Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

NAUCZYCIEL-HUMANISTA — CZY TO JUŻ FANTASTYKA?

Слово Просвіти, №06 за 2011 рік

Lesia KOVERZNEVA, Czernihów. Mój młodszy syn niefortunnie poszedł do szkoły. Wtedy właśnie przeszli na 12-letni system nauczania. Winna wszystkiemu, oczywiście, jestem ja, a nie system — to właśnie ja policzyłam 7+12=19 — i przeraziłam się. Zatem do szkoły syn poszedł w wieku 6 lat. Absolutnie nieprzygotowany do niej psychicznie. Wprawdzie innego wyjścia nie było — w przedszkolu wolnych miejsc już też nie zostało. Uspokajało mnie to, że w pierwszej klasie jest odciążony program i nawet zadań domowych nie zadają. Teraz ma 8 lat, uczy się w trzeciej klasie. Nienawidzi szkoły i ma ciągłe problemy z nauczycielką. „On u pani myli prawo z lewem”. „On mi psuje łańcuszek, bo nie śledzi, gdzie czytamy”. „Zawsze o wszystkim zapomina”. „Lata w chmurach”. „Nieprawidłowo układa podręczniki na ławce”. „Nie potrafi ułożyć krótkiego zapisu zadania”. „Nie uczy się regułek”. „Nie potrafi opowiedzieć wiersza przy całej klasie, opowiada tylko mnie”. No wszystko, po prostu wszystko, zdaniem nauczycielki, robi nie tak. Oficjalnie pierwszoklasistom rzeczywiście nie powinni byli zadawać prac domowych. I oficjalnie nam ich nie zadawano — nawet zabraniano zapisywać w dzienniczku, a nuż kontrola! Dlatego wszystko trzeba było pisać na karteczkach. Wprawdzie nie przeszkadzało to nauczycielce pytać syna, gdzie są zadania, i robić ciągłe uwagi z powodu ich braku. Bitwa trwała rok. Przez cały ten czas udowadniałam, że mamy prawo nie odrabiać zadań domowych. Wykładowczyni nie poddawała się i z jawną złośliwą satysfakcją czekała na drugą klasę. Syn skończył 7 lat. Drugi rok nauki rozpoczął się od serii uwag. Potem przyszły dwóje. Dzienniczek zamienił się w ciągły czerwony koszmar. Nie spaliśmy po nocach, syn stał się nerwowy i rozdrażniony. Kiedy w pierwszym tygodniu po feriach jesiennych przyniósł trzy dwóje za jeden dzień, znów poszłam do pedagoga. „Czy pani nie rozumie, pani nie zostawia mu żadnej nadziei? On jest jeszcze taki mały, a już nie chce chodzić do szkoły” — próbowałam wyjaśnić jej swoje zaniepokojenie. Przytaczałam cytaty z Wasyla Suchomłynskiego o nerwicach szkolnych, pokazywałam rysunki syna, gliniane zabawki, które tworzy, opowiadałam, z jaką przyjemnością chodzi do szkoły muzycznej, jakie książki czyta i czym jeszcze się interesuje. Prosiłam, żeby nie dobijać go tymi dwójami i uwagami. Nauczycielka była nieubłagana („Żadnej samowoli. Program”). I, zdaje się, obraziła się za Suchomłynskiego — niby ja go też czytałam. W jednym z oficjalnych okólników, który znajduje się na stronach związanych z edukacją, „starszym” uczniom młodszych klas zaleca się zadawać prace domowe z uwzględnieniem tego, aby czas ich wykonania nie przekraczał w 2 klasie 45 minut, w 3 klasie — 1 godziny 10 minut, w 4 klasie — 1 godziny 30 minut. Skończyłam szkołę niby nie tak dawno, zaledwie 15 lat temu, ale przez ten czas wiele się zmieniło. Oprócz podręcznika i dwóch zeszytów, teraz przyjęło się zakładać mnóstwo dodatkowych zeszytów z niezrozumiałymi zadaniami z każdego przedmiotu. To pewnie po to, żeby dzieci przyzwyczajały się do testów. A jeszcze wymagają robienia rysunków z języka ukraińskiego, „Ja i Ukraina”, a nawet angielskiego, i z powodu ich braku również można otrzymać dwóję. Nie za rysowanie. W ogóle teraz oceny obniżają nie tylko z powodu braku wiedzy, ale też za brzydkie pismo, skreślenia, brak kropki na końcu zdania w zadaniu z matematyki i nieprawidłową liczbę kratek między przykładami. Zatem świadectwo mamy bardzo malownicze. „Mamo, my z Mykyto jesteśmy najgorszymi uczniami w klasie” — mówi mi syn. Słowo przecież takie — „najgorszymi”… Pomagamy Bohdanowi odrabiać zadania całą rodziną, ale mimo wszystko wychodzi o wiele dłużej niż zalecana 1 godzina 10 minut. Czasami zmęczone dziecko już kładzie się spać, a ja kontynuuję klejenie za niego jakiegoś potwornego zająca na zajęcia techniczne. I nawet czasami otrzymuję jedynkę. Podręczniki do zajęć technicznych i plastyki — to osobny temat. Pewnie są wam również znane. Z