Strona · s. 11strona oryginału ↗
OKSANA PACHLOWSKA: NIEPOSKROMIONE SŁOWA
Слово Просвіти, №06 за 2011 рік
Ta książka rodziła się w procesie wspólnej pracy nad poprzednimi wydaniami. Tak ciekawie, tak dobrze nam się pracowało, że powstała dziwna synteza impulsów twórczych, zawodowych, ludzkich, etycznych, które doprowadziły do powstania tej książki. Często mnie pytają: jakie są Pani ulubione wersy Liny Wasyliwny? Zawsze cytuję wersy, których być może nikt nie spodziewa się ode mnie usłyszeć: to słowa Giovanniego Francesco Rustici, włoskiego rzeźbiarza z dramatycznego poematu „Śnieg we Florencji”. Mówi on: Chcę, może srebrnym ołówkiem // ptaki rysować na lnianej tkaninie. I jest jeszcze jedna strofa, gdzie pojawiają się te srebrne ptaki: Nocą z chaosu bezsenności // Kiedy mój Wszechświat ożywa, // Jak srebrne ptaki, wylatują // Jeszcze nieposkromione słowa. Jeśli postawić obok siebie te wersy, zobaczymy, że dominuje w nich estetyka i wolność. A te dwa wymiary poety są współzależne, uzupełniają się wzajemnie. Jedno nie istnieje bez drugiego. „Jeszcze nieposkromione słowa” — to słowa, które są nieosiągalne dla całego szeregu rzeczy, które przeżywamy codziennie, nieosiągalne dla zgiełku, dla dnia powszedniego, dla kłamstwa, oszustwa, dla podstawiania w tej przestrzeni, która jest autonomiczną, suwerenną przestrzenią artysty. Często wykonywaniu wierszy Liny Kostenko towarzyszy muzyka, bardzo różna. Słyszeliśmy kiedyś „Inkrustacje” w akompaniamencie muzyki Schnittkego i było to bardzo ciekawe. Słyszeliśmy w wykonaniu Łarysy Kadyrowej „Cygańską muzę” przy akompaniamencie cygańskich melodii. Być może pierwotny impuls tej książki zaczynał się od rozmowy później z aktorką. Łarysa Kadyrowa powiedziała wtedy: „A ja prosiłam redaktora muzycznego, żeby wstawił „Chaconne” Bacha”. Dlaczego tak? Dlatego, że między słowem a muzyką nie istnieje bezpośredni związek. Istnieje związek bardzo złożony i bardzo zapośredniczony wieloma artystycznymi impulsami — widzialnymi i niewidzialnymi, jawnymi i ukrytymi. Każdy wielki czy mały utwór, na przykład, jeśli chodzi o „Śnieg we Florencji” czy „Cygańską muzę”, — to utwory niepowiązane z konkretną osobowością poety czy artysty, to słowo jest powiązane z wymiarem sztuki w ogóle, między immanentnym i tysiącletnim dylematem rozdarcia artysty między jego obywatelskim i estetycznym wymiarem a próbą połączenia tych wymiarów i stworzenia z nich syntezy. Jeszcze jedno. W przełomowych epokach, jak to było na przełomie XIX i XX wieku, symbolizm oraz inne nurty przedmodernistyczne czy modernistyczne ukazały niezwykle ciekawy eksperyment, ciekawe odczucie świata, poszukiwanie syntezy, nawet synergii między słowem, malarstwem i muzyką. Granice gatunków, konkretnych form artystycznych zacierały się i tworzyła się wzajemna odpowiedniość oraz wzajemne ich przenikanie. Ta artystyczna synergia zachodzi w czasach przejściowych i niepokojących. Nieprzypadkowo było to na początku XX wieku i nieprzypadkowo, czuję, także w naszych czasach istnieje potrzeba znalezienia syntezy między różnymi rodzajami sztuki. I dlatego, właściwie, od „Chaconne” Bacha skojarzenie szło do „Czterech pór roku” Vivaldiego. Mama ma w „Wyborze” cykl „Jesienne karnawały”. Jeśli są „Jesienne karnawały”, chciałam zobaczyć, jakie są inne formy tego przenikania czasu przez rok. Z tego powstawały bardzo nieoczekiwane efekty, ponieważ te wiersze — to nie pory roku w dosłownym sensie, to nie zima, wiosna, jesień czy lato opisane przez poetę, to przeżywanie stanów kosmicznych przez człowieka, jego uczucia, miłość, straty, intuicja, proroctwa, dotyk absolutu i dotyk każdej minuty naszego życia. Byłam bardzo szczęśliwa, pracując z Serhijem Jakułowyczem, początkowo nad „Beresteczkiem”, kiedy byłam pośrednikiem między wydawnictwem a artystą. Widziałam, jak pod cudownymi palcami tego genialnego syna genialnego ojca powstawał fantastyczny świat i przeszłości, i współczesności. To, że Serhij Jakułowycz dotknął tej książki, zupełnie innej, i spróbował stworzyć symboliczne stany i formy istnienia kobiety w kosmosie — było dla mnie nowym, niezwykle fantastycznym doświadczeniem. A kiedy na ostatnim etapie pracy nagle... [Zdjęcie Ołesia Dmytrenki] ...pierze wszechświatowego, stuoocznego Przerażenia, — to ludzka obojętność), to „Rzeka Heraklita” jednoczy człowieka z pozaziemskim, daje możliwość nacieszenia się energią słowa, pozbawionego zaangażowania i rygorystycznego patosu. Ta książka otwiera przed człowiekiem świat prawdziwych uczuć: miłości i nienawiści, smutku i oczekiwania, nadziei i wiary. Wszystko to przemienia człowieka. Czyni człowieka Człowiekiem. „Rzeka Heraklita” przenosi człowieka w świat odwiecznych prawd, odwiecznej harmonii uczuć, ludzka dusza nie może istnieć tylko w jednej płaszczyźnie, tak jak nie bywa tylko jedna pora roku. Wszystko płynie, wszystko się zmienia, wszystko umiera i odradza się. Poezja Liny Kostenko daje nadzieję na ratunek duszy — człowieka, narodu, kraju, cywilizacji. Nadszedł czas, kiedy straciliśmy poczucie prawdziwości rozumienia, współodczuwania. A w takim razie dialog z Heraklitem — to sposób na powrót do bytu, zdystansowanego od tymczasowego absurdu. Poezja — to córka Heraklita. Człowieka i poezję łączy właśnie ten „rzeczny świat” odwiecznych prawd. W posłowiu do książki spróbowałem powiedzieć, że w naszych warunkach
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
