacji schronienie na Kremlu. Powrócę do niespodziewanego publicznego wystąpienia Hanny Herman przeciwko Tabacznykowi. Herman nie jest osobą prywatną, by pozwalać sobie na wyrzucanie z siebie emocji. Zresztą jest zbyt doświadczonym graczem politycznym, by kusić się na możliwość powiedzenia czegoś „od serca”. Najwyraźniej wie coś, czego ogół jeszcze nie wie. Według wszelkich oznak czas ministra Tabacznyka dobiega końca. Bo prezydentowi Janukowyczowi przyjdzie w końcu „wypuścić parę”. To znaczy dymisją Tabacznyka wyciszyć namiętności wywołane zarówno jego odrażającą osobą, jak i jego działaniami. Tym zaś, którzy z całych sił żądają trzymania swojego wasala w fotelu ukraińskiego ministra, gotowa odpowiedź: konflikt Tabacznyka z ukraińskim społeczeństwem dawno przekroczył krytyczną granicę. Zagraża on prezydentowi Janukowyczowi nieprzewidywalnymi skutkami. Zachowywanie neutralności przez prezydenta państwa staje się po prostu zagrażające. Z uwagi na wiele okoliczności. Zatem, do widzenia, ministrze Tabacznyku? Mam nadzieję, że wkrótce będziemy mieli okazję to powiedzieć. Dodając: „Do nieprędkiego…”
Mychajło SŁABOSZPYCKYJ
Służą wysługując się, bo kiedy moskiewska władza rozpędziła w Rosji ukraińskie organizacje społeczne, niszczy ukraińską bibliotekę, nie pozwala otwierać ukraińskich szkół, nowych towarzystw kulturalno-narodowych, wspólnot religijnych, to nasza — nienasza władza milczy, nie reaguje odpowiednio, a wręcz przeciwnie, jeszcze bardziej niszczy naszą narodową tożsamość, język, kulturę. To ukraiński wariant neokolonializmu, neokolonializmu karierowiczów-sług „Ojczyzny cudzej” (T. Szewczenko). Widać, że już pora prezydentowi z Tabacznykiem zakazać twórczości T. Szewczenki na Ukrainie, wygnać Ukraińców z ich Ojczyzny, zwalniając jej przestrzeń dla swoich kozaczków. Czyż nie tak, panie Prezydencie? A co myślą Ukraińcy z Ukrainy, z tych krajów, gdzie mieszkają, pracują? Z nadzieją na narodową dumę i szacunek do samego siebie Ukraińców:
Mykoła SZYWDENKO, zastępca przewodniczącego Perejasławsko-Chmielnickiej miejskiej organizacji NRU; Anatolij CHMELNYCKYJ, przewodniczący Perejasławsko-Chmielnickiej rejonowej organizacji NRU; Wasyl MUSIJENKO, przewodniczący Perejasławsko-Chmielnickiej miejskiej organizacji Ukraińskiej Partii Republikańskiej „Sobór”; Natalija ZAJIKA, przewodnicząca miejsko-rejonowej organizacji towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki; Mykoła KORPANIUK, przewodniczący Perejasławsko-Chmielnickiego oddziału Kongresu Ukraińskiej Inteligencji; Mykoła STACENKO, przewodniczący Perejasławsko-Chmielnickiego oddziału Ogólnoukraińskiego Komitetu Obrony Praw Człowieka; Hanna TOKMAN, doktor nauk pedagogicznych, profesor; Mykoła TOWKAJŁO, kandydat nauk historycznych; Taras NAHAJKO, kandydat nauk historycznych
6 lutego 2011 roku, m. Perejasław-Chmielnicki
Tłumaczenie maszynowe
„Cóż wy się pysznicie, wy! Synowie nieszczęsnej Ukrainy!” Taras Szewczenko. Wydawałoby się, że krwawo-terrorystyczny wobec Ukraińców wiek XX z ludobójstwem-hołodomorem, urządzonym przez rosyjską bolszewicką władzę okupacyjną pod zawsze „mądrym” kierownictwem zbrodniarza nr 1 Stalina i jego ukraińsko-bolszewickich pachołków, odszedł na zawsze w przeszłość wraz z rokiem 1991 — rokiem odrodzenia państwa ukraińskiego. Ale w życiu wszystko toczy się według prawa spirali, dlatego się powtarza. Kremlowscy neostaliniści nie mogą pogodzić się z naszym wyzwoleniem z ich drapieżnych pazurów, dlatego zawzięcie krzyczą przeciwko Ukrainie, prowadząc z nią niewypowiedzianą wojnę na płaszczyźnie politycznej, gospodarczej, duchowej oraz informacyjno-intelektualnej. Udaremnione przez Administrację Prezydenta Wiktora Juszczenki ich nienasycone neoimperialne antyukraińskie plany nadrabiają szturmowymi działaniami obecnego prezydenta Wiktora Janukowycza, który bezrefleksyjnie wypełniając żądania swoich kremlowskich zwierzchników, prowadzi faktycznie wojnę przeciwko Ukraińcom w Ukrainie i poza jej granicami. Przez rok panowania obecnego prezydenta Ukrainy najbardziej zrujnowane zostały gałęzie kulturalno-oświatowa, medyczna, produkcyjna i gospodarcza narodu, czyli podważony został kompleks fundamentalnych podstaw naszego życia i rozwoju. Nawet bezmyślne narzucanie przez prezydenta W. Janukowycza i jego różnej rangi podwładnych antyhistorycznych, antynaukowych, konformistycznych neokolonialnych zakazów dotyczących badań i studiowania ukraińskiej historii narodowej, historii walki przeciwko różnym reżimom kolonialnym, a kierowanie jej w nurt prorosyjski, imperialny, a zatem antyukraiński, świadczy o niepatriotycznej, niepaństwowotwórczej działalności władzy póki co ukraińskich regionalów. Nieuznanie przez prezydenta W. Janukowycza Hołodomoru lat 1932—1933 w Ukrainie jako
Tłumaczenie maszynowe
Ihor PETRENKO, historyk, członek Związku Dziennikarzy Ukrainy, Związku Dziennikarzy Kanady i USA. Przez przygraniczną Odessę i obwód odeski z jego portami morskimi i rzecznymi, międzynarodowym lotniskiem, nieodpowiednio zabezpieczonymi granicami z Naddniestrzem, Rumunią i Mołdawią, trafia na Ukrainę wielka liczba nielegalnych migrantów. Ale głównym zagrożeniem jest sprzyjanie nielegalnej migracji przez skryminalizowane struktury i skorumpowanych urzędników. W Odessie i obwodzie nieustannie wykrywa się rażące nadużycia związane z osiedlaniem nielegalnych migrantów. Jest to nadawanie statusu uchodźcy tym, którym on nie przysługuje, udzielanie uzgodnień przez zarząd ds. narodowości i religii Odeskiej Obwodowej Administracji Państwowej na przyjazd wielkiej liczby kaznodziejów i gości organizacji religijnych, nadużycia przewodniczących rad wiejskich wspólnie z urzędnikami przy wyznaczaniu cudzoziemców opiekunami starszych mieszkańców wsi bez ich wiedzy, zapraszanie przez firmy dużych grup cudzoziemców na fałszywe negocjacje biznesowe czy konferencje, uzyskiwanie przez cudzoziemców zezwoleń na naukę w licznych uczelniach wyższych jako pretekstu do przeniknięcia do naszego kraju, fałszywe małżeństwa z Ukrainkami. W Odessie odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa z udziałem specjalistów z Europy na bardzo aktualny temat — migracji. Odczytano ponad 50 referatów. Oprócz posiedzeń plenarnych pracowały m.in. sekcje „Ukraina w europejskim systemie migracyjnym”, „Ukraińska diaspora w Europie i na świecie”, „Nielegalna migracja w państwach europejskich”, „Tendencje ewolucji polityki migracyjnej państw Europy Zachodniej i Wschodniej”, „Migracja intelektualna. Perspektywy drenażu mózgów”. Obecnie zarówno w Europie Zachodniej, jak i Wschodniej ścierają się dwie tendencje — integracji i dezintegracji. Wszyscy przyznawali, że i teraz, tak jak wcześniej, we wszystkich krajach naród jest kategorycznie przeciwny łączeniu się z kimkolwiek, przeciwny utracie choćby najmniejszej cząstki swojej suwerenności narodowej. Dlatego też władze nie przeprowadzają referendów, bo tam, gdzie je przeprowadzano, otrzymywano „nie” dla integracji. Przypomnijmy dwa referenda w Norwegii, dwa w Danii. W Danii, gdzie naiwny naród wierzył w uczciwość urzędników, po prostu sfałszowano powtórne referendum, ogłaszając, że uzyskano „50% + 1 głos”. Lecz po masowych protestach Duńczyków władze zmuszone były wprowadzić tak korzystne dla samoobrony narodu uzupełnienia do warunków członkostwa w UE, o jakich nam, Ukraińcom, może się tylko śnić. Tak, w Danii nikt niebędący obywatelem Danii nie ma prawa kupować nie tylko ziemi, ale i mieszkań. Nawet obywatele krajów Unii Europejskiej mogą przebywać w hotelach Danii tylko przez ograniczoną liczbę dni. Cudzoziemcom (z krajów UE) zabroniono nawet zbierać grzyby w Danii! W Finlandii są miejscowości, do których, zgodnie z decyzją miejscowych mieszkańców, wjazd cudzoziemcom jest w ogóle zabroniony, aby nikt nie niepokoił wiekowych tradycji ludzi. W Szwajcarii, jednej z najstarszych demokracji świata, lokalne wspólnoty w referendum decydują, czy udzielić zezwolenia na pobyt na terytorium ich wspólnoty konkretnemu cudzoziemcowi, czy nie. Obecnie nawet liberalni przywódcy krajów zachodnich zobaczyli, jakie zło przyniosło najście migrantów po rozszerzeniu UE. Bo czym innym jest, gdy Francuz przyjeżdża do pracy w przygranicznym mieście Niemiec, a Niemiec do Francji, i na noc wracają do swoich krajów, do domu, a czym innym, gdy przyjęto do UE Rumunię i Bułgarię z ich cygańską i turecką biedną oraz skłonną do przestępczości ludnością, i tłumy biedaków rzuciły się do porządnych krajów. We Francji z inicjatywy liberalnego, demokratycznego prezydenta N. Sarkozy’ego, oraz w innych krajach, Cyganów już oficjalnie zatrzymuje się i deportuje tam, skąd przybyli. Nie mówiąc już o ostrzejszej reakcji zwykłych ludzi. W Hiszpa-
Autor wraz z przewodniczącym Państwowego Komitetu Ukrainy do spraw narodowości i religii omawiają kwestie zapobiegania korupcji w Wydziale do spraw narodowości i religii Odeskiej Obwodowej Administracji Państwowej naklejono oficjalne wyjaśnienia dla Hiszpanów, jakich zasad bezpieczeństwa należy przestrzegać, gdy do autobusu wsiadają Cyganie. Co ciekawe, odnotowano przypadki, gdy Cyganie próbowali podawać się za Czeczenów. Ale i za Czeczenów już się wzięto. Dla przykładu, deportuje się ich z Norwegii po ich krwawych porachunkach z kurdyjskimi uciekinierami. Jak opowiedziała jedna z prelegentek z Czech, niektórzy rosyjscy migranci podają się tam za Ukraińców, ponieważ Czesi nienawidzą Rosjan, uważając ich za „rosyjską mafię”, „zabójców czeskiego narodu”. Przy okazji należy powiedzieć, że wobec Rosjan i narodów Kaukazu, które tradycyjnie mają smykałkę do przestępczości, stosunek we wszystkich krajach jest negatywny. Potwierdza to również raport Gruzina Miriana Tukaszwilego, który powiedział, że o ile w Rosji (nawet przy wrogim stosunku do Gruzinów ze strony rosyjskich władz i narodu) do jednej trzeciej gruzińskich migrantów zostaje biznesmenami, a nawet wpływowymi osobami, to w krajach Europy tylko około dwóch procent Gruzinów zdołało przebić się do przedsiębiorczości, a i to drobnej, reszta zmuszona jest pracować jako niewykwalifikowani robotnicy, dlatego też wracają do Gruzji. Pod wpływem czynników ekonomicznych, demograficznych i politycznych relacje państw UE oraz państw, które do niej nie należą, stale się zmieniają. Zmienia się także geografia strefy przygranicznej, wpływając na mobilność ludności. Nowe granice Schengen generują przepływy kołowe, tranzytowe i nieuregulowane. Umowy o readmisji nielegalnych imigrantów nie są panaceum. Bo, dla przykładu, po wydaleniu z kraju zachodnioeuropejskiego nielegalnego imigranta do Bośni i Hercegowiny, wkrótce otrzymają go z powrotem przez Chorwację, która ma ruch bezwizowy na wschodzie z Bośnią i Hercegowiną, a na zachodzie z krajami UE. Albo Rosja ma ruch wizowy z Gruzją, ale Gruzini mogą swobodnie wjechać na Białoruś, dokąd wpuszcza się ich bez wizy, a stamtąd do Rosji, bo między Białorusią a Rosją obowiązuje ruch bezwizowy. Także różne problemy stwarza istnienie szeregu samozwańczych nieuznawanych państw. Wszyscy zgadzają się z tym, że szybki wzrost różnorodności etnicznej, którą wnoszą migranci, prowadzi do zmiany politycznego, ekonomicznego i etnicznego oblicza państw. A to wywołuje wewnętrzne napięcie, oburzenie i protesty miejscowej ludności. Prowadzi to również do starć między różnymi grupami etnicznymi migrantów. Dla przykładu, między serbskimi i albańskimi, między kurdyjskimi i tureckimi. W Hiszpanii dochodziło do prawdziwych wielodniowych walk wręcz między polskimi i arabskimi pracownikami sezonowymi o prawo do zbioru owoców cytrusowych. Niemal codziennym zjawiskiem stały się starcia między miejscową białą młodzieżą a migrantami z Azji i Afryki w Wielkiej Brytanii. Tutaj Anglicy otrzymali znaczne wsparcie w postaci ulicznych bojowników ze środowiska młodych Polaków, którzy teraz legalnie, zgodnie z prawem wyjeżdżają na prace sezonowe do Anglii. Bycie migrantem nie jest łatwe i przyjemne. Prelegentka Huse Petra, która badała sytuację Ukrainek i Rosjanek w Belgii, opowiedziała, że zgodnie z przepisami migracyjnymi, jeśli migrantki nie są właścicielkami biznesu, to przez trzy lata nie mogą rozwieść się ze swoimi belgijskimi mężami, bo w przeciwnym razie zostaną deportowane. A to zależność i potencjalny grunt do nadużyć. W Czechach nieuczciwi prywatni przedsiębiorcy, którymi w ostatnim czasie stają się bogatsi kapitaliści z Włoch, Niemiec, przeciwstawiają migrantów czeskim robotnikom, co tworzy napięcie. Tak, jedna z czeskich prelegentek opowiedziała mi: osobiście skarżyła się jej sprzątaczka-Czeszka, że właściciel zwolnił ją, bo bardziej opłacało mu się przyjąć na jej miejsce Ukrainkę za niższą pensję. Z takimi przejawami miejscowi robotnicy się nie godzą. W Czechach państwo w ogóle nie troszczy się o adaptację legalnych migrantów do czeskich warunków życia. Zajmują się tym nieliczni wolontariusze. Żadnego takiego sztucznego „wsparcia”, jakie mają przedstawiciele mniejszości narodowych na Ukrainie, tam nie ma, bo uważano by to za obrazę ludzi, gdyby wyodrębniano ich pochodzenie etniczne czy preferencje religijne. A u nas, na Odesszczyźnie, z budżetu państwa realizowane jest znaczne finansowanie niepotrzebnych działań pod pozorem wspierania mniejszości narodowych i organizacji religijnych, w szczególności egzotycznych i nielicznych, i to w czasie kryzysu. Na te wydarzenia, oprócz szefa Wydziału do spraw narodowości i religii oraz głaskanych przez nią przewodniczących niektórych towarzystw, mało kto przychodzi. Czy nie lepiej robić tak, jak w Czechach, gdzie oszczędza się pieniądze, nie przeciwstawia ludzi według narodowości i według przynależności religijnej, a wszystkich uważa się za Czechów, i to jest gwarancja zgody. Uważa się, że najbardziej cierpią z powodu migrantów kraje Europy Zachodniej i Rosja. Właśnie tam podejmuje się zdecydowane kroki w celu zaprowadzenia porządku, deportacji nielegalnych imigrantów i tym samym ochrony praw i interesów swoich obywateli.
Jeśli chodzi o sytuację na Ukrainie, to wielokrotnie wskazywano: przebywa u nas ponad 6 milionów nielegalnych migrantów. Wcześniej uważano, że większość z nich, wykorzystawszy Ukrainę jako terytorium tranzytowe, przeniesie się do krajów UE. Teraz, gdy członkowie UE zamknęli granice na mocny zamek, wszyscy migranci utknęli na Ukrainie. A skąd mają wziąć środki na utrzymanie? My, obywatele Ukrainy, sami jesteśmy tutaj bezrobotni. Zatem przyjezdni będą kraść, będą rabować. Co więcej, poprzednia władza podpisała skrajnie niebezpieczną umowę o readmisji, czyli zobowiązanie do przyjęcia na Ukrainę z krajów członkowskich UE wszystkich nielegalnych migrantów, którzy przedostali się na Zachód przez Ukrainę. Ale po pierwsze, wielu aresztowanych na Zachodzie migrantów, aby uniknąć deportacji do swoich biednych krajów Azji i Afryki, będzie kłamać, że wjechali przez Ukrainę, po drugie, sami urzędnicy krajów zachodnich mogą łatwo sfałszować okoliczności przedostania się do nich nielegałów, byle tylko szybciej pozbyć się ich na Ukrainę. Naraża to ukraińskie społeczeństwo na potencjalne zagrożenia konfliktami międzyrasowymi i międzynarodowymi, wzrost przestępczości, epidemii i wstrząsów społecznych, zawężenie obszaru języka ukraińskiego, bo migranci są rosyjskojęzyczni. W tej sytuacji my, obywatele, musimy zdecydowanie wymagać od władzy zaprowadzenia elementarnego porządku. Nielegałowie, którzy są przestępcami już tylko dlatego, że nielegalnie przedostali się na Ukrainę lub nielegalnie tutaj przebywają (nie mówiąc już o tym, że wielu z nich ma cały „bukiet” wykroczeń), muszą zostać wydaleni z Ukrainy, skąd przybyli. A urzędnicy, którzy sprzyjają nielegalnej migracji, muszą zostać zwolnieni ze służby państwowej. Tego wymaga prawo. Tego wymaga zdrowy rozsądek. Tego wymagamy my, obywatele. Aby nikt nie pomyślał, że migracja obcokrajowców na Ukrainę nie jest poważnym zagrożeniem, zacytuję ze „Słowa Proświty” (nr 45 z 2008 r.) artykuł Iryny Mahryckiej, docenta katedry języka i literatury ukraińskiej Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego im. Wołodymyra Dala „Ukraińskość na Wschodzie i Południu Ukrainy”: „W 1932 roku nawet w miasteczkach Donbasu 88% wszystkich szkół było ukraińskojęzycznymi, a mieszkańcy ukraińskich wsi na Ługańszczyźnie do 1933 roku — dopóki do wymarłych lub półwymarłych od hołodomoru wsi nie przywieziono etnicznych Rosjan — nigdy nawet nie słyszeli języka rosyjskiego”. Jeszcze jeden przykład. Na konferencji wybrzmiało, że Gruzini i inne narody Kaukazu masowo wykupują domy od biednych Ukraińców w pasie graniczącym z Polską w obwodach lwowskim i wołyńskim, aby korzystać z zalet ruchu bezwizowego dla mieszkańców pogranicza. A to jest zmianą składu etnicznego ludności w strategicznym pasie przygranicznym na Zachodniej Ukrainie. Nawiasem mówiąc, kategorycznie protestowałem jako asystent deputowanego Rady Najwyższej, jako polityk i jako działacz społeczny przeciwko zamiarom uchwalenia Ustawy Ukrainy „O małym ruchu granicznym”, już nawet za to, że zmienia ona przygranicznych Ukraińców w asocjalnych spekulantów, a także stawia ich w uprzywilejowanej pozycji w kwestii możliwości przekraczania granicy w porównaniu z innymi Ukraińcami. Również kategorycznie wymagałem i wymagam parytetu w kwestiach wizowych. To znaczy, jeśli dla obywateli Ukrainy wymagają wiz kraje Unii Europejskiej, USA, Kanada i inne, to i Ukraina obowiązkowo musi wprowadzić wizy dla obywateli tych krajów podczas ich podróży na Ukrainę i za taką samą cenę. Tego wymagają i zasady dyplomacji (parytet), i duma narodowa Ukraińców. Niemały jest też efekt ekonomiczny z opłat za wizy. Ukraina może zarobić dodatkowo ogromne pieniądze, wprowadzając wysoką opłatę za wizy na 2012 rok, rok przeprowadzenia u nas mistrzostw Europy w piłce nożnej.
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO. Przypomnijmy istotę sprawy. Ustawa Ukrainy „O ochronie socjalnej dzieci wojny” została przyjęta przez parlament jesienią 2004 roku i podpisana przez prezydenta Ł. Kuczmę 18 listopada tego samego roku. Dokładne daty należy przypomnieć, ponieważ jest to bezpośrednio związane zarówno z uchwaleniem Ustawy, jak i z jej treścią. Było to w samym środku prezydenckiej kampanii wyborczej, więc nie jest przypadkiem, że właśnie w gorączce wyborczej władza przepycha przez parlament tę Ustawę. Przecież, przypomnijmy, oponentem Wiktora Juszczenki w drugiej turze wyborów był wysunięty przez władzę Kuczmy Wiktor Janukowycz, ówczesny premier Ukrainy. Jeszcze jeden ciekawy moment: Ustawa miała wejść w życie od 1 stycznia 2006 roku. Dość rzadki moment w praktyce legislacyjnej — odroczenie Ustawy, wejście jej w życie dopiero w drugim roku po uchwaleniu. Czyli przyszły zwycięzca wyborów musiałby przystąpić do wykonania tej Ustawy dopiero po roku, co jest dość ważne, biorąc pod uwagę (jak dalej zobaczymy) istotę Ustawy. Zatem do naszego ustawodawstwa wprowadzono nową definicję prawną — „dzieci wojny”. Jest to (cytuję) „osoba, która jest obywatelem Ukrainy i której w czasie zakończenia (2 września 1945 roku) II wojny światowej było mniej niż 18 lat”. Czyli ludzie, którzy urodzili się między 1 września 1927 r. a 1 września 1945 roku. Warto zaznaczyć, że niemało takich osób już wchodziło do jakichś kategorii socjalnych i było pod ochroną odpowiednich ustaw. Na przykład uczestnicy wojny. Przecież 18-latkowie, a nawet młodsi, w 1945 roku zdążyli powalczyć pod koniec wojny, niektórzy nawet stali się inwalidami i podpadali pod tę kategorię ochrony socjalnej. Swego czasu kategoria uczestników wojny została rozszerzona, weszli do niej nie tylko byli frontowcy. Nie zapominajmy też o tak ciężkiej karcie naszej historii, jak przymusowe wygnanie przez faszystów w niewolę młodych chłopców i dziewcząt, czasem nawet 15—16-letnich. To kategoria tak zwanych ostarbeiterów. I wreszcie byli jeszcze bardziej nieszczęśliwi — małoletni więźniowie faszystowskich obozów, którym też już przewidziano odpowiednią ochronę socjalną. Lecz państwo postanowiło wziąć pod opiekę wszystkich, których dzieciństwo opaliła wojna. Czytamy w Ustawie motywację takiego kroku: „Państwowe gwarancje socjalne dla dzieci wojny ustanawia się w celu: uznania na szczeblu państwowym ciężkiej drogi życiowej obywateli Ukrainy, których dzieciństwo zbiegło się z latami II wojny światowej”. Cel szlachetny i zrozumiały. To, co wielu przeżyło w dziecięcym wieku, trudno nawet przekazać. Przede wszystkim — miliony tych dzieci wojny stały się sierotami lub półsierotami. Okupacja lub ewakuacja, zupełnie niedziecięca praca, nędza, głód w czasie wojny i głód w 1947 roku — wszystko to przeżyli. Jest ich z każdym rokiem coraz mniej. Więc co nasze państwo zdołało obiecać i zrobić dla ich ochrony po 60 z okładem latach od wojny? Ustawa jest dość lakoniczna, zaledwie cztery rozdziały, 11 artykułów, ochrona socjalna wypisana konkretnie. Co dokładnie? Pierwsza grupa ulg dotyczy… pracy. Jeśli wziąć pod uwagę, że w momencie wejścia Ustawy w życie, 1 stycznia 2006 roku, najmłodsze dzieci wojny miały 61 lat, a najstarsze były pod 80, czyli wszyscy oni byli w wieku emerytalnym, to dość egzotyczne są takie ulgi, jak „prawo do pierwszeństwa pozostania w pracy przy redukcji liczby lub etatu pracowników”, „wykorzystanie urlopu wypoczynkowego w dogodnym dla nich czasie”, „100-procentowa wypłata zasiłku chorobowego, niezależnie od stażu pracy”. Chociaż, oczywiście, jakaś garstka dzieci wojny pracowała i pracuje i skorzystała z tych ulg. Druga ulga dotyczy bezpłatnych przejazdów w transporcie miejskim, w podmiejskich autobusach i pociągach. Wпрочем, jeśli chodzi o pociągi podmiejskie, to prawo ludzie mają i tak, jako zwykli emeryci. Jest jeszcze szereg ulg dotyczących leczenia, w granicach możliwości naszej biednej medycyny. Bardziej istotna i realna ulga — 25-procentowa zniżka przy opłacie usług komunalnych, prawda, „w granicach średnich norm zużycia”. A teraz czas przejść do najbardziej ostrej, jeśli nie powiedzieć, skandalicznej ulgi, która już od 5 lat wzburza to środowisko. Jest to osławiony artykuł 6 Ustawy. Nim dzieciom wojny zagwarantowano comiesięczny dodatek do emerytury (lub dożywotniego utrzymania pieniężnego, państwowej pomocy socjalnej) w wysokości 30 procent minimalnej emerytury państwowej. Oto ten 30-procentowy dodatek stał się przedmiotem nowej wojny z dziećmi wojny. Rozpoczęło tę wojnę właśnie państwo, które zobowiązało się w Ustawie finansować gwarancje socjalne kosztem Budżetu Państwowego Ukrainy. I wspomniana dopłata ma być realizowana przez Fundusz Emerytalny Ukrainy. Ale wygląda na to, że żadnemu z milionów dzieci wojny przez wszystkie te 5 lat Fundusz Emerytalny państwa nie wypłacił dopłat bez pozwów sądowych. Zaznaczmy, że państwo nigdy nie zakładało w budżecie państwowym tej 30-procentowej dopłaty dla dzieci wojny. Zarówno w 2006, jak i w 2007 roku rządy spokojnie składały do parlamentu projekt budżetu ze znacznie niższymi cyframi. Albo w ogóle próbowały regulować to rozporządzeniami rządowymi. W końcu Sąd Konstytucyjny Ukrainy w 2008 roku uznał takie działania władzy ustawodawczej i wykonawczej za niekonstytucyjne. Motywacja jest logiczna: zgodnie z Konstytucją Ukrainy nie można uchwalać ustaw, rozporządzeń, innych aktów normatywnych, które prowadzą do obniżenia gwarancji socjalnych w porównaniu z obowiązującymi normami. Sąd Konstytucyjny nie tylko anulował samowolę prawną parlamentu i rządu z poprzednich lat, ale uznał, że państwo jest winne dzieciom wojny pewne kwoty dopłat. Jakie to kwoty, biorąc pod uwagę, że później w Ustawie wprowadzono zmianę, zgodnie z którą dla dzieci wojny wysokość dopłaty wynosi nie 30 procent emerytury, a jest równa dodatkowi ustalonemu dla uczestników wojny? Zatem za 2007 rok (za wszystkie 12 miesięcy) państwo miało dopłacić każdemu z dzieci wojny dodatek w wysokości 1442,7 hrywny, za 2008 rok — 1738,9 hrywny, za 2009 rok — 1958,4 hrywny. Jak widzimy, to około 120—160 hrywien miesięcznie, co byłoby istotnym dodatkiem do niezbyt bogatego budżetu emeryta — dziecka wojny. Pomnóżmy te sumy przez kilka milionów dzieci wojny i otrzymamy ogromną sumę długu państwa. Według wyliczeń Ogólnoukraińskiej organizacji społecznej „Ochrona dzieci wojny”, utworzonej, nawiasem mówiąc, zgodnie z art. 8 Ustawy, ogólny dług państwa z tytułu tej ulgi wynosi już 35 miliardów hrywien. Co dalej? Najbardziej zdeterminowani, czy może najbiedniejsi, a jednocześnie zahartowani w biurokratycznych bitwach, zaczęli sądzić się z państwem. Znowu statystyka. Przez te lata 1,5 miliona dzieci wojny złożyło pozwy do sądu o wypłatę wspomnianych dopłat. Wynik? Absolutnie wygrane pozwy sądowe wygrało i otrzymuje należne dopłaty 50 tysięcy obywateli, co stanowi… zaledwie 3 procent tych, którzy złożyli pozew. A pozostałe 97 procent? Ktoś również wygrał pozew, otrzymał do ręki wyrok sądu o wypłatę zaległości oraz dalsze należne wypłaty. Ale… tak i nie otrzymał i nie otrzymuje ani kopiejki. Te piękne wyroki sądowe mogą zasilić kolekcję im podobnych. Na przykład wyroki sądów w sprawie wypłaty obywatelom wkładów depozytowych wraz z odsetkami. Tych wkładów, bezczelnie ukradzionych ludziom przez banki, które nie zwracają ludziom pieniędzy. Zatem wyrok sądu jest, pieniędzy nie ma. I na to „nie ma” też nie ma nic — ani ustawy, ani kary.
I to jeszcze nie wszystko. Tysiące złożonych pozwów wciąż krążą po sądach. A decyzje w ich sprawie nie są podejmowane z tego powodu, że procesować się w absolutnie przejrzystej sytuacji prawnej (trzeba płacić!) postanowił także sam Fundusz Emerytalny. Tym dziwnym procesom poświęcona była niedawno konferencja prasowa w agencji UNIAN, zorganizowana przez ukraińskie przedstawicielstwo Międzynarodowej Fundacji „Odrodzenie”. W jego ramach działa program „Praworządność”. To właśnie do przedstawicieli tego programu, podobnie jak do innych prawników, zwracają się o pomoc tysiące zwykłych obywateli — dzieci wojny. Prawnicy starają się choć trochę złagodzić sądowe udręki tych ludzi. Ile zdrowia, nerwów, czasu i środków muszą poświęcić 70—80-letni ludzie na te sądowe batalie! Pod sądami można spotkać długie kolejki „chronionych społecznie” przez prawo i państwo obywateli — po to, by złożyć pozew. A potem wytrzymać te rozprawy w sądach. Od pewnego czasu Fundusz Emerytalny zaczął masowo składać apelacje od wyroków sądowych dotyczących dzieci wojny. A sądownictwo mamy postępowe, demokratyczne: jeśli apelacja została złożona, trzeba ją rozpatrzyć. W rezultacie w opublikowanym na konferencji prasowej apelu organizacji praw człowieka zaznaczono, że organy Funduszu Emerytalnego ponoszą dodatkowe obciążenie, marnują czas pracy swoich prawników na przygotowywanie skarg apelacyjnych i kasacyjnych (absolutnie beznadziejnych), środki na opłacenie tej bezsensownej pracy oraz na koszty sądowe. Rośnie liczba niewykonanych wyroków sądowych, Fundusz Emerytalny aktywnie ingeruje w sądowe batalie. Czy nie czas zakończyć to wszystko, skoro ustawa dotycząca milionów starszych obywateli stała się jednym z tych niedziałających aktów, których u nas i tak nie brakuje? Kiedyś obliczano, że gdyby zapewnić realizację wszystkich przewidzianych ustawami ulg, potrzeba byłoby jeszcze trzech rocznych budżetów państwowych. Przykładów jest mnóstwo. Proszę wejść do apteki. Prawie połowa odwiedzających ma ulgi na leki. I oni je „mają, ale nie mają”, bo nikt nie przekazuje aptekom środków na te ulgi. „Ulgi” obywatelom przybija się pieczątkami jak na taśmie produkcyjnej, przed wyborami i bez nich, ale daleko nie zawsze się je przyznaje. Zwłaszcza „przeciętnym Ukraińcom”. Gdzie jest wyjście? Chyba czas porzucić demagogiczne obietnice i populizm w rozdawaniu tak zwanych „ulg”. Ale to nie znaczy, że trzeba zapomnieć o ochronie socjalnej najbardziej wrażliwych kategorii ludzi. A jeśli chodzi o dzieci wojny, to tę ustawę należy wykonywać. Lecz do tego, jak i ogólnie do ochrony socjalnej, potrzebna jest nie po prostu inna gospodarka, ale też inne państwowe, społeczne myślenie, inna filozofia — humanizmu, a nie drapieżnictwa. Niestety, jak zaznaczył na konferencji prasowej przewodniczący Ługańskiego Komitetu Ochrony Praw Konstytucyjnych Obywateli Mykoła Kozyriew, „praworządność w naszym państwie jest skierowana »obok człowieka«, a z postkuczmowskiej gospodarczej modelu, który obrońca praw człowieka trafnie nazwał »janukonomiką«, nie ma co brać”. …Najstarszy z dzieci wojny kończy 84 lata. Czyżby państwo czekało, aż „ochrona socjalna” tych ludzi stopniowo „rozwiąże się” z upływem czasu? W gąszczu problemów społecznych ostatnich lat jedną z najbardziej skandalicznych stała się kwestia ochrony socjalnej tak zwanych dzieci wojny. Nieustannie wypływała ona podczas kampanii wyborczych, była środkiem demagogiczno-populistycznych obietnic. A teraz, na tle zaostrzenia kwestii społecznych, nabrała nowych, nieoczekiwanych barw.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr PIPASZ, kandydat nauk historycznych, przewodniczący Zakarpackiego Zjednoczenia Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Dla narodu ukraińskiego II wojna światowa rozpoczęła się 14 marca 1939 r. atakiem Węgier na Ukrainę Karpacką. Obrona trwała do 18 marca. Następnie, przez długi czas, działały oddziały partyzanckie karpackich Siczo-wików. Jedna z ostatnich bitew partyzantów miała miejsce w lipcu 1939 r. na obrzeżach Rachowa. Wielu działaczy Ukrainy Karpackiej, w szczególności członków OUN, którym udało się wyemigrować, kontynuowało walkę na innych terenach. Po rozłamie OUN w jej skrzydłach istniały różne poglądy na możliwość odtworzenia sieci nacjonalistycznej na Zakarpaciu. Melnykowcy uważali to za nieperspektywiczne. Dlatego wielu emigrantów z Zakarpacia, na polecenie OUN A. Melnyka, wraz z grupami pochodnymi wyruszyło na Ukrainę Wschodnią, gdzie aktywnie włączyli się w zmagania wyzwoleńcze. W szczególności były sekretarz Ukraińskiego Zjednoczenia Narodowego Iwan Rohacz w 1941 roku w okupowanym przez faszystów Kijowie redagował „Ukraińskie Słowo”. Został aresztowany przez gestapowców i rozstrzelany wraz z siostrą Hanną oraz Ołeną Telihą. Wybiegając w przyszłość, powiem, że moi rodacy wzięli niezwykle ofiarny udział w walce o niepodległość Ukrainy. W walkach UPA poległy lub zostały rozstrzelane przez faszystów i bolszewików setki Zakarpatczyków. Wymienię tylko niektóre nazwiska: Wasyl Kuźmyk, Iwan Kediulycz, Iwan Roszko-Irlawski, Jurij Borosz, Andrij Sterczo, Wasyl Kobryn, Iwan Krysa, Mychajło Symyneć, Wasyl Popowycz, Andrij Hrycak, Ołena Koperlos, Iwan Kuwik, Iwan Sabad. A Iwan Szpontak (Burłaka) dowodził całą wieloletnią walką UPA na Zakerzoniu, po schwytaniu przez czechosłowackie służby specjalne został wydany polskiemu reżimowi komunistycznemu i skazany na karę śmierci (zamienioną na 25 lat więzienia). Inne stanowisko wobec Zakarpacia zajmowano w OUN S. Bandery. Jesienią 1939 roku jego centrum krakowskie skierowało tam Mychajłę Habowdę i Dmytra Bandusiaka z zadaniem zorganizowania podziemia nacjonalistycznego. Okazało się, że grunt ku temu był podatny. Przecież działania okupantów, skierowane na bezlitosny zakaz wszelkich przejawów ukraińskości, represje, wywoływały w środowisku świadomych narodowo Ukraińców, zwłaszcza wśród młodzieży wychowanej w „Płaście” i „Proświcie”, pragnienie organizowania oporu. Dlatego latem 1939 roku na Zakarpaciu samorzutnie zaczynają powstawać kółka z byłych płastunów i członków OUN z czasów przedokupacyjnych. W lutym 1940 roku w mieście Chust przeprowadzono zebranie, w którym wzięli udział A. Cuha, M. Habowda, M. Oros, W. Markusz, I. Romanec, P. Pohorilak, S. Pap. Na zebraniu podjęto decyzję o połączeniu grup podziemnych i utworzeniu Zakarpackiej Organizacji Krajowej OUN(B), która zaczęła szybko rosnąć. Ogółem w latach 1940–1942 należało do niej ponad 150
osób, a terytorialnie obejmowała całe Zakarpacie. Na krajowego prowidnyka wybrano Andrija Cuhę (pseudonimy „Dub”, „Mur”) z Małego Bereżnego. Członkami organizacji byli głównie uczniowie i studenci placówek oświatowych regionu, główne ośrodki przypadały na gimnazja w Chuście, Mukaczewie i Użhorodzie, Akademię Handlową i seminarium nauczycielskie w Mukaczewie oraz seminarium duchowne w Użhorodzie. W praktyce był to kwiat ówczesnej młodej inteligencji regionu. Oprócz studentów i gimnazjalistów, a także 9 księży i słuchaczy seminarium duchownego, należało do niej 9 urzędników, 4 nauczycieli, 15 rolników, 12 robotników, w tym 4 bezrobotnych, 5 handlowców itp. Autor, na podstawie dokumentów i wspomnień, dokonał rekonstrukcji struktury Zakarpackiej Krajowej Organizacji OUN(B). Odpowiadała ona wszystkim normom konspiracji. Była pięciostopniowa. Członkowie każdej jednostki strukturalnej znali tylko tych, którzy do niej należeli, co pozwoliło organizacji kontynuować działalność podziemną jeszcze przez ponad rok po pierwszych aresztowaniach. Najniższą była „komórka” (od 3 do 5 członków), dalej „ogniwo”, które obejmowało do 3 „komórek”. Ogniwa wchodziły w skład ośrodka na czele z prowodem (3–4 osoby), a ośrodek – w jeden z trzech okręgów, na które podzielone było Zakarpacie. Kierownicy okręgów byli członkami najwyższego organu kierowniczego – krajowego prowodu. Okręgiem wschodnim kierował ks. P. Pohorylak, środkowym – D. Bandusiak (jednocześnie referent organizacyjny i zastępca krajowego prowidnyka), zachodnim – M. Habowda (jednocześnie referent łączności z kierownictwem OUN w Krakowie i Lwowie). Na czele prowodu stał A. Cuha. W latach 1940–1942 skład prowodu ulegał zmianom. Ogółem w tych latach, oprócz A. Cuhy i kierowników okręgów, w skład prowodu wchodzili również: referent ds. ideologii Iwan Romanec (do aresztowania w kwietniu 1941 r.), referent ds. propagandy (początkowo Wasyl Potuszniak, później Stepan Pap), referent ds. wojskowych Mychajło Kisztulyneć oraz odpowiedzialny za pracę z młodzieżą (byli nimi kolejno Mychajło Oros, do aresztowania wiosną 1941 r., Andrij Hłuchanycz i Wasyl Markus). Przy prowodzie działały dwie grupy robocze. Pierwsza, odpowiedzialna za technikę drukarską (Fedir Tehza, Wasyl Chromej i Wasyl Janczi), druga – za łączność z Krakowem, a następnie, od lipca 1941 r. – ze Lwowem, gdzie przebywał Prowód banderowskiego skrzydła OUN (I. Romanec, M. Habowda, W. Mordowanec, A. Hłuchanycz). Utrzymując kontakt z centralnym kierownictwem, Zakarpatczycy nielegalnie przekraczali granicę, posłańcy przybywali również stamtąd. Wiosną 1941 roku Zakarpatczycy wzięli udział w II Wielkim Zborze OUN, a w drugiej połowie lutego – pierwszej połowie marca 1942 r. przebywał u nas w celu „pomocy w rozbudowie sieci organizacyjnej, korzystając z doświadczenia zdobytego w Galicji”, Roman Borkowski. W Krakowie poszczególni kierownicy przeszli szkolenie. Środki niezbędne do pracy organizacji pochodziły ze składek członkowskich. Pewną pomoc finansową, techniczną (w szczególności przekazano rotaprint) oraz literaturę zapewniał centralny Prowód OUN. Jesienią 1940 roku utworzono „córkę” (która wkrótce stała się bazową) strukturę – sekcję młodzieżową organizacji krajowej pod nazwą: „Junactwo OUN”, na czele której stanął urodzony we wsi Busztyno Mychajło Oros (pseudonimy „Chmil”, „Danyło”). Składała się ona z trzech ośrodków: chustskiego, mukaczewskiego i użhorodzkiego, a te odpowiednio dzieliły się na „ogniwa” i „komórki”. Jeszcze jedno oddzielne młodzieżowe „ogniwo” działało w Wynohradiwie, na bazie miejscowej szkoły handlowej. Ośrodkiem chustskim kierował uczeń piątej klasy gimnazjum w Chuście Wasyl Markus (Markuś), młodzieżowym mukaczewskim – Wasyl Liba, użhorodzkim – początkowo Andrij Hrycak, później Wasyl Szymoniak. Po aresztowaniu M. Orosa, pod koniec lata 1941 roku „Junactwo OUN” objął W. Markus. Co ciekawe, oddzielnie od młodzieżowych funkcjonowały „komórki” dziewczęce, w szczególności dwie (których zresztą hortyści nigdy nie zdołali wykryć) w internacie sióstr Bazylianek w Użhorodzie. Znamienne, że „młodzieżówka”, która bazowała głównie w placówkach oświatowych miast, rozwijała się intensywniej niż struktura „starszego członkostwa” OUN. Najwięcej członków miała jednak w Chuście, a także w Biłkach, Busztynie, Ternowie, Starym Dawydkowie, wsiach rejonu pereczyńskiego. Celem organizacji krajowej OUN było wyzwolenie Zakarpacia spod węgierskiej okupacji i zjednoczenie go z przyszłym „Wielkim Państwem Ukraińskim”, a w to, że takie powstanie, zakarpaccy patrioci święcie wierzyli. Świadczył o tym wyraźnie Program działalności krajowej egzekutywy OUN na Zakarpaciu, którego wyciąg podajemy (Ten i następny dokument – podano z zachowaniem autentycznej pisowni. — Aut.): „…1. Każdy zakarpacki Ukrainiec musi być przekonany, że Zakarpacie musi należeć do Ukrainy i wszystkimi swoimi pracami musi współdziałać do jak najszybszego urzeczywistnienia tego. 2. W pierwszej kolejności musi szerzyć w narodzie ideę zjednoczenia Zakarpacia z Ukrainą i zwalczać węgierską sprzedajną „ugroruską” propagandę przeciwko zjednoczeniu itp. 3. Gdybyśmy przez jakiś czas mieli pozostać przy Węgrzech, to władza węgierska, jeśli nawet uzna na Zakarpaciu ukraiński ruch kulturalny, – to wszystkimi siłami będzie wspierać tzw. „rusinizm”. Każdy zakarpacki Ukrainiec od tej chwili musi bezkompromisowo zwalczać wszelkie wrogie kierunki. 6. Możliwe, że Zakarpacie będzie decydować głosowaniem (plebiscytem), do kogo chce należeć. Dlatego już teraz wszczepiajcie w narodzie ideę Soborowości Ziem Ukraińskich. 7. Kto uważałby podane zasady za nieprawidłowe i albo uchyliłby się od nich, albo także sam myślał o innych, albo mówił czy szerzyłby inne, będzie ukarany karą „Sirkowej mogiły”, karą ojca Bulby nad synem Andrijem, karą hetmana Mazepy nad Koczubejem… … Każdy niech stoi na swoim miejscu aż dotąd, dopóki z Kijowa nie usłyszy cały świat nowy uniwersał: „Ukraiński narodzie – wolą i pomocą Wielkiego Boga – i Twoją pracą oraz ofiarą Twoich największych synów odtąd złączają się w jedno na wieki wszystkie Ziemie ukraińskie w jedną Wielką, Soborną, Samodzielną i Suwerenną Ukraińską Państwowość!”. Sława Ukrainie! Śmierć wrogom!” (Gazeta „Czyn”, sierpień 1941 r.). Do walki nie odrzucano także metod zbrojnych, organizacji powstania przeciwko okupantom. W tym celu intensywnie gromadzono broń, przeprowadzano szkolenia. Planowano utworzenie oddziałów partyzanckich. W drugą rocznicę ogłoszenia niepodległości Karpato-Ukrainy – 15 marca 1941 roku, I. Romanec ze swoimi towarzyszami zerwali z zamku w Chuście węgierską flagę i na jej miejsce wywiesili ukraińską, którą uszyła Marija Bisun. Bez wątpienia – był to wyczyn młodych, świadomych tego, co czynią, bohaterów. Był to wyraźny symbol tego, że Zakarpacie już nigdy nie „będzie należeć do Węgier”. Na Krasnym Polu potajemnie ustawiono dębowy krzyż dla poległych karpackich Siczowików z napisem „Bojownikom za wolność Ukrainy”. Aktywne działania podziemne zaniepokoiły władze węgierskie. Rozpoczęły się poszukiwania i aresztowania. W ręce żandarmów wpadli D. Bandusiak, M. Oros, I. Romanec, P. Kryszka, M. Bisun, A. SzeWera, Ju. Nejmet, W. Obruczar, M. Czołhanin. Jednak dzięki konspiracji i niezłomności aresztowanych, organizacja kontynuowała działalność jeszcze przez rok. Wśród kierunków działalności nacjonalistów było także wydawanie nielegalnej gazety „Czyn”. Ogółem ukazało się od 4 do 6 numerów, w nakładzie po 50–60 egzemplarzy. Początkowo redaktorem gazety był referent ds. ideologii, były student Akademii Handlowej w Mukaczewie, urodzony we wsi W. Rakowiec Iwan Romanec (pseudonimy „Smereka” i „Suchyj”), materiały drukował referent techniczny Fedir Tehza ze wsi Berezowo, powielał Wasyl Chromej ze wsi Ternowo, a artykuły pisali Wasyl Markus z Bedewli, Dmytro Bandusiak z Jasinie i inni. I. Romanec wypuścił dwa numery gazety w styczniu i marcu 1941 r. Były w nich wydrukowane artykuły o T. Szewczence, o sytuacji politycznej na Zakarpaciu i stosunku OUN do Węgier. Ponieważ I. Romanec 6 kwietnia 1941 r., po zdjęciu z zamku w Chuście węgierskiej flagi i zawieszeniu niebiesko-żółtej, został aresztowany, to trzeci numer gazety, który ukazał się w sierpniu 1941 r., redagował ks. Stepan Pap (pseudonim „Puhacz”). Jest to jedyny numer, który się zachował. W szczególności opublikowano w nim wyżej wymieniony program działalności krajowej egzekutywy OUN na Zakarpaciu. Gazetę drukowano na rotaprincie, który dostarczono z Krakowa i który przechowywano w domu W. Chromeja, położonym w lesie. Latem 1941 r. wydrukowano także nielegalną broszurę „Oskarżam Węgry”, składającą się z 95 punktów zbrodni Węgier przeciwko zakarpackim Ukraińcom. Autorem tekstu był S. Pap. Podajemy wybrane wyciągi z niej:
„UKRAIŃSKI NARODZIE! Ja, syn Twój, składam skargę przed Tobą… Przed Tobą, Ukraiński Narodzie, oskarżam Węgry: — za rozbicie ruskiego księstwa naszych przodków na Zakarpaciu i zabicie księcia Laborca, — za zniewolenie ukraińskiego narodu Zakarpacia, — za zaprowadzenie pańszczyzny wobec ukraińskiego narodu Zakarpacia, — za stopniową likwidację ruskich szkół, za madziaryzację ruskich szkół, — za zamknięcie Literackiego Stowarzyszenia w Preszowie i zakaz wydawania ruskich książek dla ludu, — za aresztowanie i bicie Ołeksandra Duchnowycza oraz prześladowanie innych księży, — za objęcie Ołeksandra Duchnowycza nadzorem policyjnym, — za zamach na życie Ołeksandra Duchnowycza, za strzelanie do Adolfa Dobriańskiego w węgierskim parlamencie,
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
— za przesiedlanie inteligencji ruskiej z Zakarpacia w głąb Węgier, — za tworzenie grupy renegatów w celu prowadzenia propagandy madyzacji, — za zastraszanie świadomych Rusinów żandarmami, przeprowadzanie rewizji, prześladowanie za prenumeratę lub czytanie ruskich gazet, — za obchodzenie przez Węgrów Millenium, tysiąclecia jubileuszu zniewolenia zakarpackich Ukraińców, — za likwidację wszelkich przejawów ruskiego życia kulturalnego, — za planową madziaryzację Kościoła greckokatolickiego Zakarpacia, za wprowadzenie języka węgierskiego do ruskich cerkwi Pociszia wbrew woli wiernych, — za prześladowanie, męczenie i uwięzienie mężczyzn i kobiet, którzy pod hasłem powrotu do prawosławia sprzeciwili się madziaryzacji cerkwi i szkoły na Zakarpaciu, oraz za ich bezwstydne skazywanie na lata więzienia, — za wieszanie i rozstrzeliwanie setek zakarpackich Ukraińców podczas pierwszej wojny światowej, — za wieczną walkę przeciw ukraińskiej samodzielności i wieczne dążenie do ujarzmienia zakarpackich Ukraińców, — za wieczne współdziałanie z wrogami narodu ukraińskiego w walce przeciwko ukraińskiemu ruchowi walki o samodzielność, — za wypychanie narodu ukraińskiego z nizin, z jego odwiecznej ziemi, w góry, — za likwidację wszystkich ukraińskich organizacji i instytucji kulturalnych, — za gospodarcze niszczenie narodu ukraińskiego, — za utrzymywanie stałej nędzy na Zakarpaciu, — za nieuznawanie ukraińskiej narodowości i nadawanie narodowi uciskającej nazwy: „madziarski Ruten, madziarski Rusin, madziarski greckokatolik, Madziar obrządku greckokatolickiego itp.”, — za ustawę Apponyiego, którą zamknięto wszystkie ukraińskie szkoły Zakarpacia, a nawet zakazano nauki religii po ukraińsku i zmuszano dzieci do modlitwy po madziarsku, — za utrzymywanie na Zakarpaciu w latach 1919–39 opłacanych agentów Brodija, Fencyka i innych, z zadaniem mamienia narodu, rozbicia go na moskwofilów i „tutejszych” oraz niedopuszczenia do ukraińskiego uświadomienia narodowego Zakarpatczyków, — za wysyłanie w latach 1938–39 na Karpacką Ukrainę terrorystów, — za okupację Karpackiej Ukrainy, rozbicie samodzielnego, niepodległego państwa zakarpackich Ukraińców w 1939 roku i nowe zniewolenie narodu, — za rozstrzeliwanie wziętych do niewoli obrońców wolności Karpackiej Ukrainy, rabowanie zwłok poległych, za zabijanie świadomych ukraińskich inteligentów i chłopów, za uwięzienie tysięcy, — za przemianę szkół w więzienia, za pobicia, za wywożenie uwięzionych do obozu koncentracyjnego, — za zamykanie ukraińskich gimnazjów, szkół obywatelskich, akademii handlowej i szkół ludowych oraz przekształcanie ich w madziarskie, — za palenie ukraińskich książek z bibliotek Zakarpacia, — za plan wysiedlenia zakarpackich Ukraińców z Zakarpacia…”. Wśród kierunków działalności była także legalna propaganda. Przejawiała się ona zwłaszcza w próbach legalnego wydawania literatury w języku ukraińskim, o czym pisano w jednej z wcześniejszych publikacji w „Słowie Proświty”. Od kwietnia 1941 r. rozpoczęły się aresztowania. Ci, którzy pozostali na wolności, kontynuowali walkę jeszcze ponad rok. Ogólna liczba aresztowanych za udział w podziemiu OUN do lipca 1942 r. sięgnęła 126 osób. Więźniów katowano wyjątkowo okrutnie. Andriejowi Głuhanyczowi udało się uciec z więzienia. 17, 22 i 24 lipca 1942 r. w zamku Kovner (od nazwy więzienia uczestnicy podziemia otrzymali miano „kovnerowców”) w Mukaczewie odbyły się trzy zamknięte procesy sądowe. Większość podziemiaków została skazana na różne kary więzienia — od kilku miesięcy do 12 lat. Po pewnym czasie, na wniosek biskupa Mukaczewskiej eparchii greckokatolickiej Aleksandra Stojki oraz, jak wspomina Margaréta Babota, chorwackiego marszałka Slavko Kvaternika, prawie wszyscy, z wyjątkiem przywódców, zostali ułaskawieni. Część ukraińskich patriotów uniknęła aresztowania i procesu. Po pierwsze, wszyscy więźniowie, z wyjątkiem A. Worona, zachowywali się bardzo mężnie i nie wydawali towarzyszy. Dlatego śledczy o niektórych nie dowiedzieli się. Po drugie, zapewne węgierskie władze z przyczyn propagandowych nie dążyły do tego, by liczba skazanych była jeszcze większa, bo wtedy musiałyby uznać to, czemu zaprzeczały — że na Zakarpaciu istnieją zarówno Ukraińcy, jak i masowy ruch ukraiński. Po zwolnieniach niektórzy z „kovnerowców” odnowili kontakty z OUN–UPA. Co ciekawe, gdy Armia Czerwona zbliżyła się do Karpat, do Jurija Bandusiaka zwrócił się z prośbą o „nawiązanie kontaktu z UPA, bo armia węgierska zgodna jest przekazać UPA broń, byle UPA przepuściło armię bez walki” węgierski pułkownik Ożwat, ten sam, który kierował śledztwem w sprawie „kovnerowców”. Prośbę Ju. Bandusiak spełnił. W grudniu 1943 r. węgierskim samolotem wojskowym do Budapesztu odleciała ukraińska delegacja. Odbyły się rokowania, w wyniku których między UPA a Węgrami zawarto układ o neutralności, a przy węgierskim Sztabie Generalnym w Budapeszcie utworzono wojskową misję UPA. Co ciekawe, po stronie węgierskiej w rokowaniach brał udział szef Sztabu Generalnego generał F. Szombathelyi, na rozkaz którego odbywały się kovnerowskie procesy sądowe, a po stronie ukraińskiej — J. Wreciona (Wolański), jeden z organizatorów zbrojnego oporu Karpackiej Siczy wobec węgierskiej agresji w marcu 1939 r. W styczniu 1945 r. organizacja OUN została odrodzona. Tym razem postawiono zadanie walki z sowieckimi okupantami i proklamowania samodzielnego państwa ukraińskiego. Nowe kierownictwo stanowili D. Bandusiak (przewodniczący), M. Habowda, M. Oros, I. Nemesz. Organizacja rozrastała się. Jednak w czerwcu 1945 r. organy bezpieczeństwa państwowego ZSRR wpadły na trop jej działalności. W lipcu–czerwcu tego samego roku przeprowadzono aresztowania. D. Bandusiak zginął w walce z enkawudzistami w Miżhirszczyźnie. A. Cuha został ranny podczas wymiany ognia w lokalu konspiracyjnym i zmarł. Pozostałych uczestników podziemia — 12 osób (z wyjątkiem niektórych, na przykład W. Markusza (Markusia), któremu udało się wyemigrować) skazano na różne kary więzienia, a M. Habowdę i M. Orosa — na rozstrzelanie. M. Habowdę rozstrzelano (w 1992 r. zrehabilitowano), a M. Orosowi Prezydium Rady Najwyższej ZSRR, uwzględniwszy, że był delegatem Zjazdu Ludowych Komitetów Ukraińskiej Zakarpackiej, zamieniło karę śmierci na dwadzieścia lat więzienia. Istnienie w warunkach zakazu i bezlitosnego prześladowania przez okupacyjny reżim horthyowski wszelkich przejawów ukraińskości, regionalnej organizacji OUN(B), której celem była niezależna Ukraińska Država, potwierdza ukraiński charakter tego kraju, jedność Zakarpatczyków z całym narodem ukraińskim. Znamienne, że brał w niej udział najlepszy kwiat naszej młodzieży. Byli to zarówno przedstawiciele młodej inteligencji — nauczyciele, studenci, duchowni, uczniowie, urzędnicy, robotnicy, chłopi i kupcy. Byli absolutnie przekonani, że Zakarpatczycy są częścią wielkiego narodu ukraińskiego. Młodzi patrioci-nacjonaliści gotowi byli walczyć o to, by nasz kraj został na zawsze uwolniony spod madziarskiego jarzma i wszedł w skład niepodległej, soborowej Ukraińskiej Države. Głęboko wierzyli, że tak będzie, i dążyli do tego ze wszystkich sił. Wśród „kovnerowców” było wielu osób, które w przyszłości stały się znane. Byli to m.in. biskup Mukaczewskiej eparchii greckokatolickiej Iwan Marhitycz, profesor Uniwersytetu im. Loyoli (USA), akademik NAN Ukrainy Wasyl Markusz (Markusz), profesor UŻNU Wasyl Chudanycz, profesor Andrij Puszkasz (Rosja, niedawno odszedł na wieczną wartę), wybitny leksykograf Mykoła Hryćak, kapłan, historyk i pisarz Stepan Pap (Słowacja), Margareta Szandor-Babota (Słowacja), ks. Julij Kubinij (USA), Andrij Głuhanycz (Australia) i inni. Wśród żyjących dziś uczestników podziemia: Wasyl Markusz (USA), Osyp Danko (USA), Mychajło Kopynec (USA, obecnie osiadł we wsi Bedewl w rejonie tiaczowskim), Andrij Głuhanycz (Australia), Mychajło Szwab (Użhorod, przewodniczący oddziału „Narodowiec” Zakarpackiego Związku Obwodowego „Proświta” im. T. Szewczenki), Mykoła Paparyha (Użhorod), Ołeksandr Hromowczuk (Użhorod), Mychajło Petryczko (osiedle typu miejskiego Czynadijewo), Wasyl Zwonar (miasto Irszawa), Jurij Lendel (wieś Kosyno), Wasyl Lewko (wieś Ołesznyk). Po likwidacji organizacji OUN walka wyzwoleńcza trwała dalej. Na Zakarpacie dokonywały rajdów oddziały UPA z sąsiednich obwodów. Równocześnie działały także czysto miejscowe bojówki. W 1949 r. w naszym obwodzie nastąpiło ożywienie działalności UPA. Najwyraźniej stało się to wskutek przeprowadzenia kolektywizacji, represji wobec ludności i prób stawiania im oporu. Najważniejsza była działalność UPA z udziałem Zakarpatczyków na terytorium rejonów chustowskiego, tiaczowskiego, rachowskiego, wołowieckiego i innych górskich, gdzie bojówki utrzymały się do 1952 r. Co ciekawe, w UPA walczyli nawet zakarpaccy Rumuni, na przykład Georgij Huzo ze wsi Serednie Wodiane. We wsi Drahowe w rejonie chustowskim zdarzył się wyjątkowy przypadek, gdy dwaj bracia-upowcy Jurij i Mykoła Jarema przebywali w nielegalnym położeniu aż do lat 70. XX w. Oprócz bojówek istniała rozgałęziona sieć nacjonalistycznego podziemia. W wielu miejscowościach organizacje i kółka powstawały bez żadnego związku z kierownictwem OUN. Ogólnie, według niepełnych danych, odnotowano około 20 organizacji działających w różnych rejonach Zakarpacia. Podkreślamy, że wszystkie one działały w nurcie ukraińskiej idei narodowo-wyzwoleńczej. ŻADNA organizacja NIE działała w nurcie RUSIŃSKIM (to znaczy jako odrębnego narodu). Nazwy organizacji były bardzo różnorodne — od „Woli”, „Niepokonanej młodości”, „Związku Wyzwolenia Zakarpacia” (Mukaczewszczyzna), „Śmierci” (Użhorod), „Zakarpackich Ukraińskich Powstańców” (Perecyn, Użhorod), „Lilei” (Miżhirszczyzna), po „Organizację OUN” w politechnikum w Winogradowie (Chust) itd. Odnotowano przypadki przekształcania podziemia w bojówki, jak to się stało z OUN w Wielkim Byczkowie i okolicznych wsiach rejonu rachowskiego (pod kierownictwem M. Myhalinjuka i wspomnianego wyżej „kovnerowca”, a w latach 1947–1948 dyrektora szkoły w Roszczanach A. Hrycaka). Niekompletność danych, zdaniem naszym, wynika także z tego, że o niektórych organizacjach i uczestnikach podziemia organy NKWD i MGB nigdy się nie dowiedziały. Dla przykładu, mieszkaniec Wielkiego Byczkowa Mykoła Korż dopiero po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy poinformował autora o swojej przynależności do podziemia OUN, w tym o podróżach jako łącznik OUN jeszcze w 1954 r. do Wielkiego Bereznego i Kijowa. Warto zaznaczyć, że na tle masowego ruchu narodowo-wyzwoleńczego w Zakarpaciu w czasie wojny i po wojnie, o charakterze ukraińskim, nie znaleziono ani jednego faktu istnienia choćby jednej organizacji w nurcie RUSIŃSKIM (to znaczy jako odrębnego narodu). Może być tylko jedno wyjaśnienie — zakarpaccy mieszkańcy byli przejęci ukraińskością, przynależnością do narodu ukraińskiego, przejęci ideą ukraińską. Głębokiego przyjęcia innych idei narodowych, zwłaszcza „ruskiej”, wśród nich nie było. To świadczy o jej dziwaczności. Nikomu z naszych rodaków nie przyszło do głowy walczyć o sztuczną, dziwaczną ideę „rusińską”. Po zniszczeniu przez reżim sowiecki ukraińskiego nacjonalistycznego podziemia i bojówek OUN od drugiej połowy lat 50. XX wieku na Zakarpaciu, jak i w całej Ukrainie, rozpoczął się nowy etap walki o wyzwolenie narodowe. Wiąże się on z tymi, których nazywa się szістdziesiątnikami i dysydentami. Wśród nich było wielu naszych rodaków (dla obiektywności informuję, że wśród zakarpackich dysydentów byli tylko dwaj, u których można stwierdzić — u jednego „etnograficzne”, u drugiego „polityczne” dążenia rusińskie). Ale to już zupełnie inna historia….
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
filmowego zabezpieczenia w LNB imienia W. Stefanyka NAN Ukrainy” (wspólnie z biblioteką Uniwersytetu w Toronto, Kanada), wspólne projekty dokumentacyjno-informacyjne, dotyczące dziedzictwa kulturowego narodów ukraińskiego i polskiego w zbiorach naszej biblioteki oraz Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich we Wrocławiu… — Jeśli się nie mylę, na konferencji witał Pana z wrocławskiego zakładu Adolf Juzwenko, jego dyrektor… — Właśnie tak. Mamy z nimi ścisłą dobrosąsiedzką współpracę. Zresztą wrocławianie wsparli nas finansowo podczas remontu biblioteki i doprowadzania do porządku „Pałacu Sztuki imienia Tetiany i Omelana Antonowyczów”. A jeszcze, kontynuując listę wspólnych projektów, wspomnę Miejską Bibliotekę Publiczną w Sanoku imienia Grzegorza (w ramach europrojektu „Wspólne dziedzictwo kulturowe — granice nie muszą dzielić”), umowę z Biblioteką Rękopisów Hill Opactwa i Uniwersytetu Saint John’s (Collegeville, stan Minnesota, USA) dotyczącą stworzenia cyfrowej bazy danych rękopiśmiennych kodeksów. W ostatnim dziesięcioleciu nie ma poważnych prac naukowych z problematyki ukrainoznawstwa, które zostałyby napisane bez wykorzystania zbiorów naszej biblioteki. — W jakich oddziałach biblioteki zgromadzono najcenniejsze zbiory? — W działach rękopisów, rzadkiej książki, wydawnictw periodycznych imienia Mariana i Iwanny Kociwów, gabinecie kartografii, oddziale „Pałac Sztuki imienia Tetiany i Omelana Antonowyczów” oraz dziale ukrainiki. Powiedzmy, zespół dokumentalny działu rękopisów biblioteki zawiera unikalny, oryginalny skład zbiorów, który nie dubluje innych ukraińskich i zagranicznych instytucji archiwalnych i jest jednym z największych bibliotecznych zbiorów rękopiśmiennych Ukrainy. W zbiorze działu rzadkiej książki, na przykład, przechowywanych jest około 250 tysięcy jednostek, z których 120 tys. — to starodruki cyrylickie, grażdanką i alfabetem łacińskim, 130 tys. — rzadkie wydania XVIII–XX w., wśród których — ponad 20 tys. tytułów periodyków. W oddziale „Pałac Sztuki imienia Tetiany i Omelana Antonowyczów” przechowywane są unikalne dzieła sztuki ukraińskiej i światowej — rysunki, akwarele, ryciny, fotografie, nuty, literatura z zakresu historii sztuki i periodyki. Nasza biblioteka posiada jeden z największych na Ukrainie zbiorów kartograficznych. Najcenniejszą jego częścią są zachodnioeuropejskie starodrukowane atlasy i mapy XVI–XVIII wieku. Nasza biblioteka — to jedyna na Ukrainie instytucja naukowa, która zainicjowała opracowanie pełnej bibliografii narodowej prasy ukraińskiej. — Naukowcy pochlebnie wypowiadają się o pracy działu konserwacji i restauracji naukowej rzadkich wydań biblioteki. — Chciałem wspomnieć o tym dziale, ponieważ nie tylko wykonuje on niezbędne zabiegi restauracyjne i profilaktyczne w zbiorach biblioteki, ale jest jedynym we Lwowie centrum metodycznym w zakresie konserwacji rękopiśmiennych i starodrukowanych zabytków piśmiennictwa. — W jaki sposób dokonują Państwo aprobaty wyników badań naukowych? — Na konferencjach naukowych i seminariach, które prowadzi biblioteka oraz inne instytucje naukowe Lwowa i Ukrainy w ogóle. Co roku dział bibliografii naukowej wspólnie z komisją bibliologii i bibliografii NTSz prowadzą konferencję naukową, poświęconą problemom bibliologii i źródłoznawstwa. Co dwa lata przeprowadzamy Ogólnoukraińską konferencję naukowo-teoretyczną „Ukraińska periodyka i współczesność”. LNNB Ukrainy imienia W. Stefanyka samodzielnie lub z innymi instytucjami naukowymi przeprowadza ogólnoukraińskie i międzynarodowe konferencje naukowe, sympozja i wystawy, utrzymuje kontakty z 78 bibliotekami i instytucjami naukowymi Ukrainy i świata, prowadzi szeroką pracę naukowo-badawczą oraz edukacyjno-informacyjną. Biblioteka stała się potężnym ośrodkiem naukowo-badawczym i kulturalno-oświatowym nie tylko w regionie zachodnim, ale i na Ukrainie.
Tłumaczenie maszynowe
Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK
“W 1989 ROKU BIBLIOTECE NADANO STATUS INSTYTUTU NAUKOWO-BADAWCZEGO” — Myrosławie Mykołajowyczu, czym jest dzisiaj Lwowska Narodowa Biblioteka Naukowa im. W. Stefanyka… — To druga pod względem wielkości zbiorów książnica Ukrainy, potężne centrum naukowo-informacyjne kraju, w którym pracuje 426 specjalistów, wśród nich 5 doktorów nauk, 24 kandydatów nauk. Została utworzona zgodnie z postanowieniem Rady Komisarzy Ludowych USRR z 2 stycznia 1940 roku na bazie znacjonalizowanych przez władzę radziecką zbiorów i kolekcji ponad setki państwowych, społecznych i prywatnych bibliotek, które funkcjonowały na terenach Lwowa i Ukrainy Zachodniej do 1939 roku. Obecnie księgozbiór biblioteki liczy 8 milionów jednostek przechowywania, w tym najbogatszy na świecie zbiór ukrainików: są to rękopiśmienne i drukowane wydania z XI – początku XX w.; osobowe fundusze archiwalne z XVIII–XX w.; ukraińska i obcojęzyczna periodyka z XVIII – pierwszej połowy XX w. (ponad 3 mln jednostek przechowywania); unikatowe kolekcje starodruków, paleotypów, inkunabułów z XV–XIX w. (250 tys. jedn. prz.) oraz wydawnictw kartograficznych z XVI–XVIII w. (ponad 20 tys. jedn. prz.). — Czy są też dzieła sztuki? — LNBN Ukrainy im. W. Stefanyka to jedyna na Ukrainie książnica, która posiada dzieła sztuki ukraińskiej i światowej: ryciny, rysunki, akwarele, gwasze (ponad 95 tys. jedn. prz.), a także największą kolekcję utworów nutowych kompozytorów ukraińskich i zagranicznych (ponad 45 tys. jedn. prz.). — A dlaczego w swoim wystąpieniu na Międzynarodowej konferencji naukowej podał Pan wielkość zbiorów — 3 miliony 725 tysięcy jednostek przechowywania, a nie 8 milionów, o czym powiedział Pan przed chwilą? — Dlatego, że 3 miliony 725 tysięcy jednostek przechowywania to ogólna wielkość zbiorów, które mają wyjątkowe znaczenie dla ukraińskiej nauki i nie mogą zostać odtworzone w przypadku ich utraty lub zniszczenia. Właściwie Postanowieniem Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 1709 z 19 grudnia 2001 roku te unikatowe kolekcje i zbiory biblioteki zostały zaliczone do obiektów naukowych, które stanowią dziedzictwo narodowe. Nawiasem mówiąc, jeszcze w 1989 roku bibliotece nadano status Instytutu Naukowo-Badawczego. — I nad jakimi problemami pracuje biblioteka? — Wyróżniłbym trzy główne problemy: pamięć dokumentalna Ukrainy; naukowo-bibliograficzne opracowanie i udostępnianie zbiorów, kolekcji i zbiorów LNBN Ukrainy im. W. Stefanyka; problemy bibliotekoznawstwa, bibliografioznawstwa i księgoznawstwa. Wśród już zrealizowanych projektów naukowych znajdują się fundamentalne wydawnictwa księgoznawcze, prasoznawcze i źródłoznawcze. Uformowaliśmy księgoznawczą i prasoznawczą szkołę naukową, z powodzeniem funkcjonuje kilka grup naukowych, a mianowicie: badaczy rzadkiej starodrukowanej i rękopiśmiennej książki, dzieł sztuki oraz dziedzictwa muzycznego. — Co uważa Pan za swoje najbardziej zakrojone na szeroką skalę zadanie? — Stworzenie bibliografii narodowej ukraińskiej książki i periodyki (XVIII–XX w.). To zadanie biblioteka konsekwentnie i z powodzeniem realizuje. Zakończono również wydawanie materiałów kartoteki archiwalnej „Repertuar ukraińskiej książki (1798–1916): materiały do bibliografii” (w ciągu 1992–2005 roku ujrzało światło dzienne dziewięć tomów), rozpoczęto drugi etap tworzenia rejestru ukraińskiej książki — opracowywanie wielotomowej bibliografii „Ukraińska książka w Galicji, na Bukowinie, Zakarpaciu, Wołyniu z dodatkiem książek ukraińskiej emigracji, 1914–1939”. Ujrzały światło dzienne dwa tomy historyczno-bibliograficznego badania „Ukraińska prasa XIX–XX w. na Ukrainie i w świecie: Historyczno-bibliograficzne badanie. — T. 1: 1812–1890, T. 2: 1891–1905”, w których zebrano anotowane opisy ukraińskich wydawnictw periodycznych, które drukowano w języku ukraińskim, w tym różnymi jego dialektami i pisowniami, a także w innych językach na etnicznych ziemiach ukraińskich, okupowanych przez Rosję i Austro-Węgry w ciągu 1812–1905 lat. Zamieszczono tutaj także informacje o ukraińskiej prasie, która wychodziła w tym czasie w innych krajach Europy, w Kanadzie, Ameryce Północnej i Południowej. Przygotowano do druku drugi i trzeci tom badania. — Co może Pan powiedzieć o pracy naukowo-badawczej? — W ramach naukowo-bibliograficznego opracowania i udostępniania rzadkich kolekcji i zbiorów biblioteki wydano katalog „Cyrylicka rękopiśmienna książka ze zbiorów działu rękopisów LNB im. W. Stefanyka NAN Ukrainy. — T. 1 (XI–XVI w.)”, który jest podsumowaniem wieloletniej pracy zbiorowej naukowców działu, a także wzorem naukowo-analitycznego badania źródłoznawczego. Rękopiśmienne i archiwalne fundusze biblioteki stały się bazą źródłową dla szeregu innych badań. Prowadzona jest działalność archeograficzna i wydawnicza. Ważnym kierunkiem pracy biblioteki jest działalność naukowo-konserwatorska i konserwatywna, która, biorąc pod uwagę wieloletnie doświadczenie i praktyczne wyniki, jest unikatowa. W ciągu 1990–2010 lat w ramach pracy naukowo-badawczej wydano 23 monografie, 29 historyczno-księgoznawczych i historyczno-bibliograficznych indeksów; 38 zbiorów prac naukowych; 125 bibliograficznych indeksów i katalogów, 10 prac źródłoznawczych (publikacji dokumentów). Ogólna objętość wydanych prac — 6 tys. umownych arkuszy wydawniczych w nakładzie około 100 tys. egzemplarzy. Oprócz tego pracownicy biblioteki opublikowali około 2000 artykułów naukowych z problematyki księgoznawstwa, źródłoznawstwa, historii kultury. Wychodzą drukiem roczniki — „Zapiski LNB im. W. Stefanyka” oraz „Zbiór prac Naukowo-Badawczego Centrum Periodyki”. Corocznie bierzemy udział w zagranicznych konferencjach naukowych i seminariach, naukowcy występują z referatami i komunikatami. Biblioteka ugruntowała swoją pozycję jako jedna z wiodących instytucji kraju w dziedzinie badań z zakresu księgoznawstwa, bibliotekoznawstwa oraz historii książki i periodyki XVIII – początku XX w., opracowuje wielotomowe wydawnictwa naukowo-informacyjne, liczne indeksy bibliograficzne, publikuje w swoim profilu monografie i badania popularnonaukowe. Chciałbym jeszcze podkreślić, że posiadanie katalogu korporacyjnego pozwala z maksymalnym efektem wykorzystywać nie tylko własne zasoby informacyjne, ale także zasoby innych bibliotek, co, rzecz jasna, podnosi relewantność obsługi biblioteczno-informacyjnej oraz status samych bibliotek. Dla dalszego rozwoju technologii korporacyjnych w bibliotece celowe byłoby stworzenie bazy instytucji Zachodniego Centrum Naukowego NAN i MON Ukrainy w celu stworzenia jednolitej przestrzeni informacyjnej w regionie zachodnim. „W CIĄGU OSTATNICH 15 LAT ZREALIZOWANO SZEREG WSPÓLNYCH PROJEKTÓW” — Z kim współpracujecie, czy, ściślej mówiąc, kto korzysta ze zbiorów biblioteki? — Dziedzictwo książkowe i rękopiśmienne jest obiektem stałego zainteresowania naukowego tysięcy naukowców z USA, Kanady, Austrii, Polski, Czech, Rosji, Izraela. W ciągu ostatnich 15 lat zrealizowano szereg wspólnych projektów, w ramach których biblioteka zapewniała dostęp do swoich zbiorów licznym instytucjom naukowym na Ukrainie i za granicą. W szczególności realizowała kopiowanie i przenoszenie na nośniki cyfrowe swoich zbiorów na zamówienie innych instytucji w celu wymiany informacji i rozszerzenia bazy źródłowej badań. Najpotężniejsze wśród nich: „Laboratorium mikro-
Niedawno Lwowska Narodowa Naukowa Biblioteka Ukrainy imienia W. Stefanyka przeprowadziła Międzynarodową konferencję naukową, a także Uroczystą akademię z okazji swojego 70-lecia. Pracowników biblioteki szczerze witali goście z Polski, Litwy, Czech, Łotwy, Słowacji, Rosji oraz wielu miast Ukrainy. Pracowały sekcje („Biblioteki we współczesnym świecie: zadania, problemy, tendencje rozwoju”; „Dziedzictwo rękopiśmienne XI—XII w. jako źródło historyczne badań”; „Bibliografia narodowa na Ukrainie: koncepcje, źródła, perspektywy”; „Zabytki książkowe: zasady tworzenia zbiorów, zachowanie, kierunki naukowego opracowania”; „Sztuka narodowa Ukrainy: zjawiska, kierunki, personalia”; „Ukraińska prasa drugiej połowy XIX — pierwszej połowy XX w. na Ukrainie i w świecie: tworzenie bibliografii narodowej”), okrągłe stoły („Osobliwości zachowania zabytków piśmiennictwa i druku”, „Kolekcje historyczne”), obecni z zainteresowaniem oglądali wystawy, które eksponowano w różnych pomieszczeniach LNNB. O tym, czym jest Lwowska Narodowa Naukowa Biblioteka Ukrainy imienia W. Stefanyka dla naukowców Ukrainy i nie tylko, rozmawiamy z jej dyrektorem generalnym, członkiem korespondentem NAN Ukrainy, doktorem nauk historycznych, profesorem Myrosławem ROMANIUKIEM.
Tłumaczenie maszynowe
Olesia KOWALCZUK, Wołyń
Z nim — błyskotliwym erudytą-intelektualistą i maksymalistą-romantykiem — niełatwo rozmawiać jak równy z równym. Jeszcze trudniej o nim pisać, bojąc się zbłądzić w prawdomówności. Wydaje się, że stoi obok ciebie i pobłażliwie uśmiecha się samymi kącikami ust, a spojrzeniem prześwietla na wylot… W tym roku Kost Szyszko — oryginalny literat i malarz — powinien był obchodzić swoje 70-lecie. Niestety, nie było to dane. W 62. roku życia odszedł z tego świata, pozostawiając ludzkości poetyckie słowo, a w nim — dumnego ducha obrońcy prawdy. W codzienności trzymał się wypowiedzianego imperatywu „Umrzyj, by pośród żywych pozostać”. I nie są to pisarskie ambicje. Chodzi o całościową życiową filozofię potężnej osobowości: przede wszystkim nie przestać być człowiekiem, nie sprzeniewierzyć się prawdzie w sobie. Ów maksymalizm uczciwości, wymagania w stosunku do siebie i otoczenia, ale — przede wszystkim — do siebie, oraz organiczna nietolerancja wobec najmniejszego fałszu prowadziły do ciągłego dyskomfortu w życiu. Jak jedną biedę mam: Niegibko się zginam… (1965) Z taką specyficzną dla uczciwego człowieka „biedą” Szyszko organicznie wpisywał się w kontekst pokolenia lat sześćdziesiątych, co z kolei zdeterminowało typowo dramatyczne kolizje w jego twórczej biografii. Kiedy podczas chruszczowowskiej „odwilży” artystyczne pole Ukrainy obficie pokryło się buntowniczymi pierwiosnkami, gęsto odezwało się śmiałymi głosami w obronie praw człowieka i godności narodowej, uderzyły mrozy „rozwiniętego socjalizmu”. I te głosy zawisły w czasie „niemogłosem”. Ten palindrom-pleonazm, wymyślony przez samego Szyszkę, bardzo wymownie oddaje istotę duchowej katastrofy wielu szistdesiatnykiw: jakkolwiek czytać (od lewej do prawej, czy z góry na dół), zawsze wychodzi — „niemogłos”. Czyli pisanie do szuflady. Sam Szyszko ów „niemogłos”, czyli dorobek twórczy, ma całkiem spory: jest tu kilkaset utworów liryki społeczno-filozoficznej oraz pejzażowo-psychologicznej, wśród których szczególną filigranowością wyróżniają się trzy wieńce sonetów, akrostychy-dedykacje, zbiór poetyckich miniatur-palindromów, cykl „Multiplikacyjne” — książka wierszy-pisanek, cztery poematy i inne. O czymże pragnęła pogawędzić, porozumieć się z ludźmi dusza poety? W wczesnej liryce uderza subtelnie oddane duchowe zlanie się ze światem: Znacie, jaki jestem bogaty, Jakie mieszkanie Mam? To — jedyny Bez ścian pokój Z dywanem zielonym. Znamienne, że z motywami estetycznej rozkoszy płynącej z natury organicznie przeplatają się filozoficzne rozważania nad własnym losem. Dramatyczne akcentowanie tematu samotności i tęsknoty za ideałem jest dla poety przewodnim nie tylko w młodzieńczych czasach szukania swojego miejsca w życiu, ale i przez wszystkie jego lata, odmierzone przez Boga na ziemi. Czy jednak nie najbardziej polifonicznie wyznawane są wszystkie żale, które przepełniały ukraińską duszę, w poemacie „Serce matki”. Utwór ten jest przepełniony bolesnym potępieniem narodowej głuchoty i marzeniem o wolnej Ukrainie: My przecież nie podziemna organizacja. My — naród! My — mimo wszystko naród! Czy mogła więc systemowa machina, której polityka zaprogramowana była na „zlanie się narodów”, wybaczyć taką upartą wiarę w niezniszczalność ukraińskości? W rezultacie — we wrześniu 1965 roku zebranie partyjne podstawowej organizacji partyjnej Wołyńskiego Komitetu Obwodowego Komsomołu, gdzie Kostiantyn pracował od niedawna jako instruktor, postanowiło: „Towarzysza Szyszkę Kostiantyna Tymofijowycza, członka KPZR od 1964 roku, który dopuścił się antypartyjnego rozumienia kwestii narodowej, stracił czujność polityczną, propagował idee ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalizmu w swoich utworach poetyckich, z szeregów Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego wykluczyć”. To, można powiedzieć, de iure, a de facto — skazanie na „niemogłos”. …Dzięki Bogu, znaleźli się dobrzy ludzie, którzy dołożyli wielu starań, aby na przełomie lat 1980—1990 zdjąć tabu z poetyckiego słowa, dzięki czemu otrzymało ono godną ocenę. Ze względu na styczność w życiowych wyborach, na długoletnią znajomość, pozostawiam sobie prawo powiedzieć o Koście Szyszce — jakim był w życiu, w kontaktach, jak czuł się w swoim społeczeństwie, czasie, i tym samym rzucić nieco światła na plotki i domysły dotyczące poety. W pamięci pozostał obraz sądu w znanej sprawie Iwaszczenki, Moroza, powiązanej ze sprawą braci Horyniów. Wtedy przesłuchiwano świadka Kostiantyna Szyszkę. Trzymał się tak prosto i swobodnie, jakby prowadził nużącą rozmowę z dawno znanymi, choć nieprzyjemnymi mu ludźmi. Cichym, spokojnym głosem wyjaśniał, że protestanckie nastroje w jego wierszach wynikają z niepokoju o „niwelację narodu”. Prokurator usilnie zmuszał go do powtarzania powiedzianego: czy to naprawdę niedosłyszał, czy nie zrozumiał treści ostatniej frazy… Do dziś mam przed oczami jego niewysoką postać, uwieńczoną piękną, wysoko czołą głową, jego ciężki chód (kulewał przez kontuzję) główną łucką ulicą Łesi Ukrainki, która łączy stare miasto z nowym. Właśnie tutaj poeta spędzał prawie cały wolny czas, tutaj rodziły się wiersze, często przy stoliku w kawiarni: Wśród rozebranych listopadem drzew W skąpym świetle północnych latarni Tańczę z cieniem tango stare… Nigdy nie lubił mówić o kłopotach, nie skarżył się na własną nieustabilizowaną sytuację, ignorował wypytywanie „o życie” — najważniejsze, mówił, że już jest Ukraina, a wszystko inne trzeba przetrzymać. Bardzo krytycznie odnosił się do własnej muzy, jak dziecko cieszył się z wydania książki. …Mówią, dużo pił. Było… Męczył się duchowym i codziennym dyskomfortem. Ale rozumu nie przepijał, pijaczyną, jak to szkalują, nie został. Co prawda, czasem w tym wizerunku go postrzegano, bo taką maskę przybierał, udając w odpowiednim otoczeniu absolutną beztroskę. Wielu niezrozumiałą wydawała się jego, jeszcze od młodości, katorżnicza dyscyplina w kwestii samokształcenia i doskonalenia napisanego — zwłaszcza w sensie skondensowania myśli. Nie bez powodu przechodził czasem „na ty” z Baudelaire’em, Lorką, van Goghiem, Villonem, czyli gigantami świata sztuki. Dosłownie studiował ich twórczość, a przy okazji języki i historię narodów, z których wywodzili się bliscy mu pod względem światopoglądu geniusze. Wira Iwaszczenko, która głęboko brała do serca skomplikowane koleje losu swojego dawnego ucznia, nie raz z zachwytem wspominała, jak przeglądając luksusowy album reprodukcji malarzy światowej sławy, bezbłędnie wymieniał wszystkie obrazy i nazwiska ich autorów. Dziwactwem, z punktu widzenia przeciętnego obywatela, wydaje się odmowa Szyszki leczenia się w obliczu groźby śmierci: nie trzeba, mówił, hamować procesu biologicznego. Zdołał zmobilizować całą odwagę i pogodzić się z życiowym wyrokiem, jak to jest właściwe ludziom rzadkiej rasy — pozbawionym egoizmu i do granic samokrytycznym. Niestety, przez echo tych cech natury w twórczości niektórzy biorą się do wyrzucania poecie kultywowania nienawiści do samego siebie, a nawet mizantropii i wysławiania śmierci. Ale przecież wiadomo, że niezadowolenie z siebie, niezadowolenie z tego, co zrobione w życiu, ze swojej tolerancji na granicy kompromisu z cielęcą radością mieszczańskiego otoczenia, są organicznie właściwe artystom o tragicznym światopoglądzie, do których należał Kost Szyszko: Nienawidzę całą swoją bezsilnością… Przeinaczyć ten wstrętny świat, przewodników naczelnych głowy spleśniałe i konformistów radosny brzuch.
Muszę nienawidzić i łona życiodajnego, które mnoży bez końca służalczych niewolników. Nienawidzę i siebie, jednego z ostatnich, co w tym świecie żyć nie umiał. Więc porzućmy adwokackie intonacje — słowo poety samo się godnie broni. Tak czy inaczej, Kost’ Szyszko jako poeta się spełnił. Spełnił się we właściwym artystom-modernistom czarze na godnym poziomie i zasługuje, by na zawsze zostać wpisanym w ukraińską przestrzeń literacką. Niech jego twórczość nieco zaczekała na swoich czytelników, ale oni niechybnie muszą się spotkać.
* * * Każda iskierka mi droga, choć ledwie błysnęła, prawdziwego, żywego, czego jeszcze nie dotknęła skaza.
Przepadamy pyłem na drogach, siebie po kruszynie niszczymy nieustannie. Ale jeśli spełniliśmy to, co główne,
to dla nas wybiła ostatnia godzina: chociaż wśród żywych jeszcze się błąkamy, w duszach czad i pustka w oczach.
Takich nawet śmierć z odrazy omija. Marzec, 1971
* * * Wiecie, jaki jestem bogaty, jakie mieszkanie mam? To jedyny pokój bez ścian z dywanem zielonym. Gaje w pokoju moim tapetami... Łóżników tam bez liku — mech i rdest. Do woli można cieszyć się plenerem... Chcesz — po nasłonecznieniu pijanym Jesieninem chodzisz, Chcesz — w cieniu gnojem Obłomowa leżysz.
Kopci na czarnym ściernisku ognisko, Ciepło kradną rozchełstane wiatry... Więc czym, samotności, my oboje bogaci, Że podołamy życia takiego trybowi?
Rozpatrzyć piękno przez strupy, W popiele — przyczajony ogień, Przez szparkę wąską — bezkresna przestrzeń, — Oto, chyba, tylko i naszego wszystkiego. 3.10.1978
* * * Żebrami spróchniałymi dachów Już nie bije żadne serce dźwięcznie Wśród szmat skrzydeł uśpionych nietoperzy W krzyk sowy — złowieszczej wieszczki.
Chyba tylko mysią krzątaninę Nad okruchami sztuki słychać... Kogo ogrzeje formuła ognia I poruszy smutek duchowych prostytutek?
Romantyka dawno zapomnianych książek... Dziwaczne majaczenia zaniedbanych poetów... Dla dusz bikini teraz kroją z nich, Bo uczucia — na wygody diecie.
W budynków monotonnych plastrach, Nalanych światła matowo-żółtym łojem, Przypominając laleczki owadów, Życie mieszczanie po cichu czynią... 23.01.1979
* * * Kiedy rodziców wyrzekają się zabłąkani synowie, I gaśnie Ród jeszcze w pędzie miłości, Czekajmy na kosmitów — niech oni U nas posprzątają wszystkie stajnie Augiasza, Aby syndrom ułomności między nami bez śladu znikł. Przebrniemy, jak kałużę, wyznaczony wiek, Zostawiając wszędzie gnoju nieczystości, Sprasowane w brykiet z pieczątką “ludzkość”, Istniejemy jako biogatunek, a w ludziach — nieżywi. U nas ludzie wyginęli nie wiedzieć kiedy dawno. Obecność ich w historycznych lustrach Ciemnieje niezrozumiałym mitologicznym snem. W daremnych skargach na społeczny ustrój Formacje spiralnie skręcają w dół wężowym zwojem, Żeby powtórzył się milczeniem Zaratustra. 3.11.1990
Z książki “Pisanki” * * * Moja nieprzyjęta miłości tobie znalazłem wreszcie schronienie żeby więcej nie znać twojej władzy żebyś w piersiach nie piekła żebyś łzą nie płynęła na cudzą patrząc radość ciebie zakuwam w słowo
Tłumaczenie maszynowe
Marija KUCZERENKO. Tutaj gotyka kopcących kominów fabrycznych, wbijających się aż hen w zakurzone, brunatne od dymów niebo, nostalgicznie dysonuje z jakby zagubionymi w czasie, na wpół zrujnowanymi klubami fabrycznymi i gipsowymi arcydziełami epoki radzieckiej — dziewczętami z wiosłami, kulami, snopami, — które miały symbolizować w zdrowym ciele zdrowego ducha i piękno pracy, a ostnicowy step w drżącym od upału powietrzu (+35) za niewyraźną linią miasta — z rękoma usypaną górą odpadów fabrycznych, nazwaną w narodzie Czarną (pamiętają ją już kilka pokoleń). „Zaporoże to dziwne miasto — z nutami nostalgii opowiada Pawło Wolwacz. — Prospekt Lenina, najdłuższy w Europie (80 kilometrów długości), ciągnie się przez całe miasto i niespodziewanie kończy się „nieukulturalnionym” stepem. Idziesz sobie, a tu patrzysz — dziadek kozy wypasa na końcu prospektu Lenina”. Wydaje się, że industrialna metropolia, łapczywie pożarłszy otaczającą przestrzeń, nie strawiła jej, nie podołała… i z tego powstał jakiś zdumiewający marginalny świat, nieuporządkowany, eklektyczny, duszny. Chyba tylko poeta, który nigdy nie przyjaźnił się z logiką rzeczy, jest zdolny głęboko odczuć i wyjaśnić sens tej bliskiej i wstrętnej eklektyki, odnaleźć w niej gorzką, niemal masochistyczną przyjemność. Utknąwszy w jakiejś obcej, dusznej czasoprzestrzeni, jego dusza próbuje znaleźć odskocznię w rozmytych, jak w rozpalonym stepowym bezwietrzu, wrażeniach, a te, osiadłszy w dziecięcej pamięci, wydaje się, dopiero teraz przełamały się w niej niezwykle jasnymi nostalgicznymi obrazkami, które wypełniają zbiór „Tryb”: „skądś — z niebytu z niejawności // na wzniesieniu pojawia się zjeżona szkoła // waląc się bokiem na komendanturę // leniwy tramwaj z rynku przepełzł pod górę // truskawki niepokojące zapachy // cukiernicza fabryka w zaułku // czarna rura // szaro szaro // szaro i miękko // ojciec stuka obcasami o ciszę // mączna dziedzina czeka go gdzieś // gdzie błyszczą ścieżki przyprószone słomkami // i w wielkiej chacie sinieje powietrze // szaro szaro / szaro i miękko // …jakże to wszystko nieszczęśliwie // ojcze! // i jakież jednocześnie szczęście!..”. Pawło Wolwacz przeszedł nie lada życiową szkołę. Kim on tylko nie był po służbie w wojsku — ślusarzem, odlewnikiem, hydraulikiem, handlował na rynku, tułał się jako bezrobotny… W pełni poznał życie szaraszek i ulicznego kryminogenu. Świat zamknął się w płaszczyźnie zaporoskich slumsów i czarnej rozpaczy, z której, wydawało się, nie ma wyjścia. Któż wie, jaka siła utrzymała wtedy nad przepaścią „rozojczyźnionej” ojczyzny… Mówią, jeśli długo wpatrywać się w głębię ciemności — zobaczysz punkcik światła. Otóż ten promień rozrósł się w poetyckie wersy, pełne jakiejś szczególnej energetyki duchowego oporu. Pierwszą poetycką książeczkę „Margines”, która ujrzała światło dzienne w 1986 roku, mimo znikomego nakładu (1000 egzemplarzy), od razu zauważyli i czytelnicy, i krytyka. I już zupełnie niespodziewanym było dla poety wyróżnienie — nagroda Wasyla Symonenki za najlepszy debiut. Życie nabierało sensu. Dusza, która tyle czasu miotała się w beznadziei, jak w zawiązanym worku, z całych sił rwała się na wolność. Tak ukończył filologię na Uniwersytecie Zaporoskim, przez jakiś czas pracował jako redaktor w telewizji obwodowej w Zaporożu, a potem… poczuł, że musi coś gwałtownie zmienić w swoim życiu — „…zapragnąłem nowego środowiska, nowego etapu biografii. Spakowałem torbę sportową i ruszyłem do stolicy”. Wynajmował jakieś nędzne komórki, tułał się po mieście, wpatrując się w jego nieznane rysy, jakby chciał odgadnąć, „…co za ludzie dzisiaj tacy// na Ukrainie zapalają okna?”. Obecnie Pawło Wolwacz pracuje jako zastępca redaktora naczelnego czasopisma „Suczasnist”, a ponadto zadziwia w swoich wystąpieniach w radiu „Swoboda” nadzwyczajną umiejętnością dostrzeżenia istoty zjawiska. Jednakże
jako człowiek bardzo krytyczny wobec siebie nie może nie ironizować: „Moja działalność dziennikarska to pochodna, tak zarabiam na chleb, ktoś inny ma inną formę zarobku — powiedzmy, handel bronią”. Choć zaraz potem, na moment odrzucając ironię, przyznaje: przy totalnej cenzurze to niemal jedyna wyspa ukraińskiej wolności. „Wydaje mi się, że kluczowe dla artysty jest bycie świadkiem epoki, w której żyje, utrwalanie jej aury, akustyki, charakterów, wydarzeń” — tak określił Pawło Wolwacz swoje twórcze credo, zrealizowane w powieści „Klasa”, w której przed czytelnikiem wyłania się marginalny mikrosocjum końca lat osiemdziesiątych, z jego nędzą, podłością, brakiem perspektyw życiowych. Gęsto zaludniony świat zlumpenizowanych roboli, kryminalnych autorytetów, narkomanów, złodziei, pijaków stworzony jest z niemałą artystyczną wiarygodnością, wszak poeta sam był częścią jego nizin. To martwy świat — jest przekonany Pawło Wolwacz, a poczucie tej martwoty, niczym jadowite kwaśne wyziewy przemysłowego miasta, czasem przenika także do jego poezji. Kiedy poetę pytają o literaturoznawczą definicję jego poezji, wzrusza ramionami: „Postimpresjonizm? Neokinematografizm? Ostry neorealizm?”. Tak, zbiór „Tryb”, zdaniem samego autora, na tle poprzednich, a i ostatniego „Wiersze na rogu”, wyróżnia „inna geopoetyka, inna muzyka, przenikanie w jakieś inne warstwy i metateksty”. Tę „inność” zauważyli też krytycy. „Czytając Wolwacza, czujesz: to właśnie ten poeta, którego tak brakowało w naszej literaturze. Takie uczucie bywa tylko przy spotkaniu z prawdziwie wyrazistą twórczą osobowością — pisał Mychajło Słaboszpycki. — Wolwacz to wyrazisty i silny charakter poetycki, zdumiewająco dynamiczna stylistyka i skrajnie demokratyczny słownik”. Prawda, na ową „skrajność”, która wyzywająco chwaści się jakimiś dziwacznymi kalkami, słownymi potworkami, nie wskazywał poecie chyba tylko nadmiernie leniwy. Sam poeta tłumaczy tak zwaną specyfikę językową swoich wierszy w, zdawałoby się, dziwny sposób: „Język, prawda, daleki od ukraińskiego, ale to takie tam. Nacisk innego, zewnętrznego języka jest nawet pożyteczny dla tego, który masz w piersiach, we krwi”. Cóż, jakkolwiek by nie było, jest to nieodłączny składnik jego poezji, skutek naturalnej dyfuzji zachłannego proletariacko-zrusyfikowanego miasta z ukraińsko-chłopską psychologią, kozackiego Hulajpola z industrialnym natarciem, które z roku na rok odzyskuje przestrzeń duszy. Ten świat, jak i samo życie, jest bezalternatywny i raczej nie ma od niego sposobu ucieczki. „Na podeszwach butów przyniosłem // Wam Pole Dzikie, Hulajpole dymnolice” — brawuruje Pawło Wolwacz, już stołeczny poeta, w swoim ostatnim zbiorze „Wiersze na rogu”. Jak tu nie wspomnieć Sokratesa, który jeszcze przed naszą erą w zdziwieniu wzruszał ramionami: „Jaki pożytek z twoich tułaczek, jeśli wszędzie wleczesz samego siebie”. Cóż począć: poecie na świecie — jak w kaftanie bezpieczeństwa. Tam — „wiatr wiatrem wiatr dogania”, a tu — „kamienny brak oddechu”. I to, oczywiście, nie tyle fizyczne poczucie braku tlenu, co duchowa zaduszność. Świat, gdzie, według słów samego Pawła Wolwacza, wszystko „...rozpadło się na swoje osobiste »niedole« i mikroskopijne »sukcesy«, podzieliło się po obu stronach olbrzymiej metaforycznej lady na sprzedawców i kupujących” — nijak nie jest uświadamiany sercem, wyrywając się z niego rwanymi, do żywego rwanymi wersami: „Dbał o ciebie Pan niebios powiatowych, // Wyrywając ciało z losów cudzych i słów...” (zb. „Tryb”). W zbiorze „Wiersze na rogu” częściej natrafiamy na wprost buntownicze wersy, wyrwane z duszy poety tym globalnym nieprzyjęciem (Mizeria — od nóg do księżyca. // Zamykam oczy: a tak? // Na krawatach swoich powieście się, // Jedźcie do piekła w swoich autach.), które tak współbrzmią z „Galileuszem” Płużnyka („Prą do cerkwi, na śmierć, do restauracji... // Żrą, handlują sobą, plują // W nieprzemyte, niesławione rany — // Żyją”). Więc co się zmieniło od tamtych czasów? I gdzie podziać się duszy, która zwinęła się w kłębek w tym świecie, jak w łonie matki, zamknęła się w sobie, niesłyszana, niewyspowiadana? Okazuje się, że czasem nawet zwykła kawiarenka, zagubiona między miejskimi brukami, może stać się tymczasowym schronieniem. I wtedy wybuchowe wersy Wolwacza, niepowstrzymane, pulsujące, nabierają tak ciepłego, smutno-intymnego brzmienia, tak jasnych nut, że naprawdę poczujesz się w tym bezalternatywnym życiu przygarnięty i ogrzany: „...tam lepiej przeczekać tę jesień // a może i zimę // a może i życie”. Poezja Pawła Wolwacza to swoisty portret duszy „pośród chimerycznego państwa”, na tle epoki, która pozostawia po sobie dziwne emocje — i radość odkrycia znajomego, ale dotąd przez ciebie nierozpoznanego świata, i zamęt już od własnego wypadnięcia z czasu. Na wieczorze autorskim w Narodowym Muzeum T. H. Szewczenki pisarz opowiedział: choć „Klasa” odniosła sukces, po wydaniu książki zaczęto go ostrzegać, by nie zdradzał poezji, mówiąc, że „nie królewska to sprawa” — proza. Mogę zrozumieć cały sens takiego ostrzeżenia — wszak poezja Wolwacza dawno zyskała sympatię czytelnika swoją nieprzystawalnością uczuć, obrazowym ekstremizmem, zdumiewającą energetyką przełomu — z zachłanności, wyobcowania, z własnego przeznaczenia. A z czegoż jeszcze wykrzesać iskrę Nadziei, jak nie z Poezji?..
„Do jakiego pokolenia należę? — jakby sam siebie zapytał Pawło Wolwacz na wieczorze autorskim w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki z okazji wysunięcia jego książki poetyckiej „Tryb” do nagrody im. Szewczenki. — Wiekem — osiemdziesiątnik, literacką metryką — dziewięćdziesiątnik. Mnie z jakiegoś powodu do dziś nazywają młodym — dziwi się — choć mam 47 lat — wiek Stusa i Mandelsztama”. Rozumiem to dziwne poczucie własnego zagubienia w czasie. Tak, jakby rzeczywiście czas doznał jakichś kardynalnych zmian, jakby inna gęstość jego... czy to i kierunek. Więc nie dziwi, że poeta przejmuje się tym odczuciem: „Coż takiego w twojej głowie? // Wszyscy pomarli dawno już, martwi i żywi”. Tę samą myśl podchwytuje ze zdumiewającą synchronią poetka jego pokolenia Nadija Stepula: „Wszystko płynie i biegnie, // Wszystko mija, i każdy to wie. // Miejcie odwagę przeżyć // W tym świecie, gdzie nas już nie ma”. Być może takie dziwne uczucie opanowuje wielu, jednak życie toczy się swoim trybem i obecnie Wolwacz-poeta jest już autorem całego szeregu książek poetyckich: „Margines” (nagrodzona nagrodą Wasyla Symonenki; Zaporoże, 1996), „Krew zuchwała” (nagrodzona nagrodą Wołodymyra Sosiury, K., „Ukraiński pisarz”, 1998), „Bruki i ścierniska” („Dnipro”, 2000), „Południowy Wschód” („Kalwaria”, 2002), „Trwanie podróży” (Tarnopol: Nawczalna knyha — Bohdan, 2007), „Wiersze na rogu” („Jarosławiw Wał”, 2010). Przedostatni zbiór „Tryb”, który wyszedł w 2009 roku w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”, został wysunięty do zdobycia najbardziej prestiżowej nagrody artystycznej — Nagrody im. Szewczenki 2011. Choć, moim zdaniem, ostatnia książka „Wiersze na rogu” jest bardziej artystycznie samowystarczalna, do tego wysunięcie osobno wziętej cieniutkiej książki poetyckiej do tak prestiżowej nagrody jest w pewnej mierze rzeczą umowną, bo w zasadzie w pole widzenia trafia cała poetycka (i nie tylko poetycka) twórczość pisarza. Więc, przepraszam, czasem mowa będzie nie tylko o książce „Tryb”, ale i o poezji poprzednich książek, z których składa się, jak z osobnych puzzli, obraz świata poety.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
potem pojawiła się Myrosława Kotorowycz, cudowna córka tak utalentowanego ojca, która grą na skrzypcach towarzyszyła czytaniu wierszy, stało się to jeszcze jednym prezentem i potwierdzeniem naszej intuicji o artystycznej synergii, synergii współczesnego świata. Chcę jeszcze raz wspomnieć o Rustici. Byłam bardzo zdziwiona, kiedy niedawno otworzyłam włoską gazetę i zobaczyłam artykuł o wystawie Rustici we Florencji, w ogromnym włoskim pałacu, gdzie wystawiane są bardzo cenne dzieła. Chodziło o to, że Włochy wreszcie zrozumiały, przypomniały sobie i doceniły wybitnego rzeźbiarza, który przez wieki był zapomniany. I nagle włoscy historycy sztuki zaczęli go badać i ustalili, że był to genialny rzeźbiarz, który wpłynął na Leonarda da Vinci. To było dla mnie tak zdumiewające czytać, ponieważ wiedziałam, że dylemat tego rzeźbiarza, jego tragedię już 30 lat temu Lina Kostenko wyczuła, odkryła i napisała o tym. Zaproszono mnie na tę wystawę, chcieli zaprosić i mamę, ale niestety było mało czasu na organizację takiego spotkania. Podarowałam im książkę „Ogród nietonących rzeźb”, gdzie ten poemat był wydrukowany, oraz fotografie irysów, które wyhodował słynny hodowca z Tarnopola, zajmujący się tymi kwiatami. Irys to symbol Florencji. Ten hodowca wyhodował irys, który nosi imię Liny Kostenko, a także „Śnieg we Florencji”. Ten bardzo piękny kwiat ma czysto białą górę i ciemnofioletowe obramowanie centrum. To prawdziwa mistyka — kiedy zeszłam z pociągu we Florencji — leżał śnieg, którego tam nigdy nie bywa. Było tak zimno, śnieżnie, pięknie. Były wystawione rzeźby. Wśród nich — rzeźby batalistyczne Rustici, dzięki którym stał się sławny. Są niewielkie, ale zobaczywszy je, rozumiesz, że wiele rysunków Leonarda da Vinci wzięło z nich początek. A w sąsiedniej sali — znacznie większa rzeźba Madonny, śnieżnobiałej, o cudownie pięknej twarzy. Przechodząc między tymi rzeźbami batalistycznymi a tą zastygłą w kosmosie Madonną, pomyślałam, że właściwie to jest droga każdego wielkiego artysty — między scenami batalistycznymi a tym kosmicznym wymiarem sztuki. Oto dlaczego „Ogród nietonących rzeźb” — to ta idealna formuła sztuki, jaką powinna być. Jak początek XX wieku był przededniem ciężkich kataklizmów, tak i XXI wiek zaczął się i trwa ciężkimi kataklizmami i my jeszcze nie wiemy, co nas czeka. Jesteśmy otoczeni nieustannym chamstwem, brutalnością. Takimi wymiarami i polityki, i ekonomii, i codziennego życia, które obraża człowieka. I to, nawiasem mówiąc, nie tylko na Ukrainie, ale w dużej części świata. I przy tym istnieje wymiar artystyczny. Ten wymiar syntezy estetyki i wolności — forma przeciwstawienia się artysty, forma jego opozycji. To forma jego bycia w czasie, w tej rzece Heraklita. Rzece, której nie ma i w którą zawsze wchodzimy. Wszyscy znają wyrażenie, że nie można dwa razy wejść do tej samej rzeki, ale do rzeki Heraklita w rzeczywistości wchodzimy cały czas, ale już za każdym razem do innej. Jesteśmy za każdym razem coraz większą syntezą naszych uczuć, naszej pamięci, naszych strat, naszych nadziei. I naszej przeszłości, i naszej przyszłości. Dlatego przystanie rzeki Heraklita — miejsca i miasta naszej pamięci, wszystko, co jest nam drogie. poezja — czy nie jedyny sposób, by powiedzieć: „Chwilo, zatrzymaj się!” Czytelnik, przebywając na falach Czasu w poezji, właśnie za pomocą udziwnienia dystansuje się od konkretu rzeczywistości i porywa w krainę odwiecznej harmonii poprzez „tęsknotę dysonansów”. Człowiek nie może istnieć stale w systemie, który zmusza go do biegania w kółko. Maraton jako życie męczy. Ludzki mózg potrzebuje cały czas nowego poznania, nowych emocji. Rozumieli to dawni artyści i myśliciele. Ale tego czasami nie rozumieją nowi „władcy świata”, którzy pragną urzeczywistnienia nowych eksperymentów nad ludzkim. Tylko poezja, zbudowana w dialogicznej przestrzeni, może podarować człowiekowi wymarzoną wolność. Taką jest poezja Liny Kostenko — poezja skrajnie precyzyjnych sformułowań myśli i niedoścignionych estetycznych wibracji. Poezja, która nie oznacza czasu, nie pragnie definitywnie określić przestrzeni estetycznego myślenia, ale po prostu jest w Czasie…
Tłumaczenie maszynowe
Lubow HOŁOTA
Na szczęście dzisiaj gazety nie nadążają za Iną Kostenko. Ona wyprzedza dziennikarzy: oto reportaż z 26.01.2011 r. z Równego, gdzie rozpoczął się prezentacyjny ogólnoukraiński tour „Notatek ukraińskiego samowidza”, a 31 stycznia ja znalazłem się wśród szczęśliwców, którym udało się być na spotkaniu („wieczór twórczy w ramach prezentacji”) w Teatrze im. Iwana Franki, a tu już i 2 lutego minęło i zapamiętane zostanie jako wydarzenie roku: w „Ukrinformie” odbyła się tłumna konferencja prasowa — wydawnictwo „Lybid” zaprezentowało książkę „Rzeka Heraklita”, w której zamieszczono zarówno wybrane, jak i nowe wiersze Iny Kostenko. Inę Wasylijwnę towarzyszyli Oksana Pachlowska, Serhij Jakutowycz, Dmytro Drozdowski, Myrosława Kotorowycz, pracownicy wydawnictwa „Lybid” — wszyscy, którzy uczestniczyli w pracy nad tym i wcześniejszymi wydaniami „Berestečka”, „Hiacyntowego słońca”, którzy kształtują kolejne wydawnicze projekty. W „Ukrinformie” po raz drugi przekonuję się, że ludzie, którzy przychodzą na spotkania z Iną Kostenko (nieważne, w jakim wieku i o jakich zawodach), zaczynają… promieniować. Cichnie gorączkowe podniecenie, uspokaja się konkurencyjna ciekawość, a nawet radość: „Przyszła i mówi!” zmienia się najpierw w gotowość, by nie uronić ani słowa, a potem — w taką skupioność na tym spokojnym, wyważonym — a zarazem ostrym i mężnym — słowie Iny, że pozytyw (i to przy ostrości myśli, sentencji oraz ironii i diagnostyczności wypowiedzi!) wypełnia każdą duszę i każdą salę i staje się jej energetyką. Wydaje mi się, że Inie Wasylijwnie nie jest koniecznie ważne, by zmusić społeczeństwo do mówienia o sobie, ale bardzo ważne jest, by rozmawiać ze społeczeństwem. Po ludzku, bo „ludzie stęsknili się za sobą”. Dlatego nie objawia się ludziom, tak jak robią to gwiazdy tusovki, lecz idzie do nich — „do tego narodu, który znam”, do „duchowej opozycji”, do tych, którzy wierzą, że u nas „jest literatura, czytelnik, kultura, elita, język”. Ina Kostenko dzisiaj być może jedyna zachowała i dla której Ukraińcy zachowali wzajemność w związku „pisarz — czytelnik”. Za jakiś miesiąc przestrzeń informacyjna eksplodowała jej imieniem, jej utworami, jej zdjęciami. Ktoś ją ubóstwia. Ktoś stara się zwrócić na siebie uwagę, mówiąc, że nie doczekał się oczekiwanego przesłania albo nie zgadza się z określeniem gatunku „Notatek…”. Ktoś pragnie jednoznacznej odpowiedzi-komendy: dokąd iść, co robić, komu wierzyć… Pewnie tak musi być w społeczeństwie, które w czymś minęło się z samym sobą, w kraju, o którym można powiedzieć „Ukraina w błocie”, w epoce, w której „Wszystko się zmieniło. Ludzie i czasy”. Ale pozostała potężna przestrzeń estetyczna twórczości Iny Kostenko, jej linia obrony, jej szczodra i mężna zdolność pracy w każdych okolicznościach i czasach — „moja wolność zawsze przy mnie”. Oksana Pachlowska zauważyła, że „Rzeka Heraklita” syntetyzuje w sobie „Estetykę i Wolność jako dwa wymiary Poety”. Oczywiste jest, że te dwa wymiary Ina Kostenko przynosi również na spotkania ze swoimi czytelnikami. A tam już syntetyzuje się trzeci wymiar — Miłości. Tej, bez której niemożliwy jest Dzień Gniewu człowieka godnego. Po Równem, Kijowie Inę Kostenko powitał Charków. Sala przepełniona. Przed nami Lwów. Na dziś już sprzedano 45 000 „Notatek…”
Tłumaczenie maszynowe
Ta książka rodziła się w procesie wspólnej pracy nad poprzednimi wydaniami. Tak ciekawie, tak dobrze nam się pracowało, że powstała dziwna synteza impulsów twórczych, zawodowych, ludzkich, etycznych, które doprowadziły do powstania tej książki. Często mnie pytają: jakie są Pani ulubione wersy Liny Wasyliwny? Zawsze cytuję wersy, których być może nikt nie spodziewa się ode mnie usłyszeć: to słowa Giovanniego Francesco Rustici, włoskiego rzeźbiarza z dramatycznego poematu „Śnieg we Florencji”. Mówi on: Chcę, może srebrnym ołówkiem // ptaki rysować na lnianej tkaninie. I jest jeszcze jedna strofa, gdzie pojawiają się te srebrne ptaki: Nocą z chaosu bezsenności // Kiedy mój Wszechświat ożywa, // Jak srebrne ptaki, wylatują // Jeszcze nieposkromione słowa. Jeśli postawić obok siebie te wersy, zobaczymy, że dominuje w nich estetyka i wolność. A te dwa wymiary poety są współzależne, uzupełniają się wzajemnie. Jedno nie istnieje bez drugiego. „Jeszcze nieposkromione słowa” — to słowa, które są nieosiągalne dla całego szeregu rzeczy, które przeżywamy codziennie, nieosiągalne dla zgiełku, dla dnia powszedniego, dla kłamstwa, oszustwa, dla podstawiania w tej przestrzeni, która jest autonomiczną, suwerenną przestrzenią artysty. Często wykonywaniu wierszy Liny Kostenko towarzyszy muzyka, bardzo różna. Słyszeliśmy kiedyś „Inkrustacje” w akompaniamencie muzyki Schnittkego i było to bardzo ciekawe. Słyszeliśmy w wykonaniu Łarysy Kadyrowej „Cygańską muzę” przy akompaniamencie cygańskich melodii. Być może pierwotny impuls tej książki zaczynał się od rozmowy później z aktorką. Łarysa Kadyrowa powiedziała wtedy: „A ja prosiłam redaktora muzycznego, żeby wstawił „Chaconne” Bacha”. Dlaczego tak? Dlatego, że między słowem a muzyką nie istnieje bezpośredni związek. Istnieje związek bardzo złożony i bardzo zapośredniczony wieloma artystycznymi impulsami — widzialnymi i niewidzialnymi, jawnymi i ukrytymi. Każdy wielki czy mały utwór, na przykład, jeśli chodzi o „Śnieg we Florencji” czy „Cygańską muzę”, — to utwory niepowiązane z konkretną osobowością poety czy artysty, to słowo jest powiązane z wymiarem sztuki w ogóle, między immanentnym i tysiącletnim dylematem rozdarcia artysty między jego obywatelskim i estetycznym wymiarem a próbą połączenia tych wymiarów i stworzenia z nich syntezy. Jeszcze jedno. W przełomowych epokach, jak to było na przełomie XIX i XX wieku, symbolizm oraz inne nurty przedmodernistyczne czy modernistyczne ukazały niezwykle ciekawy eksperyment, ciekawe odczucie świata, poszukiwanie syntezy, nawet synergii między słowem, malarstwem i muzyką. Granice gatunków, konkretnych form artystycznych zacierały się i tworzyła się wzajemna odpowiedniość oraz wzajemne ich przenikanie. Ta artystyczna synergia zachodzi w czasach przejściowych i niepokojących. Nieprzypadkowo było to na początku XX wieku i nieprzypadkowo, czuję, także w naszych czasach istnieje potrzeba znalezienia syntezy między różnymi rodzajami sztuki. I dlatego, właściwie, od „Chaconne” Bacha skojarzenie szło do „Czterech pór roku” Vivaldiego. Mama ma w „Wyborze” cykl „Jesienne karnawały”. Jeśli są „Jesienne karnawały”, chciałam zobaczyć, jakie są inne formy tego przenikania czasu przez rok. Z tego powstawały bardzo nieoczekiwane efekty, ponieważ te wiersze — to nie pory roku w dosłownym sensie, to nie zima, wiosna, jesień czy lato opisane przez poetę, to przeżywanie stanów kosmicznych przez człowieka, jego uczucia, miłość, straty, intuicja, proroctwa, dotyk absolutu i dotyk każdej minuty naszego życia. Byłam bardzo szczęśliwa, pracując z Serhijem Jakułowyczem, początkowo nad „Beresteczkiem”, kiedy byłam pośrednikiem między wydawnictwem a artystą. Widziałam, jak pod cudownymi palcami tego genialnego syna genialnego ojca powstawał fantastyczny świat i przeszłości, i współczesności. To, że Serhij Jakułowycz dotknął tej książki, zupełnie innej, i spróbował stworzyć symboliczne stany i formy istnienia kobiety w kosmosie — było dla mnie nowym, niezwykle fantastycznym doświadczeniem. A kiedy na ostatnim etapie pracy nagle... [Zdjęcie Ołesia Dmytrenki] ...pierze wszechświatowego, stuoocznego Przerażenia, — to ludzka obojętność), to „Rzeka Heraklita” jednoczy człowieka z pozaziemskim, daje możliwość nacieszenia się energią słowa, pozbawionego zaangażowania i rygorystycznego patosu. Ta książka otwiera przed człowiekiem świat prawdziwych uczuć: miłości i nienawiści, smutku i oczekiwania, nadziei i wiary. Wszystko to przemienia człowieka. Czyni człowieka Człowiekiem. „Rzeka Heraklita” przenosi człowieka w świat odwiecznych prawd, odwiecznej harmonii uczuć, ludzka dusza nie może istnieć tylko w jednej płaszczyźnie, tak jak nie bywa tylko jedna pora roku. Wszystko płynie, wszystko się zmienia, wszystko umiera i odradza się. Poezja Liny Kostenko daje nadzieję na ratunek duszy — człowieka, narodu, kraju, cywilizacji. Nadszedł czas, kiedy straciliśmy poczucie prawdziwości rozumienia, współodczuwania. A w takim razie dialog z Heraklitem — to sposób na powrót do bytu, zdystansowanego od tymczasowego absurdu. Poezja — to córka Heraklita. Człowieka i poezję łączy właśnie ten „rzeczny świat” odwiecznych prawd. W posłowiu do książki spróbowałem powiedzieć, że w naszych warunkach
Tłumaczenie maszynowe
— Nowe wydanie Liny Kostenko trudno porównać z innymi książkami, które pojawiają się na współczesnym rynku literackim. „Rzeka Heraklita” to mini-wybór, który wyrasta z tradycji europejskiej zarówno na poziomie formy, jak i treści. Ta książka jest projektem synestezyjnym: łączy tu głos i muzykę, artystyczne opracowanie graficzne i barwy słowa. Oczywiście „Rzeka Heraklita” jest książką z myślą o dużej perspektywie. To wydanie nie na rok i nawet nie na dziesięciolecie. Faktycznie (i chciałbym w to wierzyć) jest to znak epoki. Obok „Zapisek ukraińskiego samoszaleńca” mamy wydanie, które toruje drogę w przestrzeń czystej estetyki, na płaszczyznę czystej poezji, wyzwolonej od konkretyki — w naszej sytuacji jest to konkretyka totalnego absurdu, cynizmu, zaprzedaństwa, barbarzyństwa. Wszystkie te cechy świadczą o jednym: na Ukrainie może nastąpić Apokalipsa, jeśli w porę się nie opamiętamy. Dziś prawdziwy ukraiński pisarz staje się wrogiem ukraińskiego państwa, a wczorajsi przeciwnicy wszystkiego z literatury pragną włożyć na siebie epitrachil ludowych przywódców (chociaż jeszcze kilka lat temu ganili wszystko, co jest „zaangażowane w sprawy narodowe i państwowe”). Oto rzeczywistość. Ukraińska rzeczywistość, sprowadzona do absurdu. Taka Ukraina jest bardzo daleka od rzeki Heraklita, od rzeki prawdziwej etyki i estetycznej równowagi. Jeśli „Zapiski…” mają pełnić funkcję ratującego elektrowstrząsu, aby obudzić społeczeństwo i wyprowadzić je ze stanu obojętności (przypomnijmy „Zadarty barometr” W. Symonenki — w tym poemacie najstraszniejsza cecha, która rodzi im-
Tłumaczenie maszynowe
Lilia MAKSYMENKO Najpopularniejszym obecnie w Ukrainie ministrem jest Dmytro Tabacznyk. Bo trzeba by poszukać nie tylko dziennikarza czy polityka, ale i przeciętnego Ukraińca, u którego wzmianka o obecnym szefie nie tylko „oświaty i nauki”, a od niedawna jeszcze „młodzieży i sportu”, nie wywołałaby oburzenia lub przynajmniej zdziwienia i chęci zadania mu kilku pytań. Oto i akademik Iwan Dziuba polemizuje w swojej, jak na mnie, nie mniej ważnej niż jego własny „Internacjonalizm czy rusyfikacja”, pracy „Skwaśniałe „szczi” od Dmytra Tabacznyka” z obecnym popularnym reformatorem. Czytasz niezwykle inteligentną, jak wszystko napisane przez Dziubę, pracę i rozumiesz, że przełomowość działań obecnego ministra jest bezsporna. Niewielką (jak na „plany ogromne” nieudolnego reformatora) pracę Iwana Dziuby w małym nakładzie wydrukowano w prowincji, choć warto byłoby ją polecić do lektury pozalekcyjnej w szkołach i na uczelniach. Ale nie z naszym szczęściem, chyba że powróci samizdat. Jeśli chodzi o „ogromne plany”, to ja, w tłumie takich samych jak ja dziennikarzy, oczekiwałam usłyszeć o nich od samego pana ministra. I powód był poważny. Dmytro Tabacznyk przed dużą liczbą kamer telewizyjnych (jeszcze i zastępcę ministra kultury przychwyciwszy) nagradzał dzieci — zwycięzców konkursu „Jestem dumny z tego, że jestem Ukraińcem”. Zaznaczę od razu: „dwa ja” w nazwie konkursu i brak tej litery na końcu czasownika — to językowo-stylistyczne (może i coś innego!) osobliwości organizatorów konkursu. Można by przytoczyć tu i kilka cytatów z informacji prasowej, którą otrzymali podczas wydarzenia dziennikarze… Przeczytawszy ten dokument, przypomniałam sobie nie tak odległe czasy, kiedy działała partyjna zasada „pisać niewyraźnie, żeby nie wszystkim było zrozumiałe”. Drobnostka, powiecie? Ale kiedy jednowymiarowych drobnostek-głupstw jest ponad krytyczną granicę — mówimy o prawidłowości… Na sali, przed pojawieniem się dwóch kierowników poważnych Ministerstw, biegał młodzieniec i w języku „międzypatriotycznego porozumienia” wrzeszczał „pięciominutowa gotowość”, „jednominutowa gotowość”. Minister, co prawda, wbrew moim obawom, rozpoczął wydarzenie po ukraińsku. Pierwszy występujący wśród dzieci również. A jakże — w Ukrainie się urodzili! W swoim przemówieniu Tabacznyk zaznaczył, że był „pod wrażeniem poziomu aktywności”, bo „otrzymali ponad setkę prac ze wszystkich regionów Ukrainy”. Aż! Na pierwszym i jedynym etapie konkursu. Z wyborem zwycięzców również było, jak teraz często mówią, „wszystko politycznie poprawnie”. Pierwsze miejsce przypadło charkowiance, drugie wywalczył Dniepr, trzecie — Iwano-Frankiwsk. Występ dziecka w „języku najbardziej uciśnionej mniejszości narodowej” naszego pana ministra, bez wątpienia, ucieszył. On też przeszedł na rosyjski i po „spasibo Sasza” obiecał studentowi nie tylko wziąć pod uwagę jego propozycję: „patrioci powinni umieć poprawnie wypełnić kwit na usługi komunalne”, ale i włączyć go do jakiegoś poważnego komitetu, który będzie rekomendował „mieszkaniowy fakultet” w szkołach i na uczelniach. Słyszeliście?! Zamiast mieszkań dla młodych — fakultet. I rośnijcie patriotami! Przyznam się, bardzo chciałabym gdzieś zobaczyć prace zwycięzców „patriotycznego konkursu”, ale na żadnej ze stron internetowych ich nie wystawiono. Nie otrzymałam ja prac i mailem, choć, jako dziennikarz, zwracałam się do organizatorów — i zrozumiałą dla mnie rosyjszczyzną obiecali przesłać prace zwycięzców… Czy trzeba mówić, że oczekiwanej konferencji prasowej nie było. Przy tym pan minister nie żałował czasu, chętnie fotografował się ze wszystkimi chętnymi. Ale na pytania dotyczące niuansów proponowanej przez niego reformy oświaty odpowiadać nie chciał. Oświadczył jedynie, że „demokracji teraz na uczelniach będzie więcej”. Widocznie miał na myśli wprowadzenie projektu ustawy „O językach w Ukrainie” nr 105-3. I tutaj już bez cytatów nie da się obejść: „Potrzeba obywateli w języku nauczania określa się w obowiązkowym porządku na podstawie oświadczeń o języku nauczania. Które są składane przez uczniów (dla nieletnich — przez rodziców…), studentów przy wstępie do państwowych i komunalnych placówek oświatowych” (cz. 3 art. 21); „Państwowe i komunalne placówki oświatowe w ustalonym porządku tworzą oddzielne klasy, grupy, w których nauczanie prowadzone jest w innym języku, niż w placówce oświatowej w całości, przy obecności wystarczającej liczby odpowiednich oświadczeń…” (cz. 4 art. 21). Ten dokument można i dalej cytować oraz dziwić się jego absurdalności. Według wniosku Wysokiego Komisarza OBWE do spraw mniejszości narodowych, jest on sprzeczny z międzynarodowymi rekomendacjami i skierowany na utwierdzenie języka rosyjskiego jako de facto państwowego. Zgodźcie się, bardzo patriotycznie… Zaznaczę, że zajrzałam do niemałych pakietów, które przed kamerami wręczali minister MON-MSU i zastępca ministra Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy — nawet żart rozbrzmiał: „Jakaż oświata bez kultury?”. Tak więc. Z „kulturą” było ciężko. W niemałych pakietach sieroce leżały… kalendarzyk zrywkowy i notatnik. I, oczywiście, dyplom. I to na tle „turystyki”, którą dwadzieścia siedem dzieci (przeważająca większość przyjechała z rodzicami) zmuszone były odbyć, docierając na własny koszt z regionów. „Chociaż jakąś książkę podarowali, — powiedział jeden z rodziców, do którego się zwróciłam. — My braliśmy udział w konkursie języka ukraińskiego im. P. Jacyka, to dziecko, choć nie zostało zwycięzcą, tylko za udział otrzymało niemało książek…” Teraz o wspomnianym konkursie im. P. Jacyka. Ministerstwu Oświaty od czasu, gdy na jego czele stanął Tabacznyk, konkurs, w którym corocznie bierze udział około pięciu milionów dzieci, nie jest potrzebny. Nie jest potrzebny, chociaż już jedenasty rok z rzędu mecenasi Ukrainy i zagranicy zapewniają przyzwoite nagrody, nagrody pieniężne dla zwycięzców i nauczycieli języka ukraińskiego. Dziecko mogło zarobić swoją wygraną aż do siedmiu tysięcy hrywien! Były i samochody dla nauczycieli. A co już mówić o książkach od różnych wydawnictw na wszystkich (a konkurs odbywa się corocznie w czterech etapach i wśród różnych kategorii wiekowych) poziomach. Ponad trzydzieści krajów było zaangażowanych w ten konkurs i właśnie on kształtował prestiż Ukrainy w świecie. Od dobra, mówią, dobra nie szukają. Ale, przeszedłszy szkołę od złego, dobro łatwo podmieniają złem. Właściwie, przez wszystkie lata istnienia ciężar finansowy podczas przeprowadzania konkursu spadał na barki Ligi Ukraińskich Mecenasów, Ministerstwo Oświaty jedynie, uruchomiwszy własną sieć, miało powiadamiać wszystkie placówki oświatowe o rozpoczęciu konkursu i jego wynikach. Czyli formalnie (jeśli chcecie, moralnie) wspierać fundatorów konkursu. Tak było dziesięć lat z rzędu. Dorwawszy się do władzy, Dmytro Tabacznyk „na hura” oświadczył, że „konkurs języka ukraińskiego nam nie jest potrzebny”. Jednak poczuł potężny opór społeczeństwa w ogóle oraz Ligi Ukraińskich Mecenasów w szczególności. I wtedy, zachowaj nas, Panie, od złego, postanowił pan minister podmienić jeden konkurs drugim. I pozwolić nam… Szewczenkę! Zarządy oświaty we wszystkich regionach otrzymały list z podpisem pana Tabacznyka, w którym on, przekręciwszy fakty, oprócz wszystkiego innego informował, że kierowane przez niego Mi-
Zdjęcie Olesia Dmytrenki Ministerstwo nie będzie już opiekować się konkursem im. P. Jacyka, a zapoczątkuje własny konkurs językowy i literacki imienia Tarasa Szewczenki. „Cóż w tym złego?” — zapyta nieświadomy czytelnik. Obyśmy mieli jak najwięcej konkursów językowych — dobrych i różnych! A ja zaprzeczę — różnych nie trzeba. Bo to jeszcze od czasów „sowka” ciągnie się szkoła przebiegłych ideologów, którzy są w stanie w krótkim czasie zdewaluować każdy pomysł, skompromitować dobrą sprawę, zrobić z geniusza złodzieja czy wampira, a z patrioty karykaturę w szarawarach dozwolonego koloru. Czyż nie od złego są takie twierdzenia w regulaminie świeżo ulepionego konkursu: „Celem Konkursu jest uczczenie dziedzictwa twórczego wybitnego syna narodu ukraińskiego Tarasa Hryhorowycza Szewczenki, wyłonienie twórczo uzdolnionej młodzieży szkolnej i studenckiej, przyszłej plejady twórców literackich, rozwój ich potencjału twórczego, wychowanie u młodego pokolenia Ukraińców szacunku do języka państwowego i tradycji swojego narodu, podniesienie poziomu edukacji językowej na Ukrainie i poza jej granicami”. A niżej: „Zadania wszystkich etapów Konkursu proponowane są w języku ukraińskim, ale uczestnicy mogą udzielać odpowiedzi zarówno w języku ukraińskim, jak i w językach mniejszości narodowych, reprezentowanych na terytorium Ukrainy”. Zwróciłam się o wyjaśnienie do pracownika Instytutu Innowacyjnych Technologii i Treści Edukacyjnych Jurija Safonowa — właśnie jego podpis widniał pod regulaminem konkursu im. T. Szewczenki. Już wcześniej zdarzało mi się spotykać z Jurijem Mykołajowyczem, jeszcze w zeszłym roku reprezentował Ministerstwo Oświaty podczas przeprowadzania Międzynarodowego Konkursu im. P. Jacyka. Zatem, moim zdaniem, pan Safonow mógł, jak nikt inny, porównać przedsięwzięcia i opowiedzieć o przebiegu sklonowanego konkursu. Na moje pytanie, na ile masowy jest językowo-literacki konkurs im. T. H. Szewczenki, Jurij Mykołajowycz odpowiedział, że danych nie posiada. A kiedy zapytałam, czym realnie różni się jeden konkurs od drugiego, usłyszałam, że ten, którym obecnie się opiekuje, będzie przeprowadzany także w językach mniejszości narodowych. „Wszystkich?” — nie ustępowałam. „Jeśli będzie wystarczająco dużo zgłoszeń” — usłyszałam. Jednym słowem, według uznania „patriotycznych” organizatorów. A oni… Jeśli nie zrozumieliście, zacznijcie czytać materiał od początku.
Tłumaczenie maszynowe
Szanowni Rodacy! Jesteśmy zmuszeni stwierdzić, że w 20. roku niepodległości Ukrainy państwowość i ukraińska perspektywa są ponownie zagrożone. Polityczny reżim Janukowycza–Azarowa–Łytwyna–Tabacznyka uznajemy za reżim wewnętrznej okupacji Ukrainy. Po uzurpacji władzy drogą przewrotu konstytucyjnego Partia Regionów i jej satelity stosują metody bandyckie w celu zniszczenia tych, którzy odczuwają siebie i nazywają siebie Ukraińcami. Ten reżim, realizując program „Ukraina bez Ukraińców”, rozpoczął szeroko zakrojoną ofensywę na wszystko, co ukraińskie: na edukację (zamykane są ukraińskie szkoły na Donbasie, ograniczany jest ukraiński komponent w zakładach edukacyjnych, w sferze informacyjnej itd.), historię, kulturę, ukraińskie tradycje. Represje wobec opozycyjnych sił politycznych, narodowo-patriotycznych, demokratycznych organizacji, niezależnych dziennikarzy i pisarzy stały się dziś w Ukrainie normą życia. Wbrew wszelkim deklaracjom o wyborze europejskim, demokracji i praworządności obecny reżim kieruje kraj ku kryminalno-oligarchicznej dyktaturze. Odczuwając chwiejność swojej pozycji i gwałtownie rosnące niezadowolenie narodu, władza prześladuje wszystko, co może stawiać opór: niezależnych ekonomicznie przedsiębiorców, polityków, partie polityczne i organizacje społeczne, środki przekazu, działaczy kultury, którzy nie sprzedali się Partii Regionów. Przede wszystkim dotyczy to nacjonalistów – patriotów, którzy stają w obronie narodu i są zdolni poderwać go do walki. Ostatnie aresztowania członków Wszechukraińskiego Zjednoczenia „Trizub”, pokazowe brutalne pobicie posłów ludowych w Radzie Najwyższej dowiodły, że obecny reżim nie przestrzega żadnych praw i norm prawnych, poza prawem siły. Absurdalne i niczym nieudowodnione oskarżenia, przetrzymywanie za kratami nieletnich bez powiadomienia rodziców, tortury, odmowa obrony adwokackiej, bezprawne rewizje i konfiskata mienia – to daleko niepełny wykaz naruszeń naszych praw i wolności. Rozpędzenie majdanu przedsiębiorców, faktyczny zakaz pokojowych wieców i demonstracji, przywrócenie cenzury środków masowego przekazu, maksymalne wykorzystanie zasobów administracyjnych uniemożliwiają konstruktywny dialog polityczny z władzą. W takich okolicznościach stwierdzamy: „Jeśli naród chce przetrwać, pozostaje mu jedna droga – rewolucyjna!” „Oni nam nie dają żyć – my im nie damy panować!” „Ukrainy nie oddamy!”
Zatwierdzono na posiedzeniu Zarządu Iwano-Frankiwskiej Organizacji Obwodowej NKZU 04.02.2011 r.
Z upoważnienia Zarządu Współprzewodniczący Stepan WOŁKOWECKI
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nienawiści do dzieci, ich rodziców i całego świata. Można zrozumieć naturę tego zjawiska, ale zaakceptować — nie. Dlaczego nie ma żadnej selekcji nauczycieli, dlaczego tak okrutni, lecz pedantyczni ludzie mają uczyć nasze dzieci? Dlaczego medycy, niechby nawet formalnie, składają przysięgę Hipokratesa, a dla nauczycieli nie ma takiego moralnego ostrzeżenia jak „Nie szkodzić”. Przecież to właśnie od tych ludzi zależy tak wiele. Nie, nie wzywam nikogo do powtarzania czynów Korczaka, tym bardziej, że na taki krok zdolny jest tylko wyjątkowy człowiek. Jednocześnie wtedy, w czasie wojny, łatwiej było o zrozumienie zasad światopoglądowych: tam wrogowie, a tu swoi. Teraz jest odwrotnie. W warunkach totalnej niesprawiedliwości, podwójnych standardów, kiedy nawet rodzice nie zawsze wierzą w jutrzejszy dzień, władzę, państwo, głównym zadaniem nauczyciela jest pomóc dziecku utrzymać się na nogach, nie stracić orientacji. I niech uczeń zapomni tabliczkę mnożenia albo nie będzie znał jakiejś regułki na pamięć. To nieważne. Tak jak nieważne jest to, jak nazywa się ta nauczy- „Nauczanie to nie mechaniczne przekazywanie wiedzy od nauczyciela do dziecka, a przede wszystkim relacje międzyludzkie. Stosunek dziecka do wiedzy, do nauki w dużej mierze zależy od tego, jak odnosi się ono do nauczyciela. Jeśli uczeń poczuł niesprawiedliwość, jest oszołomiony. A niedostateczną ocenę małe dzieci zawsze uważają za niesprawiedliwość i głęboko ją przeżywają, ponieważ prawie nigdy nie zdarza się tak, żeby dziecko nie chciało się uczyć. Chce się uczyć, ale nie potrafi, nie ma jeszcze zdolności skupienia się, zmuszenia siebie do pracy. Jeśli zaś dziecko przeżywa niesprawiedliwość i dzisiaj, i jutro, i tak przez cały rok, jego układ nerwowy najpierw ulega rozchwianiu, potem następuje hamowanie — przygnębienie, osłabienie, apatia. Gwałtowne skoki — pobudzenie i hamowanie — prowadzą do tego, że dziecko choruje. To dziwne, na pierwszy rzut oka, schorzenia — nerwice szkolne, czyli dydaktogenie”. Wasyl Suchomłynski „Serce oddaję dzieciom”
Tłumaczenie maszynowe
Lesia KOVERZNEVA, Czernihów. Mój młodszy syn niefortunnie poszedł do szkoły. Wtedy właśnie przeszli na 12-letni system nauczania. Winna wszystkiemu, oczywiście, jestem ja, a nie system — to właśnie ja policzyłam 7+12=19 — i przeraziłam się. Zatem do szkoły syn poszedł w wieku 6 lat. Absolutnie nieprzygotowany do niej psychicznie. Wprawdzie innego wyjścia nie było — w przedszkolu wolnych miejsc już też nie zostało. Uspokajało mnie to, że w pierwszej klasie jest odciążony program i nawet zadań domowych nie zadają. Teraz ma 8 lat, uczy się w trzeciej klasie. Nienawidzi szkoły i ma ciągłe problemy z nauczycielką. „On u pani myli prawo z lewem”. „On mi psuje łańcuszek, bo nie śledzi, gdzie czytamy”. „Zawsze o wszystkim zapomina”. „Lata w chmurach”. „Nieprawidłowo układa podręczniki na ławce”. „Nie potrafi ułożyć krótkiego zapisu zadania”. „Nie uczy się regułek”. „Nie potrafi opowiedzieć wiersza przy całej klasie, opowiada tylko mnie”. No wszystko, po prostu wszystko, zdaniem nauczycielki, robi nie tak. Oficjalnie pierwszoklasistom rzeczywiście nie powinni byli zadawać prac domowych. I oficjalnie nam ich nie zadawano — nawet zabraniano zapisywać w dzienniczku, a nuż kontrola! Dlatego wszystko trzeba było pisać na karteczkach. Wprawdzie nie przeszkadzało to nauczycielce pytać syna, gdzie są zadania, i robić ciągłe uwagi z powodu ich braku. Bitwa trwała rok. Przez cały ten czas udowadniałam, że mamy prawo nie odrabiać zadań domowych. Wykładowczyni nie poddawała się i z jawną złośliwą satysfakcją czekała na drugą klasę. Syn skończył 7 lat. Drugi rok nauki rozpoczął się od serii uwag. Potem przyszły dwóje. Dzienniczek zamienił się w ciągły czerwony koszmar. Nie spaliśmy po nocach, syn stał się nerwowy i rozdrażniony. Kiedy w pierwszym tygodniu po feriach jesiennych przyniósł trzy dwóje za jeden dzień, znów poszłam do pedagoga. „Czy pani nie rozumie, pani nie zostawia mu żadnej nadziei? On jest jeszcze taki mały, a już nie chce chodzić do szkoły” — próbowałam wyjaśnić jej swoje zaniepokojenie. Przytaczałam cytaty z Wasyla Suchomłynskiego o nerwicach szkolnych, pokazywałam rysunki syna, gliniane zabawki, które tworzy, opowiadałam, z jaką przyjemnością chodzi do szkoły muzycznej, jakie książki czyta i czym jeszcze się interesuje. Prosiłam, żeby nie dobijać go tymi dwójami i uwagami. Nauczycielka była nieubłagana („Żadnej samowoli. Program”). I, zdaje się, obraziła się za Suchomłynskiego — niby ja go też czytałam. W jednym z oficjalnych okólników, który znajduje się na stronach związanych z edukacją, „starszym” uczniom młodszych klas zaleca się zadawać prace domowe z uwzględnieniem tego, aby czas ich wykonania nie przekraczał w 2 klasie 45 minut, w 3 klasie — 1 godziny 10 minut, w 4 klasie — 1 godziny 30 minut. Skończyłam szkołę niby nie tak dawno, zaledwie 15 lat temu, ale przez ten czas wiele się zmieniło. Oprócz podręcznika i dwóch zeszytów, teraz przyjęło się zakładać mnóstwo dodatkowych zeszytów z niezrozumiałymi zadaniami z każdego przedmiotu. To pewnie po to, żeby dzieci przyzwyczajały się do testów. A jeszcze wymagają robienia rysunków z języka ukraińskiego, „Ja i Ukraina”, a nawet angielskiego, i z powodu ich braku również można otrzymać dwóję. Nie za rysowanie. W ogóle teraz oceny obniżają nie tylko z powodu braku wiedzy, ale też za brzydkie pismo, skreślenia, brak kropki na końcu zdania w zadaniu z matematyki i nieprawidłową liczbę kratek między przykładami. Zatem świadectwo mamy bardzo malownicze. „Mamo, my z Mykyto jesteśmy najgorszymi uczniami w klasie” — mówi mi syn. Słowo przecież takie — „najgorszymi”… Pomagamy Bohdanowi odrabiać zadania całą rodziną, ale mimo wszystko wychodzi o wiele dłużej niż zalecana 1 godzina 10 minut. Czasami zmęczone dziecko już kładzie się spać, a ja kontynuuję klejenie za niego jakiegoś potwornego zająca na zajęcia techniczne. I nawet czasami otrzymuję jedynkę. Podręczniki do zajęć technicznych i plastyki — to osobny temat. Pewnie są wam również znane. Z jednej strony gotowy obrazek, z drugiej — na cienkim papierze miejsce na rysunek. Oczywiście o twórczości czy fantazji nie ma tu mowy. Ślepe kopiowanie. Nauczycielki nie martwi, że zamiast dzieci wszystkie te prace wykonują rodzice. Ona doskonale o tym wie i za samodzielną pracę dziecka zawsze stawia niższą ocenę. Nawet nie zastanawiając się nad tym, że dziecięca twórczość to bardzo poważna sprawa. Właśnie ona jest motorem postępu, w niej zawarta jest przyszłość narodu. Zamiast tego u dzieci nie tylko znika chęć tworzenia i rozwijania się, ale też kształtuje się smak do obłudy. Kiedyś na zebraniu pedagog dobrowolnie-przymusowo szukała wśród rodziców ofiary, która narysowałaby pracę na konkurs dziecięcych rysunków. Na moją uwagę: „To przecież konkurs DZIECIĘCYCH rysunków! Właśnie dziecięcych, niech dzieci narysują!” nauczycielka spojrzała na mnie zdziwiona: „No co one tam mogą narysować!..”. Swoją drogą, jeśli nie wiedzieliście, na ferie, weekendy i dni świąteczne prac domowych zadawać nie jest zalecane. Ale to również nie nasz przypadek. Na pierwszym zebraniu w drugiej klasie wykładowczyni od razu zakomunikowała: „Jeśli wasze dziecko choruje, to nie oznacza, że ma tylko chorować, ma wykonać wszystkie zadania domowe”. Ja jedyna nerwowo zachichotałam, wyobrażając sobie, jak dziecko z temperaturą wykonuje ćwiczenia. Było to podobne do jakiegoś surrealistycznego spektaklu, bo inni rodzice byli skupieni i milczący. „Jednym z najgrubszych błędów jest uważać, że pedagogika jest nauką o dziecku, a nie o człowieku” — pisał Janusz Korczak. Wszyscy oczywiście pamiętają, jak nie zostawił swoich wychowanków, ginąc razem z nimi w komorze gazowej obozu koncentracyjnego Treblinka. „Nie zapominaj, że najważniejsze spotkania człowieka to jego spotkania z dziećmi. Zwracaj więcej uwagi na nie — nigdy nie możemy wiedzieć, kogo spotykamy w dziecku” — to również on — Korczak. Obserwując współczesnych nauczycieli, rozumiesz, że często są to nieudacznicy, którzy uczą dzieci tylko dlatego, że nie znaleźli sobie cieplejszego miejsca. Nie mają dokąd pójść ze szkoły, dlatego zmuszeni są gnić tam za nędzną pensję, kąpiąc się w swojej.
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej telka – Ołena Wasyliwna, Anżeła Petriwna czy Tamara Mykołajiwna, bo takich jest wiele. A jedyne, co naprawdę ma znaczenie, to nasz stosunek do siebie nawzajem. Niedawno czytałam wywiad z Bel Kaufman, pisarką, wykładowczynią, wnuczką Szołom-Alejchema. Osobą, która w wieku stu lat wciąż prowadzi kurs humoru żydowskiego w jednym z nowojorskich college'ów. I uderzyło mnie jedno dawne zdarzenie, o którym wspomniała. O uczniu, który pod koniec semestru poinformował ją, że nie wróci do szkoły, bo oblał prawie wszystkie przedmioty. Bel mieszkała obok szkoły, więc zaprosiła go do domu i podarowała książkę. Mówi, że wstydził się nawet do niej wejść. „Myślałam, że już go nie zobaczę, ale wrócił do szkoły jesienią. Byłam bardzo zadowolona i zapytałam, czy przeczytał książkę, a on odpowiedział, że nie. A wrócił dlatego, że poświęciłam mu uwagę, zaprosiłam do siebie do domu, podarowałam książkę w twardej oprawie. To okazało się dla niego bardzo ważne”. Oto takie zdarzenie. Nic sensacyjnego, prawda? Po prostu dała temu chłopakowi szansę, poświęcając mu trochę uwagi. Przyszłość dzieci, ich los, charakter, życie zależą właśnie od takich drobnostek. Czyż misja nauczyciela polega na tym, by nauczyć za wszelką cenę? Dzisiaj przecież nie tylko dorośli, ale już i dzieci rozumieją, że od ich ocen, a być może nawet od większej części tej wiedzy, którą zdobywają w szkole, nic nie zależy, przynajmniej w naszym kraju, a dlatego ten drobiazgowy stosunek do oceniania na tle powszechnej walki o przetrwanie, w którą zmieniło się nasze życie, nie ma sensu. Wydaje mi się, że teraz najważniejsze dla nauczyciela jest bycie uczciwym – dzieci wyczuwają fałsz jak nikt inny! Bycie sprawiedliwym, uważnym, słowem, bycie człowiekiem i, być może, już samym tym faktem podarowanie dziecku nadziei oraz wiary. Nauczyciel-humanista – czyż to fantastyka?!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
fotografie zdobywa się bardzo trudno. Najwyraźniej ludzie zrozumieli ich wartość…”. Warto zauważyć, że do dzisiaj światło dzienne ujrzały tylko trzy tomy unikatowego albumu — tom ogólny dotyczący całej Ukrainy, „Galicja” i „Bukowina” połączone w jedną książkę oraz „Kijowszczyzna Lewobrzeżna”, a w tym roku do druku przygotowywane są „Połtawszczyzna”, „Słobożanszczyzna” oraz „Kijowszczyzna Prawobrzeżna”. Na wystawie uwagę przyciągają egzemplarze z prywatnej biblioteki Iwana Honczara — wydawnictwa ukrainoznawcze, starodruki i rzadkie książki. Są tu książki Mychajła Hruszewskiego, Dmytra Jawornyckiego, Iwana Ohijenki, czasopismo „Kijowska starożytność”. „Tylko za jedną książkę, zachowaną przez Iwana Honczara, można było trafić za kraty — opowiadał Petro Honczar. — Dlatego dużą część zgromadzonej literatury ukrywał u znajomych, przyjaciół. Po śmierci Iwana Honczara w jego rzeźbie „Młody Szewczenko” znaleźliśmy ukryte fotografie uczestników OUN-UPA, a w skrzyni — książki M. Hruszewskiego”. A w ogóle prywatna biblioteka Iwana Honczara, która weszła do zbiorów Muzeum, liczy około trzech tysięcy wydawnictw. Patrzysz na tę wystawę i mimowolnie wydaje się, że cała tytaniczna praca wykonana przez Iwana Honczara jest w zasięgu sił całej instytucji naukowej, a to wszystko dzieło jednego człowieka! Na stulecie od dnia urodzin Iwana Honczara przygotowano również książkę pocztówek „Ukraińcy na rysunkach Iwana Honczara”. To 40 rysunków temperowych i akwarelowych, na których utrwalono obrzędy, zwyczaje, typy ludowe z różnych regionów. „Iwana Honczara jako malarza i grafika prawie nie znają — podzielił się zastępca dyrektora ds. naukowych Ihor Poszywajło. — Więc postanowiliśmy odkryć tę stronę twórczości. Niewielka książeczka pocztówek to kolejny krok do poznania Honczara-artysty, kontynuuje ona serię prac „Ukraina i Ukraińcy”, którą zapoczątkowaliśmy w 2004 roku. Przygotowujemy także jego ogromny album „Honczar sam o sobie”. Na wystawie można było zapoznać się z indeksem bibliograficznym „Iwan Honczar: artysta, kolekcjoner, badacz”, do którego weszło ponad 600 artykułów, obejmujących publikacje od 1949 do 2009 roku. Są to materiały samego Iwana Honczara, publikacje o drodze życiowej i twórczej jubilata, materiały o działalności naukowej i wydawniczej oraz powstawaniu Muzeum. Ihor Poszywajło opowiedział również, że w ramach obchodów roku jubileuszowego zaplanowano wędrowną wystawę multimedialną „Iwan Honczar: Zwycięstwo jednego życia” po ośrodkach etnograficznych Ukrainy, której towarzyszyć będą liczne seminaria i „okrągłe stoły”… Niepostrzeżenie płynie czas w Narodowym Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Honczara”, które ma niezwykłą siłę magnetyczną. Chce się tu wracać znowu i znowu, aby poczuć energię jednoczenia starożytności i współczesności, — a one spotykają się właśnie tutaj…
Tłumaczenie maszynowe
Культура · “Вся титанічна робота, виконана Іваном Гончарем, під силу цілій науковій інституції, а це все справа однієї людини”. · s. 14strona oryginału ↗ Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Уляна ВОЛІКОВСЬКА Фото автора Печерські пагорби примітні не тільки церквами, а й Національним центром народної культури “Музей Івана Гончара”, де кожен може торкнутися таїни традиційної української культури, джерел національної самобутності, заглибитися у минуле, без якого не було б сьогодення… 100 років минуло від дня народження засновника музею Івана Гончара, і тут кожна річ наче промовляє його словами: “Усе, що ви побачите в Музеї, хай збудить у вас почуття палкої, найщирішої любові до поетичної душі Матері%України, і хай любов ця стане могутнім стимулом для її прекрасного майбутнього та буйного розквіту”. “Минулого року ми відсвяткували 50 років від дня заснування хатнього Музею Івана Гончара, — розповіла заступник директора з науково-просвітницької роботи Тетяна Пошивайло. — Нині відкрита лише частина експозиції на першому поверсі, ана другому запланована зала, яка висвітлюватиме багатогранну творчість митця. На жаль, поки що її немає, є тільки невеличка кімнатка і теперішня виставка до ювілею, де ми хоч трішечки розкриваємо особистість Івана Гончара, і те, чим він займався”. Перш ніж поринути у світ ювілейної виставки “Іван Гончар: Жити і творити для народу”, хотілося оглянути експозицію музею, побудовану за світоглядним принципом, що дає змогу розкрити різні аспекти народної культури. Є тут зали буття, естетики, християнських ідеалів, етики, зала спадщини Івана Гончара. Увагу привертає давня стіна, на якій фотографії українців із різних регіонів. Здається, що люди тих часів зазирають нам у душу і вивіряють, чи ми вірно живемо, чи бережемо традиції. Поряд зі світлинами на стіні дзеркало, в яке на себе може поглянути кожен присутній. Можливо, колись і фотографія зацікавленого гостя Музею буде саме тут… У залі “Естетика”, де зберігаються зразки гончарства, вишивки, національного одягу, прикрас, усе говорить і про утилітарну функцію, і про мистецьку. “У майбутньому тут ми плануємо детальніше показати ремесла — ткацтво, вишивку, гончарство. Навіть поставимо верстати, щоб відтворювати все так, як це відбувалося колись”, — поділився думками директор Музею Петро Гончар. У залі “Християнські ідеали” багато зібраних Іваном Гончарем народних хатніх ікон, які відображають пантеон українців. Тут знаходиться і славнозвісна дерев’яна скульптура Спасителя з Мотроницького монастиря. У залі національних ідеалів на народних картинах Козак Мамай — символ побратимства, сили народу, любові до свободи. Представлена тут і кобзарська традиція, кобзарські інструменти — бандура, кобза, колісна ліра. Особливо мені припав до душі зал спадщини Івана Гончара. Гортаю книгу відгуків — скільки тут щирих слів захоплення і вдячності! Хочеться занотувати і свої враження від перегляду оригінальної експозиції… Свого часу тут залишили унікальні записи видатні діячі культури та мистецтва, зокрема Олесь Бердник, Сергій Параджанов, Тетяна Яблонська, Іван Драч, Дмитро Павличко, Михайло Слабошпицький та інші. А ось слова вдячності Василя Стуса: “Єси ти сам — з собою врівень // один — на сотні поколінь — // високим гнівом богорівне, // хоч, може не ріка, а рінь, // важка занадто… Це — з поеми про
Петро Гончар, директор НЦНК “Музей Івана Гончара”
Костомарова. А Вам — ще раз спасибі! Бо — “єси Ти сам” — з собою врівень. Вдячний Василь Стус.” Юрій Мушкетик висловився так: “Тільки народ великого духу, великої духовної краси може творити такі скарби. І треба нести в душі немалий скарб, щоб збирати скарби мистецькі”. Ювілейна виставка “Іван Гончар: Жити і творити для народу” представлена невеличкими фрагментами, які відображають усі грані творчого “я” Івана Гончара як скульптора, живописця, колекціонера, науковця. “Ми намагалися відтворити все так, як було вдома у Івана Гончара, — наголосив Петро Гончар, — щоб люди могли відчути це насичене середовище, яке дихає українською культурою”. Перед нашими очима зразки ткацтва, гончарства, вишивки, дереворізьблення, прикрас, одягу, музичних інструментів… Варто зауважити, що нині етнографічна збірка мистецьких скарбів Музею налічує понад двадцять тисяч експонатів, більшу частину з яких зібрав Іван Гончар. За однією річчю митець міг полювати роками! Особливо цікавими є картини художника “Подоляни”, “Побачення”, “Несподіванка”, “Осіння мелодія”. У цих малюнках Івана Гончара простежується документальний підхід, адже декоративна манера письма давала змогу науково точно відобразити деталі, орнаментику, крій одягу, який носили у певній місцевості, а також показати обрядові особливості. Щодо скульптурних робіт митця, то їх у музеї близько чотирьохсот. Іван Гончар — автор портретів і пам’ятників видатних постатей України — Лесі Українки, Тараса Шевченка, Івана Франка, Олеся Гончара, Катерини Білокур, Івана Котляревського, Богдана Хмельницького. А його “Молодий Шевченко” як один із найкращих зразків образу Тараса Шевченка зберігається у Третьяковській галереї. Аж ніяк не можна оминути увагою 18- томний історико-етнографічний мистецький альбом “Україна й Українці”, матеріали до якого народознавець збирав протягом чотирьох десятиліть! “Це унікальна робота, де Іван Гончар постає перед нами як справжній науковець, — захоплено ділилася думками Тетяна Пошивайло, гортаючи ошатне видання одного з томів. — Іван Гончар сам їздив по селах, відшуковував документальні фото, де було б відображено етнографічний елемент. Усі зібрані матеріали сортував у папки по регіонах, замальовував акварелькою оригінальні орнаменти вишивки чи колористику писанки, чи ті самі особливості різьблення по дереву, характерні для певного села. Кожну фотографію Іван Гончар скрупульозно наклеював, деталізовано підписував. І таким чином творив образ цього села. Ось дивіться, при друці ми навіть зберегли його замітки олівчиком, щоб люди бачили, як науковець усе впроваджував”. А Петро Гончар розповів: “Коли до батька приходили в Музей, він жартома казав: “Так, щоб Ви зі свого села принесли фотографію”. Це було не так просто. Адже ці фотокартки родинні, сімейні, і не кожен міг їх віддати. Але йому надзвичайно довіряли, приносили, дарували. Ось я зараз продовжую цю справу, їжджу по селах, і
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nad nimi wznosi się dwuczęściowa stela, na której znajdują się ich portrety, obramowane według szkicu syna koronką z matczynych ręczników, a w centrum wykuto wizerunek pszczoły — symbolu niestrudzonych pracowników. Do nich należy także mój przyjaciel Hryhorij. To z jego inicjatywy jedno z najlepszych na Ukrainie Hadziackie Technikum Kultury im. I. Kotlarewskiego stało się znakomitym ośrodkiem badania i odrodzenia ukraińskiego zdobniczo-użytkowego rzemiosła artystycznego. Pan Hryhorij samodzielnie opanował sekrety haftu, pisankarstwa, malarstwa artystycznego, rzeźbienia w drewnie, florystyki i tego uczy studentów. Od niego zaraziły się zamiłowaniem do ludowej sztuki córki Oksana i Iryna, które także zostały wykładowczyniami technikum. Nawet wnuczka Sofijka, której dziadek poświęcił najpierwsze wydanie swojego zbioru, jest już doświadczoną haftniarką. Połtawszczyzna szczyci się utalentowanym rodakiem. Dzieła mistrza zawsze stanowią ozdobę wystaw podczas sprawozdań twórczych obwodu w Kijowie, a jego indywidualna ekspozycja była prezentowana przez ponad miesiąc w Narodowym Kompleksie „Expocentr Ukrainy”, a następnie została przedstawiona w Domu Ukraińskim i innych stołecznych salach. Ogólnoukraińskiej popularności panu Hryhorijowi dodaje również jego wieloletnia współpraca z czasopismami „Ukraina” i „Żinka”, które stale drukują jego projekty do haftu. Każdego wieczoru mistrz pochyla się nad kolejną pracą, wyrysowując krzyżyk po krzyżyku nowe kompozycje haftowanego piękna. Komputera nie bierze sobie do pomocy, bo nie chce zamieniać pracy ręcznej na maszynową. A w tej właśnie chwili dziesiątki, a może nawet setki kobiet-chrestopoklonnic w ten sam sposób pochylają się nad płótnem i, wpatrując się w wzory zaproponowane przez ich nauczyciela, wyszywają czerwonymi i czarnymi nićmi swój los, odczuwając jego pokrewieństwo z losem Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Ukraińskie kobiety od dawna słynęły z talentu artystycznego w hafcie. I dziś dziewczęta oraz mężatki wieczorami czarują nad płótnem, wyszywając ręczniki, wyszywanki, a nawet portrety i obrazy. Najczęściej wyszywają krzyżykiem według wzorów, które zachowały się w babcinej skrzyni, lub według rysunków, które można znaleźć w czasopismach „Ukraina” i „Żinka”, w albumach, które stworzył specjalnie dla hafciarek-krzyżykowców zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy Hryhorij Kysiel. O szczodrym dorobku tego twórcy czarującego piękna z Połtawszczyzny jest nasza opowieść. Stanisław ZMIJEWSKI, m. Odessa Mam wielką przyjemność czasami bez pośpiechu przeglądać strony wszystkich trzech zbiorów „Ukraiński haft”, podarowanych mi przez mojego kolegę z roku i szczerego dawnego przyjaciela Hryhorija Kysiela. Od matki Ołeny Fedoriwny odziedziczył Hryć miłość do ludowej sztuki dekoracyjno-użytkowej, której zachowaniu i pomnażaniu poświęcił swoje życie. A o ukraińskim hafcie wykładowca-metodyk Hadziackiego Kolegium Kultury im. I. Kotlarewskiego wie wszystko. Oto i w swoim pierwszym zbiorze podaje wzory ludowych ornamentów Połtawszczyzny do ozdabiania ręczników, koszul, poszewek, obrusów, dywaników, serwetek… Oprócz haftów czerwonymi i czarnymi nićmi, widzimy tutaj i podobne do szronu wykwintne reszetyliwskie wzory haftów białym na białym. Ozdobione nimi wyszywanki, które nazywa się szronowymi, są dziś bardzo modne. Nawet liderzy naszego kraju, wybitni działacze społeczni, aby zademonstrować swoją ukraińskość, pojawiają się publicznie w koszulach kupionych w Reszetyliwce lub na Jarmarku Soroczyńskim. W tym samym albumie obok ludowych wzorów podano szereg ornamentów z ledwo zauważalnym oznaczeniem „Hr.K.”. To autorskie prace, stworzone na podstawie ludowych motywów z wykorzystaniem przebogatej symboliki ukraińskiego folkloru. Tutaj widzimy wyhaftowany obraz Drzewa Życia, bujnie kwitnące różane lub liliowe ażury, rajskie ptaki, parę nierozłącznych łabędzi, dumnego kogucika, barwinkowe wzory, w które autor wplótł grona kaliny i winogrona… Przeznaczone jest to wszystko wyłącznie do wyszywania krzyżykiem, a dla wygody użytkowania rysunki podano na tle płóciennej siatki. W tych pracach czuć połtawską tradycję z właściwą jej wykwintnością wzoru. Lecz szczególnie wdzięczne były ukraińskie hafciarki Hryhorijowi Kysielowi za to, że przedstawił w zbiorze swoją przebogatą kolekcję kompozycji czcionkowych. Niestety, mało interesowali się nimi kolekcjonerzy, a ich konstruowaniem obecnie nikt, oprócz mistrza z Hadziacza, się nie zajmuje. Od teraz dzięki niemu mamy szeroki wybór alfabetów i cyfr do haftowanych napisów różnego charakteru i przeznaczenia. One same w sobie stanowią ornament. Szczególnie piękne są litery pisane, gdzie każda pionowa linia ozdobiona jest czerwonym kwiatuszkiem. Autor podaje w swoich albumach wspaniałe kompozycje tematyczne z wizerunkiem godła państwowego, grona kaliny i napisem „Boże wielki jedyny, nam Ukrainę chroń”, ręczników ślubnych ze słowami „Na szczęście — na dolę”, mnóstwo serwetek z wizerunkiem paschy, pisanek i tradycyjnym pozdrowieniem „Chrystus zmartwychwstał! Prawdziwie zmartwychwstał!”, którym Ukraińcy wymieniają się na Wielkanoc. Wielu spodoba się także zaproponowany przez pana Hryhorija ręcznik ścienny z modlitwą „Ojcze nasz”, którą zaczynają i kończą każdy dzień. Drugi zbiór „Ukraińskiego haftu” ma podtytuł „Portrety wybitnych ludzi Połtawszczyzny”. Hryhorij Kysiel nie namalował ich, a ułożył na tak zwanych opracowaniach-schematach z tysięcy kolorowych krzyżyków, które każdy teraz ma możliwość przenieść na płótno, jak to zrobiła córka pana Hryhorija Iryna Sereda. Galerię portretów najsłynniejszych połtawian otwiera obraz Tarasa Szewczenki, który spotykał się na Połtawszczyźnie z Jewhenem Hrebinką, a później podróżował po tym kraju, szkicując zabytki historyczne i archeologiczne. Wszystkie charakterystyki portretowe są maksymalnie uogólnione, podkreślenie zmonumentalizowane i jednocześnie obdarzone wyraźnymi indywidualnymi cechami. Chowa uśmiech w wąsy Mykoła Hohol, zamyślonymi oczami patrzy na nas filozof i poeta Hryhorij Skoworoda, w zadumie skłonił czoło Wołodymyr Korolenko, niezłomność ducha promieniuje z twarzy Olesia Honczara. Szczególnie udały się autorowi portrety legendarnej Marusi Czuraj i niezapomnianej Czurajiwny naszych dni — Raisy Kyryczenko. Galeria portretowa, licząca 18 prac, po raz pierwszy z wielkim sukcesem była eksponowana w Hadziaczu i Połtawie, a jej twórcy — Hryhorij Kysiel i Iryna Sereda zostali uhonorowani nagrodą obwodową imienia Panasa Myrnego. Dopóki przygotowywano do druku album z opracowaniami tych portretów, ich autor odważył się na stworzenie schematów do wyszywania ikon. Do głębokiego zgłębienia tajemnicy i wielkości ukraińskiej sztuki sakralnej Hryhorij Kysiel szedł całe życie. Uderzała go prostota ukraińskiej ikony, spokój jej linii, radosna harmonia barw. W niej namacalnie przekazano realizację dawnej mądrej formuły: „Bóg stał się Człowiekiem po to, aby człowiek mógł stać się Bogiem”. Przejąwszy się tymi myślami i pomodliwszy się, Hryhorij napisał szkice do wyszywania krzyżykiem ikon Najświętszej Bogurodzicy, Jezusa Chrystusa i świętego Mykoły Cudotwórcy. Te prace dodał do albumu z portretami wybitnych połtawian, czym szczególnie ucieszył ukraińskie hafciarki, które od dawna marzyły o wyhaftowaniu ikony. W Hadziaczu pierwsze haftowane obrazy narodziły się w rękach niezrównanej mistrzyni haftu, żony pana Hryhorija Aniziji. Ikonę świętego Mykoły rodzina miała zamiar podarować nowo wybudowanemu Soborowi Święto-Uspieńskiemu, ale do otwarcia i poświęcenia świątyni wyhaftować jej nie zdążono, więc zdecydowali, że będzie wisiała jakiś czas w domu, a na dzień Mykoły Cudotwórcy podarują ją soborowi. Hryhorij postanowił zmienić ramę ikony na bardziej wykwintną. Jakież było zdziwienie, kiedy po zdjęciu szkła zobaczył podobny do fotonegatywu wyraźny odcisk obrazu świętego. Dziwili się temu i duchowni, ale wtedy szczególnego znaczenia temu nie nadawali. Poświęcona ikona przez dwa lata zdobiła ikonostas świątyni. Pewnego razu podczas remontu ikonostasu szkło uszkodzono, pojawiły się na nim pęknięcia, więc wyjęto je do wymiany. Proboszcz soboru protojerej Ihor zachował to wyszczerbione szkło, ponieważ na nim również jest podobny do szronu odcisk obrazu.
Mikołaja. Od tego czasu szkło wymieniano już kilkakrotnie i na każdym z nich można zobaczyć takie same wizerunki. Ikona jakby sama z siebie się powiela. Na prośbę ojca Igora naukowcy z Połtawy, pragnąc wyjaśnić przyczynę tego zjawiska, ustalili, że wizerunek nie zachowuje się na powierzchni szkła, lecz zmianie uległa jego struktura. Za ich radą, w celu bardziej szczegółowej analizy, cudowne szkło zawieziono na ekspertyzę do jednego z instytutów naukowo-badawczych w Kijowie. A tam, kiedy rozpakowano pakunek, zobaczono, że szkło jest czyściutkie i przezroczyste — wizerunek zniknął. O tym, że jest to prawdziwy Boży cud, którego nie jest w stanie wyjaśnić nauka, przekonali się, wracając do domu i widząc, że rysunek znów wyraźnie pojawił się na tym szkle. Od tej pory jest ono wystawione w świątyni obok wyhaftowanej ikony świętego Mikołaja Cudotwórcy, modlitewne zwrócenie się do którego przywraca zdrowie i uzdrawia duszę. Od tamtej pory odrodzony w dawnym Hadziaczu Sobór Zaśnięcia Matki Bożej stał się miejscem pielgrzymek wiernych. Widocznie z czystych, wzniosłych zamysłów narodziła się ta ikona, zdolna uduchowiać ludzi. Za Bożym błogosławieństwem Hryhorij Kysil stworzył już schematy do wyszywania ikon „Bogurodzica Szybko-słysząca”, „Poczajowska Bogurodzica”, „Opieka Najświętszej Bogurodzicy”, „Krzew Gorejący”, „Święta Trójca”, „Zbawiciel Nieuczyniony Ręką”, „Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa”, „Narodzenie Chrystusa”, „Wiara, Nadzieja, Miłość i ich matka Zofia” oraz wiele innych. Oprócz tego przygotował kompozycje obrazów o tematyce biblijnej „Zbawiciel”, „Anioł Stróż dzieci” oraz „Modlitwa w Ogrójcu”. Te prace mistrza znajdują się w trzecim zbiorze „Ukraińskiego haftu”. Kontynuator kozackiego rodu Kysilów z Połtawszczyzny godnie wyhaftowuje swój wyraźny ślad na ojczystej ziemi. Na grobie jego
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
ska; dyrektor 22. szkoły, radny Rady Miejskiej w Tarnopolu Ołeh Kłymczuk i inni. Życzenia w imieniu Łanowiec złożyli: przewodniczący rejonowej organizacji Kongresu Ukraińskiej Inteligencji Jarosław Hałas, przewodniczący Rejonowej Administracji Państwowej Wiktor Moroziuk, przewodniczący rady rejonowej Ołeksandr Błażejczuk oraz mer miasta Iwan Tkaczuk. Pod adresem jubilata nadeszła seria telegramów gratulacyjnych z centrum i różnych regionów Ukrainy, w szczególności od kierownictwa Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (W. Jaworiwski, W. Szklar, W. Baraniw, A. Krym, M. Słaboszpycki) oraz od Wałentyny Honczar. Uczestnicy uroczystości odwiedzili „Literacką świetlicę” w szkole średniej w Napadowie. Jej dyrektor, historyk Łarysa Pocełujewa, zapoznała gości z głównymi eksponatami, które odtwarzają drogę do literatury pochodzącego z ich wsi W. Folwarocznego. Szczególne podziękowania za zaproszenie na święto należą się autorce scenariusza i jego prowadzącej — przewodniczącej rejonowego towarzystwa „Proświta”, p.o. redaktora gazety „Hołos Łanoweczczyny” Natalii Hamerze, która w przeddzień jubileuszu opublikowała wybór ciekawych materiałów o twórczości krajana, a także zastępcy przewodniczącego Rejonowej Administracji Państwowej Wołodymyrowi Kozyrze, który był uczciwym opiekunem zarówno naszych domowników, jak i gości. A matka czeka… swoich 90. urodzin w ślad za synowskimi, jeszcze tak młodymi siedemdziesiątymi urodzinami. W niedzielę, 30 stycznia, w sam dzień urodzin, Wasyla Folwarocznego uhonorowali krewni i najbliżsi mu ludzie, a napadowscy uczniowie zaprezentowali obecnym kompozycję literacko-muzyczną opartą na utworach swojego słynnego krajana. poruszył duszę jako poeta i współczesny twórca. Dlatego było całkowicie sprawiedliwe, że szef obwodowej administracji państwowej nie ograniczył się tylko do ram jubileuszowych, ale opowiedział także o aktualnych tematach teraźniejszości i swojej wizji perspektyw rozwoju Tarnopolszczyzny. Następnie jubilata witali: ze stolicy Ukrainy — Wałerij Cybuch, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador z misjami specjalnymi Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy, akademik, przewodniczący Bukowińskiego Ziemiaństwa w Kijowie oraz Wołodymyr Fedorczenko — doktor nauk pedagogicznych, rektor Kijowskiego Uniwersytetu Turystyki, Ekonomii i Prawa, którego honorowym profesorem odtąd jest W. Folwaroczny. Z Bukowiny przywieźli życzenia: przewodniczący obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wasyl Waskan, dramaturg Wasyl Dowhyj, kierownik artystyczny Czerniowieckiej Filharmonii Obwodowej Ostap Sawczuk oraz artysta Iwan Derda; z Żytomierszczyzny — prorektor Narodowego Uniwersytetu Rolniczo-Ekologicznego Anatolij Obichod i docent uniwersytetu pedagogicznego Roman Petranhowski; z Łucka — doktor nauk historycznych z Uniwersytetu Wołyńskiego Mykoła Kuczerepa oraz członkinie „Młodej Proświty Wołynia”; z Tarnopola — pisarze Bohdan Melnyczuk i Tetiana Dihaj; doktor nauk technicznych, profesor uniwersytetu technicznego Petro Stuchlak oraz docent, napadowski krajan jubilata, Wasyl Badyszczuk; towarzysz ze studenckich lat i wspólnej pracy w Czerniowieckim Komitecie Obwodowym Komsomołu, dziennikarz Mychajło Onyskiw; docent instytutu podyplomowej edukacji pedagogicznej Anton Romaniuk, proświcianie Darija Czubata, Olha Matwijewdom, niczym pszczoła pierzgą, wydaje później książki prozy wysokiej próby: „Skaz”, „Obirwani struny”, „Czornyj bumer”, trylogię „Symon Petlura” oraz ostatnią w czasie pisania powieść „Chreszczenyky Stalina”, które ukazały się w tarnopolskim wydawnictwie „Dżura” i które dyrektor wydawnictwa Wasyl Wanczura wraz z żoną Ulianą Ołehivną zaprezentowali w westybulu rady rejonowej podczas uroczystości jubileuszowych. Wasyl Folwaroczny jest znany na Ukrainie jako aktywny działacz państwowy i społeczno-polityczny. Był deputowanym Rady Obwodowej w Czerniowcach, zastępcą naczelnika obwodowego zarządu kultury w Czerniowcach, tamże — zastępcą przewodniczącego komitetu wykonawczego rady obwodowej, zastępcą przewodniczącego Obwodowej Administracji Państwowej, zastępcą dyrektora centrum bukowinoznawstwa przy Czerniowieckim Uniwersytecie Państwowym, przewodniczącym obwodowej organizacji Kongresu Ukraińskiej Inteligencji. Obecnie jest przewodniczącym stowarzyszenia twórczego dramaturgów i kinodramaturgów Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (swego czasu nie pozwolił przejąć domu związkowego ludziom wczorajszego dnia), zastępcą przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. O tym wszystkim i nie tylko mówiono podczas uroczystości z okazji 70-lecia Wasyla Folwarocznego. Uczniowie miejscowej szkoły Ołenka Ohorodnyk i Władysław Wołyneć opowiedzieli o jego życiowych i twórczych kamieniach milowych, a napadowscy współmieszkańcy złożyli w darze krajanowi chleb i sól oraz pieśń. Do głosu zaproszono przewodniczącego Tarnopolskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wałentyna Choptiana, który od niedawna poznał jubilata i któremu ten zapopularniejszą gazetą Tarnopolszczyzny. Jest on wielostronnym oraczem na niwie ukochanego słowa. Rozpoczął od poezji. I zdobył w tej dziedzinie hojny plon: jego pierwsza „Trywoha” wyszła w 1966 r. Później były „Rostut’ syny” (1968), „Doswitok” (1968), „Uroky wirnosti” (1976), „Tecija” (1982), „Rodowid” (1992), które, jak podkreślił czerniowiecki naukowiec Bohdan Melnyczuk, zaświadczyły o niebylejakim temperamencie obywatelskim autora. Z biegiem czasu Wasyl Folwaroczny zwrócił się ku twórczości dramaturgicznej, która była wyznaczona ramami — akcja dzieje się w naszych dniach. Tak powstały jego „Druhe cwitinia”, „Żywa woda”, „Trawnewa muzyka”, „Dytiachi zabawy”, „Ne prospaty rosy”, „I pryjde deń”, „Woda z otchoji krynyci”, do której w 1983 roku inscenizację zrealizował Tarnopolski Obwodowy Teatr Muzyczno-Dramatyczny, a także „Peresołenyj med”, „Doky more pereleczu”, „Spokusa” i inne. W. Folwaroczny i wcześniej pisał utwory prozatorskie. Ukraińskiemu czytelnikowi dobrze znane są jego „Sonce w zernyni” (1972), „Ciliuszcza woda” (1976), „Zemla Żyżijanowych prawnukiw” (1980). Ale pisarz, obciążony doświadczeniem, Tetiana DIHAJ Mychajło ONYSKIW Tarnopol—Łanowce N Wydział pracy proświciańskiej Nadija KYRIAN Wydział literatury Marija KUCZERENKO 270%55%57 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK 278%63%69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278%63%69 Redaktor dyżurny Nadija KYRIAN Korespondenci Natalija ANTONIUK, Uliana WOLIROWSKA Księgowość 279%41%46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301206 Nakład w lutym — 20 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 0 6
Na wysokiej nucie, ze specyficznymi wołyńskimi trelami, odśpiewali „Mnohaja lita!” wychowankowie Łanowieckiej Szkoły Muzycznej swojemu krajanowi — pisarzowi Wasylowi Folwarcznemu, na jubileusz którego do Łanowiec zjechała niemal pół Ukrainy, głównie z tych regionów, gdzie pracował nasz szanowny rycerz twórczości. Po strasznej wojnie na rękach Antoniny Sahan-Folwarcznej (mąż Iwan nie wrócił z frontu) pozostała dwójka dzieci. Nieco młodszy od siostrzyczki Hałyny, Wasylko we wsi Napadowka był ulubieńcem starszych i swoich rówieśników. Od małego umiał pokazać charakter. Ukończywszy szkołę, od razu wstąpił na wydział historyczny Uniwersytetu Czerniowieckiego, a na trzecim roku przeniósł się na Uniwersytet Lwowski, który ukończył w 1963 roku. Służył w wojsku. Do literatury wtargnął jak wichura. Z plejady szestdziesiątników. Jeszcze kiedy pracował jako nauczyciel w rejonie zbaraskim, twórczo zaprzyjaźnił się z „Wilnym żyttiam” — naj- Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki 21 lutego o 17.00 w Domu Pisarzy Ukrainy przeprowadza wieczór literacko-artystyczny z okazji Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego. Na wieczorze zostaną wręczone dyplomy tegorocznym laureatom nagrody literackiej im. B. Hrinczenki. Udział w święcie wezmą zespoły artystyczne — zespół „Krynycia” Kijowskiego Domu Naukowców (kierownik Ł. Jaszczenko) oraz dziecięcy zespół grający na sopiłkach Kijowskiej Szkoły Ogólnokształcącej nr 9 (kierownik R. Marczenko). Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny: Lubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego:
Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych: Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Sekretarz odpowiedzialny:
Iryna SZEWCZUK
Tłumaczenie maszynowe