jednej strony gotowy obrazek, z drugiej — na cienkim papierze miejsce na rysunek. Oczywiście o twórczości czy fantazji nie ma tu mowy. Ślepe kopiowanie. Nauczycielki nie martwi, że zamiast dzieci wszystkie te prace wykonują rodzice. Ona doskonale o tym wie i za samodzielną pracę dziecka zawsze stawia niższą ocenę. Nawet nie zastanawiając się nad tym, że dziecięca twórczość to bardzo poważna sprawa. Właśnie ona jest motorem postępu, w niej zawarta jest przyszłość narodu. Zamiast tego u dzieci nie tylko znika chęć tworzenia i rozwijania się, ale też kształtuje się smak do obłudy. Kiedyś na zebraniu pedagog dobrowolnie-przymusowo szukała wśród rodziców ofiary, która narysowałaby pracę na konkurs dziecięcych rysunków. Na moją uwagę: „To przecież konkurs DZIECIĘCYCH rysunków! Właśnie dziecięcych, niech dzieci narysują!” nauczycielka spojrzała na mnie zdziwiona: „No co one tam mogą narysować!..”. Swoją drogą, jeśli nie wiedzieliście, na ferie, weekendy i dni świąteczne prac domowych zadawać nie jest zalecane. Ale to również nie nasz przypadek. Na pierwszym zebraniu w drugiej klasie wykładowczyni od razu zakomunikowała: „Jeśli wasze dziecko choruje, to nie oznacza, że ma tylko chorować, ma wykonać wszystkie zadania domowe”. Ja jedyna nerwowo zachichotałam, wyobrażając sobie, jak dziecko z temperaturą wykonuje ćwiczenia. Było to podobne do jakiegoś surrealistycznego spektaklu, bo inni rodzice byli skupieni i milczący. „Jednym z najgrubszych błędów jest uważać, że pedagogika jest nauką o dziecku, a nie o człowieku” — pisał Janusz Korczak. Wszyscy oczywiście pamiętają, jak nie zostawił swoich wychowanków, ginąc razem z nimi w komorze gazowej obozu koncentracyjnego Treblinka. „Nie zapominaj, że najważniejsze spotkania człowieka to jego spotkania z dziećmi. Zwracaj więcej uwagi na nie — nigdy nie możemy wiedzieć, kogo spotykamy w dziecku” — to również on — Korczak. Obserwując współczesnych nauczycieli, rozumiesz, że często są to nieudacznicy, którzy uczą dzieci tylko dlatego, że nie znaleźli sobie cieplejszego miejsca. Nie mają dokąd pójść ze szkoły, dlatego zmuszeni są gnić tam za nędzną pensję, kąpiąc się w swojej. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej telka – Ołena Wasyliwna, Anżeła Petriwna czy Tamara Mykołajiwna, bo takich jest wiele. A jedyne, co naprawdę ma znaczenie, to nasz stosunek do siebie nawzajem. Niedawno czytałam wywiad z Bel Kaufman, pisarką, wykładowczynią, wnuczką Szołom-Alejchema. Osobą, która w wieku stu lat wciąż prowadzi kurs humoru żydowskiego w jednym z nowojorskich college'ów. I uderzyło mnie jedno dawne zdarzenie, o którym wspomniała. O uczniu, który pod koniec semestru poinformował ją, że nie wróci do szkoły, bo oblał prawie wszystkie przedmioty. Bel mieszkała obok szkoły, więc zaprosiła go do domu i podarowała książkę. Mówi, że wstydził się nawet do niej wejść. „Myślałam, że już go nie zobaczę, ale wrócił do szkoły jesienią. Byłam bardzo zadowolona i zapytałam, czy przeczytał książkę, a on odpowiedział, że nie. A wrócił dlatego, że poświęciłam mu uwagę, zaprosiłam do siebie do domu, podarowałam książkę w twardej oprawie. To okazało się dla niego bardzo ważne”. Oto takie zdarzenie. Nic sensacyjnego, prawda? Po prostu dała temu chłopakowi szansę, poświęcając mu trochę uwagi. Przyszłość dzieci, ich los, charakter, życie zależą właśnie od takich drobnostek. Czyż misja nauczyciela polega na tym, by nauczyć za wszelką cenę? Dzisiaj przecież nie tylko dorośli, ale już i dzieci rozumieją, że od ich ocen, a być może nawet od większej części tej wiedzy, którą zdobywają w szkole, nic nie zależy, przynajmniej w naszym kraju, a dlatego ten drobiazgowy stosunek do oceniania na tle powszechnej walki o przetrwanie, w którą zmieniło się nasze życie, nie ma sensu. Wydaje mi się, że teraz najważniejsze dla nauczyciela jest bycie uczciwym – dzieci wyczuwają fałsz jak nikt inny! Bycie sprawiedliwym, uważnym, słowem, bycie człowiekiem i, być może, już samym tym faktem podarowanie dziecku nadziei oraz wiary. Nauczyciel-humanista – czyż to fantastyka?!

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn